Báo cáo năng lục thông tin, phật giáo thời lý

Tổng quan tài liệu NỘI DUNG CHƯƠNG 1: Sự xuất hiện của phật giáo tại Việt Nam CHƯƠNG 2: Phật giáo trở thành quốc giáo ở thời Lý CHƯƠNG 3: Phật giáo giữ vai trò ổn định chính trị và phá

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiêm cứu

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4 Tổng quan tài liệu

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: Sự xuất hiện của phật giáo tại Việt Nam

CHƯƠNG 2: Phật giáo trở thành quốc giáo ở thời Lý

CHƯƠNG 3: Phật giáo giữ vai trò ổn định chính trị và phát triển xã hội

CHƯƠNG 4: Tư tưởng Phật Giáo và khối đoán kết chống ngoại bang CHƯƠNG 5: Phật giáo ảnh hưởng đến nền giáo dục và văn hóa thời

Lý

KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Phật giáo hay đạo Phật là một tôn giáo đồng thời là một hệ thống triết học bao gồmmột loạt giáo lý, tư tưởng triết học cũng như tư tưởng tư duy về nhân sinh quan, vũ trụquan, thế giới quan, giải thích hiện tượng hiện tượng tự nhiên, tâm linh, xã hội, bản chấtcủa sự vật và sự việc; các phương pháp thực hành, tụ tập dựa trên lời dạy của một nhânvật lịch sử vó thật là Siddhārtha Gautama hay Tất đạt đa Cồ đàm và các truyền thống, tínngưỡng được hình thành trong quá trình truyền bá, phát triển phật giáo Tại nước ta, Phậtgiáo được truyền vào từ thời Bắc thuộc, đóng vai trò ảnh hưởng rất lớn trong quá trìnhphát triển của thời kì phong kiến, đặc biệt tại triều đại nhà Lý kể từ vị vua đầu tiên là LýCông Uẩn đưa lên thành quốc giáo và phát triển đạt cực thịnh

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của bài tiểu luận này mang đến cho người đọc được cái nhìn tổng quát về

sự xuất hiện, phát triển và vai trò quan trọng của Phật giáo dưới thời nhà Lý trong giaiđoạn lịch sử trung đại Việt Nam và vẫn còn được coi là một trong những tôn giáo tínngưỡng lớn tại Việt Nam ngày nay

Để đạt được mục đích đề ra của bài nghiêm cứu thì sẽ có các nhiệm vụ sau:

- Tổng quan về sự hình thành của Phật Giáo tại Việt Nam

- Phật giáo giữ một vai trò quan trọng như thế nào trong tín ngưỡng của Đại Việt thời Lý

- Quá trình ảnh hưởng của Phật giáo ra các lĩnh vực văn hóa xã hội giáo dục.

3 Đối tượng và phạm vi nghiêm cứu

● Đối tượng nghiêm cứu: Phật giáo và vai trò của Phật Giáo trong quá trình pháttriển của nhà Lý

● Phạm vi nghiêm cứu: - Về thời gian: Từ khoảng thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIII

- Về không gian: Đại Việt dưới thời Lý

4, Tổng quan tài liệu và phương pháp NCKH

Bài nghiên cứu vận dụng cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh về tôn giáo và các loại tài liệu liên quan đến Phật Giáo, các tài liệu Khảo cổ học.Kết hợp với sử dụng các phương pháp: lịch sử, phân tích – tổng hợp.

NỘI DUNG

Chương I: Sự xuất hiện của Phật giáo ở Việt Nam

Phật giáo là một trong những tôn giáo lớn trên thế giới và đã du nhập vào ViệtNam từ rất sớm Theo các tài liệu khảo cổ thời Lạc Việt, nước ta đã có trung tâm Phậtgiáo Luy Lây nổi tiếng ở vùng châu thổ sông Hồng Đó không chỉ là trung tâm tôn giáo

mà còn là trung tâm chính trị, quân sự, thương mại của Lạc Việt Khi Phật giáo du nhập từPhương Bắc vào Việt Nam một cách rộng rãi và tự do hơn, tư tưởng từ bi, vị tha của đạoPhật nhanh chóng được cư dân bản địa tiếp thu và trở thành tâm thức của người Việt cổ

Dân tộc ta lúc đó đã có một nền văn minh nông nghiệp lúa nước phát triển nhưng

tổ chức nhà nước và tôn giáo còn đơn giản Trong khi đó, nước ta luôn bị kẻ thù PhươngBắc đe dọa xâm lược và đô hộ Có thể nói Phật giáo lúc này góp phần phát huy vai trò hệ

tư tưởng của người Việt chống lại Hán hóa “Trong thời kì Bắc thuộc, Phật giáo tuy chưatrở thành quốc giáo nhưng đã đống vai trò như tôn giáo dân tộc để tham gia bảo vệ vănhóa, chủ quyền dân tộc của người Việt” Sau khi thoát khỏi ách đô hộ của phương Bắc, từthế kỉ thứ X, nước ta bước vào kỷ nguyên độc lập tự chủ thì Phật giáo cũng không ngừngphát triển Thời Đinh – Tiền Lê, triều đình bắt động trọng dụng một số nhà sư có kiếnthức uyên tâm trên nhiều lĩnh vực khác nhau Các vua dưới thời Đinh – Tiền Lê ban hànhmột số chính sách bảo trợ và phát triển hệ thống tăng đoán Phật giáo như một tôn giáochính thống, nhiều chùa lớn được xây dựng ngay tại kinh thành Hoa Lư Phật giáo thời kìnày bắt đầu phát huy vai trò như một lực lượng tinh thần của dân tộc trong các đường lốichiến lược xây dựng và ổn định đất nước sau một thời kỳ dài bị giặc Phương Bắc đô hộ

Chương II: Phật giáo trở thành Quốc giáo ở thời Lý

Theo dòng lịch sử, Phật giáo từ một tôn giáo ngoại bang lại trở thành một tôn giáodân tộc, sang thời Lý, Phật giáo trở thành Quốc giao của nhà nước Đại Việt Mặc dù chỉtồn tại có hơn 200 năm từ năm 1009 đến năm 1225 với chín đời vua, nhà Lý đã đưa PhậtGiáo phát triển cực thịnh sau một khoảng thời gian du nhập vào nước ta Dấu ấn quantrọng nhất trên lĩnh vực chính trị chính là sự kiện năm 1010, sau khi lên ngôi, vua Lý Thái

Tổ đã dời đô từ Hoa Lư (nay là tỉnh Ninh Bình) ra Đại La (Hà nội ngày nay) và đổi tênthành Thăng long, kể từ đó Thăng long trở thành thủ đô văn hiến ngàn đời sau của dântộc

Đến năm 1054, triều Lý đặt quốc hiệu mới cho nước Đại Việt và buộc nhà Tổngphải thừa nhận nước ta là một quốc gia riêng Trên lĩnh vực quân sự, triều Lý để lại dấu

ấn trên trang sử hào hùng chống ngoại xâm của dân tộc: đánh Chiêm Thành phá tân âmmưu của nhà Tống trong việc lợi dụng Chiêm Thành để xâm lược nước ta và sau đó tổchức thẳng lợi cuộc kháng chiến chống Tống Ngoài ra, triều đình cũng chăm lo phát triểnkinh tế, thúc đẩy văn hóa nên đã đạt được nhiều thành tựu rực rỡ Một dấu ấn quan trọngkhác trên lĩnh vực văn hóa tôn giáo tín ngưỡng thời Lý là sự hung thịnh của đạo Phật Sựhung thịnh này biểu hiện rõ nhất ở các tổ chức tăng đoán Không chỉ có số lượng Phật tửđông đảo (hầu như trên cả nước từ vua, quan đến dân đều theo đạo Phật) mà tăng đoáncòn có nguồn ruộng đất và tài sản rất lớn Các vua Lý đã kế thừa tổ chức tăng quan từ thờiĐinh – Tiền Lê – đây là tổ chức có tính tôn giáo liên quan chặt chẽ với hệ tống nhà nướcphong kiến thời điểm đó Tăng quan triều Lý là những người giúp cho nhà nước quản lýcác tín đồ phật tử về mặt hành chính, đồng thời trên thực tế cũng là những người bảo vệquyền lợi của Phật giáo Một số tăng sĩ đắc đạo và có học vấn uyên bác thời kỳ này đượccác vua Lý hết sức trọng dụng

Dưới thời Lý, một loạt nhà sư được ban hiệu Quốc sư như Vạn Hạnh, Viên Chiếu,Thông Biện, Viên Thông, Không Lộ Vai trò chủ yếu của các Quốc sư thời Lý là những cốvấn đắc lực giúp Vua hiểu biết về giáo lý đạo Phật, ngoài ra khi cần, các Quốc sư còn cốvấn cho Vua về vấn đề chính trị, ngoại giao, quân sự, văn hóa, tín ngưỡng Phật giáo….

Nhà Lý đề cao Phật giáo do xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, xét vềquan hệ Vua – tôi, vị hoàng đế đầu tiên của nhà Lý (Lý Công Uẩn) có mối quan hệ đặcbiệt với các nhà sư đương thời, thưở nhỏ từng là con nuôi của sư Lý Khanh Vân và là đệ

tử thụ giáo của sư Vạn Hạnh Xét về niềm tin tôn giáo, các Vua thời Lý rất sùng đạo, bảnthân một số nhà Vua còn được tôn là tổ của các phái thiền Vua Lý Thái Tông là vị Tổthuộc thế hệ thứ bảy phái Thiền Vô Ngôn Thông Vua Lý Thánh Tông là Tổ thứ hai Thiềnphái Thảo Đường

Xét về chính trị, việc nhà Lý thành lập có công hậu thuẫn to lớn của thế lực Phật Giáotrong nước đứng đầu là sư Vạn Hạnh Về sau, các nhà sư lại trở thành những trợ thủ đắclực giúp Vua xây dựng đất nước Xét về khía cạnh xã hội, triều đình phong kiến nhà Lýmuốn tận dụng những ưu điểm của Phật giáo để dung hòa những mâu thuẫn đối khángtrong xã hội Sau triều Lý thành lập, các vị Vu acai trị đất nước dựa trên hệ tư tưởng củađạo Phật nên đã dần dần xoa dịu sự bất bình của nhân dân trước sự bạo tàn, sa đọa của cácVua cuối thời Tiền Lê

Do sự đề cao Phật Giáo của nhà nước phong kiến và sự phát triển của hệ tống tăngđoán, đạo Phật đã từng bước hội nhập vào đời sống của người dân Đại Việt Sự hội nhập

ấy diễn ra không phải chỉ một giai đoạn hay một thời điểm mà là xuyên suốt chiều dài lịch

sử của triều đại nhà Lý Giáo lý đạo Phật được phổ biến rộng rãi trên toàn cõi Đại Việt.Trong giai đoạn này, Phật giáo không chỉ dành riêng cho giới sư sãi, phật tử mà còn ảnhhưởng chung toàn xã hội Chùa không chỉ đơn thuần là nơi thờ tự, lễ hội mà còn là nơihọc tập, trau dồi đạo đức, văn hóa của người dân Đại Việt, nổi bật nhất là môn phái thiềnhọc được áp dụng một cách rộng rãi trong các tầng lớp dân chúng Đạo Phật đã ăn sâu vàođời sống tinh thần của nhân dân đúng như sau này Hòa thượng Thích Mãn Giác đã viết:

“Mái chùa che chở hồn dân

Nếp sống muôn đời của tổ tông”

Trở thành Quốc giáo hơn 200 năm tồn tại của triều đại nhà Lý, Phật Giáo giữ vai trò quantrọng ảnh hưởng đến sự hình thành và bước đầu phát triền của quốc gia Đại Việt ở tất cácác hoạt động từ chính trị xã hội, quân sự, ngoại giao đến văn hóa, giáo dục

Chương III: Phật giáo giữ vai trò ổn định chính trị và phát triển xã hội

Nước ta vừa mới thoát khỏi thời kỳ đô hộ kéo dài nhưng ngay sau khi độc lập, cácVua Đinh – Tiền Lê phần nhiều là những kẻ vũ biền Nhứng cực hình như ôm cột đồngđốt nóng, thả vạc dầu đun sôi, nhốt vũi ngâm sông, giam vào chuồng hổ báo… để trừngphạt kẻ tội phản do các Vua ban hành để làm mất thiện chí của dân chúng và phản ánhtình trạng xã hội còn lạc hậu Thời kỳ này Phật Giáo mới bắt đầu được chú trọng, các vuaĐinh – Tiền Lê chưa thực sự áp dụng việc trị nước dựa vào tư tưởng từ bi, hỷ xả của đạoPhật Sang đến thời kì nhà Lý, nhận thấy tư tưởng và giáo lý của đạo Phật có nhiều điểmphù hợp với việc trị quốc trong thời bình nên các nhà Vua nhà Lý coi trọng tăng đoán đạoPhật – một phần vì mến đạo nhưng cũng một phần vì lí do chính trị Nhờ vào học vấn vàtài lực của chư tăng phật tử mà Đại Việt ổn định về chính trị và phát triển hơn các thời kìtrước về văn hóa xã hội Giáo sư Nguyễn Đổng Chi viết trong cuốn sách “Việt Nam cổ

văn học sử” có trích dịch một đoạn lời Quôc sư Viên Thông như sau: “Thiên hạ cũng như

một đồ vật, để nó vào nơi yên thì yên vào nơi nguy thì nguy, cốt trong ở chỗ sở hành của nhà Vua; nếu có cái đức hiếu sinh thấm vào lòng dân thì dân yêu như cha mẹ Trị và loạn

ở tại tram quan, được người thì trị mà không được người thì loạn… Bậc Vua chúa không làm hung hay vong liền mà dần dần ở sự thiện hay ác Bậc thánh vương xưa biết như thế nên mới bắt chước để yên người… Yên dân là kinh kẻ dưới, hãi hùng như cưỡi ngựa nắm dây cương mục Theo lối đó thì hung mà trái lại thì vong Sự hung vong là dần dần sinh

ra thôi” Với những lời trên, quả thật các Quốc sư thời Lý xứng đáng là những nhà cố vấn

vững vàng về chính trị Đó là một bài học chính trị thấm nhuần tinh thần Phật giáo

Không chỉ giữ vai trò ổn định hệ thống chính trị, Phật giáo thời Lý còn tác độngkhông nhỏ đến tình trạng phát triển kinh tế xã hội Do sự phát triển của đạo Phật nên cácchùa thời này đều có cơ sở vật chất rất lớn, bao gồm rất nhiều ruộng đất và tài sản Mộtđiều đáng quý là nguồn tài sản của các chùa hầu hết để cấu cứu dân nghèo vào những nămmất mùa Cửa chùa cũng chính là nơi cưu mang những người hoạn nạn Các thư tịnh cũ

như Thiền Uyển Tập Anh chép rằng “vua và các tín chủ giàu có thường cúng dường của

cải để chư tăng bố thí cho dân nghèo hay dùng vào các công việc cứu trợ công đức khác”.

Tư tưởng từ bi, cứu thế của đạo Phật còn ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống xã hội, Xã hộithời đó thuần hậu hơn so với các triều đại trước Phần lớn các vua Lý đều có lòng khoangdung, nhân từ do ảnh hưởng của đạo Phật Điển hình như các vua Lý Thái Tông, ThánhTông, Nhân Tông luận chỉ đạo quần thần phải chăm lo cho đời sống nhân dân ấm no,hạnh phúc chính là bảo vệ sự độc lập của nhà nước Ở triều đại trước, các vua Đinh – Tiền

Lê chưa thực sự thấm nhuần triết lý sống của đạo Phật mặc dù Phật giáo đã phát triển.Vua sẽ là gương sáng chod ân chúng noi theo nhưng có lẽ tư tưởng và cách ứng xử củacác Vua Đinh – Tiền Lê chưa phù hợp lòng dân Ngược lại, các vua nhà Lý từ chỗ thấmnhuần đạo lý đạo Phật đã cai trị đất nước trên hệ tư tưởng đúng như lời dạy của PhápThuật Thiền sư:

“Quốc lộ như đằng lạc

Nam thiên lý thái bình

Vô vi cưc điện các

Xứ xứ tức đao binh”

Thực tế lịch sử đã chứng minh, bản thân các vua Thiền sư thời Lý đã tự trau đồi đạo đức

vô ngã, triết lý sống nhập thế trên cơ sở tinh thần từ bi, hỷ xả, vô ngã của đạo Phật Cácvua nhà Lý trở thành tấm gương cho dân chúng noi theo Điều này tạo nên một đời sốngtinh thần tốt đẹp ngay trong đời sống hiện tại Nền kinh tế - xã hội nước ta thời ấy nhờvậy cũng tiến bộ và phát triển hơn các triều đại trước

Chương IV: Tư tưởng Phật giáo và khối đoán kết toan dân chống ngoại bang

Ngay từ khi Phật giáo du nhập vào nước ta khoảng đầu Công nguyên đã đem theo

tư tưởng bình đẳng và tư bì rất thích hợp với khối đại đoán kết toan dân và mở rộng tìnhyêu thương đùm bọc lẫn nhau của dân tộc ta Tinh thần vô ngã, vị tha Phật đà ấy ở thời Lý

đã thấm sâu vào tiềm thức của cư dân Đại Việt và tạo nên mối đoán kết dân tộc sâu sắcgiữa Vua – quan với người dân, giữa tướng lĩnh với binh lính

Sách Đại Việt Sử ký toan thư có dẫn: “Năm 1038, vua Lý Thái Tông ngự ra bố hải

khẩu (Thái Bình) cày ruộng tịch điền Vua sai hữu ti quét đất lập đàn, thân tế thần nông, sau đó cầm cày toan làm lễ cày ruộng Tả hữu can rằng, đó là việc của bọn nông phu, bệ

hạ làm việc ấy làm gì? Vua nói: Trẫm không tự cày thì lấy xôi đâu mà tế, lại lấy gì nêu gương cho thiên hạ Vua đẩy cày ba lần rồi ngừng Nhà vua tự thân cày tịch điền đầu năm Là làm kiểu mẫu cho dân của nhà Lý” Đấy chính là một minh chứng biểu hiện tinh

thần dân chủ và đoán kết giữa vua tôi Đại Việt

Giáo lý về “tất cả chúng sinh đều có Phật tính” đều có sẵn mầm giác ngộ để lượnglai thành Phật là một chủ thuyết thực sự bình đẳng, hạn chế phân biệt ranh giới đẳng cấpphong kiến thời Lý Đối với các Vua kiêm Thiền sư như Lý Thái Tổ, Lý Thái Tông, LýThánh Tông thì chủ quyết bình đẳng đó không phải là khẩu hiệu mà thể hiện bằng đườnglối chính sách cai trị và cả trong cung cách cư sử hằng ngày của các Vua Chính tinh thầndân chủ và tinh thần đoán kết toàn dân do ảnh hưởng hệ tư tưởng đạo Phật đã giúp ĐạiViệt giành được kỳ tích trong trang sử hào hùng chống ngoại xâm của dân tộc Đó là sựkiện đạp tan cuộc xâm lược quy mô với hơn 30 vạn quân của nhà Tống Để giành đượcchiến thắng trong cuộc kháng chiến chống Tống ở thế kỉ XI, bản thân những người đứngđầu nhà nước Đại Việt bấy giờ phải hội tụ nhiều yếu tốt: lòng yêu nước, trí tuệ, tinh thần

vô ngã, bình đẳng giữa quân dân và cả sự khoan dung độ lượng khi kẻ thù thất bại Tinhthần Phật đà thể hiện trong cuộc kháng chiến chống Tống ở triều đại nhà Lý được soi rọi

rõ nhất qua tấm gương lành đạo cao nhất của quân đội Đại Việt lúc bấy giờ là Thái uy LýThường Kiệt Vào giai đoạn gần cuối cuộc kháng chiến, Lý Thường Kiệt sử dụng trítuệ về nghệ thuật quân sự một cách thành công Từ chỗ nắm rõ tinh thần và sự suyyếu của lực lượng địch, đồng thời muốn khích lệ tinh thần của quân dân Đại Việt, ông đã

cho đọc bài thơ thần nổi tiếng “Nam quốc sơn hà” Chính bài thơ thần này đã khơi

dậy tinh thần yêu nước thành sức mạnh chiến đấu trực tiếp diệt thù của người dân Việt.Cũng chính bài thơ thần này trở thành bản tuyên ngôn đầu tiên của dân tộc khẳng định

Cuối cùng, để kết thúc chiến tranh khi quân giặc đã bị đè bẹp ý chí hoàn toàn, Lý Thường

Kiệt sử dụng chính sách quân sự mềm dẻo và nhân từ: “dùng biện sĩ bàn hòa, không nhọc

tướng sĩ, khỏi tốn xương máu mà bảo toàn được tôn miếu”.

Từ một nền Phật giáo thuần túy, do nhu cầu của lịch sử, Phật giáo thời Lý biếnthành một nền Phật giáo chống ngoại xâm Đây là một trong những vai trò và cũng làdóng góp có ý nghĩa nhất của Phật giáo giai đoạn này Phật giáo thời Lý đã đóng góp vàophong trao vận động độc lập với một lý luận hết sức rõ nét Dưới sự ảnh hưởng của hệ tưtưởng bình đẳng, vô ngã, người dân Đại Việt không kể xuất gia hay tại gia, từ vua quanđến thường dân cùng nhau đoán kết chống ngoại bang bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và độclập dân tộc Chính những người ủng hộ Phật giáo giai đoạn này – đứng đầu là vua quan –xuất phát từ thực tiễn của dân tộc đã sáng tạo ra lý luận chống ngoại xâm của mình Chủnghĩa yêu nước Việt Nam bấy giờ được thể hiện bằng tư tưởng địa linh, một tư tưởng xácđịnh đất nước Việt Nam sẽ sản sinh ra những người dân làm chủ Vì vậy chủ quyền dântộc là bất khả xâm phạm và bằng mọi giá phải bảo vệ nền độc lập ấy trên nền tảng là sứcmạnh đoán kết dân tộc Đây là một bước tiến mới của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam và nócũng tạo cho hệ tư tưởng Phật giáo một diện mạo mới mang tính đặc thù cho thời đại vàcho dân tộc Việt Nam.