1.Xuất phát từ chủ nghĩa mac-lenin 1.1.Lí luận của chủ nghĩa Mác Lênin, tính tất yếu của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam 1.1.1 Lý luận của chủ nghia mac-lenin Chủ nghĩa duy vật lịch sử là h
Trang 1
TIỂU LUẬN:
Lí luận của chủ nghĩa Mác Lênin, tính tất yếu của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
Trang 2
1.Xuất phát từ chủ nghĩa mac-lenin
1.1.Lí luận của chủ nghĩa Mác Lênin, tính tất yếu của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
1.1.1 Lý luận của chủ nghia mac-lenin
Chủ nghĩa duy vật lịch sử là hệ thống quan điểm duy vật biện chứng về
xh, là kết quả của sự vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và phép biện chứng duy vật vào việc nghiên cứu đời sống xh và lịc sử nhân loài, nhờ đó
mà hoàn thiện và phát triển những quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng và phép biện chứng duy vật,hoàn thiện và phát triển thế giới quan phương pháp luận triết học của chủ nghĩa mac-lenin
-khái niệm hình thái kinh tế-xh
Hình thái kinh tế xã hội là một phạm trù cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch
sử, dung để chỉ xh ở từng giai đoạn lịch sử nhất định với một kiểu quan hệ sản xuát đặc trưng cho xh đó phù hợp với trình độ nhất định của lực lượng sản xuất và với một kiến trúc thượng tầngt]ơng ứng được xây dựng trên những quan hệ sản xuất đó
Xã hội là một chỉnh thể toàn vẹn, thống nhất có cơ cấu phức tạp, trong đó
có những nhân tố cơ bản như “lực lượng sản xuất,quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng Mối lien hệ tác động qua lại nhưg nhân tố này, một mặt thể hiện sự tác động của nhữn quy luật chung và phổ biến nhát của xã hội trong hình thái kinh tế-xã hội Nhưng mặt khác nó thể hiện tính thống nhất toàn vẹn của xã hội được phản ánh bằng khái
Trang 3
1.1.2.Tính tất yếu của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam và bỏ qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa
Ở nước ta, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội được bắt đầu từ năm 1954 ở miền bắc và từ năm 1975 trên phạm vi cả nước, sau khi cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đã hoàn thành thắng lợi, đất nước đã hòan thành thắng lợi, đất nước đã hòa bình thống nhất quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là tất yếu khách quan đối với mọi quốc gia xây dựng chủ nghĩa xã hội, dù điểm xuất phát ở trình độ phát triển cao hay thấp
Một là, phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa là phù hợp với quy luật
khách quan của lịch sử Loài người đã phát triển qua các hình thái kinh tế- xã hội: công xã nguyên thuỷ, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa Sự biến đổi của các hình thái kinh tế- xã hội là quá trình lịch sử tự nhiên và hình thái kinh tế- xã hội sau cao hơn, tiến bộ hơn hình thái kinh tế- xã hội trước nó Sự biến đổi của các hình thái kinh tế- xã hội nói trên đều tuân theo quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất
Cho dù ngày nay, chủ nghĩa tư bản đang nắm nhiều ưu thế về vốn, khoa học, công nghệ và thị trường, đang cố gắng điều chỉnh trong chừng mực nhất định quan hệ sản xuất để thích nghi với tình hình mới, nhưng không vượt ra khỏi những mâu thuẫn vốn có của nó, đặc biệt là mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa ngày càng cao của lực lượng sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất
Trang 4
Mâu thuẫn này không những không dịu đi mà ngày càng phát triển gay gắt và sâu sắc
Sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất và xã hội hóa lao động làm cho các tiền
đề vật chất, kinh tế, xã hội ngày càng chín muồi cho sự phủ định chủ nghĩa tư bản và
sự ra đời của xã hội mới - chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa tư bản không phải là tương lai của loài người Theo quy luật tiến hoá của lịch sử, loài người nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội
Hai là, phát triển theo con đường chủ nghĩa xã hội không chỉ phù hợp với
xu thế của thời đại, mà còn phù hợp với đặc điểm của cách mạng Việt Nam: cách mạng dân tộc, dân chủ gắn liền với cách mạng xã hội chủ nghĩa Cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ trước hết là giải phóng dân tộc, giành độc lập, tự do, dân chủ đồng thời
nó là tiền đề để “ làm cho nhân dân lao động thoát nạn bần cùng, làm cho mọi người
có công ăn việc làm, được ấm no, và sống một đời hạnh phúc”, nhằm thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” Vì vậy, cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa là sự tiếp tục hợp lôgíc cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ, làm cho cách mạng dân tộc, dân chủ được thực hiện triệt để
Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là tất yếu đối với mọi quốc gia đi lên chủ
nghĩa xã hội, nhưng nó lại đặc điểm riêng đối với mỗi quốc gia ; do điều kiện xuất
phát riêng của mỗi quốc gia quy định Trước đây, miền Bắc nước ta bước vào thời kỳ quá độ với “đặc điểm lớn nhất là từ một nước nông nghiệp lạc hậu tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không phải kinh qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa” Khi cả nước thống nhất cùng tiến lên chủ nghĩa xã hội, đặc điểm trên vẫn còn tồn tại Phân tích rõ hơn thực trạng kinh tế, chính trị của đất nước, trong cương lĩnh xây dựng đất nước
Trang 5
trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng cộng sản Việt Nam khẳng định: “nước
ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản, từ một xã hội vốn là thuộc địa, nửa phong kiến, lực lượng sản xuất rất thấp Đất nước trải qua hàng chục năm chiến tranh, hậu quả để lại còn nặng nề Những tàn dư thực dân phong kiến còn nhiều Các thế lực thù địch thường xuyên tìm cách phá hoại chế độ xã hội và nền độc lập của nhân dân ta”
Như vậy, đặc điểm đặc trưng bao trùm nhất của thời kỳ quá độ ở nước ta là bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa Nhưng, thế nào là bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa? Gỉai quyết vấn đề này có ý nghĩa lớn cả về nhận thức và hoạt động thực tiễn
Sẽ là sai lầm và phải trả giá nếu quan niệm “bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa” theo kiểu phủ định sạch trơn, đem đối lập chủ nghĩa xã hội với chủ nghĩa tư bản, bỏ qua cả những cái “không thể bỏ qua” như đã từng xảy ra ở các nước xã hội chủ nghĩa trước đây Vì vậy, báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng IX Đảng cộng sản Việt Nam đã nói rõ bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là “bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan
hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, nhưng tiếp thu, kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, đặc biệt về khoa học công nghệ để phát triển nhanh lực lượng sản xuất, xây dựng nền kinh tế hiện đại”
Bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa thực chất là phát triển theo con đường “rút ngắn” quá trình lên chủ nghĩa xã hội Nhưng “rút ngắn” không phải là đốt cháy giai đoạn, duy ý chí, coi thường quy luật, như muốn xóa bỏ nhanh sở hữu tư nhân và các thành phần kinh tế “phi chủ nghĩa xã hội” hoặc coi nhẹ sản xuất hàng hóa, Trái lại, phải tôn trọng quy luật khách quan và biết vận dụng sáng tạo vào điều kiện cụ thể của
Trang 6
đất nước, tận dụng thời cơ và khả năng thuận lợi để tìm ra con đường, hình thúc, bước
đi thích hợp Phát triển theo con đường “rút ngắn” là phải biết kế thừa những thành tựu
mà nhân loại đã đạt được ở chủ nghĩa tư bản không chỉ về lực lượng sản xuất mà cả về quan hệ sản xuất, cơ sở kinh tế và kiến trúc thượng tầng, như Lênin đã nói về chủ nghĩa xã hội ở nước Nga với kỹ thuật hiện đại trong các tơrớt của Mỹ và nghệ thuật quản lý trong ngành đường sắt ở Đức
Bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa nhưng không thể thực hiện quá độ trực tiếp lên chủ nghĩa xã hội mà phải qua con đường gián tiếp, qua việc thực hiện hàng loạt các hình thức quá độ Sự cần thiết khách quan và vai trò tác dụng của hình thức kinh tế quá độ được Lênin phân tích sâu sắc trong lý luận về chủ nghĩa tư bản nhà nước Thực hiện các hình thức kinh tế quá độ, các khâu trung gian vừa có tác dụng phát triển nhanh chóng lực lượng sản xuất, vừa cần thiết để chuyển từ các quan hệ tiền tư bản lên chủ nghĩa xã hội, nó là hình thúc vận dụng các quy luật kinh tế phù hợp với điều kiện cụ thể
Tóm lại, xây dựng chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở nước ta tạo ra sự biến đổi về chất của xã hội trên tất cả các lĩnh vực là quá trình rất khó khăn, phức tạp, tất yếu “phải trải qua một thời kỳ quá độ lâu dài với nhiều chặng đường, nhiều hình thức tổ chức kinh tế, xã hội có tính chất quá độ”
Qúa độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là con đường rút ngắn để xây dựng đất nước văn minh, hiện đại Nhưng khả năng tiền đề để thực hiện con đường đó như thế nào? Phân tích tình hình đất nước và thời đại cho thấy mặc dù
Trang 7
kinh tế còn lạc hậu, nước ta vẫn có khả năng và tiền đề để quá độ lên chủ nghĩa xã hội
bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa
1.2.Thực tiễn kinh nghiệm các nước
1.2.1.Liên Xô với chính sách kinh tế mới –xuất phát,nội dung,thành tựu
Hoàn cảnh:sau cách mạng tháng mười Nga thành công,đến cuối năm 1918,ở
nước nga có nội chiến(giai cấp địa chủ và tư bản bị lật đổ đã nổi dậy chống chính quyền Xô
Viết).từ bên ngoài có sự can thiệp vũ trang của 14 nước đế quốc do Anh,Pháp cầm đầu hòng bóp chết Nhà nước Xô Viết còn non trẻ.Để đối phó với tình hình đó,Lênin nêu ra chiến.”
Cuối năm 1920,nội chiến kết thúc,nước Nga chuyển sang thời kì kiến thiết trong hòa bình.Do đó,chính sách”Kinh tế cộng sản thời chiến “đã làm xong vai trò lịch
sử bất đắc dĩ của nó,giờ đây không cho phép dẫn nó đi xa hơn nữa,vì nông dân nhiều nơi đã tỏ ra bất mãn với chính sách kinh tế cộng sản thời chiến.Do đó,cần thiết phải trở lại thực hiện kế hoạch xây dựng chủ nghĩa xã hội do Leenin đề ra năm 1918,phải trở lại những quan hệ kinh tế khách quan giữa công nghiệp và nông nghiệp,giữa thành thị
và nông thôn.Do những yêu cầu đó,đại hội X của Đảng Cộng Sản Bônxsêvich Nga(họp từ ngày 8 đến ngày 16-3-1921) đã chủ trương thay chính sách “kinh tế cộng sản thời chiến”bằng chính sách “kinh tế mới” – NEP
-Nội dung cơ bản của chính sách kinh tế mới bao gồm
Trang 8
- Dùng thuế lương thực thay cho trưng thu lương thực thừa trong chính sách cộng sản thời chiến
- Thiết lập quan hệ hàng hóa tiền tệ, phát triển thị trường , thương nghiệp thay cho Chính sách cộng sản thời chiến
- Sử dụng nhiều thành phần kinh tế, các hình thức kinh tế quá độ, khuyến khích phát triển kinh tế cá thể, kinh tế tư bản tư nhân thay cho sự thủ tiêu kinh doanh
tư nhân trong chính sách cộng sản thời chiến, sử dụng củ nghĩa tư bản nhà nước , chuyển các xí nghiệp nhà nước sang chế độ hạch toán kinh tế, chủ trương phát triển qua hệ kinh tế với các nước phương Tây để tránh thủ vốn, kỹ thuật
Sự tồn tại khách quan của nhiều thành phần kinh tế trong quá trình xây dựng CNXH đã được V.I Lênin đề cập ngay từ những ngày đầu của chính quyền Xô viết Theo Lênin, trong nền kinh tế của thời kỳ quá độ có sự xen kẽ của “những yếu tố,
những bộ phận nhỏ, những mảnh của chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội” Nền kinh
tế trong thời kỳ quá độ sẽ không thuần nhất và ở đó vẫn tồn tại nhiều thành phần kinh
tế đan xen và tác động lẫn nhau, đó là những yếu tố của 5 thành phần kinh tế xã hội khác nhau (kinh tế gia trưởng, tiểu sản xuất hàng hoá, chủ nghĩa tư bản tư nhân, chủ nghĩa tư bản nhà nước và CNXH) Những tư tưởng của Lênin đã được triển khai vào công cuộc xây dựng đất nước Xô viết và đã đem lại thành công đáng kể trong thời kỳ thực hiện Chính sách kinh tế mới (thay cho chính sách kinh tế thời chiến) Đây là thời
kỳ mà về sau này đã được đánh giá rằng chính Lênin đã thực hiện một bước ngoặt cách mạng cực kỳ vĩ đại đối với nền kinh tế Xô viết, hình thành lý luận về một mô hình kinh tế của thời kỳ quá độ đi lên CNXH
Trang 9
Kết quả cuối năm 1922,Liên Xô đã vượt qua được nạn đói và đến năm
1925,nông nghiệp Liên Xô đã vượt mức trước chiến tranh.Tổng sản lượng lương thực của Liên Xô đã tăng từ 42,2 triệu tấn(năm 1921)lên đến 74,6 triệu tấn(năm 1925).tổng sản lượng công nghiệp năm 1925 so với năm 1913 mới đạt 75,5%.tuy nhiên ngành điện và cơ khí chế tạo vượt mức trước chiến tranh,nhiều xí nghiệp công nghiệp nhẹ và công nghiệp thực phẩm đã đạt và vướt mức trước chiến tranh
Ngân sách nhà nước đã được củng cố lại:năm 1925-1926 ,thu nhập của Nhà nước tăng lên gấp 5 lần so với năm 1922-1923
1.2.2Trung Quốc với chính sách cải cách mới,sự phát triển kỳ diệu
Tháng 12-1978, hội nghị lần3(khóa XI) của đảng cộng sản trung quốc ghi nhận
sự kiện lịch sử của đất nước….con đường mới xây dựng chủ nghĩa xã hộ mang âm hưởng trung quốc,qua các kỳ hội nghị và đại hội đảng,trung quốc không ngừng phát triển tu duy lý luận làm phong phú nhận thức về con đường cũng như nội dung cải cách và mở cửa
Về phương diện thực tiễn kinh tế, Trung Quốc sau 20 năm (1958-1978) thực hiện các đường lối kinh tế tả khunh đã rơi vào tình trạng trì trệ kém phát triển Tình trạng đóng cửa lâu ngày nền kinh tế cũng gây trì trệ cho sản xuất và dẫn đến tình trạng tụt hậu trong phát triển kinh tế
Trung quốc phê bình mô hình hóa tập trung kéo dài gây trì trệ cho nền kinh tế Vói mô hình ấy, bộ máy nhà nước mang tính tập trung quan lieu, hệ thống tổ chức cồng kềnh, hiệu quả hoạt động thấp.Công tác đảng và công tác chính quyền chôg chéo
Trang 10
lên nhau.Bộ máy nhà nước sẽ không tạo tiền đề thuận lợi cho kải cách còn là suy yếu
uy tín của đảng trước nhân dân
Đánh giá đúng thực tiễn và nhận thức lý luận là cơ sở cho việc khởi thảo đường lới kải cách và mở cửa của Trung Quốc
Nội dung:
Trong giai đoạn đầu trung quốc chủ trương xây dựng nề kinh tế hang hóa xã hội chủ nghĩa
Duy trì một nền kinh tế nhiều thành phần
Chủ trương điều chỉnh lại cơ cấu nền kinh tế vốn mất cân đối từ trước
Thực hiện chính sách mở cửa
Cải cách thể chế trính trị
Thảnh tựu đạt được
Kinh tế tăng trưởng nhanh,quá trình cải cách mở cửa đã tạo nên sự phát triển sống động của nền kinh tế Trung Quốc, và lien tục tăng trưởng cao
Trung Quốc đã dẫn đầu trong một số lĩnh vực kinh tế Dự trũ ngoại tệ của nước này không ngừng tăng lên
Do tốc độ tăng trưởng kinh tế cao đãn đến thu nhập của người dân cũng tăng lên
Trang 11
2.Thực tiễn Việt Nam
Sau khi cuộc kháng chiến của chống thực dân Pháp của nhân dân ta kết thúc thắng lợi,tháng 7-1954 hòa bình đã được lập lại ở miền Bắc,còn miền Nam vẫn tạm thời phải sống dưới ách thống trij của Mỹ-Ngụy.Lúc này,miền Bắc đã đã bước vào thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội,với những đặc điểm sau đây:
Là một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu,chủ yếu dựa trên sản xuất nhỏ cá thể ,cơ sở kinh tế của chủ nghĩa tư bản để lại hết sức kém cỏi và non yếu.Công nghiệp nhỏ bé,mới phôi thai.Nông nghiệp và thủ công nghiệp có tính chất phân tán,chiếm bộ phận lớn trong nền kinh tế quốc dân Hơn nữa ,miền Bắc lại bị tàn phá nặng nề của 15 năm chiến tranh
Cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc tiến hành trong hoàn cảnh đất nước ta bị chia cắt làm hai miền Đế quốc Mỹ đã biến miền Nam thành thuộc địa và căn cứ phá hoại công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và chuẩn bị gây chiến tranh xâm lược
Miền Bắc tiến lên chủ nghĩa xã hội trong khi chủ nghĩa xã hội đã trở thành một hệ thống thế giới
2.1.Đặc điểm của Việt Nam
2.1.1.Việt Nam đi lên từ một nước nông nghiệp lạc hậu, chịu ảnh hưởng lớn từ chiến tranh