quy luật và nguyên tắc quản lý nhà nước về kinh tế

PowerPoint Presentation Quản lý nhà nước về kinh tế 1 Chương 2 Quy luật và nguyên tắc quản lý nhà nước về kinh tế 1 Quy luật 1 1 Khái niệm quy luật Quy luật nói chung là mối quan hệ nhân quả, bản chất.

Quản lý nhà nước về kinh tế

Chương 2 Quy luật và nguyên tắc quản

lý nhà nước về kinh tế

1 Quy luật

1.1 Khái niệm quy luật

- Quy luật nói chung là mối quan hệ nhân quả, bản chất, tất nhiên, phổ biến, bền vững, lặp đi lặp lại của các hiện tượng sự vật khi nhưng điều kiện tồn tại của chúng ko bị thay đổi

- Quy luật kinh tế là mối quan hệ nhân quả, bản chất, tất nhiên, phổ biến, bền vững, lặp đi lặp lại của các hiện tượng kinh tế khi nhưng điều kiện tồn tại của chúng ko bị thay đổi

1.2 Tính khách quan của quy luật

- Kết quả hoạt động của quy luật ko phụ thuộc vào ý chí của con người

- Con người ko thể tạo ra, bỏ đi, thay thế các quy luật khách quan

- Thừa nhận tính khách quan của quy luật ko thể phủ nhận vai trò tích của con người là phát hiện nhận biết và vận dụng chúng trong thực tiển

1.3 Đặc điểm

- Các quy luật kinh tế hoạt động và tồn tại thông qua những hoạt động của con người Khác với quy luật tự nhiên tồn tại xuất hiện trước khi có xã hội loài người, hoạt động ko phụ thuộ vào hoạt động của con người, quy luật kinh tế tồn tạivà hoạt động thông qua hoạt động của con người

- Quy luật kinh tế kếm bền vững hơn so với quy luật tự nhiên do những điều kiện tồn tại và hoạt động của chúng dể bị thay đổi Chúng phụ thuộc vào trình độ phát triển của nền kinh tế như: trình độ của lực lượng sx, quan hệ sx, nhận thức của xã hội, bối cảnh quốc tế…

- Các quy luật kinh tế hoạt động ràng buộc tương tác lẫn nhau nhưng đi theo quy luật kinh tế cơ bản

- Các quy luật kinh tế hoạt động có liên quan đến cơ chế quản lý kinh tế Nếu cơ chế quản lý có kế hoạch thì quy luật hoạt động cách tự giác, cơ chế quản lý ko có kế hoạch thì quy luật hoạt động một cách tự phát sẽ gây ra nhiều bất ổn cho nền kinh tế

1.4 Cơ chế vận dụng các quy luật

• Khái niệm cơ chế vận dụng quy luật là quá trình bao gồm

từ khâu nhận thức tạo điều kiện và kết hợp hài hòa các lợi ích trong xã hội làm cho các quy luât phát huy tác dụng của chúng

- Tính khoa học và tính cách mạng trong xây dựng, hoàn thiện và vận dụng cơ chế trong quản lý kinh tế

• Nội dung vận dụng quy luật

- Phải nhận biết đc quy luật là nắm đc nội dung của quy luật, mối liên hệ bản chất và sự biểu hiện của quy luật có 2 cách nhận biết quy luật: Nhận biết bằng kinh nghiệm nhận biết bằng hệ thống lý luận khoa học và bằng những phương tiện khoa học kỹ thuật

- Tổ chức các đk chủ quan để cho hệ thống xuất hiện nhờ đó các đk khách quan sữ phát huy tác dụng

- Tổ chức thu thập những thông tin sai lệch ách tawcsko tuân thủ theo quy luật khách quan từ đó đưa ra các quyết định điều chỉnh phù hợp với hoạt động của quy luật

1.5 Các loại quy luật

- Quy luật kinh tế: Quy luật giá trị là quy luật kinh tế cơ bản của nền sản xuất hàng hóa, Quy luật cung cầu và giá cả thị trường

- Quy luật tâm lý xã hội: quy luật nhu cầu, quy luật lợi ích, quy luật về sự phát triển của xã hội loài người…

- Quy luật tự nhiên: Quy luật đấu tranh sinh tồn, quy luật di truyền, quy luật chọn lọc tự nhiên…

1.6 Cơ chế quản lý kinh tế

• là phương thức điều hành có kế hoạch nền kinh tế, dựa trên

sự đòi hỏi của các quy luật khách quan của sự phát triển xã hội gồm có tổng thể các phương pháp, hình thức, thủ thuật để thực hiện yêu cầu của quy luật khách quan

• Nội dung cơ chế quản lý kinh tế

- Phân tích thực trạng nền kinh tế từ đó xác định đường lối chủ trương và chiến lược phát triển kinh tế xã hội

- Xác định co cấu nền kinh tế bao cơ cấu sản xuất, cơ cấu tổ chức và cơ cấu quản lý đảm bảo tính hoàn chỉnh cho hệ thống kinh tế nhằm loại bỏ các tiêu cực xã hội

- Xây dựng hệ thống kế hoạch gồm kế hoạch định hướng của nhà nước, kế hoạch sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

- Làm trong sạch và có hiệu lực bộ máy quản lý và cán bộ công chức nhà nước trong bộ máy quản lý nhà nước

- Lựa chọn phương pháp quản lý thích hợp

- Ban hành các chính sách kinh tế xã hội

- Thực hiện đúng các nguyên lý điều khiển hình thành nên các quy tắc, các ràng buộc về hành vi ( định mức, tiêu chuẩn, chế độ, luật pháp, điều lệ) bắt buộc các cấp, các ngành, các đơn vị và các cá nhân phải tuân thủ

• Động lực của cơ chế quản lý kinh tế là những tác động tích cực của chủ quản lý nhờ đó có thể thống nhất hành vi của cả hệ thống đưa hệ thống đạt đc mục tiêu quản lý trong một khoảng thời gian nhất định Các tác động tích cực xuất phát từ trong nội bộ chủ quản lý, trong từng phần tử phân hệ và từ môi trường Các yếu tố hình thành nên tác động tích cực:

- Sự đúng đắn của mục tiêu quản lý, tính gương mẫu chủ quản lý

- Cấu trúc hệ thống hợp lý

- Giải quyết đúng các mối quan hệ trong hệ thống

- Giải quyết công bằng hợp lý các lợi ích xã hội đây chính

là động lực cho sự phát triển của xã hội

- Phát huy đc các yếu tố phi kinh tế như đạo đức, tâm lý, tác phong, thói quen của con người để thống nhất hành vi của cả hệ thống

- Sự đúng đắn của mục tiêu quản lý, tính gương mẫu chủ quản lý

- Cấu trúc hệ thống hợp lý

- Giải quyết đúng các mối quan hệ trong hệ thống

- Giải quyết công bằng hợp lý các lợi ích xã hội đây chính là động lực cho sự phát triển của xã hội

- Phát huy đc các yếu tố phi kinh tế như đạo đức, tâm lý, tác phong, thói quen của con người để thống nhất hành vi của cả

hệ thống

• Chức năng của cơ chế quản lý kinh tế là duy trì trạng thái cân bằng của nền kinh tế và đưa nền kinh tế phát triển ở mức cao hơn:

- Củng cố hoàn thiện dần các quan hệ sở hữu trong nền kinh tế

- Làm cho quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển

và tính chất của lực lượng sản xuất

- Làm cho lực lượng sản xuất phát triển, đưa khoa học kỹ thuật vào cuộc sống, mở rộng quan hệ đối ngoại, tập hợp

đc sức mạnh của quần chúng, tạo niềm tin cho cộng đồng

- Hoàn thiện kiến trúc thượng tầng xã hội, bảo đảm giữ vững kỷ cương pháp luật của nhà nước, sự công bằng xã hội và sự trong sạch của xã hội

2 Các nguyên tắc quản lý nhà nước về kinh tế

2.1 Định nghĩa và yêu cầu của nguyên tắc quản lý nhà nước

về kinh tế

• Nguyên tắc quản lý nhà nước về kinh tế là các quy tắc chỉ đạo, những tiêu chuẩn hành vi mà các cơ quan quản lý nhà nước phải tuân thủ trong quá trình quản lý nhà nước noi chung và kinh tế nói riêng

• Yêu cầu của các nguyên tắc quản lý nhà nước về kinh tế:

- Phù hợp với mục tiêu của quản lý

- Phải phản ảnh đúng tính chất của các quan hệ trong quá trình quản lý của nhà nước

- Phải bảo đảm tính hệ thống, tính nhất quán và phải đảm công bằng pháp luật

2.2 Nội dung các nguyên tắc quản lý nhà nước về kinh tế

có 9 nguyên tắc

2.2.1 Nguyên tắc thống nhất lãnh đạo chính trị và kinh tế

Thông nhất lãnh đạo chính trị và kinh tế là bảo đảm quan hệ đúng đắn giữa kinh tế và chính trị tạo ra động lực cùng chiều cho mọi người dân trong xã hội

- Sự thống nhất và mối liên hệ lẫn nhau giữa chính trị và kinh tế ko có nghĩa đồng nhất giữa chúng Trong sự thông nhất đó kinh tế giữ vai trò quyết định

- Phải đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng trên mặt trận kinh tế

và quản lý kinh tế cụ thể: Vạch ra đường lối chủ trương phát triển kinh tế xã hội, Đảng phải chỉ ra con đường, biện pháp, thủ đoạn phương tiện để thực hiện đường lối hcur trương ở trên, Đảng phải động viên đông đảo quần chúng, đoàn kết nhất trí thực hiện đường lối chủ trương của Đảng

- Phải phát huy vai trò điều hành và quản lý của nhà nước

cụ thể là Nhà nước phải biến đường lối chủ trương của Đảng thành kế hoạch, chống nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh tế so với các nước trong khu vực, Nhà nước phải dùng quyền lực của mình để hoàn chỉnh hệ thống pháp luật đc thực hiện nghiêm minh, Nhà nước phải chum lo đời sống của dân cư, giải vấn đề cán bộ, vấn đề lao động

và việc làm…Nhà nước triển khai kế hoạch do nhà nước vạch ra trong từng thời kỳ, Nhà nước phải kiểm tra, tổng kết việc thực hiện kế hoạch

- Vừa phải phát triển kinh tế sản xuất, vừa chăm lo vấn đề

an ninh quốc phòng của đất nước Vừa đấu tranh chông nạn tham ô, tham nhũng và tệ quan lieu, vừa đấu tranh chống nguy co diễn biến hòa bình của các thế lực thù địch trên thế giới

2.2.2 Nguyên tắc tập trung dân chủ

• Nội dung của nguyên tắc Phải bảo đảm mối liên hệ chặt chẻ và tối ưu giữa tập trung và dân chủ trong quản lý nhà nước nói chung và kinh tế nói riêng Tập trung phải trên

cơ sở dân chủ, dân chủ đc thực hiện trong khuôn khổ tâp trung

• Biểu hiện của tính tập trung: Mọi hoạt động trong nền kinh tế phải theo kế hoạch do nhà nước vạch ra, Phải thông qua hệ thống pháp luật và chính sách quản lý của nhà nước, thực hiện chế độ một thủ trưởng trong các cơ quan quản lý nhà nước, Phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực

• Biểu hiện tính dân chủ:

- Mở rộng phạm vi và quyền hạn của các cấp thực chất là sự phân cấp trong quản lý nhà nước từ trung ương đến các địa phương

- Phân biệt rõ chức năng quản lý nhà nước về kinh tế với quản

lý sxkd của doanh nghiệp

- Thực hiện chế độ hoạch toán kế toán trong mọi hoạt động và trong các cơ quan tổ chức của nhà nước

- Chấp nhận kinh tế thị trường, chấp nhận cạnh tranh, chấp nhận mở cửa

- Kết hợp quản lý ngành với quản lý địa phương vùng lảnh thổ

- Thực hiện dân chủ trong mọi hoạt động của quản lý nhà nước theo phương châm “Dân bàn, dân giám sát, kiểm tra”

- Công khai, minh bạch, công bằng…

2.23 Nguyên tắc kết hợp hài hòa các lợi ích

Quản lý nhà nước trước hết là quản lý con người và vì con người thì phải quan tâm đến lợi ích nguyện vọng và nhu cầu của họ Bởi lợi ích là động lực to lớn nhằm phát huy tính chủ động sáng tạo của con người, là phương tiện của hoạt động quản lý nên phải sử dụng nó để động viên con người Nội dung nguyên tắc này cần phải kết hợp hài hòa 3 lợi ích: Lợi ích công cộng(Lợi ích nhà nước), lợi ích tập thể, lợi ích

cá nhân

- Lợi ích công cộng là lợi ích chung cho cả cộng đồng mọi người đều đc hưởng, nhà nước có nhiệm vụ tạo ra ngày căng nhiều lợi ích này

- Lợi ích tập thể là lợi ích của nhóm người, cơ quan, tổ chức

do họ tạo ra và hưởng thụ nó

- Lợi ích cá nhân là lợi ích do cá nhân và hộ gia đình tạo ra

và hưởng thụ nó

Kết hợp hài hòa 3 loại lợi ích trên phải xem lợi ích công cộng

là lợi ích cao nhất trong nền kinh tế vì lợi ích này có thể triệt tiêu hoặc làm giảm các loại lợi ích khác trong nền kinh tế

Các biện pháp nhằm thực hiện tốt nguyên tắc này:

- Thực hiện đường lối phát triển kinh tế đúng ddawnsdwaj trên cơ sở các quy luật kinh tế khách quan phù hợp với đặc điểm của đất nước Đường lối đó phản ảnh lợi ích cơ bản

và lâu dài tức là lợi ích chung cho cả cộng đồng

- Xây dựng và thực hiện các quy hoạch và kế hoạch chuẩn xác Kế hoạch quy tụ đc quyền lực của cả hệ thống và có tính hiện thực cao

- Thực hiện đầy đủ chế độ hạch toán kế toán và vận dung đúng đắn các đòn bẩy kinh tế để quản lý một cách có hiệu quả các nguồn lực

và tiềm năng của đất nước

2.2.4 Nguyên tắc kết hợp quản lý theo ngành với quản lý địa phương và vùng lãnh thổ

Mỗi ngành có đặc thù riêng và lợi ích riêng, thường tồn tại gắn liền với một địa phương, vùng lãnh thổ nhất định Ngược lại mỗi địa phương vùng lãnh thổ phát triển dựa vào tổng thể của các ngành vì vậy cần phải kết hợp quản lý theo ngành với quản lý địa phương vùng lãnh thổ sao cho:

- Thỏa mãn ngành và địa phương vùng lãnh thổ cùng tồn tại và phát triển

- Lợi ích của ngành và địa phương cùng đạt đc

- Giảm thiểu những mâu thuẩn xung đột để cùng đạt đc mục tiêu chung

Quán triệt nguyên tắc này cần phải thực hiện:

+ Xem nhà nước là một thể thống nhất Bộ máy nhà nước đc

tổ chức hoạt động theo các cấp hành chính nhà nước và theo qui định cấp dưới phải phục tùng cấp trên

+ Các ngành kinh tế-kỹ thuật đều tồn tại ở một địa phương nhất định vừa chịu sự quản lý của bộ chủ quản vừa chịu sự quản lý của địa phương

+ Quản lý ngành và lãnh thổ phải phối hợp, gắn bó với nhau trên mọi lĩnh vực, đặc biệt là lĩnh vực kinh tế có trách nhiệm hoàn thành mục tiêu của ngành và mục tiêu của địa phương vùng lãnh thổ, có trach nhiệm và nghĩa vụ lân nhau trong quá trình cung tồn tại và phát triển

2.2.5 Nguyên tắc phân định và kết hợp quản lý nhà nước

về kinh tế với chức năng quản lý kinh doanh của các doanh nghiệp

• Mục tiêu của nhà nước là phát triển nền kinh tế, ổn định chính trị xã hội tăng thu nhập quốc dân nên nhà nước thực hiện vai trò kinh tế của mình ko chỉ bằng việc quản lý kinh

tế nhà nước mà còn phải quản lý toàn bộ nền kinh tế quốc dân Quản lý nhà nước về kinh tế là vĩ mô, là quản lý toàn

bô nền kinh tế với tư cách là hệ thống lớn phức tạp bao gồm nhiều phần tử có quan hệ tương tác với nhau

• Mục tiêu quản lý kinh doanh của doanh nghiệp là thu lợi nhuận cao nhất, ổn định doanh nghiệp, tăng thị phần, tang sức cạnh tranh, tạo thương hiệu uy tín trên thị trường…DN thực hiện chức năng kinh doanh bằng cách tổ chức điều hành hệ thống DN để đạt đc mục tiêu đề ra

DN hoạt động theo cơ chế thị trường nên phải tuân thủ các quy luật của thị trường theo từng giai đoạn sao cho có lợi nhất với DN

• Về quan hệ quản lý Nhà nước với tư cách là chủ quản lý nhà nước định hướng cho sự phát triển và tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế Nhà nước kịp thời phát hiện, ngăn chặn và giảm thiểu những bất ổn xuất hiện trong quá trình thực hiện mục tiêu của nhà nước Nhà nước phải

có kt đủ mạnh, có cơ cấu tổ chức bộ máy đủ năng lực, xây dựng hạ tầng tốt cho sự phát triển kinh tế Nhà nước bảo đảm quyền tự do kinh doanh của DN nhưng trên cơ sở pháp luật do nhà nước ban hanh

DN với tư cách là đối tượng bị quản lý của nhà nước các

DN có quyền tự do kinh doanh trên lĩnh vực khác nhau

mà pháp luật cho phép

• Về công cụ quản lý: Chủ yếu bằng pháp luật Nhà nước chi phối tất cả đơn vị kinh tế, ràng buộc và tạo môi trường cho tất cả hoạt động trong trật tự kỷ cương, tạo

cơ sở pháp lý cho các đơn vị quản lý nội bộ và quan hệ với nhau Hình thức quản lý nhà nước về kinh tế là ra các văn bản quản lý nhà nước Văn bản ko chỉ phản ảnh thông tin quản lý đ/v DN mà còn thể hiện ý chí, mệnh lệnh của các cơ quan quản lý nhà nước đ/v đối tượng bị quản lý Bên cạnh đó nhà nước còn sử dụng các chinh sách, đòn bẩy kinh tế để kích thích tác động đến lợi ích của DN nói riêng và lợi ích chung của xã hội

DN có công cụ quản lý chủ yếu là các hợp đồng kinh tế, kế hoạch sản xuất-kỹ thuật- tài chính, các qui trinh công nghệ, quy phạm pháp luật, các phương pháp hạch toán DN phải lên

kế hoạch sx: Số lượng, chất lượng, chủng loại… đầu ra phù hợp với cầu thị trường…

• Về tổ chức bộ máy quản lý:

-Bộ máy quản lý nhà nước đc tổ chức theo nguyên tắc tập trung dân chủ Các cơ quan quản lý nhà nước đại diện cho ý chí và quyền lực của nhân dân, nắm giữ tài sản của nhân dân,

do nhân dân bầu ra và chịu trách nhiệm trước nhân dân Cơ cấu bộ máy quản lý nhà nước đc phân thanh nhiều cấp từ trung ương đến các địa phương