phát huy vai trò của thường trực trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của trung tâm học tập cộng đồng

Trước đó, ngày 18/04/2013 Bộ Giáo dục và Đào tạo có công văn số: 2553/BGDĐT- GDTX V/v “Hướng dẫn đánh giá Trung tâm học tập cộng đồng” nhằm giúp các Trung tâm học tập cộng đồng tự đánh g

Chương I ĐẶT VẤN ĐỀ

Ngày 09/01/2013 Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành Quyết định số 89/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2012-2020” Tại điểm a, mục 3, phần III

“Nhiệm vụ và giải pháp” đã nêu rõ: “Củng cố, phát triển bền vững các Trung tâm học tập cộng đồng; tăng cường các biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động của các Trung tâm học tập cộng đồng; mở rộng địa bàn đến các thôn, bản, cụm dân cư; đa dạng hóa nội dung giáo dục; phấn đấu tăng số lượng Trung tâm học tập cộng đồng hoạt động có hiệu quả; phát triển mô hình Trung tâm học tập cộng đồng kết hợp với Trung tâm văn hóa thể thao xã hoạt động có hiệu quả”

Trước đó, ngày 18/04/2013 Bộ Giáo dục và Đào tạo có công văn số: 2553/BGDĐT- GDTX V/v “Hướng dẫn đánh giá Trung tâm học tập cộng đồng” nhằm giúp các Trung tâm học tập cộng đồng tự đánh giá và cơ quan quản lý đánh giá hiệu quả hoạt động để xác định được mức độ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của Trung tâm học tập cộng đồng; đồng thời định hướng Trung tâm học tập cộng đồng hoạt động toàn diện, phát triển bền vững, góp phần đáp ứng nhu cầu học tập suốt đời của mọi tầng lớp nhân dân và xây dựng xã hội học tập từ cơ sở Đến nay, cả nước đã có hơn 11.000 Trung tâm học tập cộng đồng đang hoạt động Sự gia tăng mạnh mẽ về số lượng phản ánh nhu cầu thực tế của cộng đồng đối với thiết chế giáo dục này

Nhìn chung, quá trình hình thành và phát triển của Trung tâm học tập cộng đồng đã góp phần đáp ứng nhu cầu học tập của cộng đồng, đặc biệt là những người nông dân, những người lao động nghèo, không có điều kiện đến các trường chính quy Trung tâm học tập cộng đồng chính là một thiết chế giáo dục quan trọng để xây dựng xã hội học tập từ cơ sở Tuy nhiên, số lượng Trung tâm học tập cộng đồng hoạt động tốt còn rất ít Bên cạnh những yếu tố tích cực, các Trung tâm học tập cộng đồng vẫn còn nhiều khó khăn, tồn tại

Theo thống kê, cơ sở vật chất của hầu hết Trung tâm học tập cộng đồng đều mượn tạm, kinh phí hoạt động còn rất hạn hẹp, công tác lập kế hoạch còn nhiều bất cập, nội dung hoạt động còn nghèo nàn Nguyên nhân của tình trạng này thì có nhiều như: sự thiếu quan tâm của các cấp, các ngành công tác quản lý vừa chồng chéo vừa lỏng lẻo, Ban giám đốc các Trung tâm học tập cộng đồng chưa được đào tạo, thiếu kinh nghiệm trong việc chỉ đạo và tổ chức các hoạt động

Ngoài các nguyên nhân kể trên thì còn có một nguyên nhân hết sức cơ bản đó là phần lớn các Trung tâm học tập cộng đồng chưa thu hút, lôi kéo được người dân trong cộng đồng tham gia vào các hoạt động do Trung tâm tổ chức Làm thế nào để có thể đạt tiêu chí “Mỗi tháng huy động được 5% số người lao động/tổng số người lao động trên địa bàn tham gia vào các hoạt

động của Trung tâm” (nhóm tiêu chí IV: Kết quả, hiệu quả hoạt động của Trung tâm) Là một thường trực Trung tâm học tập cộng đồng tôi xin được đề

xuất sáng kiến“Phát huy vai trò của thường trực trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của Trung tâm học tập cộng đồng” nhằm góp phần trong

việc nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các Trung tâm học tập cộng đồng nói chung và Trung tâm học tập cộng đồng xã Lâm Sơn nói riêng

Chương II NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận

Ngày 14/3/2014 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có Quyết định số 10/VBHN-BGD&ĐT về việc ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của Trung tâm học tập cộng đồng tại xã, phường, thị trấn (thay cho Quyết định

số 09/2008/QĐ–BGD&ĐT ngày 14/3/2008) trong đó nêu rõ vị trí, chức năng

và nhiệm vụ của Trung tâm học tập cộng đồng cụ thể như sau:

* Vị trí của Trung tâm học tập cộng đồng

1 Trung tâm học tập cộng đồng là cơ sở giáo dục thường xuyên trong hệ thống giáo dục quốc dân, là Trung tâm học tập tự chủ của cộng đồng cấp xã,

có sự quản lý, hỗ trợ của Nhà nước; đồng thời phải phát huy mạnh mẽ sự tham gia, đóng góp của nhân dân trong cộng đồng dân cư để xây dựng và phát triển các Trung tâm theo cơ chế Nhà nước và nhân dân cùng làm

2 Trung tâm học tập cộng đồng có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng

* Chức năng của Trung tâm học tập cộng đồng

Hoạt động của Trung tâm học tập cộng đồng nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho mọi người ở mọi lứa tuổi được học tập thường xuyên, học tập suốt đời; được phổ biến kiến thức và sáng kiến kinh nghiệm trong sản xuất và cuộc sống góp phần xoá đói giảm nghèo, tăng năng suất lao động, giải quyết việc làm; nâng cao chất lượng cuộc sống của từng người dân và cả cộng đồng; là nơi thực hiện việc phổ biến chủ trương, chính sách, pháp luật đến với mọi người dân

* Nhiệm vụ của Trung tâm học tập cộng đồng

1 Tổ chức thực hiện có hiệu quả công tác xoá mù chữ và giáo dục tiếp tục sau khi biết chữ, củng cố chất lượng phổ cập giáo dục; tăng cường công

thức và cải thiện chất lượng cuộc sống của nhân dân trong cộng đồng; phối hợp triển khai các chương trình khuyến công, khuyến nông, khuyến ngư và các dự án, chương trình tại địa phương

2 Tổ chức các hoạt động giao lưu văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao, đọc sách báo, tư vấn khuyến học, giáo dục cho con em nhân dân địa phương, phòng chống tệ nạn xã hội

3 Điều tra nhu cầu học tập của cộng đồng, xây dựng nội dung và hình thức học tập phù hợp với điều kiện cụ thể của từng nhóm đối tượng

4 Quản lý tài chính, cơ sở vật chất, trang thiết bị của Trung tâm theo quy định của pháp luật

Tại quy chế này cũng quy định:

- Giáo viên thường trực Trung tâm học tập cộng đồng là người có phẩm chất đạo đức tốt, có năng lực chuyên môn;

- Giáo viên được điều động làm việc tại Trung tâm học tập cộng đồng

có nhiệm vụ và quyền hạn sau:

+ Tham gia giảng dạy, đánh giá chất lượng các hoạt động giáo dục thường xuyên tại Trung tâm học tập cộng đồng;

+ Giúp giám đốc lập kế hoạch hoạt động của Trung tâm học tập cộng đồng, xây dựng lịch học tập, báo cáo kết quả hoạt động của Trung tâm học tập cộng đồng;

+ Quản lý và cập nhật hồ sơ, sổ sách theo quy định; tổ chức điều tra thống kê nhu cầu người học tại cộng đồng, tổ chức rà soát, lưu trữ học liệu địa phương trong Trung tâm học tập cộng đồng;

+ Chấp hành sự phân công tác của Giám đốc Trung tâm học tập cộng đồng và chịu sự quản lý trực tiếp của cơ quan quản lý giáo dục;

II Thực trạng

Trung tâm học tập cộng đồng xã Lâm Sơn chính thức đi vào hoạt động

từ tháng 9 năm 2009 Đến nay Trung tâm vẫn còn gặp nhiều khó khăn về cơ

sở vật chất và các trang thiết bị như không có hội trường, bàn ghế, thư viện,

âm ly, loa đài đặc biệt là máy tính… Những khó khăn này có thể từng bước tháo gỡ, khắc phục nhờ sự chủ động và linh hoạt của Ban giám đốc đặc biệt là thường trực Trung tâm Khó khăn lớn nhất đặt ra cho những người làm công tác quản lý và thường trực tại Trung tâm học tập cộng đồng xã Lâm Sơn lại chính là làm thế nào để có thể thu hút được một số lượng khá lớn người dân trong cộng đồng tham gia vào các hoạt động do Trung tâm học tập cộng đồng

tổ chức Theo báo cáo các tiêu chí xây dựng nông thôn mới xã Lâm Sơn có

1073 hộ 4224 nhân khẩu trong đó có 2248 người trong độ tuổi lao động (tỷ lệ

53, 2%) Đây chính là lực lượng nòng cốt trong việc tuyên truyền và tham gia trực tiếp vào các hoạt động tại cộng đồng Tuy nhiên với thực tế của xã Lâm Sơn cho thấy từ năm 2005 toàn bộ diện tích đất nông nghiệp và một phần đất

ở (toàn bộ 2 xóm Rổng Vòng và Rổng Cấn và một phần của xóm Lam Sơn, Rổng Tằm) bị thu hồi nhường chỗ cho hai dự án là sân gôn Phượng Hoàng và khu du lịch Làng văn hóa các dân tộc Việt Nam (dự án treo) vì vậy diện tích đất nông nghiệp hầu như không còn Cả xã hiện chỉ còn 04 ha lúa nước trồng

ở ruộng bậc thang khu vực Thung Dâu, Ao Hà và một phần diện tích đất đồi, núi đá trồng chuối tây, sả, sắn, ngô Đất nông nghiệp bị thu hồi đồng nghĩa với việc người dân phải chuyển đổi cơ cấu kinh tế từ sản xuất nông, lâm nghiệp sang tiểu thủ công nghiệp, kinh doanh dịch vụ, số còn lại đi làm công nhân tại khu công nghiệp Lương Sơn, sân gôn và một số công ty khác đóng trên địa bàn xã hoặc các vùng lân cận Như vậy đại đa số người trong độ tuổi lao động của xã đều là các đối tượng học sinh, sinh viên, công nhân hoặc những người kinh doanh dịch vụ có thu nhập tương đối ổn định đồng nghĩa với việc quỹ thời gian dành cho các hoạt động cộng đồng của họ rất hạn chế Mặt khác với sự bùng nổ của công nghệ thông tin như hiện nay gần 100% số

hộ gia đình của xã đã có vô tuyến trong đó có nhiều vô tuyến đã kết nối trực tiếp WIFI, 80% người sử dụng điện thoại có kết nối Internet thì việc tiếp cận

với các kiến thức ở cả 05 lĩnh vực văn hóa xã hội, pháp luật, sức khỏe, môi trường và phát triển kinh tế của người dân là rất thường xuyên và tiện lợi Nếu không có các giải pháp hữu hiệu thì việc huy động họ đến các lớp học, tham gia vào các hoạt động của Trung tâm học tập cộng đồng là một việc làm hết sức khó khăn

III Các biện pháp (giải pháp)

Mục đích của sáng kiến là làm thế nào trong 01 tháng mỗi Trung tâm học tập cộng đồng mở được từ 02 chuyên đề trở lên (không tính chuyên đề của các cơ quan, ban ngành phối hợp với Trung tâm mở) và huy động được từ 5% số người người dân/ tổng số dân tại cộng đồng tham gia vào các hoạt

động của Trung tâm (trích Quy định tiêu chí đánh giá xếp loại Trung tâm học tập cộng đồng tại xã, phường, thị trấn do Sở giáo dục và đào tạo tỉnh Hòa Bình ban hành) Là một thường trực Trung tâm tôi thấy để Trung tâm hoạt

động có hiệu quả cần phải có các giải pháp cụ thể như sau:

1 Chủ động nắm bắt nhu cầu học tập của người dân thông qua sinh hoạt của các hội, đoàn thể, qua các cuộc họp xóm, câu lạc bộ cũng như thông qua nhu cầu của thực tế sản xuất, kinh doanh ; căn cứ nhiệm vụ chính trị, mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội của địa phương; thông qua phỏng vấn, hộp thư tại các xóm và các hình thức khác

2 Phân công các công chức được giao phụ trách địa chính, tư pháp, nông nghiệp, văn hóa và người đứng đầu của các tổ chức, đoàn thể như: Đoàn thanh niên, Hội phụ nữ, Hội nông dân, Hội người cao tuổi, Hội khuyến học… căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ, kế hoạch công tác, nhu cầu học tập của nhân dân, hội viên để đăng ký các chuyên đề cần phổ biến, chuyển giao

kỹ thuật, tập huấn trong năm Trên cơ sở đó Ban giám đốc Trung tâm tổng hợp, xây dựng kế hoạch hoạt động của cả năm

3 Có các biện pháp động viên, khuyến khích, tôn vinh những người có kinh nghiệm tăng gia, sản xuất, những nghệ nhân và các chuyên gia trong từng lĩnh vực tham gia phổ biến kiến thức, chuyển giao kỹ thuật tại Trung tâm

học tập cộng đồng; liên kết với các đơn vị, các Trung tâm học tập cộng đồng trong và ngoài địa phương để có thêm nguồn báo cáo viên, hướng dẫn viên

4 Tổ chức các hình thức học tập linh hoạt, đưa lớp học về gần với người học tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tham gia học tập

5 Tranh thủ các nguồn kinh phí từ các chương trình, dự án tại địa phương để tổ chức lồng ghép các hoạt động tạo điều kiện cho nhiều người được tham gia học tập, trao đổi kinh nghiệm

6 Tích cực vận động các doanh nghiệp đóng trên địa bàn và các nhà hảo tâm đóng góp cho các hoạt động của Trung tâm học tập cộng đồng; khai thác tối đa nội lực của cộng đồng để tổ chức cho người dân được học tập

7 Cần có ít nhất 01 phòng làm việc (có tủ tài liệu, bàn ghế làm việc, bảng thông báo kế hoạch ) có diện tích tối thiểu đủ để Ban giám đốc Trung tâm học tập cộng đồng có thể họp, giao ban và làm phòng thường trực của Trung tâm học tập cộng đồng Ngoài ra cần khai thác, tận dụng cơ sở vật chất

và những phương tiện sẵn có ở địa phương như trường học, nhà văn hoá các xóm, hội trường Ủy ban nhân dân xã để đặt lớp học

8 Chủ động khai thác thông tin, tài liệu học tập trên internet và các loại sách báo, tài liệu từ các nguồn hỗ trợ khác để phục vụ và nâng cao hiệu quả hoạt động của Trung tâm học tập cộng đồng

9 Tăng cường tổ chức các hoạt động giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm giữa các Trung tâm học tập cộng đồng trong và ngoài địa bàn nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động của các Trung tâm học tập cộng đồng

Tuy nhiên để thực hiện hiệu quả 9 giải pháp trên thì vai trò của thường trực Trung tâm là vô cùng quan trọng Trước hết người giáo viên thường trực phải là người hội tụ những tính cách cơ bản sau:

1 Nhiệt tình, có tính tự giác cao

Do đặc thù tính chất công việc khác nhau nên giáo viên thường trực Trung tâm phải là người có lòng nhiệt tình, yêu thích và đam mê công việc và

có tính tự giác cao vì thực tế công việc của cán bộ thường trực gần như được giao khoán (mỗi tháng 02 chuyên đề và 02 hoạt động và tính đều cho 12 tháng/năm) nhưng không phải tháng nào cũng tổ chức được số lượng các chuyên đề và hoạt động như nhau nên tùy từng thời điểm mà giáo viên thường trực phải biết linh hoạt tăng hoặc giảm số lượng chuyên đề cho phù hợp với việc huy động học viên Do môi trường và địa điểm làm việc không chỉ bó hẹp trong khuôn viên Ủy ban nhân dân xã mà trải rộng khắp các xóm thậm chí là ra tới huyện, tỉnh, ngoài tỉnh (liên hệ giảng viên, báo cáo viên hoặc tìm nguồn đầu tư từ các dự án) nên giáo viên thường trực phải là người chủ động lên kế hoạch và bố trí thời gian cho hợp lý Do ít chịu sự quản lý về thời gian của nhà trường và Ủy ban nhân dân xã nên họ phải là người có tính tự giác cao nếu không sẽ không thể hoàn thành nhiệm vụ

2 Làm việc có trách nhiệm, nói đi đôi với làm, không ngại khó, ngại khổ

Giáo viên thường trực là người không ngại khó, ngại khổ, sẵn sàng tham gia các công việc của địa phương hoặc các ban, ngành, đoàn thể vào bất

kỳ một thời gian nào Các hoạt động của Trung tâm thường xuyên được tổ chức vào các ngày nghỉ, buổi tối, ngày lễ thậm chí có thể kéo dài từ 6 giờ sáng đến 11 giờ đêm do phải sắp xếp phù hợp với thời gian của người học hoặc người tham gia các hoạt động Mặt khác, địa điểm tổ chức các hoạt động

và chuyên đề cũng không cố định Có thể tổ chức ở mọi lúc, mọi nơi với phương châm là “Đưa kiến thức đến gần với người học” làm sao để hạn chế tới mức tối đa việc đi lại và di chuyển của người dân tại cộng đồng nên giáo viên thường trực phải là người có sức khỏe tốt và gần gũi với nhân dân

3 Có khả năng tham mưu, giao tiếp tốt và mối quan hệ rộng

Giáo viên thường trực phải là người làm tốt công tác tham mưu với các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương đặc biệt là Ban giám đốc vì thực tế các đồng chí trong Ban giám đốc đều kiêm nhiệm, là các lãnh đạo chủ chốt của địa phương và nhà trường lại có sự biến động thường xuyên Thời gian dành

cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo hoạt động của Trung tâm của Ban giám đốc không nhiều nên giáo viên thường trực phải là người năng động, chủ động tham mưu trong việc xây dựng kế hoạch và triển khai các công việc của Trung tâm Người giáo viên thường trực luôn phải chủ động xây dựng và mở rộng các mối quan hệ với rất nhiều thành phần, nhiều đối tượng Việc duy trì và mở rộng các mối quan hệ tốt sẽ giúp thường trực giải quyết rất nhiều khó khăn mà các Trung tâm thường gặp và khi nhận được sự hợp tác của nhiều người, nhiều cơ quan, ban, ngành, đoàn thể thì chắc chắn hiệu quả hoạt động của Trung tâm sẽ rất cao

4 Có trình độ tin học nhất định

Giáo viên thường trực phải là người có kiến thức cơ bản về công nghệ thông tin Vì chỉ khi làm chủ được công nghệ thông tin thì mới có thể soạn thảo các văn bản, tìm kiếm tài liệu và nguồn kiến thức vô tận trên Internet và phục vụ quá trình soạn giảng các chuyên đề và tổ chức các hoạt động có hiệu quả vì nội dung chương trình giảng dạy của Trung tâm hầu như không có sẵn Căn cứ vào nhu cầu của người học mà các báo cáo viên phải tự chuẩn bị nội dung kiến thức, sưu tầm tài liệu vừa phong phú lại đảm bảo tính chính xác, khoa học

5 Có kiến thức và hiểu biết ở nhiều lĩnh vực

Do phải đáp ứng nhu cầu học tập rất đa dạng của của cộng đồng lại trải rộng ở cả 5 lĩnh vực của đời sống đó là: Văn hóa xã hội, sức khỏe, môi trường, pháp luật và phát triển kinh tế nên giáo viên thường trực phải là người

có ý thức phấn đấu, ham học hỏi Tuy không phải chuyên đề nào (đặc biệt là các chuyên đề cần chuyên môn chuyên sâu) giáo viên thường trực cũng là người trực tiếp giảng dạy Nhưng là người xây dựng kế hoạch, liên hệ giảng viên và trực tiếp tham gia quản lý lớp học thì giáo viên thường trực cũng cần tìm hiểu các kiến thức cơ bản nhất của từng lĩnh vực, từng chuyên đề mà Trung tâm tổ chức để có thể sẵn sàng chia sẻ với báo cáo viên, học viên để có những điều chỉnh về phương pháp và nội dung cho phù hợp

6 Có một trong những năng khiếu nhất định (ca hát, thuyết trình, dẫn chương trình hoặc khả năng viết lách, xây dựng kịch bản, tổ chức )

Nếu người giáo viên thường trực có một vài tài lẻ nào đó sẽ rất thuận tiện trong việc tổ chức các hoạt động và chuyên đề tại Trung tâm như khả năng ca hát, làm MC, xây dựng và viết kịch bản, ban giám khảo, thiết kế các hoạt động, tổ chức trò chơi thì chắc chắn sẽ chủ động rất nhiều trong công việc, giảm bớt chi phí và thu hút được sự tham gia của nhiều người

Bản thân tôi trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của một giáo viên thường trực Trung tâm học tập cộng đồng tôi thấy sự khác biệt rõ nét nhất đối với một giáo viên giảng dạy tại trường phổ thông và một giáo viên làm nhiệm

vụ thường trực Trung tâm (tôi đã có 18 năm làm giáo viên giảng dạy tại các trường phổ thông và hiện nay thỉnh thoảng tôi vẫn tham gia công tác giảng dạy tại nhà trường) như sau:

Giáo viên dạy phổ thông Giáo viên làm công tác thường trực

+ Thời gian làm việc và giảng dạy:

Từ 09 đến 10 tháng/năm

+ Thời gian làm việc và giảng dạy: 12 tháng/năm

+ Giảng dạy phù hợp với chuyên

môn được đào tạo

+ Tham gia giảng dạy, tổ chức các chuyên đề và hoạt động ở nhiều lĩnh vực khác nhau ( 05 lĩnh vực )

+ Đối tượng giảng dạy là học sinh

phổ thông có độ tuổi và trình độ

nhận thức tương đối đồng đều

+ Đối tượng giảng dạy và tổ chức các hoạt động, chuyên đề là mọi người dân tại cộng đồng với đủ mọi lứa tuổi, thành phần, trình độ văn hóa, trình độ chuyên môn và nhận thức

+ Xây dựng kế hoạch, soạn giảng

theo đúng mục tiêu và chương

trình sách giáo khoa (trừ các tiết

ngoại khóa hoặc tăng cường)

+ Tự xây dựng kế hoạch, xác định mục tiêu về kiến thức, kỹ năng, thái độ phù hợp với yêu cầu của người học, trình độ của người học, đặc điểm tâm sinh lý của người học

+ Luôn chủ động về thời gian, địa + Thời gian, địa điểm và thời lượng