Kết quả của các nghiên cứu đánh giá này cho thấy, sau hai năm hoạt động, mô hình "Chăm sóc và hỗ trợ người nhiễm HIV/AIDS tại quận Hải Châu" đã có những thành công trong việc tăng cường
Trang 1Mô hình chăm sóc và hỗ trợ cho những người
nhiễm HIV/AIDS tại quận Hải Châu
thành phố Đà Nẵng
Đỗ Mai Hoa(*), Phạm Thị Đào(**),Lê Bảo Châu(*), Phạm Thùy Linh(*),
Bùi Thị Thanh Mai(***), BS Ngô Thị Kim Phượng(**), BS Trần Minh Hồi(****)
Chăm sóc, hỗ trợ và điều trị cho những người nhiễm HIV/AIDS đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc giúp họ tích cực đối phó với căn bệnh HIV/AIDS, tăng cường chất lượng cuộc sống của họ, và ngăn ngừa tình trạng lây truyền bệnh cho những người khác trong cộng đồng Mô hình tư vấn, chăm sóc và hỗ trợ cho những người nhiễm HIV/AIDS đã được Hội Y tế công cộng Đà Nẵng xây dựng và triển khai tại quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng từ tháng 6/2006 Các nghiên cứu đánh giá trước và sau hai năm triển khai mô hình này đã được tiến hành tại hai quận Hải Châu (địa bàn can thiệp) và Thanh Khê (địa bàn không can thiệp) Các nghiên cứu này nhằm đánh giá kết quả, tính duy trì và bài học rút ra từ mô hình can thiệp Nghiên cứu đánh giá trước và sau can thiệp đều sử dụng kết hợp hai phương pháp nghiên cứu định tính và điều tra tại cộng đồng với cùng một bộ công cụ điều tra Kết quả của các nghiên cứu đánh giá này cho thấy, sau hai năm hoạt động, mô hình "Chăm sóc và hỗ trợ người nhiễm HIV/AIDS tại quận Hải Châu" đã có những thành công trong việc tăng cường nhận thức, mối quan tâm và tham gia của các ban ngành, đoàn thể, và xã hội với việc chăm sóc và hỗ trợ cho người nhiễm HIV/AIDS, từ đó giảm bớt được sự kỳ thị của cộng đồng và tự kỳ thị của những người nhiễm HIV/AIDS Mô hình đã tạo ra câu lạc bộ "Nhân ái" là một môi trường thân thiện hỗ trợ, giúp cho những người nhiễm HIV/AIDS nhận được các chăm sóc tinh thần, hỗ trợ về vật chất và chăm sóc sức khỏe Mô hình cũng đóng vai trò làm cầu gắn kết họ với các nguồn hỗ trợ khác trên địa bàn, đáp ứng được một phần mong muốn và nhu cầu của người nhiễm HIV/AIDS trên địa bàn Tuy nhiên, một số hạn chế trong thiết kế và triển khai mô hình can thiệp và nghiên cứu đánh giá trước-sau đã làm cho việc so sánh kết quả giữa địa bàn can thiệp và không can thiệp không khả thi Kết quả và hạn chế của mô hình đã được bàn luận chi tiết trong báo cáo toàn văn và rút ra bài học kinh nghiệm để mở rộng mô hình can thiệp trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
Từ khoá: người nhiễm HIV/AIDS, mô hình, chăm sóc, hỗ trợ, huy động nguồn lực
A model of Care and Support for
People Living with HIV/AIDS in
Hai Chau district, Da Nang city
Do Mai Hoa(*), Pham Thi Dao(**), Le Bao Chau(*), Pham Thuy Linh(*), Bui Thi Thanh Mai(***), Ngo Thi Kim Phuong(**), Tran Minh Hoi(****) Care, support and treatment for people living with HIV/AIDS (PLWHA) is crucial in order to help them
Trang 21 Đặt vấn đề
Đà Nẵng là một thành phố đô thị thuộc khu vực
duyên hải Miền Trung có tiềm năng và đang trên
đà phát triển về kinh tế xã hội Ca nhiễm HIV đầu
tiên của thành phố được phát hiện vào tháng 4/1993
và đến cuối tháng 6/2008, toàn thành phố đã phát
hiện 996 người nhiễm HIV/AIDS, 276 bệnh nhân
AIDS và 403 trường hợp tử vong do AIDS Có 7/7
quận huyện và 56/56 xã phường đã phát hiện có
người nhiễm HIV/AIDS Chăm sóc, hỗ trợ và điều
trị cho những người nhiễm HIV/AIDS đóng một vai
trò hết sức quan trọng trong việc giúp họ tích cực đối
phó với căn bệnh HIV/AIDS, tăng cường chất lượng cuộc sống của họ, và ngăn ngừa tình trạng lây truyền bệnh cho những người khác trong cộng đồng
Do vậy, nhu cầu được chăm sóc về sức khoẻ và tinh thần của người nhiễm HIV/AIDS khá cao tại Đà Nẵng Để hỗ trợ giải quyết vấn đề sức khoẻ này, đồng thời tăng cường sự phát triển của Hội Y tế công cộng (YTCC) thành phố Đà Nẵng, Hội đã phối hợp với Trung tâm y tế quận Hải Châu xây dựng và thử nghiệm mô hình tư vấn, chăm sóc, hỗ trợ cho những người nhiễm HIV/AIDS tại quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng từ tháng 10/2006
live with HIV/AIDS actively, improve quality of life, and prevent transmission to others in the community The model of care and support for PLWHA has been developed and implemented in Hai Chau district, Da Nang city since June 2006 by Danang Public Health Association Pre- and Post-evaluation studies were conducted before and after 2 years implementing this model in Hai Chau district (intervention site) and Thanh Khe (non-intervention site) These studies aim to assess results, sustainability and lessons learned from this model A mix method of combining a qualitative study and
a community survey with the same data collection tools was used in both pre- and post-intervention studies The results show that, after 2 years of implementation, the model of care and support for PLWHA in Hai Chau district has gained successes in improving the awareness, consideration and participation of the community and social sectors/agencies in care and support activities for PLWHA, thus reduce the discrimination of the community and self-discrimination of infected people A club named "Nhan Ai" was established with the purpose to create a friendly and supportive environment, help PLWHA in getting spiritual, financial and medical care and supports This model has also played
a role as a bridge between PLWHA and resources/supports, partly meeting the need and demand of PLWHA in the study site However, due to some limitations in designing and implementation of the intervention model and pre- and post evaluation study, findings from intervention site and non-intervention site are incomparable Results and limitations of the model are discussed in detail in the full report This report also provides lessons learnt after 2 years applying this model and recommendations for expanding this intervention model in Da Nang city in the future
Key words: People living with HIV/AIDS (PLWHA), model of care and support, resource mobilization
Các tác giả:
(*) Trường Đại học Y tế Công cộng
- ThS Đỗ Mai Hoa, Phó trưởng Bộ môn quản lý hệ thống y tế, Trường Đại học y tế công cộng,
138 Giảng võ, Hà Nội Điện thoại: 04-62662349 Email: dmh@hsph.edu.vn
- ThS Lê Bảo Châu, giảng viên Bộ môn quản lý hệ thống y tế, Trường Đại học y tế công cộng
- CN Phạm Thùy Linh, trợ giảng Bộ môn quản lý hệ thống y tế, Trường Đại học y tế công cộng
(**) Trung tâm phòng chống HIV/AIDS, Đà Nẵng
- BS Phạm Thị Đào, Giám đốc Trung tâm phòng chống HIV/AIDS, Đà Nẵng
- BS Ngô Thị Kim Phượng, Trung tâm phòng chống HIV/AIDS, Đà Nẵng
(***) ThS Bùi Thị Thanh Mai, Công ty tư vấn đầu tư y tế
(****) BS Trần Minh Hồi, Trung tâm Y tế dự phòng quận Hải Châu, Đà Nẵng
Trang 3Mục tiêu chung của mô hình là tăng cường chăm
sóc, hỗ trợ cho những người nhiễm HIV/AIDS tại
nhà tại quận Hải Châu góp phần nâng cao chất lượng
sống của người nhiễm HIV/AIDS trên địa bàn quận
Hải Châu thông qua bốn mảng hoạt động như sau:
1) Tăng cường kiến thức và kỹ năng cho người
nhiễm HIV/AIDS và người nhà về chăm sóc
HIV/AIDS tại nhà; 2) Tổ chức khám sức khoẻ định
kỳ và chuyển tuyến điều trị phù hợp cho người
nhiễm HIV/AIDS HIV/AIDS; 3) Tăng cường mối
quan tâm và sự ủng hộ của các cơ quan, ban ngành
đoàn thể và các cá nhân trên địa bàn thành phố
trong chăm sóc thể chất và tinh thần cho người
nhiễm HIV/AIDS; và 4) Nâng cao kiến thức và kỹ
năng cho cán bộ Hội YTCC Đà Nẵng về phương
pháp triển khai và đánh giá các hoạt động can thiệp
nâng cao sức khỏe cộng đồng
Hình 1 đã mô tả chiến lược hoạt động chính của
mô hình "Tư vấn, chăm sóc và hỗ trợ người nhiễm
HIV/AIDS tại quận Hải Châu" Mô hình này cụ thể
được triển khai như sau:
- Người nhiễm HIV/AIDS cần được quan tâm tư
vấn, chăm sóc và hỗ trợ trong ba mảng chính: hỗ trợ
về tinh thần, hỗ trợ về vật chất và hỗ trợ sức khỏe
Ba mảng này đan xen với nhau tạo ra môi trường xã
hội chung hỗ trợ cho người nhiễm HIV/AIDS Và
câu lạc bộ Nhân Ái cùng các cán bộ Hội YTCC Đà
Nẵng và các cán bộ y tế quận Hải Châu đóng vai
trò cầu nối đưa người nhiễm HIV/AIDS hòa nhập
vào môi trường này
- Thông qua các buổi hội thảo với các ban
ngành, đoàn thể nhằm vận động sự ủng hộ và giúp
đỡ của họ, thông qua tập huấn cho cán bộ y tế, cán
bộ các ban ngành và các buổi truyền thông trong
cộng đồng, mô hình đã tạo nên môi trường xã hội
ủng hộ chung, làm nền tảng cho các hoạt động trong
ba mảng chăm sóc, hỗ trợ người nhiễm HIV/AIDS
- Trong mảng hỗ trợ chăm sóc sức khỏe, sự tham
gia chủ chốt là của các cán bộ y tế, phối hợp với câu
lạc bộ Nhân Ái tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho
người nhiễm HIV/AIDS, chuyển tiếp những người
có nhu cầu tới các dịch vụ chăm sóc, điều trị phù
hợp hiện sẵn có tại thành phố
- Trong mảng hỗ trợ chăm sóc về tinh thần, câu
lạc bộ Nhân Ái và các cán bộ y tế có các hoạt động
tới thăm hỏi, tư vấn tại gia đình, thăm nom chăm sóc
người ốm, lo ma chay cho những người qua đời và
tổ chức sinh hoạt câu lạc bộ cho người nhiễm
HIV/AIDS
- Trong mảng hỗ trợ chăm sóc về vật chất, câu lạc bộ Nhân Ái và các cán bộ y tế thông qua các cuộc họp vận động ban ngành đã thu hút được nhiều nguồn tài trợ, dù nhỏ nhưng giúp cho người nhiễm HIV/AIDS có thể cải tạo nhà, tạo công ăn việc làm và thu nhập ổn định cho họ
- Hỗ trợ thêm cho hai mảng vật chất và tinh thần còn có câu lạc bộ Hương Trầm của Hội phật giáo thành phố Đà Nẵng và câu lạc bộ Niềm Tin của Hội KHHGĐ Trong đó, các cán bộ y tế Hội YTCC (cụ thể là các cán bộ Hội công tác tại Trung tâm phòng chống HIV/AIDS) và các cán bộ y tế quận Hải Châu đóng vai trò cầu nối các tổ chức xã hội này với các nội dung hoạt động của chương trình
2 Phương pháp nghiên cứu
Nhằm đánh giá kết quả, tính duy trì và bài học rút ra từ mô hình can thiệp, một nhóm nghiên cứu đánh giá đã được hình thành trước khi Hội y tế công cộng Đà nẵng triển khai mô hình can thiệp trên Nhóm nghiên cứu đánh giá bao gồm các thành viên của Trường đại học Y tế công cộng phối hợp với các thành viên của Hội y tế công cộng của Đà Nẵng và các cán bộ của Trung tâm y tế quận Hải Châu Nhóm nghiên cứu đã sử dụng thiết kế bán thử nghiệm (Quasi- experimental study) để tiến hành đánh giá trước và sau hai năm triển khai mô hình tại hai quận Hải Châu (địa bàn can thiệp) và Thanh Khê (địa bàn không can thiệp) Nghiên cứu trước can thiệp đã được triển khai trước khi bắt đầu dự án (tháng 4&5/2006) và nghiên cứu sau can thiệp được triển khai sau hai năm triển khai mô hình can thiệp (tháng 10&11/2008)
Hải Châu là quận trung tâm thành phố Đà Nẵng Toàn quận có 13 phường với hơn 200.000 người Hải Châu là nơi có nhiều điểm tập trung dân cư và có các đầu mối giao thông: sân bay, bến cảng, nhà
ga Quận Hải Châu còn tập trung nhiều điểm kinh doanh, vui chơi giải trí và các dịch vụ khác Thanh Khê cũng là một quận trung tâm nằm sát Hải Châu, có các đặc điểm kinh tế, xã hội tương tự như quận Hải Châu Thanh Khê có 8 phường với tổng số dân hơn 160.000 người Quận Thanh Khê nằm gần bờ biển và có nhiều người dân sống bằng nghề đánh bắt thủy sản trên biển Tại thời điểm trước can thiệp, số người nhiễm HIV/AIDS được quản lý tại quận Hải Châu là 67 trong tổng số 289 người trên toàn bộ địa bàn thành phố (chiếm 23%), còn tại Thanh Khê, còn số này là 85 người (chiếm 29%)
Trang 4Nghiên cứu đánh giá trước và sau can thiệp đều
sử dụng kết hợp cả phương pháp nghiên cứu định
lượng và định tính Nhóm nghiên cứu đã sử dụng
cùng một một bộ công cụ điều tra trong nghiên cứu
định lượng nhằm so sánh thực trạng sức khoẻ tinh
thần và thể chất của người nhiễm HIV/AIDS thông
qua bộ câu hỏi phỏng vấn người nhiễm HIV/AIDS
về vấn đề dinh dưỡng, vệ sinh phòng lây nhiễm và
cách xử trí tại nhà một số biểu hiện thường gặp đối
với người nhiễm HIV/AIDS Bộ câu hỏi do nhóm
nghiên cứu biên soạn có tham khảo các bộ câu hỏi
có sẵn [6,11,13], tham khảo ý kiến của các chuyên
gia, và được thử nghiệm tại Hà Nội và Đà Nẵng
Điều tra viên là cán bộ hội YTCC đồng thời là cũng
là cán bộ chuyên trách chương trình phòng chống
HIV/AIDS được tập huấn về cách điền bộ câu hỏi
phỏng vấn Nghiên cứu định tính được tiến hành cả
trước và sau can thiệp nhằm tìm hiểu những thông
tin sâu hơn về cuộc sống, tình trạng tâm lý và nhu
cầu được hỗ trợ của người nhiễm HIV/AIDS Tuy
nhiên trong đánh giá sau can thiệp, các câu hỏi được
mở rộng để thu được các ý kiến nhận xét của các đối
tượng nghiên cứu về mô hình đã được triển khai,
khả năng duy trì của mô hình và khai thác những đề
xuất của họ để giúp cho việc triển khai mô hình
được tốt hơn trong tương lai
Đối tượng được đánh giá chính là người nhiễm
HIV/AIDS trong diện được quản lý tại hai quận Hải
Châu và Thanh Khê của thành phố Đà Nẵng Theo
báo cáo của Trung tâm Y tế dự phòng Đà Nẵng, mặc
dù số lượng những người nhiễm HIV/AIDS trong
diện quản lý trên địa bàn hai quận là 135 (vào tháng
4/2006) và 227 (vào tháng 10/2008), nhưng do số
người đang trong trại cải tạo và di biến động lớn, nên
số người nhiễm HIV/AIDS có thể tiếp cận và phỏng
vấn được tối đa trong vòng 1 tháng trong cả đánh giá
trước và sau can thiệp (Bảng 1)
Trong số 38 người được phỏng vấn sau can
thiệp, có 18 người đã tham gia phỏng vấn trước can
thiệp Tất cả 18 người ngày đều tham gia phỏng vấn sâu trước và sau can thiệp để khai thác các thông tin sâu hơn về mô hình can thiệp
Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng tiến hành các cuộc phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm với những người thân chăm sóc những người nhiễm HIV/AIDS, và đại diện của các ban ngành đoàn thể đang tham gia vào công tác phòng chống HIV/AIDS trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nhằm tìm hiểu về sự phối kết hợp của họ trong công tác chăm sóc và hỗ trợ cho những người nhiễm HIV/AIDS trước và sau can thiệp, và các nguồn hỗ trợ về thể chất và tinh thần mà người nhiễm HIV/AIDS nhận được Các phỏng vấn định tính đều do cán bộ của Trường Đại học YTCC thực hiện
Kết quả phỏng vấn định lượng được nhập bằng phần mềm EPI Info 6 và phân tích bằng phần mềm SPSS với mục đích xác định được sức khoẻ thể chất, tinh thần và các hỗ trợ hiện có cho người nhiễm HIV/AIDS cũng như kiến thức và thực hành của người chăm sóc người nhiễm HIV/AIDS Các cuộc phỏng vấn định tính được ghi băng, rải băng, mã hóa và phân tích để xem xét chất lượng cuộc sống của người nhiễm HIV/AIDS, sự chăm sóc và hỗ trợ của gia đình và cộng đồng với người nhiễm HIV/AIDS, những nhu cầu/mong đợi của họ, và nhận xét của họ về mô hình an thiệp Báo cáo có sử dụng một số lời trích dẫn và để đảm bảo tính bí mật và riêng tư, tên của những người tham gia phỏng vấn đã được thay đổi nhưng tuổi và giới vẫn được giữ như thực tế
Nghiên cứu tuân thủ những qui định về đạo đức nghiên cứu, đã được Hội đồng đạo đức của trường Đại học Y tế Công cộng phê duyệt Những người tham gia nghiên cứu chỉ được phỏng vấn sau khi họ được thông báo về mục đích nghiên cứu và đồng ý tham gia Bên cạnh đó, thông tin của người phỏng vấn được đảm bảo chỉ sử dụng cho mục đích nghiên cứu Trước khi tham gia nghiên cứu, các điều tra viên được đào tạo về đạo đức nghiên cứu và cách thức hỗ trợ cho đối tượng phỏng vấn khi cần
3 Kết quả nghiên cứu
3.1 Đặc điểm của những người nhiễm HIV/AIDS tham gia phỏng vấn tại hai quận Hải Châu và Thanh Khê
Các thông tin về tuổi, giới, tôn giáo và học vấn của đối tượng phỏng vấn sau can thiệp hầu như
Địa bàn Thời gian
Số người nhiễm HIV/AIDS được quản lý
Số người nhiễm HIV/AIDS được phỏng vấn
Hải Châu
(can thiệp)
Thanh Khê
(không can thiệp)
Bảng 1 Số người có H được quản lý và phỏng vấn
Trang 5không có gì khác so với trước can thiệp (Bảng 2).
So sánh với kết quả của các nghiên cứu khác [1,2],
số liệu này cho thấy sự tương đồng, những người
nhiễm HIV/AIDS thường là những người trẻ tuổi
(73% dưới 35 tuổi), do vậy họ thường đang ở độ tuổi
có đời sống tình dục mạnh và là lực lượng lao động
chính của gia đình, xã hội
Số liệu về giới cũng cho thấy kết quả tương đồng
với nghiên cứu khác là số nam nhiều hơn nữ trong
số những người nhiễm HIV/AIDS, nhưng số liệu này
cũng thể hiện xu thế số nữ nhiễm HIV/AIDS đang
tăng nhanh hơn tại hai quận này (số liệu toàn quốc,
nữ chỉ chiếm 14,6% trong năm 2006)
Về tình trạng hôn nhân, tuy tỷ lệ người nhiễm
HIV/AIDS đang sống chung với vợ/chồng tại thời
điểm phỏng vấn trước và sau can thiệp gầân như
nhau (44.1% và 44.7%), nhưng số trường hợp ly
thân/li hôn và vợ/chồng đã mất đều tăng hơn so với
2 năm trước (tăng từ 1 lên 3 trường hợp ly thân và
từ 2 lên 5 trường hợp có vợ/chồng đã mất) Tuy
nhiên, do cỡ mẫu nhỏ nên không thể kết luận về sự
khác biệt có ý nghĩa thống kê hay không
3.2 Hoạt động của mô hình của mô hình tư
vấn, chăm sóc, hỗ trợ cho những người
nhiễm HIV/AIDS tại quận Hải Châu
3.2.1 Thành lập câu lạc bộ của những người
nhiễm HIV/AIDS và năm nhóm chăm sóc sức khỏe tại nhà
Câu lạc bộ của những người nhiễm HIV/AIDS được thành lập vào tháng 10 năm 2006, lấy tên là câu lạc bộ "Nhân Ái" Câu lạc bộ đã quy tụ được rất nhiều người nhiễm HIV/AIDS trong đó có 15 người thành viên nòng cốt, hàng tháng sinh hoạt định kỳ tại Hội trường đội y tế dự phòng quận Hải Châu với nội dung liên quan đến cuộc sống và sức khỏe của những người nhiễm HIV/AIDS, các thành viên chia sẻ kinh nghiệm và kỹ năng sống tích cực, tâm sự, trò chuyện về cuộc sống riêng tư, cập nhật các thông tin về hoạt động của câu lạc bộ
"Mỗi một tháng họp một lần Mỗi lần họp có lần giới thiệu về thuốc, ví dụ như ai ốm đau, những người như bọn tôi biết chẳng hạn, thì báo thăm hỏi Thì câu lạc bộ mỗi người đóng một ít tiền đấy làm quỹ, nếu
ai ốm đau thì thăm hỏi Số tiền cũng nhỏ thôi, nhưng động viên tinh thần anh, em là chính" (người nhiễm HIV/AIDS tham gia câu lạc bộ Nhân Ái)
Về nội dung sinh hoạt của câu lạc bộ, một thành viên chia sẻ:
"Thường mỗi buổi họp cũng có chủ đề , cái chủ đề này là phòng bệnh nhiễm trùng hay là về bệnh tiêu chảy hay bệnh lao phổi Tức là mỗi tuần là mỗi loại bệnh À, mỗi một đợt như vậy rồi cũng nhắc nhở mình về vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm, ăn uống rửa tay rồi này nọ Đến đấy, quan trọng là ai có ý kiến gì thì người đó đứng lên nói, chia sẻ, gặp gỡ những người cùng cảnh ngộ dễ nói chuyện hơn." (người nhiễm HIV/AIDS tham gia câu lạc bộ Nhân Ái)
Để chăm sóc người nhiễm HIV/AIDS về sức khỏe và tinh thần, mô hình đưa ra các hoạt động chính gồm đến thăm và tư vấn tại nhà, tổ chức hoạt động nhóm cho người nhiễm HIV/AIDS thông qua sinh hoạt câu lạc bộ Năm nhóm hỗ trợ sức khỏe cho người nhiễm HIV/AIDS tại nhà được thành lập, mà thành viên nòng cốt của mỗi nhóm là một cán bộ y tế phường và hai người nhiễm HIV/AIDS Trung bình, mỗi nhóm phụ trách năm người nhiễm HIV/AIDS Các thành viên hàng tháng đến thăm từng hộ gia đình có người nhiễm HIV/AIDS mà mình phụ trách, hướng dẫn cho người nhiễm HIV/AIDS và gia đình các kiến thức cơ bản về HIV/AIDS, về chăm sóc người nhiễm HIV/AIDS khi ốm đau, về phòng lây nhiễm cho những người khác trong gia đình và cộng đồng
"Hàng tháng các cộng tác viên phải đến từng
Tuổi trung bình 34.8 (thấp nhất 21 tuổi;
cao nhất 56 tuổi) 36.2 (thấp nhất 20 tuổi; cao nhất 58 tuổi) Giới
Nam 25 (73.5%) 26 (68.4%)
Tôn giáo
Đạo Phật
Đạo thiên chúa/tin lành
Không theo tôn giáo nào
Khác
8 (23.5%)
7 (20.6%)
19 (55.9%)
0
9 (23.7%)
8 (21.1%)
20 (52.63%)
1 (2.6%) Học vấn
Không biết chữ
Cấp 1
Cấp 2
Cấp 3
Cao hơn
1 (2.9%)
2 (5.9%)
15 (44.2%)
13 (38.2%)
3 (8.8%)
1 (2.6%)
3 (7.9%)
17 (44.7%)
13 (34.2%)
4 (10.5%) Tình trạng hôn nhân
Chưa kết hôn 13 (38.2%) 13 (34.2%)
Sống chung không kết hôn 3 (8.8%) 0
Có vợ/chồng 15 (44.1%) 17 (44.7%)
Ly thân/ly hôn 1 (2.9%) 3 (7.9%)
Goá 2 (5.9%) 5 (13.2%)
Bảng 2 Đặc điểm của những người có H tham gia
phỏng vấn
Trang 6gia đình của người nhiễm thực hiện công tác chăm
sóc, hỗ trợ Mà cụ thể là gì, cụ thể là hướng dẫn
người nhiễm cùng người trong gia đình, ở đây tôi
thấy là người chăm sóc, biết cách chăm sóc cho
người nhiễm khi ốm đau, cái thứ hai là tuyên truyền
cách phòng chống HIV/AIDS cho gia đình." (anh H,
cán bộ y tế của nhóm chăm sóc tại nhà)
Nhóm cộng tác viên và đồng đẳng viên cũng
đến thăm hỏi, chăm sóc khi có người nhiễm
HIV/AIDS bị ốm, tham gia tổ chức ma chay khi
người nhiễm HIV/AIDS tử vong
"Câu lạc bộ Nhân Ái là thường hay đi chăm sóc
anh em Khi mà biết anh em bệnh hoạn là mình đến
mình an ủi chăm sóc, và đến khi anh em qua đời,
mình đến lo phút cuối cùng cho họ" (anh P, người
nhiễm HIV/AIDS tham gia câu lạc bộ Nhân Ái)
3.2.2 Tổ chức khám chữa bệnh và chuyển tuyến
điều trị
Bên cạnh chăm sóc về tinh thần và vật chất, mô
hình "Tư vấn, chăm sóc và hỗ trợ người nhiễm
HIV/AIDS tại nhà" tại quận Hải Châu còn chú ý đến
việc hỗ trợ người nhiễm HIV/AIDS được chăm sóc
về sức khỏe Đây là một yếu tố quan trọng góp phần
nâng cao chất lượng cuộc sống của những người
nhiễm HIV/AIDS Mô hình đã phối hợp với bệnh
viện Da liễu tổ chức được hoạt động khám sức khỏe
định kỳ cho những người nhiễm HIV/AIDS, trong đó
8 người được điều trị nhiễm trùng cơ hội và 3 người
được điều trị thuốc kháng virus ARV Hoạt động này
được thực hiện 3 tháng một lần Mô tả về các dịch
vụ mà mính đã được sử dụng, anh Q nói:
"Bọn mình tập trung ở quận Hải Châu, rồi mấy
anh thuê xe chở đi chụp hình, chụp phim, siêu âm.
Xong mấy ảnh cũng lên xe với mình luôn, lên Da liễu,
vô cái phòng khám của bác sĩ T Rồi bắt đầu khám
tổng quát cho mình, rồi xét nghiệm máu, nhưng mà
xét nghiệm CD4 là ở bên phật giáo chứ còn bên mình
thì không có chương trình đó Kinh phí thì cũng giúp
cho anh em đi khám định kỳ sức khỏe." (ông Th,
người nhiễm HIV/AIDS)
3.2.3 Vận động sự ủng hộ và hỗ trợ cho người
nhiễm HIV/AIDS
Việc vận động hỗ trợ dành cho người nhiễm
HIV/AIDS và gia đình họ được tiến hành kéo dài,
bền bỉ và xuyên suốt từ khi bắt đầu can thiệp Hội
y tế công công Đà Nẵng đã tổ chức hai buổi hội thảo
trước khi bắt đầu các hoạt động của mô hình Buổi
hội thảo đầu tiên diễn ra vào 3/2006 nhằm giới
thiệu về mô hình và lập kế hoạch thực hiện Buổi hội thảo thứ hai diễn ra vào 8/2006 nhằm vận động sự tham gia phối hợp của các ban ngành đoàn thể hoạt động trên địa bàn thành phố với sự tham gia của 21 cơ quan đơn vị trên địa bàn thành phố Ngoài
ra, các cán bộ Hội còn tổ chức những buổi họp nhỏ và trao đổi trực tiếp với các ban ngành để truyền thông nâng cao nhận thức về HIV/AIDS cũng như huy động sự ủng hộ của họ cho người nhiễm HIV/AIDS
" Chúng tôi đã gặp mặt tổ dân phố, phối hợp với Trung tâm Y tế dự phòng tổ chức buổi hội thảo bàn cách chăm sóc, hỗ trợ người nhiễm Tại đây, các ban ngành, các thành phần lãnh đạo, các phòng ban trong đó có Công an phường, Hội liên hiệp phụ nữ phường, Hội chữ thập đỏ, Phòng lao động xã hội phường." (anh H, cán bộ y tế quận Hải Châu)
Thông qua các cuộc họp và vận động này, người nhiễm HIV/AIDS tham gia câu lạc bộ "Nhân ái" đã nhận được hỗ trợ cả về vật chất và tinh thần cho người nhiễm HIV/AIDS từ các cơ quan, ban ngành đoàn thể và các cá nhân được nêu trong (Bảng 3)
3.2.4 Vai trò làm cầu nối giữa hoạt động của các tổ chức xã hội khác với chương trình
Trong quá trình hoạt động, mô hình "Tư vấn, chăm sóc và hỗ trợ người nhiễm HIV/AIDS tại nhà"
Nguồn hỗ trợ Nội dung
Phòng LĐTBXH quận Hải Châu Hỗ trợ: 24.000.000đ sửa 02 căn nhà cho 2 thành viên CLB và hỗ trợ vay vốn 4.000.000đ cho 2 thành viên Hội Chữ thập đỏ TP Hỗ trợ cho CLB 15.000.000đ cho 15 thành viên CLB Công an quận Hải Châu Giúp nhập hỗ khẩu thường trú tại thành phố cho 2 thành viên của
CLB sau khi cai nghiện trở về tái hoà nhập cộng đồng
1 bác sĩ (dấu tên) Hỗ trợ 7.000.000đ cho 4 thành viên mua công cụ mưu sinh (xe máy
đi thồ; đóng bàn bán vé số,…) Thành hội Phật giáo
Đà Nẵng Phối hợp tham gia sinh hoạt CLB, đến tận nhà chăm sóc, giúp đỡ người nhiễm, tổ chức ma chay cho 02 thành viên của CLB khi họ
qua đời và hỗ trợ 2.700.000đ cho CLB
Hội kế hoạch hóa gia đình Phối hợp tham gia câu lạc bộ
1 chuyên gia nước ngoài đến từ Kenya của tổ chức VSO
Hỗ trợ tư vấn cách xây dựng, hoạt động CLB sao cho có hiệu quả và bền vững Tập huấn cho các thành viên kiến thức về HIV/AIDS và kỹ năng truyền thông tại cộng đồng
Hội YTCC TW Hỗ trợ mới người có H đến nói chuyện và chia sẻ kinh nghiệm tại 1
buổi sinh hoạt nhóm
Bệnh viện Da liễu Phối hợp với tổ chức khám sức khoẻ định kỳ cho các thành viên của
CLB Đoàn thanh niên Hỗ trợ 7.500.000đ cho 3 thành viên của CLB Hỗ trợ của cộng đồng Hỗ trợ cho hoạt động của CLB 5.000.000đ và các vật dụng khác
như đường sữa, gạo, bánh, kẹo, hoa quả, giấy bút ch o con em những người có H đi học v.v
Bảng 3 Nguồn trợ giúp cho người có H tham gia vào
mô hình "Tư vấn, chăm sóc và hỗ trợ người nhiễm HIV/AIDS tại quận Hải Châu"
Trang 7cũng nhận được sự ủng hộ và phối hợp từ các hoạt
động của những ban ngành đoàn thể khác đã cam
kết tham gia giúp đỡ người nhiễm HIV/AIDS
Trong đó phải kể đến hoạt động của hai câu lạc bộ
được hình thành bởi 2 tổ chức xã hội, là câu lạc bộ
Hương Trầm do Hội phật giáo Việt Nam (NAV)
thành lập tại chùa Quang Minh và câu lạc bộ Niềm
Tin do hội KHHGĐ tổ chức Hội YTCC Đà Nẵng
với hội viên là các cán bộ y tế của trung tâm y tế dự
phòng quận Hải Châu đã đóng vai trò cầu nối, gắn
kết các hoạt động của những câu lạc bộ này với mô
hình của chương trình thông qua việc các thành viên
của câu lạc bộ "Nhân ái" cũng được động viên tham
gia vào hoạt động cả hai câu lạc bộ trên Bên canh
đó, các cán bộ của Hội Y tế công cộng Đà Nẵng và
cán bộ y tế của quận Hải Châu cũng tham gia với
vai trò chuyên gia trong các buổi truyền thông của
các tổ chức này, giải đáp thắc mắc liên quan đến
lĩnh vực y tế và cung cấp các dịch vụ sẵn có Sự hợp
tác của Hội YTCC Đà Nẵng với các tổ chức trên đã
giúp gắn kết các hoạt động của hai câu lạc bộ do các
tổ chức này sáng lập với các hoạt động của mô hình
"Tư vấn, chăm sóc và hỗ trợ người nhiễm
HIV/AIDS tại nhà" ở quận Hải Châu
3.3 Tác động của mô hình "Tư vấn, chăm
sóc và hỗ trợ người nhiễm HIV/AIDS" ở
quận Hải Châu
3.3.1 Tăng cường sức khỏe, tinh thần cho những
người nhiễm HIV/AIDS
Khi nói đến tình trạng sức khỏe của những
người nhiễm HIV/AIDS, vấn đề quan tâm hàng đầu
là tạo ra một cuộc sống tinh thần thoải mái cho họ
Bởi tinh thần đóng một vai trò quan trọng trong việc
giúp cho họ có thêm nghị lực để sống và vươn lên,
để tiếp tục chăm sóc bản thân và có vai trò quyết
định đối với việc họ tự chăm sóc bản thân về thể
chất Trước hết, các hoạt động của mô hình giúp cho
người nhiễm HIV/AIDS cảm thấy họ còn được xã
hội quan tâm, giảm bớt sự kì thị, giúp họ có thêm
niềm tin và ý chí để tiếp tục sống và đấu tranh với
bệnh tật
"Nhất là những lần tập hợp đi họp, không khí
niềm nở, không phân biệt cho nên từ đó mình thấy
niềm tin của mình, sức sống của mình Nó giúp mình
có sức sống vươn lên " (chị C, người nhiễm
HIV/AIDS)
Mô hình câu lạc bộ với những buổi sinh hoạt
định kỳ đem đến cơ hội cho người nhiễm HIV/AIDS
gặp gỡ, chia sẻ tâm tư, tình cảm Nhờ vậy tinh thần họ được thoải mái hơn khi vẫn có bạn bè, những người cùng cảnh ngộ lắng nghe, chia sẻ và giúp đỡ họ
"Giờ má đã bị bệnh rồi, việc đi tuyên truyền như thế nhiều khi giúp cho con người thanh thản, thấy tinh thần khỏe hơn Như má ấy, đi về thấy phấn chấn, vui… Đi như thế thì gặp gỡ bạn bè, những người cùng
bị bệnh, thì họ có thể tâm sự, chia sẻ với nhau " (chị
E, con cô C, người nhiễm HIV/AIDS)
Sinh hoạt tập thể giữa những người nhiễm HIV/AIDS đã mang lại lơi ích tinh thần lớn lao cho những người nhiễm HIV/AIDS, và từ đó sức khỏe thể chất của họ cũng dễ dàng cải thiện hơn
"Cái lợi về vật chất cho bản thân mình thì tôi nghĩ không nhiều, nhưng đó là sự đồng cảm Mình an ủi họ cũng như mình an ủi chính bản thân mình Mình cũng nghị giúp họ thì sau này anh em cũng giúp lại bản thân mình Đó là điều tôi nghĩ như vậy Cũng như đi chăm sóc cũng vậy, mình đến như vậy cũng như là sự khích lệ Có đợt, tôi bị ốm, nằm ở bệnh viện, có anh V lên thăm, mình cảm thấy mình không cô độc, cảm thấy khỏe hẳn ra " (ông Th, người nhiễm HIV/AIDS tham gia câu lạc bộ Nhân Ái)
Một khi tinh thần được thoải mái, đa số những người nhiễm HIV/AIDS đều có những tiến bộ đáng kể về sức khỏe Nhất là đối với những người sau đợt khám sức khỏe định kỳ được chuyển tiếp tới dịch vụ điều trị thuốc ARV
"Sức khỏe tôi thì bây giờ tốt hơn trước nhiều Từ hồi dùng ARV đến bây giờ Vừa rồi đây khi mà đi xét nghiệm đợt đầu tiên để tiếp cận ARV thì CD4 tôi chỉ còn 175, mà dưới 200 người ta mới cho dùng Nhưng sau 6 tháng đi xét nghiêm lại thì lên được 100 đơn vị tức là 276 Mà mình thấy sức khỏe mình trở lại bình thường rồi." (anh T, người nhiễm HIV/AIDS tham gia câu lạc bộ Nhân Ái)
Hay tâm sự của một phụ nữ nhiễm HIV/AIDS khác:
"Hồi trước má còn 23 ký Mỗi lần kêu xe taxi tới chở đi bệnh viện phải bồng ra, bồng vô Tới bệnh viện, ngồi cũng không ngồi được nữa chỉ có nằm thôi, để mà tự ăn uống thì có lẽ không sống được nữa Cũng may có mấy anh, chị giúp chăm sóc Bây giờ tăng nhiều, mười mấy hai mươi ký rồi đó Chứ hồi trước là đúng là chỉ còn bộ xương không
3.3.2 Giảm bớt kỳ thị đối xử của cộng đồng
Câu lạc bộ còn tổ chức các hoạt động thăm hỏi,
Trang 8tư vấn, chăm sóc và động viên người nhiễm
HIV/AIDS tại gia đình Thông qua câu lạc bộ, những
người nhiễm HIV/AIDS có điều kiện gặp gỡ, chia sẻ
tâm tư, tình cảm và tổ chức thăm hỏi, động viên giúp
đỡ lẫn nhau Hoạt động của nhóm chăm sóc hỗ trợ
tại nhà cũng giúp cho cộng đồng xóa bớt đi sự kỳ thị
của cộng đồng với những người nhiễm HIV/AIDS
"Là như thế này, anh em thời gian bị bệnh vào
giai đoạn cuối hay là bệnh cơ hội nằm nhà thì mình
đến chăm sóc, mình chùi rửa nếu mình thấy gia đình
người ta có vẻ ái ngại Ngay như cái đám ma, lúc
đầu người ta xầm xì, ở địa phương biết rõ là người
nhiễm HIV/AIDS không ai dám tới Khi chúng tôi tới,
làm hết các công việc thì bắt đầu người ta qua lại,
xóa đi một phần nào kỳ thị." (ông Th, người nhiễm
HIV/AIDS, đồng đẳng viên).
3.3.3 Giảm bớt tự kỳ thị của những người nhiễm
HIV/AIDS
Khi sự phân biệt đối xử của những người xung
quanh đối với người nhiễm HIV/AIDS giảm đi sẽ
giúp những người nhiễm HIV/AIDS thêm tự tin khi
thừa nhận tình trạng bệnh của mình và tiếp tục tham
gia tích cực vào các hoạt động của chương trình
"Cải thiện thì trước tiên là cải thiện cái tinh thần
của mình Mình cảm thấy thoải mái Tại vì như trước
ấy, người ta vẫn phân biệt nhiều quá cho nên mình
rụt rè Tuy nhiên, bây giờ người ta cởi mở hơn rồi.
Bây giờ mình mới dám đứng ra truyềân thông Trước
mình đâu dám đứng trước đông người mình nói về
HIV Dần dần, mình đi tập huấn thấy người ta cởi mở
nên mình mới dám đứng lên mình nói" (anh D, người
nhiễm HIV/AIDS tham gia câu lạc bộ Nhân Ái)
Nói về lợi ích của câu lạc bộ, một thành viên
của câu lạc bộ nói:
"Từ khi thành lập câu lạc bộ những người nhiễm
HIV/AIDS, chúng tôi đã thấy tự tin hẳn lên, hòa
đồng Những người nhiễm HIV/AIDS ngồi họp với
nhau những cái gì khúc mắc, không vừa lòng với các
ban ngành đoàn thể họ bộc lộ ra hết Ví dụ như bản
thân tôi từ khi làm câu lạc bộ này thì tham gia cùng
với các anh chị bác sỹ, y tá ở đây, đi thăm hỏi từng
người, động viên người ta, làm sao cho bớt kỳ thị."
3.3.4 Khuyến khích người nhiễm HIV/AIDS tự
tin, mạnh dạn tham gia vào các hoạt động xã hội,
truyền thông phòng chống HIV/AIDS
Việc sinh hoạt câu lạc bộ hay tham gia vào
nhóm chăm sóc tại nhà đã khuyến khích người
nhiễm HIV/AIDS tham gia các hoạt động truyền
thông và có cơ hội bày tỏ những tâm tư, nguyện vọng với các ban ngành đoàn thể, các tổ chức xã hội Và sự tự tin, mạnh dạn của họ đôi khi cũng được các tổ chức ban ngành quan tâm:
" Khi tham gia câu lạc bộ, tôi còn tham gia đi truyền thông ở các UBND phường, thôn Mỗi lần đi là đi phối hợp với anh C hay anh H Lúc đầu, tôi không dám, nhưng anh C có gặp tôi động viên tôi Nơi đầu tiên tôi đến vận động lại chính là cái UBND phường của tôi luôn, ngay gần nhà tôi không ngờ buổi nói chuyện đó, buổi truyền thông đó mà tôi lại có được tiền sửa chữa nhà trong năm nay Đó cũng là cái khích lệ cho tôi Sau anh C gọi đi bất cứ ủy ban nào tôi cũng đi, thậm chí đi trong từng tổ dân phố tôi cũng đi." (người nhiễm HIV/AIDS tham gia câu lạc bộ Nhân Ái)
Những cải thiện tích cực trong suy nghĩ và lối sống của người nhiễm HIV/AIDS cũng được người nhà họ ghi nhận
"Quan trọng là cái tinh thần của họ được thay đổi Thực ra mình thấy anh ấy rất là tự tin ấy Ngày xưa anh ấy không dám nhận anh ấy là người nhiễm HIV/AIDS Khi anh ấy đi tuyên truyền còn đứng ra các trường đại học để nói Vào chùa Quang Minh chẳng hạn, nói với các phật tử rằng tôi là người nhiễm HIV/AIDS, rồi tuyên truyền cho cộng đồng" (vợ một người nhiễm HIV/AIDS)
Tuy nhiên, vẫn còn nhiều người nhiễm HIV/AIDS vẫn chưa tham gia vào hoạt động của mô hình Nhiều lý do khiến cho một số người nhiễm HIV/AIDS không thể tham gia sinh hoạt cùng các nhóm "bạn giúp bạn" Tuy nhiên, lý do chủ yếu nhất vẫn là vì điều kiện kinh tế gia đình khó khăn, họ phải dành thời gian bươn chải kiếm sống
"Một số anh chị em nói đúng ra là do cực khổ quá về công ăn việc làm, mà trúng cái ngày họ đi làm họ không thể tham gia được Cũng như anh D trong nhóm truyền thông Nhưng vừa rồi anh cũng không
đi truyền thông được vì anh đi làm suốt tận Hà Nội Thì cũng vì công ăn việc làm, nhu cầu cuộc sống." (ông Th, người nhiễm HIV/AIDS tham gia câu lạc bộ Nhân Ái)
Hoặc có những người nhà xa mà không có phương tiện đi lại, nên không thể tham gia các hoạt động của mô hình
"Nói chung là vợ chồng anh cũng tham gia được vài lần rồi Cũng thích tiếp tục tham gia lắm, nhưng vợ chồng anh không có điều kiện, thứ nhất là cái điều
Trang 9kiện đi lại nó xa Ví dụ từ đây mà lên đường Hải
Phòng, đi xe đạp thì nắng nôi mệt mỏi, xe máy thì
không có Rồi có cả cái ngày mình đi làm nữa làm
sao mà đi được." (anh Th, người nhiễm HIV/AIDS)
Khi càng lâu ngày không tham gia thì họ càng
bị tách khỏi hoạt động của nhóm, không được cập
nhật thông tin Họ cảm thấy bị cô lập, không nhận
được hỗ trợ, tinh thần buồn bã, chán nản đồng thời
thể chất cũng giảm sút
"Lâu lâu không gặp mọi người, ví dụ chỉ như
mình đi ngoài đường mới gặp Cuối cùng là không
biết gì, ít giao tiếp Mình thấy cuộc sống buồn lắm
mà không biết giải quyết thế nào" (anh Th, người
nhiễm HIV/AIDS)
Đặc biệt, vẫn còn có những người nhiễm
HIV/AIDS sống tách biệt Họ vẫn sống khép kín, tự
kỳ thị và giấu kín tình trạng của mình Khi nói về
tình trạng nhiễm HIV của mình, một người cho biết:
"Không, mình chẳng nói với ai Nói làm chi
mệt Mọi người mà biết mình bị cái đó, xã hội nó
chôn sống mình luôn." (anh Th, người nhiễm
HIV/AIDS)
Điều này cho thấy sự đối lập về sức khỏe thể
chất và đặc biệt là về tinh thần giữa những người
nhiễm HIV/AIDS tích cực tham gia hoạt động của
chương trình với những người không tham gia hay
đang dần tách ra khỏi các hoạt động này
3.4 Nhận xét và khuyến nghị của người
nhiễm HIV/AIDS về mô hình
Nhóm nghiên cứu đã tìm hiểu cả nhu cầu và
những góp ý của người nhiễm HIV/AIDS và người
nhà nhằm cải thiện mô hình và duy trì hoạt động
của mô hình Phần lớn mối quan tâm của người
nhiễm HIV/AIDS là được hỗ trợ tạo công ăn việc
làm ổn định, đồng thời sinh hoạt của câu lạc bộ
được duy trì
"Chị cũng chỉ mong được giúp đỡ quan tâm, để
chị có thêm dồi dào sức sống, thêm chí lực Ví dụ như
tạo công ăn việc làm cho chị một tháng chị có thêm
một số tiền ít Chị muốn câu lạc bộ mình càng ngày
càng phát triển để tới sinh hoạt tinh thần chứ không
có suy nghĩ gì về mình là người có bệnh." (cô C,
người nhiễm HIV/AIDS)
Hầu hết những người nhiễm HIV/AIDS đều là
những ngươi rất nghèo đồng thời dễ bị nhiễm các
bệnh nhiễm trùng cơ hội, do vậy mong muốn của
họ là có được bảo hiểm y tế, và được thanh toán tiền
bảo hiểm viện phí từ thẻ BH y tế họ đã mua Ngoài
ra, việc sinh hoạt của câu lạc bộ "Nhân ái" vẫn phải mượn phòng sinh hoạt tại Trung tâm y tế dự phòng quận Hải Châu Các thành viên câu lạc bộ mong muốn:
"Những người nhiễm HIV/AIDS bọn em đều phát biểu làm sao mà có một cái gian nhà riêng để mà những người nhiễm HIV/AIDS sinh hoạt, tạo công ăn việc làm" (anh Nh, người nhiễm HIV/AIDS quận Hải Châu)
Nói về kế hoạch tương lai cho câu lạc bộ, một người nói:
"Sinh hoạt nhóm mình phải có một kế hoạch dài hạn, mình phải tổ chức cho nó bài bản một chút Tức là ngoài vấn đề hiểu biết thêm về sức khỏe, về việc phòng lây nhiễm cho người khác, thì chúng tôi còn muốn giúp nhau trong việc tạo công ăn, việc làm Có thể người này biết thì dậy cho người kia hoặc là mình rủ nhau thực hiện một kế hoạch nào đó mà mình có tay nghề làm ra được, rồi từ đó mình kêu gọi những nơi khác bằng cách bao tiêu cái sản phẩm, từ đó mình tạo ra thu nhập trong cuộc sống." (ông Th, người nhiễm HIV/AIDS tham gia câu lạc bộ Nhân Ái)
Đa số người nhiễm HIV/AIDS được phỏng vấn đều mong muốn duy trì và mở rộng mô hình để thu hút thêm được nhiều người nhiễm HIV/AIDS tham gia các hoạt động
"Trước tiên mình muốn thu hút được, thì mình phải mở rộng cái câu lạc bộ ấy ra Mở rộng ra các quận khác nữa, tức là nhiều người cùng có thể tham gia được Người này giới thiệu, người này biết người kia bị bệnh người ta giới thiệu được." (anh D, người nhiễm HIV/AIDS tham gia câu lạc bộ Nhân Ái)
4 Bàn luận
Với thiết kế nghiên cứu đánh giá trước sau có kết hợp giữa nghiên cứu định tính và định lượng, kết quả đánh giá cho thấy sau hai năm hoạt động, mô hình "Tư vấn, chăm sóc và hỗ trợ người nhiễm HIV/AIDS tại quận Hải Châu" đã có những thành công trong việc tăng cường nhận thức, mối quan tâm và tham gia của các ban ngành, đoàn thể, và xã hội với việc chăm sóc và hỗ trợ cho người nhiễm HIV/AIDS, từ đó giảm bớt được sự kỳ thị của cộng đồng và tự kỳ thị của những người nhiễm HIV/AIDS Mô hình đã tạo ra câu lạc bộ "Nhân ái" là một môi trường thân thiện hỗ trợ, giúp cho những người nhiễm HIV/AIDS nhận được các chăm sóc
Trang 10tinh thần, hỗ trợ về vật chất và chăm sóc sức khỏe.
Mô hình cũng đóng vai trò làm cầu gắn kết họ với
các nguồn hỗ trợ khác trên địa bàn, đáp ứng được
một phần mong muốn và nhu cầu của người nhiễm
HIV/AIDS trên địa bàn
Bên cạnh đó, việc tham gia của 27 cán bộ Hội
Y tế công cộng từ cấp thành phố (5 cán bộ), quận (6
cán bộ) và phường (16 cán bộ) và của Đà Nẵng vào
quá trình đánh giá trước và sau can thiệp, cũng như
trong việc tham gia vào quá trình triển khai các hoạt
động của mô hình đã giúp cho các cán bộ tăng
cường được kiến thức và kỹ năng về phương pháp
triển khai và đánh giá các hoạt động can thiệp nâng
cao sức khỏe cộng đồng
Tuy có đạt được khá nhiều kết quả đáng khích
lệ, mô hình "Chăm sóc và hỗ trợ người nhiễm
HIV/AIDS tại quận Hải Châu" vẫn còn một số điểm
cần tiếp tục cải thiện Nhiều người nhiễm
HIV/AIDS tại Hải Châu và trên cả địa bàn thành
phố vẫn chưa tiếp cận được với những hoạt động của
mô hình do một số nguyên nhân chủ yếu là số người
nhiễm HIV/AIDS còn nghèo, phải bận lo trang trải
cuộc sống nên chưa có điều kiện tham gia; nhà xa
nên việc đi lại đến điểm sinh hoạt gặp nhiều khó
khăn, các câu lạc bộ chưa có được cơ sở hoạt động
đủ riêng tư và của riêng người nhiễm HIV/AIDS
Một số người nhiễm HIV/AIDS khác vẫn còn mặc
cảm tự ti nên vẫn che giấu tình trạng nhiễm HIV của
mình, nên không dám tham gia các hoạt động của
mô hình Bên cạnh đó, mô hình này chưa tạo được
hoạt động ổn định, tạo việc làm cho người nhiễm
HIV/AIDS và tạo nguồn thu để bản thân các câu lạc
bộ của người nhiễm HIV/AIDS có thể tự duy trì hoạt
động nên khi nguồn tài trợ của dự án hết thì các hoạt
động cũng dần bị xao lãng
Tuy kết quả đánh giá cho thấy được phần lớn
kết quả mà mô hình chăm sóc hỗ trợ cho những
người nhiễm HIV/AIDS tại quận Hải Châu, thành
phố Đà Nẵng đạt được, cũng như những hạn chế
mà mô hình đã gặp phải, một số hạn chế sau trong
thiết kế và triển khai mô hình can thiệp và nghiên
cứu đánh giá trước-sau can thiệp đã làm hạn chế
tính khoa học của những kết quả đưa ra từ nghiên
cứu này
- Cỡ mẫu nhỏ: Trong cả đánh giá trước can thiệp
và sau can thiệp, số lượng người nhiễm HIV/AIDS
tham gia phỏng vấn điều tra là quá nhỏ, do vậy việc
sử dụng các test thống kê để kiểm định sự khác biệt
giữa kết qủa thu được trước và sau can thiệp, hay so sánh kết quả giữa địa bàn can thiệp và không can thiệp là không khả thi Do vậy, mà kết quả của phầân định lượng trong đánh giá này là rất hạn chế
- Việc lựa chọn hai quận Hải Châu và Thanh Khê tuy có điều kiện kinh tế xã hội để làm đối chứng, nhưng do địa bàn của hai quận ngay cạnh nhau, nên việc triển khai can thiệp tại Hải Châu sẽ có ảnh hưởng đến Thanh Khê, cụ thể là rất nhiều người nhiễm HIV/AIDS cũng tham gia rất tích cực khi mô hình can thiệp được triển khai trên địa bàn của Hải Châu Do vậy, việc khống chế được các yếu tố nhiễu không thể làm được
Ngoài ra, các hoạt động của của Hội Y tế công cộng Đà Nẵng vẫn còn hạn chế do gặp phải những khó khăn về mặt tổ chức và nhân sự Hiện tại, mô hình này, cũng như nhiều hoạt động khác của Hội
Y tế công cộng đang triển chủ yếu dựa vào nguồn nhân lực, cũng như cơ sở của Trung tâm y tế dự phòng, Trung tâm phòng chống HIV/AIDS của Đàng Nẵng và một số đơn vị khác trong ngành y tế
Do vậy, tất cả cán bộ tham gia mô hình là cán bộ kiêm nhiệm nên khi các hoạt động triển khai, người dân vẫn cho rằng đây là hoạt động của ngành y tế,
do vậy Hội y tế công cộng Đà Nẵng vẫn chưa thực sự tạo nên tiếng nói riêng hoặc chưa để lại ấn tượng riêng trong nhận thức của cộng đồng
Dựa vào kết quả của mô hình cũng như nguyện vọng và nhu cầu của những người nhiễm HIV/AIDS đã tham gia chương trình, chúng tôi có một số khuyến nghị sau:
- Duy trì các hoạt động của mô hình can thiệp, đặc biệt là câu lạc bộ Nhân Ái để người nhiễm HIV/AIDS tiếp tục có cơ hội tham gia sinh hoạt
- Sự phối kết hợp với các ban ngành đoàn thể và huy động nguồn hỗ trợ từ các cá nhân cần được khuyến khích và tuyên truyền sâu rộng hơn để nhiều người biết đến hoạt động này và hỗ trợ cho mô hình
- Hỗ trợ cơ sở để sinh hoạt, tạo cơ hội việc làm để người nhiễm HIV/AIDS có thu nhập và tự tạo nguồn thu nhằm duy trì hoạt động của câu lạc bộ
- Tìm nguồn hỗ trợ để cấp phát thẻ bảo hiểm y tế cho những người nhiễm HIV/AIDS
- Mở rộng mô hình trên địa bàn thành phố để thu hút thêm người nhiễm HIV/AIDS tham gia vào các hoạt động chăm sóc, hỗ trợ này
- Để thực sự phát triển Hội Y tế công cộng của
