nguyên nhân vô kinh thường nằm cùng lúc trong nhiều cơ quan, với nhiều rối loạn đôi khi nguy hiểm cho tính mạng của người bệnh.. Người phụ nữ từ lúc dậy thì đến khi mãn kinh, có hai hiện
Trang 1Vô kinh trong tuổi sinh đẻ và những
giải pháp điều trị
Kỳ I: nguyên nhân gây vô kinh
vô kinh là trường hợp người phụ nữ ở tuổi có khả năng sinh sản nhưng lại không có kinh nguyệt hàng tháng như các phụ nữ khác đây là một trong những lĩnh vực của nội tiết trong phụ khoa - tương đối khó chẩn đoán và điều trị nguyên nhân vô kinh thường nằm cùng lúc trong nhiều cơ quan, với nhiều rối loạn đôi khi nguy hiểm cho tính mạng của người bệnh
Trước đây, người ta thường phân biệt vô kinh nguyên phát và vô kinh thứ phát Tuy nhiên, quan điểm hiện nay, để chẩn đoán nguyên nhân và điều trị, được phổ biến và chấp nhận rộng rãi thì sự phân biệt vô kinh nguyên phát và thứ phát không còn cần thiết nữa
Trang 2Chế độ nghỉ ngơi và dinh dưỡng đầy đủ mang lại sức khỏe và kinh
nguyệt đều đặn cho phụ nữ
Hiện tượng kinh nguyệt bình thường xảy ra như thế nào?
Người phụ nữ từ lúc dậy thì đến khi mãn kinh, có hai hiện tượng quan trọng nhất, diễn tiến theo chu kỳ, đó là chu kỳ buồng trứng và chu kỳ nội mạc tử cung Mỗi chu kỳ, được quy ước kéo dài từ đầu kỳ kinh này đến ngày đầu của kỳ kinh sau Chu kỳ buồng trứng bao gồm những thay đổi của noãn ở buồng trứng, dẫn đến phóng noãn (trứng rụng) và tạo lập hoàng thể, có tính chất chu kỳ, xảy ra dưới sự kiểm soát của trục hạ đồi - yên - buồng trứng Chu kỳ nội mạc tử cung thay đổi theo nhịp hoạt động của buồng trứng, dưới tác động của hoóc-môn sinh dục, estrogen và progesterone là sản phẩm của buồng trứng Nội mạc tử cung tái tạo và tăng trưởng, phân tiết Kết quả gây ra hiện tượng hành kinh, một khi trứng rụng mà không có hiện tượng thụ tinh Do hiện tượng bong tróc của nội mạc tử
Trang 3cung kéo theo sự chảy máu Hiện tượng hành kinh xảy ra dưới sự kiểm soát của trục hạ đồi - yên - buồng trứng Những điều kiện để hiện tượng hành kinh bình thường Đường sinh dục bình thường, thông suốt từ buồng tử cung, kênh cổ tử cung, cổ tử cung, âm đạo,
âm hộ Nội mạc tử cung phát triển bình thường qua giai đoạn tăng trưởng và giai đoạn phân tiết Nang noãn buồng trứng phát triển bình thường qua các giai đoạn tăng trưởng, phóng noãn (rụng trứng), thành lập hoàng thể Tất cả hệ thống các điều kiện bên trên được điều phối bởi một cơ chế sinh học vật lý và hóa học phức tạp, tác động từ những biến đổi nồng độ các hoóc-môn trong mạch máu lên các tế bào ở đích ở tử cung, buồng trứng, tuyến yên, vùng dưới đồi và các trung tâm thần kinh trung ương Một khi có một bất thường nhỏ sẽ dẫn đến bất thường của chu kỳ kinh và hiện tượng hành kinh
Vì vậy, hiện tượng vô kinh xảy ra do rất nhiều nguyên nhân Chúng ta cần tìm hiểu những nguyên nhân thường gặp trong thực tế để có những giải pháp điều trị một cách hữu hiệu và mang lại kết quả tốt cho người bệnh
Những nguyên nhân gây vô kinh
Hiện nay, khi tìm hiểu nguyên nhân gây vô kinh, các nhà chuyên gia đưa ra cách phân tầng, trong hệ trục hạ đồi - yên - buồng trứng - tử cung như sau:
Tầng 1: tử cung, niêm mạc tử cung, âm đạo
Tầng 2: buồng trứng
Tầng 3: tuyến yên
Tầng 4: hạ đồi, hệ thần kinh trung ương
Khi có rối loạn trong hệ thống sẽ dẫn đến rối loạn chu kỳ kinh Từ đó có thể thấy được các bệnh lý riêng của từng tầng
Tầng 1: rối loạn do tử cung hay đường thoát kinh
Tầng 2: rối loạn của buồng trứng
Tầng 3: rối loạn hoạt động tuyến yên
Tầng 4: rối loạn hệ thần kinh trung ương
Nguyên nhân vô kinh do bệnh lý tại tử cung, niêm mạc tử cung và đường sinh dục dưới: không có tử cung, tử cung nhi hóa, dính lòng tử cung, âm đạo có vách ngăn, không có âm đạo, bịt tắc màng trinh, lao sinh dục Nguyên nhân ở tầng 1 này, gặp nhiều nhất là dính lòng tử cung
Trang 4Nguyên nhân vô kinh do bệnh lý buồng trứng: teo buồng trứng bẩm sinh, buồng đã bị cắt sau mổ u buồng trứng hay bệnh lý tại buồng trứng, buồng trứng đa nang Nguyên nhân ở tầng 2, gặp nhiều nhất là buồng trứng đa nang
Nguyên nhân vô kinh do bệnh lý tuyến yên: u tuyến yên, hội chứng Sheehan (hoại tử tuyến yên gây mất sữa, vô kinh, rụng tóc, suy giáp, suy thượng thận) Nguyên nhân ở tầng 3, thường gặp u lành tuyến yên do tăng Prolactin
Nguyên nhân vô kinh do hạ đồi do thiếu FSH, LHnRH Hội chứng Morsier - Kallmann
Đó là chứng không dậy thì, khứu giác giảm, phát hiện bằng cách thử nghiệm nhận biết mùi Do sai sót khi di trú các neuron chế tiết GnRH, teo hay không có hành khứu (nhìn rõ qua cộng hưởng từ) thực sự do thiếu GnRH nội sinh của vùng dưới đồi
Vô kinh do rối loạn hoạt động nội tiết: do vùng chỉ huy nội tiết ở trên não bị suy thoái, hoặc do tăng hoạt động quá mức toàn bộ hệ thống hay từng bộ phận làm ảnh hưởng đến các hoạt động của các bộ phận khác trong hệ thống đó Do các rối loạn của các tuyến nội tiết khác trong cơ thể như tuyến thượng thận, tuyến giáp trạng Nguyên nhân của tầng 4, thường gặp do giảm FSH, LHnRH gặp trong trường hợp căng thẳng, stress, lo âu, mất ngủ kinh niên, có những biến động về tâm thần quá mức như vui, buồn, tang tóc, sợ hãi, thay đổi môi trường sống
Ngoài ra vô kinh do các bệnh lý toàn thân: có thể gặp ở người quá gầy yếu do suy dinh dưỡng, do thiếu máu, nhiễm độc, có bệnh gan nặng, bệnh thận mạn tính Có người bị vô kinh sau khi phải dùng dài ngày các thuốc an thần, thuốc chuyển hóa hoặc thuốc chống ung thư, xạ trị
Vô kinh trong giai đoạn mang thai và cho con bú
Kỳ II: Chẩn đoán và những phương pháp điều trị
BS.CKII NGUYỄN HỮU THUẬN