Nghiên cứu KHKT Hành vi, Một số giải pháp giúp học sinh THCS giữ gìn và phát huy giá trị cốt lõi của gia đình Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH ĐĂK NÔNG CUỘC THI KHOA HỌC KỸ THUẬT CẤP TỈNH DÀNH CHO HỌC SINH TRUNG HỌC NĂM HỌC 2021 2022 BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU DỰ ÁN MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH THCS TRÊN ĐỊA BÀN. Nghiên cứu KHKT Hành vi, Một số giải pháp giúp học sinh THCS giữ gìn và phát huy giá trị cốt lõi của gia đình Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

CUỘC THI KHOA HỌC KỸ THUẬT CẤP TỈNH DÀNH CHO HỌC SINH TRUNG HỌC

NĂM HỌC 2021 - 2022

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU DỰ ÁN

MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH THCS TRÊN ĐỊA BÀN THỊ TRẤN EATLING GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ CỐT LÕI CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LĨNH VỰC DỰ THI: KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ HÀNH VI

Đăk Nông, tháng 11 năm 2021

II Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu 5

1 Câu hỏi nghiên cứu: 5

2 Giả thuyết nghiên cứu: 5

III Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 6

1 Gia đình và tầm quan trọng của gia đình đối với trẻ em 6

2 Giá trị cốt lõi của gia đình Việt Nam hiện nay 6

3 Trách nhiệm, nghĩa vụ và vai trò của học sinh THCS trong gia đình 7

4 Việc giáo dục tình cảm gia đình ở trường THCS 7

5 Thực trạng về cuộc sống gia đình của học sinh THCS trên địa bàn thị trấn EaTling, huyện Cư Jut, tỉnh Đắk Nông hiện nay 8

5 1 Về góc độ gia đình: 8

5 2 Về phía học sinh: 8

IV Phương pháp nghiên cứu 9

1 Quy trình tiến hành: 9

2 Phương pháp nghiên cứu: 10

2 1 Phương pháp thu thập và phân tích số liệu 10

2 2 Phương pháp tổng hợp: 10

2 3 Phương pháp chọn vùng 10

2 4 Phương pháp điều tra xã hội học (Phương pháp An ket) 11

2 5 Phương pháp phỏng vấn 11

2 6 Phương pháp thực nghiệm 11

2 7 Phương pháp thống kê mô tả 12

V Phân tích dữ liệu 12

1 Nguyên nhân dẫn tới những hạn chế trong nhận thức và hành động của học sinh THCS trên địa bàn thị trấn EaTling, trong việc giữ gìn và phát huy những giá trị cốt lõi của gia đình 12

1 1 Từ phía xã hội 12

1 2 Từ phía gia đình 12

1 3 Từ phía nhà trường 13

1 4 Từ phía các bạn học sinh 13

2 3 Nhóm giải pháp kết nối yêu thương giữa các bạn học sinh với cha mẹ

và gia đình thông qua các hoạt động phối hợp 17

3 Đánh giá kết quả thực nghiệm và ý nghĩa của dự án 19

VI Kết luận 20 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

buổi sinh hoạt ngoại khóa lớp 8A4 chúng em, cô giáo chủ nhiệm tổ chức hoạt

động ngoại khóa đầu năm học: “Cảm nhận của em về mái ấm gia đình”, mỗi bạn

học sinh chúng em được viết một bài cảm nhận về gia đình để trình bày trước lớp Buổi hoạt động đã để lại trong chúng em nhiều cảm xúc và điều đặc biệt đáng chú

ý là có rất nhiều bạn trong trong bài viết của mình đã bày tỏ những lời chân chất

tự đáy lòng mà có lẽ chưa một lần được nói ra, có bạn còn òa khóc: “Em không

biết bố mẹ là ai, em ở với ông bà Tình yêu thương của bố mẹ là là điều em chưa bao giờ được cảm nhận, em ước một lần được ôm trong vòng tay của mẹ, ước được biết bố mẹ mình là ai”; “Cô ơi! Em không biết liệu gia đình của mình có được gọi là mái ấm hay không? Nhà em mở xưởng mộc, bố mẹ bận rộn tối ngày, bữa cơm gia đình người trước, người sau, tối đến mỗi người một góc riêng với chiếc điện thoại, mặc kệ chúng con học gì thì học rồi xem ti vi” hay “Hai anh em

em tự lo liệu cơm nước và đi học, lâu rồi, bố mẹ con làm công nhân ở dưới Bình Dương từ tết đến giờ dịch Covit rồi bị cách ly cũng chưa được về Bố mẹ dặn dò, hai đứa phải ngoan mới có tiền ăn học!” Những tình huống trên cho thấy, trong

xã hội hiện đại, nhiều giá trị cốt lõi của gia đình Việt Nam đang mờ nhạt dần; mối

quan hệ cha mẹ và con cái nhiều khi không gắn bó, cha mẹ bận rộn hoặc “thả

lỏng” hoặc quá cưng chiều con cái, con cái sống ích kỷ, ỷ nại, ít quan tâm đến gia

đình Rồi sự ảnh hưởng tiêu cực của thời đại công nghệ 4 0, sự phát triển tâm sinh lý của học sinh THCS và các yếu tố tiêu cực khác từ áp lực học tập, từ xã hội dẫn đến mối quan hệ gia đình lỏng lẻo: con cái và cha mẹ không hiểu nhau,

trong gia đình rất dễ xảy ra mâu thuẫn, xung đột tâm lý giữa cha mẹ và con cái, khiến khoảng cách vô hình giữa cha mẹ và con ngày càng sâu sắc hơn Điều này ảnh hưởng đến lối sống thực dụng, thờ ơ với người thân của nhiều học sinh và tình trạng học sinh THCS bị trầm cảm, tự kỷ, có suy nghĩ chán sống, thậm chí tự

tử và có những hành vi dại dột rất đau lòng mà khi gi đình, nhà trường phát hiện

ra thì đã quá muộn

Xuất phát từ thực trạng trên, chúng em cùng nghiên cứu và thực hiện dự án

“Một số giải pháp giúp học sinh THCS trên địa bàn thị trấn EaTling giữ gìn và phát huy giá trị cốt lõi của gia đình Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” để giúp

các bạn học sinh trong và ngoài nhà trường và gia đình cùng nhìn nhận, thay đổi chính mình để các bạn học sinh THCS được sống trong một gia đình hạnh phúc, được bố mẹ yêu thương, thấu hiểu và chia sẻ; sống có trách nhiệm với bản thân

và gia đình, được lớn lên mạnh khỏe, trong sáng với nhiều kỹ năng và phẩm chất tốt đẹp từ góp phần xây dựng gia đình hạnh phúc, hoàn thiện nhân cách của bản thân

II Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu

1 Câu hỏi nghiên cứu:

Giá trị cốt lõi của gia đình Việt Nam hiện nay là gì? Thực trạng về nhận thức

và sự quan tâm của học sinh trường THCS trên địa bàn thị trấn EaTling trong việc gìn giữ và phát huy những giá trị cốt lõi trong gia đình như thế nào?

Tìm hiểu nguyên nhân vì sao giá trị cốt lõi của gia đình trong giai đoạn hiện nay trên địa bàn thị trấn EaTling chưa được phát huy hiệu quả?

Giải pháp nào để giúp các bạn biết cách gìn giữ và phát huy giá trị cốt lõi của gia đình?

2 Giả thuyết nghiên cứu:

Nếu học sinh THCS trên địa thị trấn EaTling, huyện Cư Jut, tỉnh Đắk Nông nhận thức đúng được vai trò giá trị cốt lõi của gia đình sẽ giúp các bạn học sinh

có niềm tin về sự bền vững của những giá trị cốt lõi trong gia đình hiện nay Từ

đó biết thể hiện bằng tình cảm và việc làm góp phần giữ gìn và phát huy giá trị cốt lõi trong gia đình, cùng các thành viên trong gia đình xây dựng gia đình hạnh

phúc

Giúp nhà trường, giáo viên chủ nhiệm hiểu rõ hơn về hoàn cảnh gia đình của học sinh nhà trường, từ đó có giải pháp phối hợp với gia đình trong công tác giáo dục

Giúp các bậc cha mẹ học sinh hiểu rõ tâm tư, tình cảm và mong ước của các con, biết cách kết nối yêu thương với các con để cùng hướng tới mục tiêu xây dựng gia đình hạnh phúc, con cái được nuôi dạy tốt, phát triển tốt về thể chất và nhân cách

III Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

1 Gia đình và tầm quan trọng của gia đình đối với trẻ em

Hiện đang có nhiều định nghĩa khác nhau về gia đình nhưng dù xét từ góc

độ nào đi nữa thì gia đình vẫn là môi trường gắn bó mọi thành viên bằng mối quan

hệ huyết thống và sự chia sẻ chung hàng ngày những vấn đề của cuộc sống Đối với trẻ em, gia đình không chỉ là nơi các bạn được sống trong hạnh phúc mà đó còn là nơi nuôi dưỡng tâm hồn mỗi đứa trẻ, giúp chúng hoàn thiện bản thân cả về

tư duy lẫn tư cách

Mọi xung khắc của các cá nhân trong gia đình đều ảnh hưởng đến con cái Những mâu thuẫn, lục đục trong gia đình hay gia đình tan vỡ, phương pháp giáo dục không phù hợp đã đẩy nhiều trẻ em rơi vào tình trạng hụt hẫng về mọi phương diện, hoặc sống ỷ nại không biết quan tâm đến gia đình, hoặc lỳ lợm xa lánh cha mẹ, rơi vào những bệnh như trầm cảm, rối loạn tâm lý, bỏ nhà đi lang thang, phạm tội, tự tử

2 Giá trị cốt lõi của gia đình Việt Nam hiện nay

Giá trị cốt lõi trong tiếng Anh là Core Values có thể hiểu là những đặc điểm

và phẩm chất quan trọng được đặt lên vị trí ưu tiên số 1 của tổ chức, đơn vị nào

đó Giá trị cốt lõi có chiều sâu và đó là những giá trị cực kỳ quan trọng

Mỗi gia đình là một đơn vị độc đáo và có hoàn cảnh, lối sống riêng Tuy nhiên, xét về mặt văn hóa, xã hội, các gia đình Việt Nam có những giá trị cốt lõi giống nhau làm nền tảng hình thành nhân cách con người Việt Nam trong đó có học sinh THCS Nhân ngày Gia đình Việt Nam 28/6/2015, Viện Nghiên cứu Xã

hội, Kinh tế và Môi trường (ISEE) và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) đồng tổ chức, dưới sự hỗ trợ của Cơ quan phát triển quốc tế Hoa Kỳ (USAID) đã tổ chức tọa đàm “Các giá trị cốt lõi và thách thức của các loại hình gia đình đương đại Việt Nam” Phát biểu tại tọa đàm, phần lớn các chuyên gia và các nhà nghiên cứu đều đồng tình với nhận định:

“Giá trị cốt lõi của gia đình Việt Nam trong mọi thời đại vẫn là giá trị yêu thương, tôn trọng, bình đẳng, chia sẻ, thủy chung, hòa thuận Trong đó, tình yêu thương và sự chia sẻ vẫn sẽ là những giá trị cốt lõi và bất biến của gia đình Việt

Nam hiện tại và tương lai”

Trong dự án này, chúng em tiếp cận giá trị cốt lõi của gia đình Việt Nam trên

cơ sở những vấn đề trên

3 Trách nhiệm, nghĩa vụ và vai trò của học sinh THCS trong gia đình

Theo Luật Hôn nhân và gia đình hiện hành các thành viên trong gia đình có quyền, nghĩa vụ quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ, tôn trọng nhau Trong trường hợp sống chung thì các thành viên gia đình có nghĩa vụ tham gia công việc gia đình, lao động tạo thu nhập; đóng góp công sức, tiền hoặc tài sản khác để duy trì đời sống chung của gia đình phù hợp với khả năng thực tế của mình Như vậy, học sinh THCS phải có trách nhiệm và nghĩa vụ cùng các thành viên khác trong gia đình xây dựng gia đình hạnh phúc, bình đẳng, tiến bộ; giữ gìn và phát huy những giá trị cốt lõi của gia đình Việt Nam

4 Việc giáo dục tình cảm gia đình ở trường THCS

Giáo dục tình cảm gia đình và những kỹ năng sống trong gia đình là một trong những mục tiêu của giáo dục trong nhà trường THCS Chương trình giáo dục THCS lồng ghép việc giáo dục kỹ năng sống và tình cảm trong gia đình vào công tác giáo dục đạo đức, công tác phối hợp giữa nhà trường và gia đình, trong các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và tích hợp trong nội dung các môn học như Giáo dục công dân, Ngữ văn, Công nghệ, Âm nhạc, Mỹ thuật Đây là điều

kiện quan trọng để dự án "Một số biện pháp giúp học sinh THCS trên địa bàn thị

trấn EaTling giữ gìn và phát huy giá trị cốt lõi của gia đình Việt Nam trong giai đoạn hiện nay" của chúng em có thể thực hiện và thành công

5 Thực trạng về cuộc sống gia đình của học sinh THCS trên địa bàn thị trấn EaTling, huyện Cư Jut, tỉnh Đắk Nông hiện nay

Thị trấn Ea T'ling nằm ở trung tâm huyện Cư Jút, cách thành phố Gia Nghĩa 100 km về phía Bắc và cách thành phố Buôn Ma Thuột 20 km về phía Tây,

nơi có nền kinh tế đang dần chuyển dịch từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch

vụ, chất lượng đời sống các gia đình trong huyện ngày càng được tăng lên

5 1 Về góc độ gia đình:

+ Loại hình gia đình: Gia đình có đủ bố mẹ, các con; gia đình có bố mẹ ly

hôn, con ở với bố hoặc mẹ, gia đình con mồ côi ở với bố hoặc mẹ; gia đình có mẹ kế - con chồng, có chú dượng - con riêng của vợ, gia đình xa cách, li tán con cái

ở với ông bà hoặc họ hàng hoặc ở với nhau và các loại hình khác

+ Về đời sống kinh tế: Có 27% các bạn có bố mẹ làm nông nghiệp thuần túy,

17% gia đình có bố mẹ làm công chức, viên chức nhà nước; còn lại có đến 56% các bạn có bố mẹ mở xưởng mộc, làm công nhân trong các nhà máy, xí nghiệp và làm dịch vụ Tuy nhiên còn 9 5% học sinh là con hộ gia đình nghèo và cận nghèo

+ Về đời sống tinh thần: Có 44, 2% các bạn cho biết mình thường ăn bữa

trưa một mình, 38, 6% các bạn cho biết gia đình mình ít ăn tối đầy đủ cùng các thành viên, 62% các bạn học sinh cho rằng cha mẹ ít tập trung cùng trò chuyện với nhau trò chuyện, trao đổi tâm sự

Biểu đồ khảo sát về mối liên hệ giữa học sinh

và gia đình trước khi tiến hành các giải pháp

Kết quả phân tích cho thấy, vẫn còn nhiều học sinh chưa nhận thức đúng và đầy đủ về trách nhiệm của bản thân với gia đình của mình Có 27 2 % các bạn biết và mô tả được nghề nghiệp của bố mẹ mình, tuy nhiên còn tới 72 8 % các bạn không thể mô tả được bố mẹ mình đang làm những gì, có áp lực gì không Về hành động, có tới 77, 3 % các bạn không tặng quà, không chúc mừng nói lời yêu thương tới bố mẹ, ông bà trong dịp sinh nhật, lễ tết Ngoài ra tỉ lệ học sinh không giúp bố mẹ làm việc nhà là 70 6 % cũng đồng nghĩa với việc các bạn coi công việc gia đình không phải của mình; hoặc viện cớ bận học để không tham gia;

có 74 2 % số bạn học sinh đôi khi còn trách móc, giận hờn bố mẹ khi không được đáp ứng yêu cầu, mong muốn của mình và còn nhiều biểu hiện tiêu cực khác nữa Một số bạn cho rằng mình có cảm giác khó chịu, áp lực, lo lắng và không tự tin vào bản thân; cảm thấy bị lệ thuộc, không thể hiện được khả năng của mình Nhiều bạn còn có cảm giác ngại việc, có những thái độ khó chịu khi được người thân trong gia đình phân công nhiệm vụ hay nhờ giúp đỡ việc nhà Ngoài thời gian học, một số bạn không dành thời gian trò chuyện, tâm sự với người thân của mình mà chỉ nhốt mình trong phòng, xem ti vi hoặc chơi điện tử; ngại giao tiếp khi nhà có khách; khi bị trách mắng còn cãi lời, cá biệt có bạn bỏ nhà đi Những biểu hiện như vậy, có thể khẳng định, còn nhiều học sinh chưa nhận thức đúng hoặc chưa biết cách thể hiện tình cảm với gia đình để cùng các thành viên trong nhà giữ gìn và phát huy những giá trị cốt lõi của gia đình

IV Phương pháp nghiên cứu

1 Quy trình tiến hành:

2 Xác định mục đích, nhiệm vụ, đối tượng, phương

3 Lập kế hoạch nghiên cứu và gửi kế hoạch cho Giáo

4 Nghiên cứu tài liệu, xây dựng cơ sở lý luận liên

quan đến dự án

1/10/2021=> 15/10/2021

Thực hiện khảo sát, phỏng vấn và thống kê

Nghiên cứu, phân tích nhận thức về giá trị cốt lõi

của gia đình cho học sinh THCS trên địa bàn thị

trấn EaTling

5 Viết đề cương chi tiết gửi cho cố vấn 16/10/2021

6

Thiết kế và thực hiện chương trình hành động thực

tiễn để tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức cho

học sinh THCS trên địa bàn thị trấn EaTling

17/10/2021=> 11/2021

2 Phương pháp nghiên cứu:

2 1 Phương pháp thu thập và phân tích số liệu

Chúng em tìm hiểu các tài liệu văn bản liên quan đến giá trị cốt lõi của gia đình trong giai đoạn hiện nay như cuốn Từ điển tiếng Việt; Từ điển xã hội học, các tạp chí, sách báo có liên quan Từ những nội dung đã thu thập được qua quá trình tìm hiểu tài liệu, chúng em đã phân tích vấn đề nhận thức về giá trị cốt lõi của gia đình khơi dậy tình yêu thương của gia đình của các bạn học sinh trên nhiều phương diện như hiện trạng, nguyên nhân, các giải pháp đưa ra nhằm từng bước nâng cao nhận thức dẫn đến hình thành và khơi dậy tình yêu thương gia đình sự quan tâm sẻ của cho các bạn học sinh trên địa bàn thị trấn EaTling

2 2 Phương pháp tổng hợp:

Chúng em đã thực hiện việc liên kết, sắp xếp các tài liệu, thông tin lý thuyết

đã thu thập được thông qua việc tìm hiểu các tài liệu, văn bản để tạo ra một hệ thống lý thuyết đầy đủ, sâu sắc về giá trị cốt lõi của gia đình Hai phương pháp phân tích và tổng hợp được phối hợp sử dụng trong quá trình nghiên cứu các vấn đề liên quan đến dự án

2 3 Phương pháp chọn vùng

Do tình hình thực tế diễn biến dịch Covit 19 phức tạp và thời gian tiến hành nghiên cứu có hạn, nên chúng em chọn địa bàn thị trấn EaTling làm vùng nghiên cứu

Chọn ngẫu nhiên mỗi khối 1 lớp trên địa bàn thị trấn EaTling làm khách thể

nghiên cứu

2 4 Phương pháp điều tra xã hội học (Phương pháp An ket)

Bước 1: Xác định mẫu điều tra

Mẫu điều tra 1: Là học sinh đang THCS đang theo học tại trường trên địa bàn thị trấn EaTling

Mẫu điều tra 2: Phỏng vấn sâu cán bộ quản lý, giáo viên, Tổng phụ trách đội, phụ huynh, học sinh chọn ngẫu nhiên để tìm hiểu một số nội dung liên quan đến đề tài

Bước 2: Thiết kế mẫu phiếu điều tra

Mẫu điều tra 1: dành cho học sinh

Mẫu điều tra 2: Dành cho giáo viên, phụ huynh

Mẫu điều tra 3: Chung cho giáo viên, học sinh, phụ huynh, về mức độ cần thiết và tính khả thi của các nhóm giải pháp

Bước 3 điều tra thử: Chúng em phát ra 30 phiếu điều tra dành cho học sinh

và 10 phiếu điều tra dành cho giáo viên và phụ huynh tại trường THCS Phạm Văn Đồng Mục đích điều tra thử nhằm phát hiện ra những sai sót và điều chỉnh hệ thống bảo hỏi trong các mẫu phiếu

Bước 4: Chuẩn lại phiếu điều tra

Bước 5: Phát – thu phiếu điều tra

Chúng em phát hành ra 360 phiếu điều tra cho học sinh THCS trên địa bàn thị trấn EaTling và 30 phiếu điều tra dành cho giáo viên, phụ huynh

2 5 Phương pháp phỏng vấn

Bước 1: Chọn mẫu phỏng vấn

Bước 2: Xây dựng hệ thống câu hỏi

Bước 3: Chuẩn bị thiết bị phục vụ quá trình phỏng vấn (máy ghi âm, máy quay)

Bước 4: Tiến hành phỏng vấn

2 6 Phương pháp thực nghiệm

Nhằm đánh giá tính khả thi và mức độ cần thiết của một số giải pháp mới trong việc thực hiện dự án, chúng em sử dụng phương pháp thực nghiệm Mẫu

thực nghiệm là học sinh THCS đang học tại các lớp tại thị trấn EaTling

Bước 1: Khảo sát trước tác động thông qua mẫu phiếu điều tra

Bước 2: Tác động các giải pháp mới lên mẫu thực nghiệm

Bước 3: Khảo sát sau tác động thông qua mẫu phiếu điều tra

Bước 4: Đánh giá, tổng hợp, so sánh kết quả trước và sau tác động

Chúng em đã phát ra 360 phiếu gồm 180 phiếu trước tác động và 180 phiếu sau tác động dành cho học sinh các lớp THCS trên địa bàn thị trấn EaTling, huyện

Cư Jut

2 7 Phương pháp thống kê mô tả

Chúng em thu thập số liệu, tóm tắt, trình bày, tính toán các đặc trưng khác nhau để phản ánh một cách tổng quát về giá trị cốt lõi của gia đình

V Phân tích dữ liệu

1 Nguyên nhân dẫn tới những hạn chế trong nhận thức và hành động của học sinh THCS trên địa bàn thị trấn EaTling, trong việc giữ gìn và phát huy những giá trị cốt lõi của gia đình

1 2 Từ phía gia đình

Thực tế cho thấy không phải gia đình nào cũng có điều kiện quan tâm đến các con, vì mải mê lo toan cho cuộc sống mà quên đi sự quan tâm đến con em mình Bố mẹ, anh chị không thường xuyên gợi mở, trò chuyện để các bạn có cơ hội được giải tỏa những suy nghĩ vướng mắc của bản thân Ngoài ra còn một số

bố mẹ quá nuông chiều con, mua sắm cho con những chiếc điện thoại thông minh