BÀI TẬP HỌC KÌ MÔN TÂM LÝ đại CƯƠNG

Khái niệm Trí nhớ là quá trình nhận thức thế giới bằng cách ghi lại, giữ lại và làm xuất hiện lại những gì cá nhân thu nhận được trong hoạt động sống của mình.. Cũng như cảm giác và tri

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP LỚN HỌC KỲ

Môn: Tâm lý học đại cương

-* -Đề bài: 10

Lớp niên chế: 4423 Lớp tín chỉ: N03.TL1

Họ và tên: Nguyễn Như Dũng

Mã sinh viên: 442305

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU………3

B NỘI DUNG……….3

I Khái niệm……….3

II Các quá trình nhớ……… 3

1 Quá trình ghi nhớ……… 3

2 Quá trình giữ gìn……… 5

3 Quá trình tái hiện……… 5

4 Quá trình quên……… 6

III Phân loại trí nhớ……… 6

1 Trí nhớ hình ảnh………6

2 Trí nhớ vận động……… 7

3 Trí nhớ từ ngữ-logic……… 7

4 Trí nhớ cảm xúc………7

5 Trí nhớ ngắn hạn……… 7

6 Trí nhớ dài hạn………7

IV Những phương pháp rèn luyện trí nhớ……….8

1 Những phương pháp phổ biến……… 9

2 Tự liên hệ bản thân……… 9

C KẾT LUẬN……… 10

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO………11

BÀI TẬP HỌC KÌ MÔN TÂM LÝ ĐẠI CƯƠNG

Đề bài: Trí nhớ: Khái niệm, các quá trình và phân loại Phương pháp rèn luyện trí nhớ

Bài làm

A MỞ ĐẦU

Con người luôn luôn nhận thức thế giới khách quan và không ngừng cải tạo nó để thuận theo nhu cầu của mình Để tích lũy những kinh nghiệm, hiểu biết trong nhiều lĩnh vực hoạt động thực tiễn của mình Một trong các yếu tố cơ bản để tích lũy được hiểu biết, kinh nghiệm tích lũy được đó là thông qua trí nhớ

Sau khi con người nhận thức được thế giới khách quan, thông qua việc cảm giác, tri giác, phản ánh và học tập, con người lưu lại những hình ảnh phản ánh được vào não bộ Những hình ảnh này sẽ được tái hiện sau này, giúp cho con người cải tạo thế giới khách quan hiệu quả hơn

B NỘI DUNG

I Khái niệm

Trí nhớ là quá trình nhận thức thế giới bằng cách ghi lại, giữ lại và làm xuất hiện lại những gì cá nhân thu nhận được trong hoạt động sống của mình

Cũng như cảm giác và tri giác, trí nhớ cũng là một quá trình phản ánh, song cảm giác và tri giác phản ánh những hiện tượng trực tiếp tác động vào giác quan của ta, còn trí nhớ phản ánh toàn bộ vốn kinh nghiệm của con người, bao gồm toàn bộ những hình ảnh mà con người tri giác trước đây, những ý nghĩ, những rung cảm mà con người đã trải nghiệm, những hoạt động, hành vi của con người đã diễn ra trước đây Những dấu vết hình ảnh được để lại trong trí nhớ được gọi là “biểu tượng”

Trí nhớ phụ thuộc vào các yếu tố: nội dung, tính chất của tài liệu cần nhớ, lứa tuổi, giới tính, sinh lý thần kinh, kiểu nhân cách, sức khỏe, phương pháp nhớ

II Các quá trình nhớ

1 Quá trình ghi nhớ

Đây là giai đoạn đầu tiên của một hoạt động nhớ cụ thể nào đó Ghi nhớ là quá trình hình thành dấu vết "ấn tượng" của đối tượng mà ta đang tri giác (tức là tài liệu phải ghi nhớ) trên vỏ não, đồng thời cũng là quá trình hình thành mối liên hệ giữa tài liệu mới với tài liệu cũ đã có, cũng như mối liên hệ giữa các bộ

phận của bản thân tài liệu mới với nhau Điều này làm cho ghi nhớ khác với tri giác, mặc dù ghi nhớ khởi đầu đồng thời với quá trình tri giác tài liệu Có nhiều hình thức ghi nhớ khác nhau Căn cứ vào mục đích của việc ghi nhớ có thể chia thành hai loại là: ghi nhớ không chủ định và ghi nhớ có chủ định

a Ghi nhớ không chủ định

Ghi nhở không chủ định là loại ghi nhớ được thực hiện mà không cần phải đặt ra mục đích ghi nhớ từ trước; nó không đòi hỏi một sự nỗ lực ý chí nào, mà dường như được thực hiện một cách tự nhiên Nhưng không phải mọi sự kiện, hiện tượng đều được ghi nhớ một cách không chủ định như nhau Trước hết, độ bền vững và độ lâu dài của ghi nhớ không chủ định phụ thuộc vào màu sắc, sự

di động và các đặc điểm khác của đối tượng Ghi nhớ không chủ định đặc biệt

có hiệu quả khi nó được gắn với những cảm xúc rõ ràng và mạnh mẽ Hứng thú

có vai trò to lớn đối với ghi nhớ không chủ định

Ghi nhớ không chủ định có ý nghĩa to lớn trong đời sống, nó mở rộng và làm phong phú kinh nghiệm sống của con người mà không đòi hỏi một sự nỗ lực đặc biệt nào

Các công trình nghiên cứu về tâm lý học sư phạm đã chỉ ra rằng: việc đặt ra nhiệm vụ phải ghi nhớ tài liệu học tập một cách quá sớm thường ảnh hưởng xấu đến sự thông hiểu tài liệu Trong trường hợp này nhiệm vụ cơ bản của học sinh

là suy nghĩ về tài liệu mới, còn việc ghi nhớ tài liệu mới đó diễn ra một cách không chủ định, trong chính quá trình suy nghĩ Cái gì có liên quan với mục đích của hoạt động, với nội dung cơ bản của hoạt động thì sẽ ghi nhớ một cách không chủ định

b Ghi nhớ có chủ định

Ghi nhớ có chủ định là loại ghi nhớ theo một mục đích đã định từ trước; nó đòi hỏi một sự nỗ lực ý chí nhất định, cũng như những thủ thuật và các biện pháp ghi nhớ Hiệu quả của ghi nhớ có chủ định phụ thuộc nhiều vào động cơ, mục đích của sự ghi nhớ Hoạt động học tập của học sinh và giảng dạy của giáo viên chủ yếu được dựa trên loại ghi nhớ có chủ định Thông thường có hai cách ghi nhớ có chủ định sau: ghi nhớ máy móc và ghi nhớ có ý nghĩa

Ghi nhớ máy móc là loại ghi nhớ dựa trên sự lặp đi lặp lại tài liệu nhiều lần một cách giản đơn Sự học vẹt là một biểu hiện điển hình của loại ghi nhớ này Nói chung, học sinh nhớ máy móc trong những trường hợp sau: a) Không thể hiểu hoặc lười không chịu tìm hiểu ý nghĩa của tài liệu; b) Các phần tài liệu rời rạc, không có quan hệ lôgíc với nhau; c) Giáo viên thường xuyên yêu cầu trả lời đúng từng câu từng chữ trong sách giáo khoa Ghi nhớ máy móc thường dẫn đến sự lĩnh hội tri thức một cách hình thức và tốn nhiều thời gian Tuy vậy ghi

nhớ máy móc trở nên hữu ích trong trường hợp ta phai ghi nhớ những tài liệu không có nội dung khái quát, ví dụ như số điện thoại, số tài khoản ngân hàng, ngày tháng năm sinh, v.v

Ghi nhớ có ý nghĩa là loại ghi nhở dựa trên sự thông hiểu nội dung của tài liệu, trên sự nhận thức được những mối liên hệ lôgíc giữa các bộ phận của tài liệu đó Loại ghi nhớ này gắn liền với quá trình tư duy Một hình thức điển hình của loại ghi nhớ này trong hoạt động học tập là phương pháp ghi nhớ theo điểm tựa Ghi nhớ có ý nghĩa là loại ghi nhở chủ yếu trong hoạt động học tập của học sinh, nó bảo đảm lĩnh hội tri thức một cách sâu sắc, bền vững và nếu quên thì cũng dễ nhớ lại hơn Nó tốn ít thời gian hơn so với ghi nhớ máy móc, nhưng lại tiêu hao năng lượng thần kinh nhiều hơn

2 Quá trình giữ gìn

Gìn giữ là quá trình củng cố vững chắc những dấu vết đã hình thành được trên vỏ não trong quá trình ghi nhớ Có hai hình thức gìn giữ: tiêu cực và tích cực Gìn giữ tiêu cực là sự gìn giữ được dựa trên sự tri giác đi tri giác lại nhiều lần đối với tài liệu một cách giản đơn Còn gìn giữ tích cực là sự gìn giữ được thực hiện bằng cách nhớ lại (tái hiện) trong óc tài liệu đã ghi nhớ, mà không phải tri giác lại tài liệu đó

Trong hoạt động học tập của học sinh, quá trình gìn giữ được gọi là ôn tập Kinh nghiệm "đi truy về trao" của học sinh chính là một cách ôn tập tích cực

3 Quá trình tái hiện

Kết quả của quá trình ghi nhớ và gìn giữ được thực hiện trong quá trình tái hiện Tái hiện một đối tượng nào đó trong điều kiện tri giác lại đối tượng đó Tái hiện diễn ra là do cái được tri giác trong lúc này giống với cái đã tri giác trước đây Khi tri giác lại cái đã tri giác trước đây, ở ta sẽ xuất hiện một cảm giác

"quen thuộc" đặc biệt, chính cảm giác này là cơ sở của sự tái hiện Nhớ lại là biểu hiện cao của trí nhớ tốt, là khả năng làm sống lại những hình ảnh của sự vật hiện tượng đã được ghi nhớ trước đây mà không cần dựa vào sự tri giác lại những đối tượng đã gây nên hình ảnh đó

Sự tái hiện đều có thể không chủ định hoặc chủ định

Khi nhớ lại có chủ định đòi hỏi phải có sự khắc phục những khó khăn nhất định, phải có sự nỗ lực ý chí thì gọi là sự hồi tưởng Khi nhớ lại các hình ảnh cũ được khu trú trong không gian và thời gian thì gọi là hồi ức Trong hồi ức, Chúng ta không chỉ nhớ lại các đối tượng đã qua, mà còn đặt chúng vào một thời gian và địa điểm nhất định

4 Quá trình quên

Không phải mọi dấu vết, ấn tượng trong não của con người đều được giữ gìn

và làm sống lại một cách như nhau, nghĩa là trong trí nhớ của con người có hiện tượng quên

Quên nghĩa là không tái hiện được nội dung đã ghi nhớ trước đây vào một thời điểm nhất định

Quên cũng có nhiều mức độ: quên hoàn toàn (không nhớ lại, không nhận lại được), quên cục bộ (không nhớ lại, nhưng nhận lại được) Nhưng ngay cả quên hoàn toàn cũng không có nghĩa là các dấu vết ghi nhớ đã hoàn toàn mất đi, không để lại dấu vết nào Trong thực tế, nó vẫn còn lại dấu vết nhất định trên vỏ não, chỉ có điều con người không làm cho nó sống lại khi cần thiết mà thôi Ngoài ra còn có hiện tượng quên tạm thời, nghĩa là trong thời gian dài không thể nào nhớ lại được, nhưng trong một lúc nào đó đột nhiên nhớ lại được Đó là hiện tượng sực nhớ

Quên cũng có nhiều nguyên nhân Có thể do quá trình ghi nhớ, có thể do các quy luật ức chế hoạt động thần kinh (ức chế ngược, ức chế xuôi, ức chế tới hạn) trong quá trình ghi nhớ và do không gắn được vào hoạt động hằng ngày, không phù hợp với nhu cầu, hứng thú, sở thích cá nhân hoặc ít có ý nghĩa thực tiễn đối với cá nhân

Sự quên cũng diễn ra theo những quy luật nhất định:

-Quên diễn ra theo trình tự: quên cái tiểu tiết, vụn vặt trước, quên cái đại thể, chính yếu sau

-Quên diền ra không đều: ở giai đoạn đầu tốc độ lớn, sau đó giảm dần

Về nguyên tắc, quên là một hiện tượng hợp lí, hữu ích Qua nghiên cứu, người ta đã chứng minh được rằng, quên không hoàn toàn là dấu hiệu của một trí nhớ kém, mà ngược lại, nó là yếu tố quan trọng để trí nhớ hoạt động có hiệu quả

III Phân loại trí nhớ

1 Trí nhớ hình ảnh

Đó là loại trí nhớ phản ánh những hình ảnh, biểu tượng thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác của các sự vật, hiện tượng đã tác động vào ta trước đây

Loại trí nhớ này có thể đạt đến trình độ phát triển cao một cách lạ thường trong điều kiện nó phải bù trừ hoặc thay thế cho những loại trí nhớ đã bị mất, chẳng hạn như những người mù, điếc, Nó thật đặc biệt phát triển ở những

người làm nghề "nghệ thuật" Đôi khi ta gặp những người gọi là trí nhớ thị giác, nghĩa là loại trí nhớ mà biểu tượng của nó nảy sinh trong óc một cách sống động, tựa như sự vật, hiện tượng đang có trước mặt, tựa như con người "nhìn thấy" những vật không có trước mặt, "nghe thấy" những âm thanh không có trong hiện tại - đó là loại biểu tượng đặc biệt, rất chi tiết, đầy đủ như là hình ảnh của tri giác vậy

2 Trí nhớ vận động

Loại trí nhớ này phản ánh những cử động và những hệ thống cử động Ý nghĩa to lớn của loại trí nhớ này là ở chỗ: nó là cơ sở để hình thành những kĩ xảo thực hành và lao động khác nhau: đi đứng, viết lách, v.v sự "khéo chân khéo tay", những "bàn tay vàng" là những dấu hiệu của trí nhớ vận động tốt

3 Trí nhớ từ ngữ-logic

Loại trí nhớ này phản ánh những ý nghĩ, tư tưởng của con người ý nghĩ, tư tưởng không thể tồn tại bên ngoài ngôn ngữ được vì vậy người ta gọi loại trí nhớ này là trí nhớ từ ngữ - lôgíc

Hệ thống tín hiệu thứ hai có vai trò chính trong loại trí nhớ này Đây là loại trí nhớ đặc trưng cho con người, ở động vật không có Trên cơ sở sự phát triển của các loại trí nhớ kể trên, trí nhớ từ ngữ - lôgíc trở thành loại trí nhớ chủ đạo ở con người, nó giữ vai trò chính trong sự lĩnh hội tri thức của học sinh trong quá trình dạy học

4 Trí nhớ cảm xúc

Loại trí nhớ phản ánh những rung cảm, trải nghiệm của con người Những rung cảm, trải nghiệm được giữ lại trong trí nhớ bộc lộ như là những tín hiệu hoặc kích thích hành động, hoặc kìm hãm hành động mà trước đây đã gây nên những rung cảm dương tính hoặc âm tính Khả năng đồng cảm với người khác, với các nhân vật trong sách đều được dựa trên cơ sở của trí nhớ cảm xúc

5 Trí nhớ ngắn hạn

Trí nhớ ngắn hạn (hay còn gọi là trí nhớ tức thời) là loại trí nhớ mà sự ghi nhớ (tạo vết), giữ gìn (cùng cố vết) và tái hiện diễn ra ngắn ngủi, chốc lát Lúc

đó, người ta thường nói: “Tôi còn đang nhìn thấy nó trước mắt tôi”; “Nó còn đang vang lên trong tai tôi”(như là đang còn tri giác vậy)

Quá trình này còn chưa ổn định, nhưng có ý nghĩa rất lớn trong việc tiếp thu kinh nghiệm Đây là một dạng đặc biệt của sự ghi nhớ, của sự tích luỹ và tái hiện thông tin, đồng thời là cơ sở của trí nhớ dài hạn

6 Trí nhớ dài hạn

Trí nhớ dài hạn là loại trí nhớ mà sự ghi nhớ, giữ gìn và tái hiện thông tin được kéo dài sau nhiều lần lặp lại và do vậy, thông tin được giữ lại dài lâu trong trí nhớ

Loại trí nhớ dài hạn rất cần thiết trong việc tích luỹ tri thức Để trí nhớ này

có chất lượng lốt, cá nhân cần luyện tập để củng cố, tái hiện nhiều lần với

những biện pháp, cách thức khác nhau

Tất cả các loại trí nhớ trên đây đều có mối liên hệ, quan hệ qua lại với nhau, bởi các tiêu chuẩn phân loại trên đều liên quan đến các mặt khác nhau trong hoạt động của con người, các mặt này không biểu hiện một cách riêng lẻ mà thành một thể thống nhất Thậm chí, ngay các loại trí nhớ trong một tiêu chuẩn

để phân loại cũng có liên hệ qua lại với nhau Ví dụ: Trí nhớ ngắn hạn là cơ sở của trí nhớ dài hạn; trí nhớ từ ngữ - logic được hình thành trên cơ sở của trí nhớ vận động, trí nhớ xúc cảm, trí nhớ hình ảnh và ảnh hường trở lại các loại trí nhớ này

IV Các phương pháp rèn luyện trí nhớ

1 Những phương pháp phổ biến

a Hiểu vấn đề

Trước khi muốn nhớ một điều gì đó thì ta phải hiểu được vấn đề đó là gì Việc hiểu vấn đề sẽ giúp cho ta định hình được trong đầu của mình nó như thế nào Không nên nhồi nhét một quá cách máy móc, điều này chỉ khiến bạn nhớ tạm thời, đối phó và sẽ quên nhanh nếu một thời gian không sử dụng đến

b Sự liên tưởng

Không phải ai cũng có thể nhớ nhanh và lâu được nhiều việc khác nhau Tuy nhiên, một phương pháp rất hữu ích có thể giúp trí nhớ, đó là sự liên tưởng Khi gặp một vấn đề việc đầu tiên là hiểu vấn đề sau đó hãy liên tưởng đến những vấn đề mà ta đã biết rõ có liên quan đến nó Việc liên tưởng không chỉ giúp rèn luyện trí nhớ mà còn góp phần làm cho sự việc trở nên phong phú hơn rất nhiều

c Lặp đi lặp lại

Việc lặp đi lặp lại một vấn đề nhiều lần là cách tốt nhất và dễ nhất để ghi nhớ một điều gì đó Một việc khi được nhắc đi nhắc lại liên tục và trong thời gian dài sẽ giúp não bộ ghi nhớ một cách chính xác nhất Tuy nhiên, cùng với sự lặp

đi lặp lại đó, ta phải hiểu được nội dung của vấn đề là gì Không được lặp đi, lặp lại như một cái máy, nhớ từng câu, từng chữ nhưng lại không biết vấn đề nói về việc gì Điều này sẽ chỉ khiến cho não bộ trở nên lười biếng

d Học những điều mới

Nếu ngừng việc học thì trí nhớ của ta cũng sẽ ngưng lại với những kiến thức

đã tích luỹ được trước đó và mất dần theo thời gian Vì vậy, dù làm gì ta cũng cần liên tục học những cái mới như: Ngoại ngữ, nhạc hoặc một môn phụ đạo nào đó Việc học những thứ mới sẽ kích thích vào não bộ, làm cho não bộ

không quên nhiệm vụ ghi nhớ

e Đặt câu hỏi

Rèn luyện trí nhớ không phải chỉ là lắng nghe, làm theo và nghi nhớ Ta cũng cần có sự sáng tạo cho riêng mình, đặt ra những câu hỏi cho từng vấn đề

và tìm cách giải quyết vấn đề đó khiến não bộ phải suy nghĩ, lục lại kiến thức, trí nhớ của nó xem câu trả lời nằm ở đâu Đó vừa là cách giúp ta ôn lại những kiến thức cũ vừa là cách rèn luyện trí nhớ của hiệu quả

f Luôn giữ tinh thần lạc quan, thoải mái

Ta sẽ không thể nhớ nổi được vấn đề gì nếu cứ suốt ngày lo lắng, căng

thẳng, mệt mỏi Hãy giữ cho tinh thần luôn lạc quan, thoải mái nhất dù trong bất

kỳ hoàn cảnh nào Tâm trạng không tốt sẽ khiến cho mọi thứ bị đảo lộn, kết quả

là những thông tin từng ghi nhớ sẽ dần bị mã hóa và có thể bị quên mất

g Tích cực tham gia các hoạt động thực tế

Hoạt động thực tế không phải chỉ là hoạt động chân tay mà đó cũng là lúc bộ não của bạn đang hoạt động để điều khiển những hành động của ta Những thông tin ta thấy sẽ được thu hồi về não, phân tích, xử lý và ghi nhớ lại Ngoài

ra hoạt động thực tế còn giúp giảm căng thẳng, có thời gian cho đầu óc nghĩ ngơi sau thời gian làm việc

Hãy dành thời gian cho việc rèn luyện trí nhớ mỗi ngày, đó không chỉ giúp cho công việc được thuận lợi mà còn là cách làm cho cuộc sống thoải mái hơn Không nên để trí nhớ mất dần do sự lười biếng của chính mình

2 Tự liên hệ bản thân

Hiện nay, tôi là một sinh viên Đại Học Luật Hà Nội, phải dùng đến bộ nhớ rất nhiều Mỗi khi đi học, lên giảng đường nghe giảng, tôi lại sử dụng não

bộ lưu lại bài giảng ấy, giúp cho cuộc sống sau này

Để giúp cho việc học hiệu quả hơn, tôi có sử dụng những phương pháp rèn luyện trí nhớ được nêu trên Cụ thể, tôi có sử dụng 6 trong 7 điều trên

Tôi sau khi học xong, tôi luôn đọc lại vở ghi và hỏi bạn bè để hiểu thêm

về bài giảng, trong trường hợp không hiểu có thể đặt câu hỏi ở những giờ thảo luận và được giải đáp thắc mắc của mình Giúp cho mình có thể hiểu bài đến mức tối đa Tôi cũng lặp đi lặp lại những kiến thức của mình, bằng nhiều cách

phong phú chứ không phải học thuộc lòng Có một lần, tôi vừa ăn cơm, vừa xem thời sự nói về nhà nước Việt Nam, tôi liền giải thích cho bố mẹ tôi về bộ máy nhà nước Việt Nam vì hôm ấy tôi vừa mới học Tuy nhiên, không phải lúc nào tinh thần của tôi cũng trong trạng thái tốt nhất, nhưng tôi vẫn luôn cố gắng

đi học với một tâm trạng thoải mái Nếu khó chịu, tôi sẽ uống 1 chai nước ngọt

để cảm thấy sảng khoái và tiếp tục thu nhận kiến thức

C KẾT LUẬN

Qua đây ta có thể thấy được những nhiệm vụ và tác dụng của trí nhớ Nhờ có trí nhớ mà ta có thể tích lũy những kinh nghiệm quý giá mà con người học được qua việc cảm nhận thế giới khách quan Nếu thiếu đi trí nhớ, con người sẽ không bao giờ có thể trải qua thời kì mông muội