Vai trò và đặc điểm chung của văn bản thuyết minh trong đời sống con ngư ời Cây dừa Bình Định Cây dừa gắn bó với người dân Bình Định chặt chẽ như cây tre đối với người dân miền Bắc.
Trang 1Văn
bản
Tự sự
Kiểu
VB
Các nhân
tố
Trình bày diễn biến sự việc thể hiện một ý
nghĩa.
Nhân vật, sự việc, lời kể… Tự sự
Kiểm tra kiến thức về một số kiểu văn bản đã học
Tái hiện hình
ảnh, trạng thái sự vật, con ng ười.
Đối tư ợng miêu
Tình cảm, cảm xúc về đối tượng biểu cảm
Biểu cảm
Văn
bản
Miêu
tả Văn bản
Biểu
cảm
Bộc lộ, bày tỏ cảm xúc của ngư ời viết.
Văn
bản
Nghị
luận
Thuyết phục ng ười đọc về t ư tư ởng quan điểm của ng ười viết.
Luận điểm, chứng cứ, lí lẽ… Nghị
luận
Trang 2TIẾT 54,55: Tìm hiểu chung về văn bản thuyết
minh
1.Vai trò của văn
bản thuyết minh
trong đời sống con
ngư ời
a-Ví dụ a: Cây dừa
Bình Định
I Vai trò và đặc
điểm chung của văn
bản thuyết minh
trong đời sống con
ngư ời
Cây dừa Bình Định
Cây dừa gắn bó với người dân Bình Định chặt chẽ như cây tre đối với người dân miền Bắc Cây dừa cống hiến tất cả của cải của mình cho con người: thân cây làm máng, lá làm nhà tranh, cọng lá chẻ nhỏ làm vách, gốc dừa già làm chõ đồ xôi, n ước dừa để uống, để kho cá, kho thịt nấu canh làm nước mắm… Cùi dừa ăn sống với bánh đa, làm mứt làm bánh kẹo, ép lấy dầu dùng để thắp, để ăn, để chải đầu, nấu xà phòng Sọ dừa làm khuy áo, làm gáo, làm muôi Vỏ dừa bện dây rất tốt đối với ngư ời
đánh cá vì nó mềm, dẻo, dai, chịu mư a, chịu nắng.Cây dừa gắn bó với đời sống hằng ngày như thế đấy.
Dân Bình Định có câu ca dao:
Dừa xanh sừng sững giữa trời
Đem thân mình hiến cho đời thuỷ chung.
ở Bình Định dừa là chủ yếu, dừa là tất cả Dừa ở
đây nh ư rừng, dừa mọc ven sông, ven bờ ruộng, leo
sư ờn đồi, rải theo bờ biển Trên những chặng
đường dài suốt 50, 60 km chúng ta chỉ gặp cây dừa: dừa xiêm thấp lè tè, quả tròn, nước ngọt, dừa nếp lơ lửng giữa trời, quả vàng xanh mơn mởn, dừa lửa lá đỏ, vỏ hồng….
( Theo Hoàng Văn Huyền, Những mẩu chuyện địa
lí)
1 Văn bản trình bày điều gì về cây dừa?
( Tìm chi tiết, từ ngữ, câu văn để minh hoạ )
2 Trình bày những điều ấy để làm gì?
Công dụng: thân làm máng, lá làm tranh,
cọng chẻ nhỏ làm vách, gốc làm chõ đồ xôi,nư
ớc để uống, kho thịt, nấu canh, làm nư ớc mắm, cùi dừa ăn sống…, làm mứt, làm bánh kẹo, ép lấy dầu dùng để thắp, để ăn, để chải đầu, nấu xà phòng Sọ dừa làm khuy áo, làm gáo, làm muôi Vỏ bện dây rất tốt … vì
nó mềm, dẻo, dai, chịu mư a, chịu nắng
Nơi phân bố: ở Bình Định, dừa mọc ven
sông, men bờ ruộng, leo sư ờn đồi, rải ra biển
Phân loại: dừa xiêm …, dừa nếp …, dừa lửa …
- Cung cấp thông tin về cây dừa
Trang 3Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
b-Ví dụ b: Tại sao lá
cây có màu xanh
lục ?
- Giải thích một vấn đề khoa
học: tác dụng của chất diệp lục
làm cho lá cây có màu xanh.
Tại sao lá cây có màu xanh lục ?
L á cây có màu xanh lục vì các tế bào của lá chứa nhiều lục lạp Một mi-li-met lá chứa 40 vạn lục tạp Trong các lục lạp này có chứa một chất gọi là diệp lục, tức là chất xanh của lá
ánh sáng trắng của mặt trời gồm 7 màu: tím, chàm, lam, lục, vàng , cam, đỏ Sở dĩ chất diệp lục có màu xanh lục vì nó hút các tia sáng có màu khác nhất là màu đỏ và màu lam, nh ng không thu nhận màu xanh lục Và lại phản chiếu màu này do đó mắt ta mới nhìn thấy màu xanh lục Nếu ta chiếu chất diệp lục của lá cây bằng một nguồn sáng màu đỏ, chất này sẽ thu nhận các tia màu
đỏ, như ng vì không có tia sáng màu xanh lục
để phản chiếu lại, nên kết quả nhìn vào lá cây chỉ thấy một màu đen sì…Như vậy lá cây có màu xanh là do chất diệp lục trong lá cây
(Theo Vũ Văn Chuyên-Hỏi đáp về thực vật)
Văn bản này đ ược viết để làm gì?
Trang 4Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
C-Ví dụ c : Huế
Huế là một trong những trung tâm văn hoá, nghệ thuật lớn của Việt Nam Huế là một thành phố đẹp Huế đẹp của thiên nhiên Việt Nam Huế đẹp của thơ Huế đẹp của những con ngư ời sáng tạo, anh dũng
Huế là sự kết hợp hài hoà của núi, sông và biển Chúng ta có thể lên núi Bạch Mã để đón gió biển Từ đèo Hải Vân mây phủ, chúng ta nghe tiếng sóng biển rì rào Từ đây buổi sáng chúng ta có thể lên Tr ư ờng Sơn, buổi chiều tắm biển Thuận An và ban đêm ngủ thuyền trên sông Hư ơng.
Huế đẹp với cảnh sắc sông núi Sông Hư ơng đẹp nh ư một dải lụa xanh bay lư ợn trong tay nghệ sĩ múa Núi Ngự Bình như cái yên ngựa nổi bật trên nền trời trong xanh của Huế Chiều đến, những chiếc thuyền nhỏ nhẹ nhàng l ướt trên dòng n ớc hiền dịu của sông Hư ơng Những mái chèo thong thả buông, những giọng hò Huế ngọt ngào bay l ượn trên mặt sóng, trên những ngọn cây thanh trà, ph ư ợng vĩ.
Huế có những công trình kiến trúc nổi tiếng đ ược Liên hợp quốc xếp vào hàng di sản văn hoá thế giới Huế nổi tiếng với các lăng tẩm của các vua Nguyễn, với chùa Thiên Mụ, chùa Trúc lâm, với đài Vọng Cảnh, điện Hòn chén, chợ Đông Ba,…
Huế đ ược yêu vì những sản phẩm đặc biệt của mình Huế là thành phố của những mảnh vư ờn xinh đẹp Những v ườn hoa, cây cảnh, những vườn chè,
v ờn cây ăn quả của Huế xanh mư ớt như những viên ngọc Những chiếc nón Huế càng làm cho các cô gái Huế đẹp hơn, duyên dáng hơn.
Huế còn nổi tiếng với những món ăn mà chỉ riêng Huế mới có.
Huế còn là thành phố đấu tranh kiên cư ờng Tháng Tám năm 1945, Huế đã
đứng lên cùng cả n ước, chế độ phong kiến ngàn năm sụp đổ dư ới chân thành Huế.
Huế đẹp và thơ đã đi vào lịch sử của những thành phố anh hùng.
( Dẫn theo Tiếng Việt thực hành )
Trang 5Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
C-Ví dụ c :
Huế
trung tâm văn hóa, nghệ thuật lớn của Việt Nam.
Thiên nhiên:
- núi Bạch Mã, đèo Hải Vân mây phủ, cửa biển Thuận An
- Sông H ư ơng như một dải lụa xanh trong tay nghệ sĩ múa,…
- dòng n ước hiền dịu,… giọng hò ngọt ngào…
Công trình kiến trúc : là di sản văn hóa thế
giới
- lăng tẩm vua triều Nguyễn
- chùa Thiên Mụ, chùa Trúc Lâm
- đài Vọng Cảnh, điện Hòn Chén, chợ Đông Ba
Sản phẩm đặc biệt :
- nhà v ườn, vườn hoa, cây cảnh, cây ăn quả , nón Huế
Con ngư ời : những cô gái Huế đẹp , duyên
dáng
ẩm thực : những món ăn ngon
Lịch sử : đấu tranh kiên cư ờng Tháng Tám năm 1945, Huế đã đứng lên cùng cả nư ớc, chế
độ phong kiến ngàn năm sụp đổ dưới chân thành Huế.
- Giới thiệu về
Huế, Với:
Trang 6Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
I Vai trò và đặc
điểm chung của văn
bản thuyết minh
trong đời sống con
ng ời
Huế Giới thiệu: Huế là trung tâm
nghệ thuật của
n ước Việt Nam, nơi
có những
đặc
điểm riêng biệt
độc đáo.
Huế
Giới thiệu: Huế là trung tâm văn hoá nghệ
thuật của
n ước Việt Nam, nơi
có những
đặc
điểm riêng biệt
độc đáo.
Văn bản thuyết minh
Tại sao lá
cây có màu xanh Giải thích tác dụng của chất diệp lục làm cho lá
màu xanh.
Tại sao lá
cây có màu xanh
Giải thích tác dụng của chất diệp lục làm cho lá
cây có màu xanh.
Cây dừa Bình
Định
dụng của cây dừa
thiệu Bình
dừa.
Cây dừa Bình
Định
dụng của cây dừa
thiệu Bình
Định là
ương xứ
sở của dừa.
1.Vai trò của văn bản
thuyết minh trong đời
sống con ngư ời
-> Vai trò: văn bản
thuyết minh rất gần
gũi gắn bó, thiết thực
trong đời sống con
ngư ời
Trang 7- Ta thư ờng gặp loại văn bản này trong thực tế cuộc sống khi cần cú những hiểu biết khỏch quan về đối t ượng(sự vật, sự việc, sự kiện ); trong cỏc sỏch Địa lớ, Lịch sử, sinh học, hoặc trờn cỏc bỏo cỏo khi cần giới thiệu, thuyết minh về một
sự vật, hiện tượng nào đú.
Cỏc văn bản :
+ Cầu LB chứng nhõn lịch sử
+ Thụng tin về ngày trỏi đất năm 2000
+ ễn dịch thuốc lỏ.
Hoặc: Cỏc tờ giấy thuyết minh đồ vật, bài giới thiệu về 1 tỏc phẩm VH, 1 tỏc giả,
b- Kết luận.
- Văn bản thuyết minh là kiểu văn bản thông dụng trong mọi lĩnh vực của đời sống nhằm cung cấp tri thức ( kiến thức ) về
đặc điểm, tính chất, nguyên nhân, của các hiện t ượng và
sự vật trong tự nhiên, xã hội bằng ph ương thức trỡnh bày, giới thiệu, giải thích
- VB thuyết minh được sử dụng rộng rói trong mọi lĩnh vực của đời sống, ngành nghề nào cũng cần đến.
Trang 82- Đặc điểm chung của văn bản thuyết minh.
a- Tìm hiểu ví dụ
* Các văn bản trên không thể xem là văn bản tự sự, miêu tả, nghị luận, biểu cảm được vì:
- Văn bản tự sự trình bày sự việc, diễn biến, nhân vật Các văn bản này không đề cập đến những yếu tố đó, chúng không có cốt truyện, nhân vật
- Văn bản miêu tả trình bày chi tiết cụ thể cho ta cảm nhận đ ược sự vật, con ngư ời Các văn bản này chủ yếu làm cho ng ười ta hiểu
- Văn bản nghị luận trình bày quan điểm, ý kiến Các VB này chỉ cung cấp kiến thức
* Những đặc điểm chung:
- Ba văn bản này, văn bản nào cũng trình bày đặc điểm tiêu biểu của đối t ượng thuyết minh
+ Cây dừa: từ thân, lá đến nư ớc dừa, cùi dừa, sọ dừa đều có ích cho con ng ười cho nên nó gắn bó với cuộc sống của ng ười dân
Trang 9+ Lá cây có chất diệp lục cho nên có màu xanh lục.
+ Huế là một thành phố có cảnh sắc, sông núi hài hoà, có nhiều công trình văn hoá, nghệ thuật nổi tiếng, có nhiều v ườn hoa cây cảnh, món
ăn đặc sản, nó trở thành trung tâm văn hoá của nước ta
- Văn bản thuyết minh trình bày một cách khách quan về đối t ượng: + Văn bản thuyết minh có nhiệm vụ cung cấp tri thức khách quan về
sự vật, giúp con ng ười có đ ược sự hiểu biết về sự vật một cách đúng đắn, đầy đủ
+ Tri thức khách quan nghĩa là tri thức phải phù hợp với thực tế, không có yếu tố hư cấu và không đòi hỏi ng ười làm phải bộc lộ cảm xúc cá nhân chủ quan của mình, người viết phải biết tôn trọng sự thật, không vì lòng yêu ghét của mình mà thêm thắt cho đối tượng + Mục đích của văn bản thuyết minh là giúp người đọc nhận thức
về đối tượng như nó vốn có trong thực tế( khách quan, xác thực)
Trang 10* Các VB trên dùng phương thức trình bày, giới thiệu, giải thích
để thuyết minh các đặc điểm của đối tượng
* Ngôn ngữ rõ ràng, chính xác, cô đọng và hấp dẫn (có thể sử dụng số liệu)
b- Ghi nhớ: SGK Tr117
Trang 112 Đặc điểm chung
của văn bản thuyết
minh
11
Đặc điểm văn bản thuyết minh
mục đích
yếu tố chính
PTBĐ chính
TB, diễn đạt Y/c tri thức
tri thức về đttm
chính xác, rõ ràng…
chính xác, kq, hữu ích
trình bày cung cấp tri thức
giới thiệu giải thích
tự sự miêu tả
Trang 12II- Luyện tập.
Bài tập 1:
- Cả 2 văn bản đều là văn bản thuyết minh
VB a: Cung cấp kiến thức lịch sử
VB b: Cung cấp kiến thức sinh vật
Bài tập 2:
- Văn bản nhật dụng, thuộc kiểu văn nghị luận
- Có sử dụng thuyết minh khi nói về tác hại của bao ni lông, làm cho đề nghị có sức thuyết phục cao
Bài tập 3:
- Các văn bản khác cũng cần yếu tố thuyết minh để giới thiệu
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
