• - Với ông Sáu, chiếc lược ngà không chỉ là món quà ông dành tặng con mà còn là hình bóng của cô con gái yêu quý.. • - Với cha con ông Sáu, chiếc lược ngà là biểu tượng thiêng liêng bấ
Trang 2Đọc phần chú thích và trả lời những ý sau:
Nguyễn Quang Sáng
- Năm sinh-năm mất: ………
- Quê quán: ………
- Đề tài sáng tác: … ………
- Phong cách sáng tác: ……….
- Hoàn cảnh sáng tác: ………
- Thể loại, PTBĐ: ………
- Ngôi kể, lời kể: ………
- Đề tài, chủ đề: ………
Trang 3I Tìm hiểu chung
- Tác giả:
Nguyễn Quang Sáng
1 Tác giả, tác phẩm
Nêu một vài nét tiêu biểu về tác giả ?
Nguyễn Quang Sáng, còn có bút danh là Nguyễn Sáng, sinh ngày 12 tháng 1 năm 1932 tại xã Mỹ Luông, huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang.
Từ tháng 4 năm 1946, ông xung phong vào bộ đội, làm liên lạc viên cho đơn vị Liên Chi 2 Đến năm
1948, được bộ đội cho đi học thêm văn hóa ở Trường trung học kháng chiến Nguyễn Tất Tố Năm 1950, về công tác tại Phòng Chính trị Bộ Tư lệnh phân khu miền Tây Nam Bộ, làm cán bộ nghiên cứu tôn giáo
Năm 1955, ông theo đơn vị tập kết ra Bắc, chuyển ngành với quân hàm Chuẩn úy, về làm cán bộ Phòng Văn nghệ Đài Phát thanh Tiếng nói Việt Nam Từ năm1958, công tác ở Hội Nhà văn Việt Nam, làm biên tập viên tuần báo Văn nghệ biên tập nhà xuất bản Văn học.
- Ông là nhà văn quân đội trưởng thành
trong quân ngũ từ hai cuộc kháng chiến
Trang 4Phong cách sáng tác: giản dị,
chân thực, sâu sắc trong khắc họa tâm lí con người, đậm chất Nam Bộ
I Tìm hiểu chung
- Tác giả:
1 Tác giả, tác phẩm
+ Ông là nhà văn quân đội trưởng thành
trong quân ngũ từ hai cuộc kháng chiến
Đề tài sáng tác: Cuộc sống và
con người Nam Bộ trong 2 cuộc kháng chiến và khi đã hòa bình
Trang 5Cánh đồng hoang (kịch bản phim) được tặng Huy chương vàng liên hoan phim toàn quốc (1980), Huy chương vàng liên hoan phim ở Matxcva (1981)
MỘT SỐ TÁC PHẨM TIÊU BIỂU CỦA ÔNG
+ Truyện ngắn: “Con chim vàng” (1957),
“Chiếc lược ngà”(1966)…
+ Truyện vừa: “Câu chuyện bên trận địa pháo”(1966),
“Cái áo thằng hình rơm” (1975)…
+ Tiểu thuyết: “Nhật kí người ở lại” (1962),
“Dòng sông thơ ấu” (1985)…
+ Kịch bản phim: “Mùa gió chướng” (1977)
“Cánh đồng hoang” (1978 )… Tác giả Nguyên An nhận xét: “Truyện
ngắn của Nguyễn Quang Sáng thường hấp dẫn người đọc bằng những tình huống bất ngờ mà tự nhiên hợp lí, bằng mạch kể chậm rãi, từ tốn mà đượm chất xung đột của kịch Ngôn ngữ Nam bộ trong sáng tác của ông cũng vừa phải,
có chỗ đậm đặc song vẫn dễ gần”.
Trang 6I Tìm hiểu chung
- Tác giả:
1 Tác giả, tác phẩm
+ Ông là nhà văn quân đội trưởng thành
trong quân ngũ từ hai cuộc kháng chiến
Nêu hoàn cảnh sáng tác? Thể loại, PTBĐ? Ngôi kể, lời kể? Đề tài, chủ đề?
+ Viết năm 1966 khi tác giả đang hoạt
động chiến trường miền Nam.
+ Thể loại: truyện ngắn
+ PTBĐ: tự sự kết hợp miêu tả và biểu
cảm
=> Ngôi kể thứ nhất, theo lời kể của bác Ba
=> Nằm ở phần giữa của truyện “Chiếc lược ngà”
=> Đề tài: Viết về chiến tranh
=> Chủ đề: Ca ngợi tình phụ tử.
2 Bố cục
Nguyễn Quang Sáng đã kể bối cảnh ra đời “ Chiếc lược ngà”
“Năm 1966 tôi từ Miền Bắc về Miền Nam đến vùng Đồng Tháp Mười mênh mông nước trắng Chúng tôi theo ghe vào sâu trong rừng và sống lại tại một nhà sàn treo trên cây Lúc đó đoàn giao liên đưa chúng tôi đều là nữ Tôi rất có ấn tượng với câu chuyện của cô giao liên tên Thu
có chiếc lược ngà trắng Sau khi nghe cô giao liên kể câu chuyện, tôi ngồi một ngày một đêm là hoàn thành tác phẩm, trên căn chòi cạnh sông giữa đồng nước Đồng Tháp Mười trong tầm bom đạn của giặc, kê giấy lên đầu gối mà viết.”
Trang 7Ý nghĩa nhan đề
• - Chiếc lược ngà là hình ảnh, chi tiết trung tâm của tác phẩm, gắn kết
cuộc đời, tính cách của các nhân vật và góp phần khắc họa sâu nội dung
truyện.
• - Với bé Thu, chiếc lược ngà là mơ ước, là món quà đầu tiên và cũng là kỷ
vật cuối cùng của người cha Bởi vậy, chiếc lược ngà là kỷ vật, là hình ảnh
của người cha
• - Với ông Sáu, chiếc lược ngà không chỉ là món quà ông dành tặng con mà
còn là hình bóng của cô con gái yêu quý Bởi vậy, chiếc lược ngà là tất cả
tình thương nỗi nhớ ông gửi gắm cho cô con gái bé bỏng.
• - Với bác Ba, chiếc lược ngà là sự trao gửi thiêng liêng giữa người cán bộ
cách mạng với đứa con gái của người đồng đội đã nằm lại nơi chiến trường.
• - Với cha con ông Sáu, chiếc lược ngà là biểu tượng thiêng liêng bất diệt và cầu nối tình cảm sâu nặng của hai cha con.
Trang 8Ông Sáu dồn hết tình cảm vào làm chiếc lược ngà
Trước lúc hi sinh, ông còn kịp đưa cây lược cho người bạn
TÓM TẮT TRUYỆN
Anh Sáu xa nhà đi kháng chiến, mãi đến
khi con gái 8 tuổi anh mới có dịp về thăm
nhà, bé Thu không nhận ra ba vì vết thẹo
trên mặt làm ba em không giống với
người trong bức ảnh chụp chung với má¸
Nên em đối xử với ba như một người xa
lạ Nhờ bà ngoại giải thích, bé Thu mới
nhận ba Lúc tình cảm cha con mãnh liệt
thì cũng là lúc anh Sáu phải lên đường
làm nhiệm vụ Ở chiến khu, anh Sáu rất
nhớ con Anh dồn hết tâm sức làm cây
lược bằng ngà voi tặng con Nhu ng anh
chu a kịp trao cây lược cho con thì bị hy
sinh trong một trận cạn với quân Mỹ
-Nguỵ Nhưng trước lúc hy sinh anh vẫn
kịp gửi cây lược nhờ bác Ba về trao cho
con gái
Trang 9Truyện có mấy tình huống?
- Tình huống truyện kịch tính, chứa nhiều yếu tố bất ngờ
tạo nên nghệ thuật thắt nút Từ đó, thể hiện tình cảm cha
con thiêng liêng, sâu nặng.
- Đặt nhân vật vào những tình huống éo le, làm cho những
tình cảm được đẩy lên cao trào Qua đó, tác giả muốn khẳng
định một điều hết sức thiêng liêng: tình cảm cha con là thứ
tình cảm bất tử, không súng đạn nào chia cắt được.
- Tình huống truyện kịch tính, chứa nhiều yếu tố bất ngờ
tạo nên nghệ thuật thắt nút Từ đó, thể hiện tình cảm cha
con thiêng liêng, sâu nặng.
- Đặt nhân vật vào những tình huống éo le, làm cho những
tình cảm được đẩy lên cao trào Qua đó, tác giả muốn khẳng
định một điều hết sức thiêng liêng: tình cảm cha con là thứ
tình cảm bất tử, không súng đạn nào chia cắt được.
-Tình huống 1 : Hai cha con gặp nhau sau tám năm xa cách, nhưng bé Thu không nhận cha, đến lúc em nhận ra và biểu lộ tình cảm thắm thiết thì ông Sáu lại phải ra đi.
- Tình huống 2 : Ở khu căn cứ, ông Sáu dồn tất cả tình yêu thương và mong nhớ đứa con vào việc làm cây lược ngà để tặng con, nhưng ông đã hi sinh khi chưa kịp trao món quà ấy cho con gái.
=> Xây dựng tình huống truyện éo le nhằm làm nổi bật
tình cảm cha con sâu sắc của ông Sáu và bé Thu.
Trang 10=> Xây dựng tình huống truyện éo le nhằm làm nổi bật tình cảm cha con sâu sắc của ông Sáu và bé Thu.
Trang 11Dựa vào tình huống truyện hãy tìm bố cục cho tác phẩm? Nội dung của mỗi phần?
BỐ CỤC
Tình cha con ông Sáu trong 3 ngày về nghỉ phép.
làm chiếc lược ngà tặng con nhưng ông đã hi sinh khi chưa kịp trao món quà ấy cho con gái.
Trang 13NHÂN VẬT BÉ THU
Hoàn cảnh đáng
thương của Thu
Khi chưa nhận ra ông Sáu là ba
Khi nhận ra ông Sáu là ba
Khi mới gặp mặt Trong ba ngày ông
Sáu ở nhà
Khi mẹ bắt gọi ông Sáu vào ăn cơm
Khi Thu nhờ ông Sáu chắt nước cơm
Khi ông Sáu gắp cho Thu miếng trứng cá
Khi được bà ngoại lý giải vết thẹo trên mặt ông Sáu
Khi nhìn cảnh mọi người chia tay ba
Khi ba chuẩn bị lên đường
Trang 141 Tác giả, tác phẩm
2 Bố cục: 2 phần
I Tìm hiểu chung
I Phân tích
Truyện gồm có mấy nhân vật? Ai là nhân vật chính?
=> Bé Thu và ông Sáu là nhân vật chính
- Bé Thu sinh ra trong hoàn cảnh đất nước có chiến tranh, cha phải đi lính chiến đấu chống giặc, bé Thu chỉ biết cha qua một tấm ảnh chụp
- Sau tám năm dài xa cách, ông Sáu- cha của bé trở về thăm nhà, thật trớ trêu thay, bé Thu lại không nhận ra cha và tỏ thái độ lảng tránh ông
Và đến khi nhận ra cha thì cũng đến lúc người cha phải lên đường
Hoàn cảnh của bé Thu
Trang 15xưng với mình là ba?
Gọi má
Mặt tái đi Vụt chạy Kêu thét lên
Những cử chỉ và tiếng kêu thét ấy biểu hiện cảm xúc gì của bé Thu lúc này?
=> Bất ngờ, ngạc nhiên, hốt hoảng, sợ hãi.
Giật mình, tròn mắt nhìn
Bất ngờ, ngạc nhiên,
hốt hoảng, sợ hãi.
- Khi mới gặp mặt:
Nguyên nhân nào khiến Thu lại có cảm xúc ấy?
=> Người đàn ông lạ mặt tự nhiên nhận là cha, trên mặt lại còn có một vết thẹo rất đáng sợ.
Em có nhận xét gì phản ứng ấy của bé Thu? => phản xạ tự nhiên, hợp lý và phù
hợp với tâm lý của đứa trẻ.
Thế nhưng Thu không thể ngờ tới, người đàn ông ấy lại ở trong nhà của mẹ con em Với ấn tượng ban đầu không tốt đẹp ấy, vậy khi ông Sáu ở chung nhà tâm trạng của Thu như thế nào và em đối xử với ông Sáu ra sao, chúng ta cùng đi vào tìm hiểu.
Trang 16- Trong ba ngày sau
Vì đường xa, chúng tôi chỉ có ở nhà được ba ngày Trong ba ngày ngắn ngủi đó, con
bé không kịp nhận ra anh là cha…suốt ngày anh chẳng đi đâu xa, lúc nào cũng vỗ về con …
Đoạn trích trên cho thấy tình cảm của người cha dành cho bé Thu như thế nào?
=> rất yêu thương, quan tâm con, mong được đón nhận tình cảm của con.
Thế nhưng bé Thu có đón nhận tình cảm ấy của người cha không?
Nhưng càng vỗ về, con bé càng đẩy ra Anh mong được nghe một tiếng “ba” của con bé, nhưng con bé chẳng bao giờ chịu gọi.
Theo dõi sgk/ 196/197
Trong ba ngày nghỉ phép ông Sáu càng xích lại gần thì Thu lại càng tìm cách xa lánh, nhất định không gọi ông Sáu một tiếng “ba” dù ở bất cứ tình huống nào? Vậy để thể hiện được phản ứng quyết liệt ấy của bé Thu, tác giả đã đặt cô bé vào mấy tình huống? Đó là những tình huống nào?
Trang 17Tình huống 2: khi cơm sôi
bé Thu nhờ ông Sáu chắt nước cơm dùm nhưng cũng nói trổng không
- Cơm sôi rồi chắt nước dùm cái!
- Cơm sôi rồi nhão bây giờ!
Tình huống 3: Trong bữa cơm, ông Sáu gắp cho Thu
miếng trứng cá nhưng Thu
dùng đũa hất ra khiến cơm
văng tung toé, bị ông Sáu đánh không thèm khóc, xuống xuồng còn cố tình khua dây lòi tói kêu rổn rang.
Nhận xét cách xưng hô của bé Thu đối với ông Sáu trong hai tình huống đầu?
=> Nói cộc lốc, trống không, né tránh từ gọi
« ba» => không dùng
Em xưng hô cộc lộc, trống không với ông Sáu như vậy là vì em né tránh từ gọi
“ba” Hơn nữa là em né tránh cách xưng hô thân thiện với ông Sáu Vì em không muốn chia sẻ tình yêu thương ba trong em cho bất kì ai.
=> Qua hai tình huống trên ta thấy Thu
là một cô bé rất cứng đầu, gan lì Dù ở trong bất cứ tình huống nào em cũng nhất quyết không chịu chấp nhận ông Sáu là cha.
Ở tình huống 3 cho ta thấy thái độ của Thu như thế nào?
=> tỏ thái độ bất cần, chối từ, cự tuyệt, phản ứng quyết liệt mọi tình cảm và sự quan tâm của ông Sáu.
+ Khước từ, cự tuyệt tình
cảm và sự quan tâm của
ông Sáu
Trang 18- Trong ba ngày sau
Tình huống 3: Trong bữa cơm, ông Sáu gắp cho Thu miếng trứng cá nhưng Thu
dùng đũa hất ra khiến cơm văng tung toé, bị ông Sáu đánh không thèm khóc, xuống
xuồng còn cố tình khua dây lòi tói kêu rổn rang
+ Trực tiếp: Do khuôn mặt ông sáu có vết thẹo khác với bức hình chụp với má trong tâm trí cô bé.
+ Do bé Thu rất yêu ba, muốn bảo vệ hình ảnh của ba mình, không cho phép ai mạo nhận.
=> Thu không nhận ra ông Sáu là người cha mà em đang nhớ mong.
+ Gián tiếp: Bé thu sinh ra và lớn lên trong hoàn cảnh đất nước đang chiến tranh Bởi vậy, suốt tám năm cô bé chỉ biết mặt ba qua một tấm hình chụp chung với má.
+ Trực tiếp: Do khuôn mặt ông sáu có vết thẹo khác với bức hình chụp với má trong tâm trí cô bé.
+ Do bé Thu rất yêu ba, muốn bảo vệ hình ảnh của ba mình, không cho phép ai mạo nhận.
Trang 19sự quan tâm của ông Sáu.
Vây Sự ngang ngạnh và hành động ngang ngược của Thu có đáng trách không? Vì sao?
Hành động và phản ứng của Thu là một phản ứng tâm lý rất tự nhiên mà chúng ta thường bất gặp ở bất kỳ một đứa trẻ nào khi rơi vào hoàn cảnh như vậy Cho nên Sự ngang ngạnh và hành động ngang ngược của Thu không đáng trách một chút nào Ngược lại ta thấy thương và cảm thông cho cô bé nhiều hơn Vì em còn quá nhỏ để hiểu tình thế éo le của đời sống chiến tranh Hơn nữa người lớn cũng không kịp chuẩn bị cho em đón nhận những khả năng bất thường ấy Nên em ko tin ông Sáu là người cha xa cách bấy lâu của mình cũng
là lẽ phải
Nguyên nhân sâu xa của sự chối từ, cự tuyệt ấy vẫn chính là tình yêu ba Một tình yêu đến tôn thờ, trung thành tuyệt đối với người cha trong tấm hình chụp chung với má - người cha với gương mặt không có vết thẹo
Qua đó em hãy nhận xét về tính cách của bé Thu?
=> cá tính mạnh mẽ, ngang bướng , yêu – ghét rạch ròi , dành trọn vẹn tình yêu thương cho người cha trong suy nghĩ,.
=> Cá tính mạnh mẽ, cứng cỏi,
tình cảm dành trọn vẹn cho người
cha trong suy nghĩ
Trang 20Tình yêu ba trong cô bé trỗi dậy vào giây phút nào? Và ai là người giúp bé Thu hiểu và nhận ra được ông Sáu là ba của mình?
- Ba con sao con không nhận?
- Không phải – Đang nằm mà nó cũng giấy lên
- Sao con biết là không phải? Ba con đi lâu con quên rồi chứ gì!
- Ba không giống cái hình ba chụp chung với má
- Sao không giống, đi lâu, ba con già hơn trước thôi
- Cũng không phải già, mặt ba con không có cái thẹo trên mặt như vậy
À ra vậy, bây giờ bà mới biết Té ra nó không nhận ba nó là vì cái vết thẹo, và
bà cho nó biết, ba nó đi dánh Tây bị Tây bắn bị thương – bà nhắc lại tội ác mấy thằng Tây ở đồn đầu vàm cho nó nhớ Nghe bà kể nó nằm lăn im, lăn lộn và thỉnh thoảng lại thở dài như người lớn Sáng hôm sau, nó lại bảo ngoại đưa nó về Nó vừa nhận ra thì ba nó đã đến lúc phải đi rồi
Như vậy hằn sâu trong tâm trí cô bé,
ba em là người như thế nào?
Trang 21- Thu nằm im, lăn lộn và thỉnh thoảng lại thở dài như người lớn
- Sáng hôm sau chủ động bảo ngoại đưa về nhà
Những hành động ấy của Thu đã phản ánh tâm trạng gì của cô bé?
=> Thu đã hiểu và nhận ra ông Sáu chính là cha mình, đang cảm thấy
ân hận, nuối tiếc, dằn vặt, tự trách bản thân
- Ân hận, nuối tiếc, tự trách bản
thân
Thái độ và cảm xúc của bé Thu thay đổi như thế nào khi ông Sau chuẩn bị lên đường?
Theo dõi sgk/ cuối 197
=> Lúc đứng vào góc nhà, lúc đứng tựa cửa,
vẻ mặt không bướng bỉnh hay nhăn mày cau có nữa mà sậm lại buồn rầu vẻ nghĩ ngợi sâu xa
Trang 22Theo em, trong giây phút này Thu mong ước điều gì?
=> Được sà vào lòng ba, được chạy đến ôm hôn ba
Nhưng tại sao cô bé không chạy đến mà cứ đứng chôn chân một một chổ như thế?
=> Vì xấu hổ, mặc cảm với thái độ của em đối với ba trước đây.
Trang 23Thế nhưng trước lời chào tạm biệt của ba em để chuẩn bị lên
=> Nó bỗng kêu thét lên: - Ba….a…a…ba!
Ba….a…a…ba!
Tác giả nhận xét như thế nào về tiếng kêu “Ba” của Thu?
=> Tiếng kêu của nó như xé, xé sự im lặng và xé cả ruột gan mọi người….Tiếng “ba” như vỡ tung từ đáy lòng nó.
Trang 24Đi kèm với tiếng gọi, Thu còn có hành động nào nữa?
=> chạy xô tới nhanh như 1 con sóc rồi đưa 2 tay ôm chặt lấy cổ ba Nó hôn
ba khắp cùng: hôn lên tóc, hôn cổ, hôn vai và hôn cả vết thẹo trên má
Hành động ấy tô đậm thêm điều gì ở Thu? => Tình yêu ba mãnh liệt, đậm sâu
- Bộc lộ tình cảm mạnh mẽ,
hối hả, cuống quýt
=> Tình yêu ba mãnh liệt,
sâu đậm
