TRƯỜNG THPT GIA HỘI SƠ ĐỒ HÓA MỘT SỐ KIẾN THỨC TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÝ 10 Ở THPT

Phân bố dân cư  Là sự sắp xếp dân số một cách tự phát hoặc tự giác trên một lãnh thổ nhất định, phù hợp với điều kiện sống và các yêu cầu của xã hội.. + Ảnh hưởng tích cụ và tiêu cực củ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THỪA THIÊN HUẾ

TRƯỜNG THPT GIA HỘI

- -SƠ ĐỒ HÓA MỘT SỐ KIẾN THỨC TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÝ 10 Ở THPT

Giáo viên thực hiện: Nguyễn Văn Trung

Tổ: Sử - Địa

MỞ ĐẦU

Những năm gần đây, dạy học nói chung và dạy học địa lý nói riêng đang đứng trước những yêu cầu đổi mới về phương pháp dạy học theo hướng lấy học sinh làm trung tâm, bồi dưỡng cho học sinh những năng lực tư duy, sáng tạo, năng lực tự giải quyết các vấn đề nảy sinh trong học tập cũng như trong đời sống xã hội Để đáp ứng được những yêu cầu đó, dạy học địa lý không chỉ cung cấp cho học sinh những kiến thức có sẵn mà còn phải chú trọng rèn luyện kỹ năng và tư duy thông qua việc sơ đồ hóa và hệ thống hóa các kiến thức trong sách giáo khoa cho học sinh

Thong qua dự giờ và tìm hiểu hoạt động dạy học địa lý của giáo viên, chúng tôi nhận thấy giáo viên có quan tâm nhiều đến việc đổi mới phương pháp dạy học nhưng ít chú ý đến việc rèn luyện cho học sinh kỹ năng sơ đồ hóa, hệ thống hóa, các em ghi nhận kiến thức một cách dàn trải, máy móc và nhanh quên Việc tìm ra các phương pháp có hiệu quả để giúp học sinh tiếp thu các tri thức địa lý đã học một cách sâu sắc chắc chắn và có hệ thống là việc làm rất cần thiết của người giáo viên Với mong muốn góp phần giải quyết vấn đề mang tính

cụ thể và thực tiễn trong quá trình dạy học địa lý hôm nay Chúng tôi đã chọn đề tài: Sơ đồ hóa một số kiến thức trong dạy học địa lý 10 ở trường THPT” làm sáng kiến kinh nghiệm của mình

Do thời gian có hạn, chúng tôi chỉ chọn một số kiến thức trong phần II Địa lý Kinh tế - Xã hội của lớp 10 để kiểm chứng

NỘI DUNG Bài 22: DÂN SỐ VÀ SỰ GIA TĂNG DÂN SỐ

GIA TĂNG DÂN SỐ

Tỉ suất sinh thô

S=sx100%Dsx100%DDtbS:

tỉ suất sinh thô

S: Số trẻ em

sinh ra

Dtb :Dân số

trung bình

Tỉ suất chết thô T=sx100%Dtx100%DDtbT:

tỉ suất chết thô t: Số người sinh ra

Dtb :Dân số trung bình

Tỉ suất xuất cư

Xc=sx100%Dxx100%DDtb

Xc: tỉ suất xuất cư

x: Số người xuất cư

Dtb :Dân số trung bình

Tỉ suất nhập cư

Nc=sx100%Dnx100%DDtb

Nc: tỉ suất nhập cư

n: Số người nhập cư

Dtb :Dân số trung bình

Bài 22: CƠ CẤU DÂN SỐ

Chú ý: Cách phân tích, so sánh hai tháp dân số của các nước phát triển và đang phát triển về cơ cấu theo giới và theo tuổi.

Các nước phát triển Các nước đang phát triển

1 Hình dạng tháp - Đáy thu hẹp, phần thân và

đỉnh tháp mở rộng

- Đáy mở rộng, phần đỉnh thu hẹp

2 Thuận lợi - Trẻ em ít, có điều kiện

thuận lợi cho việc giáo dục, chăm sóc, chất lượng giáo dục cao

- Nguồn lao động dự trữ dồi dào, đủ lực lượng lao động

để phát triển kinh tế - xã hội

3 Khó khăn - Thiếu lao động

- Phải hỗ trợ chăm sóc y tế cho người già

- Nguy cơ suy giảm dân số

- Số người trong độ tuổi đi học đông, nhu cầu giáo dục, chăm sóc sức khỏe lớn

- Giải quyết việc làm cho lao động bước vào độ tuổi lao động

GIA TĂNG DÂN SỐ

Cơ cấu dân số theo giới Cơ cấu dân số theo tuổi

- Tỉ số giới tính: Tương quan giữa

giới Nam so với giới nữ, đơn vị tính

là %D

TNN=sx100%DDnamDnữTNN: Tỉ số giới tính

- Tỷ số giới tính: Tương quan giữa

giới Nam (hoặc nữ) %D với tổng số

dân, đơn vị tính là %D

Tnam (nữ)=sx100%DDnam (nữ)DtbTnam(nữ):Tỉ lệ nam

hoặc nữ

Dnam (nữ): Dân số nam hoặc nữ

Dtb :Dân số trung bình

- Có hai cách phân chia cơ cấu dân

số theo tuổi:

- Theo khoảng cách không đều nhau: 3 nhóm tuổi

+ Nhóm tuổi dưới báo động: 0-14 tuổi

+ Nhóm tuổi lao động:

15-59 (nam) 15-54 (hoặc 15-64 tuổi) + Nhóm tuổi trên lao động≥60 (nam)

≥ 55 nữ Hoặc ≥65 tuổi Tháp dân số: Biểu đồ thông dụng thể hiện sự kết hợp cơ cấu tuổi và

cơ cấu giới

II

CƠ CẤU XÃ HỘI

Cơ cấu dân số theo lao động Cơ cấu dân số theo trình độ văn

hóa

- Nguồn lao động: Bao gồm bộ phận

dân số trong độ tuổi quy định có khả

năng tham gia lao động, gồm 2

nhóm:

+ Dân số hoạt động kính tế: bao

gồm những người đang làm việc và

cả những người không có việc làm

(thất nghiệp) nhưng đang tích cực

tìm việc làm

+ Dân số không hoạt động kinh tế:

Bao gồm những thuộc nguồn lao

động những không tham gia hoạt

động kinh tế

Vì các lí do khác nhau

- Dân sô hoạt động theo khu vực

kinh tế Theo 3 khu vực

+ Khu vực I: Nông – Lâm – Ngư

nghiệp

+ Khu vực II: CÔng nghiệp – Xây

dựng

+ Khu vực III: Dịch vụ

- Co cấu dân số theo trình độ văn hóa: Bao gồm bộ phân dân số trong

độ tuổi nhất định so với tổng số dân, biết đọc, biết viết hoặc có trình

độ học vấn cao nhất Có hai chỉ số

cơ bản:

+ Tỉ lệ biết chữ: Tương quan giữ những người biết chữ từ 15 tuổi trở lên so với tổng số dân, đơn vị tính

là %D

+ Số năm đi học: Số năm đi học cao nhất mà mỗi người dân từ 25 tuổi trở lên đạt được

BÀI 24: PHÂN BỐ DÂN CƯ CÁC LOẠI HÌNH QUẦN CƯ VÀ ĐÔ THỊ HÓA

I Phân bố dân cư

 Là sự sắp xếp dân số một cách tự phát hoặc tự giác trên một lãnh thổ nhất định, phù hợp với điều kiện sống và các yêu cầu của xã hội

 Hai đặc điểm phân bố dân cư

Không đều trong không gian

Biến động theo thời gian

 Các nhân tố ảnh hưởng tới phân bố dân cư

II Đô thị hóa: Có 3 đặc điểm chính

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI SỰ PHÂN BỐ DÂN CƯ

thổ

Dân cư thành thị có xu hướng tăng nhanh

Dân cư tập trung vào các thanh phố lớn và cực lớn

Phổ biến rộng rãi lối sống thành thị Đặc điểm

+ Ảnh hưởng tích cụ và tiêu cực của đô thị hóa đến phát triển kinh tế xã hội và môi trường

Các khía cạnh Ảnh hưởng tích cực Ảnh hưởng tiêu cực Kinh tế - xã hội - Chuyển dịch cơ cấu dân số

hoạt động kinh tế Thay đổi

cơ cấu ngành, đẩy nhanh tốc

độ tăng trưởng kinh tế

- Phổ biến lối sống thành thị

- Thay đổi mức sinh, tử, hôn nhân

- Khó khăn trong việc đáp ứng cơ sở hạ tầng

- Khó thỏa mãn việc làm cho người lao động, tỉ lệ thất nghiệp tăng

- Sức ép nhà ở

Môi trường Hình thành môi trường đô thị Môi trường đô thị bị ô nhiễm

(bụi, tiếng ồn, rác thải, nguồn nước, tệ nạn, xã hội)

BÀI 26: NỀN CƠ CẤU KINH TẾ

PHÂN LOẠI VÀ VAI TRÒ CỦA NGUỒN LỰC THEO NGUỒN GỐC

Vị trí địa lý

- Tự nhiên

- Kinh tế

- Chính trị

- Giao thông

- Tạo điều kiện hoặc gây khó khăn cho việc trao đổi tích cực, phát triển giữa các quốc gia

- Định hướng sự phát triển kinh tế, phân công lao động xây dựng các quan hệ kinh tế

Tài nguyên

thiên nhiên

- Đất, nước, khoáng sản, sinh vật…

- Là tiền đề, điều kiện cần thiết cho sự phát triển của quá trình sản xuất

- Thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế

Kinh tế

-Xã hội

- Là nguồn lực có vai trò quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội Dân cư

Nguồn lao động

- Là nguồn lực quan trọng quyết định sự phát triển và sử dụng các nguồn lực khác

- Thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế

Nguồn vốn - Tác động đến sự tăng trưởng kinh tế, tăng

cường sự tích lũy cho nền kinh tế

Khoa học – Kĩ thuật – Công nghệ

- Góp phần mở rộng và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực khác

- Thúc đẩy quá trình hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế tăng cường khả năng cạnh tranh, thúc đẩy sự tăng trưởng và phát triển kinh tế

Chính sách và xu hướng phát triển Thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế.

BÀI 27: VAI TRÒ, ĐẶC ĐIỂM, CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI

PHÂN BỐ NÔNG NGHIỆP

I Vai trò và đặc điểm của nông nghiệp

- Cung cấp lương thực, thực phẩm cho

con người

- Đảm bảo nguyên liệu để phát triển

công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp

- Tạo nhiều mặt hàng xuất khẩu có giá

trị mang lại nguồn thu ngoại tệ

- Giữ gìn cân bằng hệ sinh thái, bảo vệ

tài nguyên thiên nhiên và môi trường

- Đất trồng là tư liệu sản xuất chủ yếu

- Cây trồng, vật nuôi là đối tượng lao động

- Sản xuất công nghiệp có tính mùa vụ

- Sản xuất nông nghiệp phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên

- Nông nghiệp trở thành ngành sản xuất hàng hóa

II Các nhân tố ảnh hưởng đến phân bố nông nghiệp

nông nghiệp

Tự nhiên

- Đất: @@@@

- Khí hậy, nước: Chế độ nhiệt, mùa mưa, các điều kiện thời tiết, nước trên mặt, nước ngầm

Sinh vật: Loài cây, con, đồng cỏ

- Quy mô sản xuất, cơ cấu và sự phân bố cây trồng, vật nuôi, năng suất

- Thời vụ: Cơ cấu vật nuôi, cây trồng tính ổn định hay bấp bênh của sản xuất

- Giống cây trồng, vật nuôi, cơ sở thức ăn tự nhiên cho gia súc…

Kinh tế

xã hội

- Dân cư và nguồn lao động

- Sở hữu ruộng đất: quan hệ

sở hữu nhà nước, tập thể tư nhân về ruộng đất

- Tiến bộ khoa học kỹ thuật

- Thị trường tiêu thụ: Trong nước và ngoài nước

- Cơ cấu vè sự phân bố cây trồng vật nuôi

- Hình thức tổ chức sản xuất

- Nâng cao sản suất, chất lượng

và sản lượng

- Gia cả, điều tiết sản xuất và đúng chuyên môn hóa

Bài 31: ĐỊA LÍ CÔNG NGHIỆP

I Vai trò và đặc điểm

- Nâng cao thu nhập và trình độ cho

toàn xã hội

- Tạo ra khối lượng sản phẩm lớn

- Thúc đẩy tăng trưởng của nền kinh

tế

- Tạo điều kiện khai thác có hiệu quả

và tài nguyên thiên nhiên

- Thay đổi sự phân công lao động,

giảm sự chênh lệch vùng

- Sản xuất công nghiệp bao gồm hai giai đoạn:

- Sản xuất có tính tập trung cao độ

- Bao gồm những ngành phức tạp được phân lường tỉ mỉ có sự phối hợp chặt chẽ để tạo ra sản phẩm cuối cùng

II. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố công nghiệp

Nhóm

nhân tố Các nhân tố

Ảnh hưởng đến sự phát triển và phân

bố công nghiệp

Vị trí địa

lý và điều

kiện tự

nhiên

Vị trí địa lý (Tự nhiên, kinh tế, chính trị)

Lựa chọn vị trí các nhà máy, khu công nghiệp, khu chế xuất

Khoáng sản (Tỉ lệ, chất lỏng)

Chi phối quy mô, cơ cấu và tổ của các xí nghiệp công nghiệp

Nguồn nước

Ảnh hưởng đến sự phân bố các xí nghiệp của nhiều ngành công nghiệp (luyện kim,

@@, giấy, sản xuất thực phẩm)

Đất, khí hậu và các nhân tố khác

Tại @@đến việc cung cấp nguyên liệu cho các ngành sản xuất, đặc biệt các ngành công nghiệp chế biến thực phẩm, hàng tiêu dùng…

Kinh tế

-xã hội

Dân cư và nguồn lao động

Ảnh hưởng đến hướng chuyên môn hóa của các ngành công nghiệp

Tiến bộ khoa học kỷ thuật

Làm thay đổi:

- Việc khai thác, sử dụng tài nguyen và phân bố hợp lí các ngành công nghiệp Thị trường (trong

nước và ngoài nước)

Tác động mạnh mẽ tới quá trình chọn về các xí nghiệp, hướng CM sản xuất)

Bài 36:

VAI TRÒ, ĐẶC ĐIỂM VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT

TRIỂN VÀ PHÂN BỐ NGÀNH GIAO THÔNG VẬN TẢI

I VAI TRÒ VÀ ĐẶC ĐIỂM

+ Là ngành dịch vụ quan trọng, tham gia vào các khâu của quá trình sản xuất, đời sống và sinh hoạt của xã hội

+ Đặc điểm của ngành giao thông vận tải có thể sơ đồ hóa dưới dạng sau:

II CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN VÀ PHÂN BỐ NGÀNH GIAO THÔNG VẬN TẢI

Vị trí địa lí và điều kiện

tự nhiên

Vị trí địa lí Loại hình vận tải Đại hình Xây dựng công trình, hướng

vận chuyển

Sông nguồn Vận tải@@ chi phí cào đường Kinh tế xã hội Ảnh hưởng hưởng quyết định đến sự phát triển và phân

bố ngành

Sự phát triển và phân

bố các ngành và quốc dân

Sự phát triển và phân bố

Trình độ khoa học kỷ thuật

Mật độ và loại hình giao thông vận tải

Phân bố dân cư Vận tải hành khách, hàng hóa

Ngành giao

thông vận tải

Chuyên chở người

Chuyên chở hàng hóa

Số lượng hàng khách vận chuyển

Số lượng hàng khách luân chuyển

Cự ly vận chuyển trung bình Khối lượng hàng hóa vận chuyển Khối lượng hàng hóa luân chuyển

Cự ly vận chuyển trung bình

Bài 41: MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN

I Phân biệt môi trường tự nhiên và môi trường nhân tạo

Loại môi trường Nguồn gốc Sự phát triển của môi

trường Môi trường tự nhiên Từ tự nhiên Vừa theo quy luật tự

nhiên vừa bị chi phối bửi quy luật xã hội

Môi trường nhân tạo Từ con người Theo quy luật xã hội

I Chức năng của môi trường

Chức năng

Là không sống của con người

Là nguồn cung cấp tài nguyên thiên nhiên

Là nơi chứa đựng các chất phế thải do

con người tạo ra

III Tài nguyên thiên nhiên:

Tài nguyên thiên nhiên

Tài nguyên có thể bị hao kiệt Tài nguyên không bị hao kiệt

Tài nguyên

không phục hồi

được

Tài nguyên khôi phục được

BÀI 42: MÔI TRƯỜNG VÀ SƯ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

I CÁC NHÓM MỤC TIÊU CỦA PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Mục tiêu kinh tế - Tăng trưởng cao và ổn định

Mục tiêu xã hội - Cải thiện xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống,

công bằng xã hội Mục tiêu môi trường - Cải thiện chất lượng môi trường

- Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên

II VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG Ở CÁC NƯỚC PHÁT TRIỂN VÀ ĐANG PHÁT TRIỂN

Các nước phát triển Các nước đang phát triển

- Vấn đề môi trường gắn với những tác

động của sự phát triển công nghiệp và

vấn đề của đô thị

- Là trung tâm rác thải, gây ô nhiễm

môi trường của thế giới

- Các nước phát triển phải chịu trách

nhiệm về hậu quả môi trường gây ra

cho mình và cho cộng đồng quốc tế

- Là các nước nghèo, chậm phát triển kinh tế - xã hội, mức độ phá hủy môi trường nhỏ hơn so với các nước phát triển

- Tốc độ khai phá tài nguyên hủy hoại môi trường ngày càng mạnh mẽ vì các mục tiêu kinh tế - xã hội

Môi trường là vấn đề mang tính toàn cầu, đòi hỏi sự phối hợp của tất cả các quốc gia trên thế giới mới có thể đảm bảo cho môi trường và xã hội con người phát triển tốt hơn

C KẾT LUẬN Những thành tựu lớn của khoa học công nghệ đang tạo nên những chuyển biến lớn trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, giáo dục… Để phù hợp với những yêu cầu của sự phát triển, phương hướng dạy học trong nhà trường phải đổi mới theo hướng dạy học lấy học sinh làm trung tâm.Về vấn đề này Luật giáo dục đã ghi rõ: “Phương hướng giáo dục phổ biến thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng bận động kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Với việc vận dụng phương pháp dạy học sơ đồ hóa để dạy một số bài trong chương trình Địa lý kinh tế - xã hội lớp 10, tôi nhận thấy học sinh đã lĩnh hội được các tri thức, kỹ năng địa lý một cách vững chắc hơn có

@@@@@@@ những phương pháp truyền thống Trong đề tài này mặc dù tôi

đã cố gắng trình bày đầy đủ và cụ thể nội dung cơ bản của một số bài, nhưng do năng lực và trình độ giới hạn nên chắc chắn còn nhiều hạn chế cần sửa đổi và bổ sung

Rất mong sự giúp đỡ và góp ý của đồng nghiệp

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Sách giáo khoa Địa lý 10 – NXBGD, 2006

2 GS.TS Lê Thông (Chủ biên), Bồi dưỡng học sinh giỏi địa lý,

NXBGD, 2006

3 Nguyễn Dược – Nguyễn Trọng Phúc, Lý luận dạy học địa lý, NXBGD,

1998

4 Lê Xuân Bàn, Cấu trúc triết học đại lý lấy học sinh làm trung tâm,

Luận văn thạc sĩ KHGD năm 1999

5 Nguyên Văn Trung, Giáo dục Môi trường trong dạy học địa lý thông

qua hoạt động thực tiễn ở THPT, Luận văn thạc sĩ KHGD, 2000.

ĐÁNH GIÁ, XẾP LOẠI CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC THPT GIA HỘI

TP.Huế, ngày tháng năm 2013

HIỆU TRƯỞNG (Chủ tịch Hội đồng) _

ĐÁNH GIÁ, XẾP LOẠI CỦA HỘI ĐỒNG THẨM ĐỊNH SKKN SỞ

TP.Huế, ngày tháng năm 2013

Chủ tịch Hội đồng