PHẦN MỞ ĐẦU I TÍNH CẤP THIẾT Hộ tịch là những sự kiện cơ bản xác định tình trạng nhân thân của một người từ khi sinh ra đến khi chết Đăng ký hộ tịch là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền Xác nhận các.
Trang 1I TÍNH CẤP THIẾT
Hộ tịch là những sự kiện cơ bản xác định tình trạng nhân thân của một người từ khi sinh ra đến khi chết
Đăng ký hộ tịch là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền: Xác nhận các sự kiện: sinh; kết hôn; tử; nuôi con nuôi; giám hộ; nhận cha, mẹ, con; thay đổi, cải chính, bổ sung, điều chỉnh hộ tịch; xác định lại giới tính; xác định lại dân tộc Căn cứ vào quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, ghi vào sổ hộ tịch các việc: xác định cha, mẹ, con; thay đổi quốc tịch; ly hôn; hủy việc kết hôn trái pháp luật; chấm dứt nuôi con nuôi
Xét từ phương diện khoa học quản lý nhà nước quản lý hộ tịch có vị trí trung tâm của hoạt động quản lý dân cư Đây là một lĩnh vực quan trọng của nền hành chính mà mọi quốc gia đương đại, không phân biệt chế độ chính trị, trình
độ phát triển, đều phải quan tâm Sự vững mạnh của một quốc gia liên quan mật thiết với hiệu quả của hoạt động quản lý dân cư nói chung và quản lý hộ tịch nói riêng Có thể khẳng định rằng, các vấn đề pháp lý về quản lý hộ tịch có tầm quan trọng tương tự như các vấn đề pháp lý về quốc tịch, về biên giới quốc gia, về tổ chức bộ máy nhà nước…Vì vậy quản lý hộ tịch phải được điều chỉnh bằng một đạo luật do Quốc hội ban hành
Ở nước ta hiện nay, quản lý hộ tịch được thực hiện theo Nghị định 158/2005/NĐ-CP của Chính phủ về Đăng ký và quản lý hộ tịch Trong thời gian qua các cấp chính quyền đã có nhiều cố gắng, tổ chức thực hiện tốt công tác quản lý hộ tịch Vì vậy, quản lý hộ tịch đã dần di vào nề nếp, đạt được những kết quả nhất định
Trang 2Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được quản lý hộ tịch còn có nhiều hạn chế như: thủ tục quản lý hộ tịch chưa khoa học, chưa phù hợp thực tế, trình
độ, năng lực của đội ngũ công chức làm công tác quản lý hộ tịch chưa đáp ứng được yêu cầu; việc tuyên truyền, giáo dục pháp luật về hộ tịch chưa được quan tâm đúng mức
Từ những hệ quả trên việc Đăng ký và quản lý hộ tịch là vô cùng quan trọng, góp phần ổn định an ninh chính trị và thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội
II TÌNH HUỐNG:
1 Mô tả tình huống:
Từ thực tế trong công tác tiếp nhận và trả kết quả trong lĩnh vực Tư pháp
Hộ tịch tại Ủy ban nhân dân Phường a, quận b xin đưa ra tình huống cụ thể như sau:
Anh Nguyễn Duy Đạo đến Ủy ban nhân dân Phường a, quận b trình bày với cán bộ Tư pháp Hộ tịch sự việc như sau: trước đây, khi đăng ký khai sinh, con gái anh được đặt tên là Nguyễn Thị Làu Nhưng sau đó, khi chuyển vào miền Nam sinh sống, do cách gọi tên của người miền Nam nên tên cháu Làu được gọi thành “Lầu” Trong quá trình sinh sống, gia đình thấy tên “Lầu” thuận tiện hơn nên quyết định gọi con như vậy và tự ý điền thêm dấu “^” vào chữ
“Làu” ở trong bản sao Giấy khai sinh của con, riêng bản chính Giấy khai sinh của con vẫn để nguyên tên là Làu
Khi con đến tuổi đi học, anh Đạo đã nộp bản sao Giấy khai sinh của con mang tên Nguyễn Thị Lầu cho trường Tiểu học Hoàng Văn Thụ, do đó tất cả hồ
sơ học bạ của con anh ở trường đều mang tên đó Tháng 6 năm 2016 cháu Làu
Trang 3(Lầu) lên 10 tuổi, khi làm hồ sơ chuyển cấp, Trường THCS An Nhơn yêu cầu nộp bản chính Giấy khai sinh để đối chiếu thì phát hiện tên của cháu trong bản chính Giấy khai sinh và học bạ khác nhau nên yêu cầu anh Đạo phải thay đổi tên trong bản chính Giấy khai sinh của cháu Làu (Lầu) cho phù hợp với hồ sơ và học
bạ của cháu
Sau khi nghe anh Đạo trình bày, cán bộ tư pháp hộ tịch yêu cầu anh Đạo quay về nhà trường đề nghị sửa tên trong học bạ theo bản chính Giấy khai sinh cho thống nhất, Nhưng anh Đạo tha thiết đề nghị cán bộ tư pháp hộ tịch giúp anh làm theo yêu cầu của nhà trường bằng cách ghi thêm dấu “^” vào trong bản chính Giấy khai sinh của cháu Làu Anh cũng trình bày thêm rằng vì tiếng miền Nam gọi tên cũ sẽ khó khăn cho sinh hoạt của cháu nên mong cán bộ tư pháp hộ tịch giải quyết để không ảnh hưởng đến cháu và gia đình
2 Xác định yêu cầu, mục tiêu khi xử lý tình huống
Yêu cầu: xử lý tình huống đúng trình tự, thủ tục trong công tác Đăng ký
và quản lý hộ tịch theo quy định pháp luật hiện hành; không gây phiền hà trong việc giải quyết hồ sơ hành chính trong lĩnh vực hộ tịch Hướng dẫn tận tình
Mục tiêu: Đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, kết quả giải quyết hồ sơ hành chính trong lĩnh vực hộ tịch nhận được sự hài lòng từ người dân
3 Phân tích nguyên nhân và hậu quả
3.1 Nguyên nhân
Do anh Đạo đã tự ý điền thêm dấu “^” vào bản sao Giấy khai sinh của cháu Làu và nộp cho nhà trường khi lam thủ tục nhập học cho cháu
Trang 4Công tác tiếp nhận và đối chiếu hồ sơ nhập học của cháu Làu khi nhập học cấp 1 chưa được chặt chẽ dẫn đến ảnh hưởng quyền lợi của cháu như hiện nay
Do ảnh hưởng từ ngôn ngữ vùng miền, phát âm và khẩu ngữ trong việc sử dụng tên gọi; gây nhầm lẫn ảnh hưởng quyền và lợi ích hợp pháp Gia đình anh Đạo cho rằng việc gọi lái tên cháu Làu thành Lầu là phù hợp với điều kiện của khu vực phía nam
Công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về lĩnh vực hộ tịch chưa tốt dẫn đến việc thực hiện của người không đúng quy định của pháp luật (anh Đạo tự ý điền thêm dấu “^” vào bản sao giấy khai sinh của con mình); nhận thức của người dân còn hạn chế trong việc cập nhật tìm hiểu các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành
3.2 Hậu quả
Gây ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người dân khi thực hiện các quyền công dân của mình trong việc sử dụng tên gọi
Việc thay đổi tên cho người chưa thành niên được thực hiện theo yêu cầu của cha, mẹ hoặc người giám hộ
Việc thay đổi tên dẫn đến nhiều hệ lụy như điều chỉnh lại tất cả các giấy tờ tùy thân; gây lãng phí thời gian và cở sở vật chất của người dân khi đi làm hồ sơ, thủ tuc hành chính
Việc thay đổi tên của cá nhân không làm thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa
vụ dân sự được xác lập theo họ, tên cũ
III PHƯƠNG ÁN GIẢI QUYẾT:
1 Phương án 1:
Trang 5Căn cứ vào các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành liên quan đến lĩnh vực hộ tịch để giải quyết tình huống trên như: Hiến pháp năm 2013; Bộ luật Dân
sự năm 2005; Nghị định 158/2005/NĐ-CP ngày 27/12/2005 của Chính phủ về Đăng ký và quản lý hộ tịch; Thông tư số 01/2008/TT-BTP ngày 02/6/2008 của
Bộ Tư pháp hướng dẫn thực hiện một số quy định của Nghị định
158/2005/NĐ-CP ngày 27/12/2005 của Chính phủ về Đăng ký và quản lý hộ tịch; Nghị định số 06/2012/NĐ-CP ngày 02/02/2012 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị địnhvề hộ tịch, hôn nhân và gia đình và chứng thực; Nghị định 110/2013/NĐ-CP ngày 24/9/2013 của Chính phủ về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, hành chính tư pháp, hôn nhân gia đình, thi hành án dân sự, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã
Nguyện vọng của anh Đạo trình bày với cán bộ tư pháp - hộ tịch là muốn được đổi tên con mình từ Nguyễn Thị Làu thành Nguyễn Thị Lầu Lý do anh Đạo sửa tên con gái từ Làu thành Lầu là do khẩu ngữ miền Nam phù hợp và thuận tiện hơn trong sinh hoạt Việc cháu Làu không được đổi tên có thể dẫn đến mâu thuẫn, ảnh hưởng đến tình cảm gia đình Đây là lý do hợp pháp để cán bộ tư pháp - hộ tịch có thể công nhận giải quyết yêu cầu đổi tên cho cháu Làu theo quy
định tại Điều 27 Bộ luật Dân sự về “Quyền thay đổi họ, tên: Cá nhân có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận việc thay đổi họ, tên Theo yêu cầu của người có họ tên mà việc sử dụng họ, tên đó gây nhầm lẫn ảnh hưởng đến tình cảm gia đình, đến danh dự, quyền và lợi ích hợp pháp của người đó Việc thay đổi họ, tên cho người từ đủ chín tuổi trở lên phải có sự đồng
ý của người đó Việc thay đổi họ, tên của cá nhân không làm thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự được xác lập theo họ, tên cũ”
Trang 6Như vậy, căn cứ vào quy định của Bộ luật dân sự nêu trên thì cá nhân có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận việc thay đổi họ, tên khi việc sử dụng họ, tên đó gây nhầm lẫn, ảnh hưởng đến tình cảm gia đình, danh dự, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân
Để thụ lý giải quyết yêu cầu của anh Đạo, cán bộ Tư pháp - Hộ tịch cần lưu ý một số điểm sau:
Áp dụng thủ tục thay đổi hộ tịch để giải quyết yêu cầu đổi tên cho con anh Đạo từ Nguyễn Thị Làu thành Nguyễn Thị Lầu
Về quyền yêu cầu thay đổi tên: Theo quy định tại điểm a, khoản 1 Điều 27
Bộ luật Dân sự thì chủ thể có quyền yêu cầu thay đổi tên là người có họ, tên đó (trong trường hợp này là cháu Làu) và theo quy định tại khoản 1, Điều 36 Nghị định 158/2005/NĐ-CP ngày 27/12/2005 của Chính phủ về đăng ký và quản lý hộ
tịch quy định: “Thay đổi họ, tên, chữ đệm đã được đăng ký đúng trong sổ đăng
ký khai sinh và bản chính giấy khai sinh, nhưng cá nhân có yêu cầu thay đổi khi
có lý do chính đáng theo quy định của Bộ luật Dân sự”.
Tuy nhiên, vì cháu Làu mới 10 tuổi nên cha mẹ, với tư cách người đại diện theo pháp luật có thể đứng ra thực hiện việc yêu cầu đổi tên vì lợi ích của cháu Làu theo hướng dẫn tại đoạn 3 khoản 1 Điều 38 Nghị định số 158/2005/NĐ-CP
và đoạn 3 khoản 10 Điều 1 của Nghị định 06/2012/NĐ-CP: “Việc thay đổi, cải chính hộ tịch cho người chưa thành niên hoặc người mất năng lực hành vi dân
sự được thực hiện theo yêu cầu của cha, mẹ hoặc người giám hộ Tuy nhiên, vì
cháu Làu đã 10 tuổi nên việc đổi tên phải có sự đồng ý của cháu, thể hiện trong
Tờ khai vì theo quy định tại đoạn 3 khoản 1 của Nghị định số 158/2005/NĐ-CP
thì “Đối với việc thay đổi họ, tên cho người từ đủ 9 tuổi trở lên và xác định lại dân tộc cho người chưa thành niên từ đủ 15 tuổi trở lên, thì phải có sự đồng ý
Trang 7của người đó.” Và theo quy định tại đoạn 4 khoản 10 Điều 1 của Nghị định 06/2012/NĐ-CP thì “ Đối với việc thay đổi họ, tên, cho người từ đủ 9 tuổi trở lên
và xác định lại dân tộc cho người chưa thành niên từ đủ 15 tuổi trở lên, thì phải
có ý kiến đồng ý của người đó thể hiện trong Tờ khai; trường hợp xác định lại dân tộc cho con dưới 15 tuổi phải nộp văn bản thỏa thuận của cha mẹ về việc xác định lại dân tộc cho con”.
Về thẩm quyền: Cháu Làu là người dưới 14 tuổi nên cơ quan có thẩm quyền thay đổi hộ tịch là Uỷ ban nhân dân cấp xã, nơi đã đăng ký khai sinh cho cháu
Theo quy định tại khoản 1 Điều 36 của Nghị định 158/2005/NĐ-CP thì
“Ủy ban nhân dân cấp xã, nơi đã đăng ký khai sinh trước đây có thẩm quyền giải quyết việc thay đổi, cải chính hộ tịch cho người dưới 14 tuổi” Theo quy định tại Thông tư số 01/2008/TT-BTP thì “Ủy ban nhân dân cấp xã, nơi đã đăng ký khai sinh trước đây có thẩm quyền giải quyết việc thay đổi, cải chính hộ tịch cho người dưới 14 tuổi và bổ sung hộ tịch cho mọi trường hợp, không phân biệt độ tuổi”
Về thủ tục, trình tự giải quyết: áp dụng theo quy định tại khoản 1 Điều 10 Nghị định số 06/2012/NĐ-CP ngày 02 tháng 02 năm 2012 của Chính phủ thì:
Người yêu cầu thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, xác định lại giới tính, bổ sung hộ tịch phải nộp Tờ khai (theo mẫu quy định), xuất trình bản chính Giấy khai sinh của người cần thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, xác định lại giới tính, bổ sung hộ tịch và các giấy tờ liên quan để làm căn cứ cho việc thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, xác định lại giới tính, bổ sung hộ tịch.
Trang 8Việc thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, xác định lại giới tính, bổ sung hộ tịch cho người chưa thành niên hoặc người mất năng lực hành
vi dân sự được thực hiện theo yêu cầu của cha, mẹ hoặc người giám hộ.
Đối với việc thay đổi họ, tên, cho người từ đủ 9 tuổi trở lên và xác định lại dân tộc cho người chưa thành niên từ đủ 15 tuổi trở lên, thì phải có ý kiến đồng
ý của người đó thể hiện trong Tờ khai; trường hợp xác định lại dân tộc cho con dưới 15 tuổi phải nộp văn bản thỏa thuận của cha mẹ về việc xác định lại dân tộc cho con.
Người yêu cầu thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, xác định lại giới tính, bổ sung hộ tịch, điều chỉnh hộ tịch có thể trực tiếp hoặc nộp hồ sơ qua hệ thống bưu chính
Về thời hạn giải quyết: Theo quy định tại khoản 2 Điều 10 Nghị định số 06/2012/NĐ-CP ngày 02 tháng 02 năm 2012 của Chính phủ thì:
Trong thời hạn 3 ngày, kể từ ngày nhận đủ giấy tờ hợp lệ, nếu việc thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, xác định lại giới tính có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật, thì cán bộ Tư pháp hộ tịch hoặc cán bộ Tư pháp của Phòng Tư pháp ghi vào Sổ đã đăng ký khai sinh trước đây và Quyết định về việc thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, xác định lại giới tính Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện ký và cấp cho đương sự một bản chính Quyết định về việc thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, xác định lại giới tính Bản sao Quyết định được cấp theo yêu cầu của đương sự.
Trường hợp cần phải xác minh, thì thời hạn nói trên được kéo dài thêm không quá 05 ngày.
Trang 9Nội dung và căn cứ thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, xác định lại giới tính phải được ghi chú vào cột ghi những thay đổi sau này của Sổ đăng ký khai sinh và mặt sau của bản chính Giấy khai sinh.”
Căn cứ vào những quy định trên thì anh Đạo liên hệ nộp hồ sơ trực tiếp tại
bộ phận Tư pháp hộ tịch của UBND phường để được xem xét giải quyết
Ủu điểm:
Đảm bảo trình tự, thủ tục và thời hạn giải quyết hồ sơ theo đúng quy định của pháp luật; đảm bảo sự thống nhất tên gọi của cá nhân trong tất cả các loại giấy tờ đã lập trước đây
Đáp ứng được quyền lợi ích hợp pháp của công dân theo đúng quy định của pháp luật hiện hành: cá nhân có quyền yêu cầu thay đổi tên là người có họ, tên đó
Thông qua việc giải quyết hồ sơ thay đổi tên cho con anh Đạo, UBND phường đã tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật liên quan đến lĩnh vực hộ tịch để cho người dân nắm rõ và thực hiện đúng quy định đồng thời tuyên truyền phổ biến lại cho người khác nắm rõ hơn những quy định của pháp luật về hộ tịch
Không làm ảnh hưởng đến tình cảm trong gia đình của anh Đạo không làm phát sinh mâu thuẫn vì sự không thống nhất tên gọi của cháu Làu
Hạn chế:
Gây mất thời gian cho gia đình anh Đạo trong việc yêu cầu thay đổi tên cho cháu Làu UBND Phường phải gửi công văn xác minh về địa phương cấp giấy khai sinh ban đầu của cháu
Ảnh hưởng đến việc nhập học của cháu Làu vì thời mất thời gian cho việc thay đổi tên trong Giấy khai sinh theo đúng quy định
Trang 10Việc anh Đạo tự ý thêm dấu “^” vào bản sao Giấy khai sinh của mình sẽ bị
xử lý vi phạm hành chính vì theo quy định tại khoản 2 Điều 27 của Nghị định số 110/2013/NĐ-CP ngày 24/9/2013 thì “Cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 300.000 đồng đến 500.000 đồng đối với hành vi sửa chữa, tẩy xóa, làm sai lệch nội dung giấy
tờ do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền cấp”.
2 Phương án 2
Căn cứ vào các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành liên quan đến lĩnh vực hộ tịch để giải quyết tình huống trên như: Hiến pháp năm 2013; Bộ luật Dân
sự năm 2005; Nghị định 158/2005/NĐ-CP ngày 27/12/2005 của Chính phủ về Đăng ký và quản lý hộ tịch; Thông tư số 01/2008/TT-BTP ngày 02/6/2008 của
Bộ Tư pháp hướng dẫn thực hiện một số quy định của Nghị định
158/2005/NĐ-CP ngày 27/12/2005 của Chính phủ về Đăng ký và quản lý hộ tịch; Nghị định số 06/2012/NĐ-CP ngày 02/02/2012 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị địnhvề hộ tịch, hôn nhân và gia đình và chứng thực
Từ những quy định của các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến lĩnh vực hộ tịch thì việc đăng ký khai sinh cho con của anh Nguyễn Duy Đạo đã được thực hiện đúng pháp luật và họ tên hợp pháp của cháu được xác định là
Nguyễn Thị Làu theo nguyên tắc quy định tại Điều 26 Bộ luật Dân sự: “Họ, tên của một người được xác định theo họ, tên khai sinh của người đó” Trong tình
huống này, tên của cháu Làu trong học bạ được ghi thành Lầu do xác lập theo bản sao Giấy khai sinh đã bị anh Đạo tự ý sửa Do đó, nếu muốn có sự thống nhất giữa Giấy khai sinh và học bạ thì nhà trường phải căn cứ vào bản chính Giấy khai sinh của cháu Làu để thực hiện việc điều chỉnh tên trong học bạ từ Làu thành Lầu theo nguyên tắc quy định tại Điều 5 Nghị định số 158/2005/NĐ-CP:
“Giấy khai sinh là giấy tờ hộ tịch gốc của mỗi cá nhân Mọi hồ sơ, giấy tờ của