một số giải pháp luyện phát âm cho học sinh lớp một ở trường tiểu học nhuận trạch

Dạy Tiếng Việt ở tiểu học là trang bị cho HS những tri thức về hệ thống tiếng Việt, về chuẩn tiếng Việt, rèn luyện cho HS những kỹ năng sử dụng tiếng Việt trong quá trình giao tiếp bao g

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO LƯƠNG SƠN

TRƯỜNG TIỂU HỌC NHUẬN TRẠCH

SÁNG KIẾN MỘT SỐ BIỆN PHÁP LUYỆN PHÁT ÂM CHO HỌC SINH LỚP MỘT

Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC NHUẬN TRẠCH

Tác giả: Nguyễn Thu Huyền

Trình độ chuyên môn: Đại học

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Nhuận Trạch

NHUẬN TRẠCH NĂM 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Sáng kiến: “Một số giải pháp luyện phát âm cho

học sinh lớp Một ở trường Tiểu học Nhuận Trạch” Là do cá nhân tôi tự

học tập, nghiên cứu tài liệu, trải nghiệm trong nhiều năm là giáo viên giảng dạy tại trường Tiểu học Nhuận Trạch để viết ra Tôi hoàn toàn không sao chép, sử dụng sáng kiến của người khác Nếu sai tôi xin chịu trách nhiệm hoàn toàn

Nhuận Trạch, ngày 20 tháng 5 năm 2017

Người cam đoan

Nguyễn Thu Huyền

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn tới Ban giám hiệu trường Tiểu học Nhuận Trạch, các đồng chí đồng nghiệp khối lớp Một cùng các em học sinh lớp 1B đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện sáng kiến này

Do thời gian thực hiện sáng kiến chưa nhiều, mặc dù bản thân tôi đã

cố gắng hết sức mình để hoàn thành, song chắc chắn còn nhiều hạn chế, thiếu sót Tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của Ban giám hiệu nhà trường và các đồng chí tổ chuyên môn khối lớp Một cũng như bạn bè đồng nghiệp làm cong tác giảng dạy môn Tiếng Việt để sáng kiến của tôi được hoàn thiện và có thể áp dụng rộng rãi và đạt hiẹu quả hơn

Tôi xin chân thành cám ơn!

Nhuận Trạch, ngày 20 tháng 5 năm 2017

Người thực hiện

Nguyễn Thu Huyền

MỤC LỤC

1 Phần thứ nhất: ĐẶT VẤN ĐỀ 1

2 Phần thứ hai: NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận

2.Thực trạng về phát âm của học sinh lớp

Một

4

4 3 Các giải pháp thực hiện sáng kiến

3.1 Giải pháp thứ nhất

5

5 3.2Giải pháp thứ hai

3.3.Giải pháp thứ ba

6

7 3.5Giải pháp thứ năm

3.6 Giải pháp thứ sáu

8

8 3.7.Giải pháp thứ bảy

3.8.Giải pháp thứ tám

9

9 4 Hiệu quả của sáng kiến

5 Bài học kinh nghiệm

10

KẾT LUẬN CHUNG VÀ ĐỀ XUẤT

1 Kết luận chung

12

Phần thứ nhất ĐẶT VẤN ĐỀ

Như chúng ta đều biết tất cả những kinh nghiệm của đời sống, những thành tựu văn hoá khoa học, những tư tưởng tình cảm của thế hệ trước và của cả những người đương thời phần lớn đã được ghi lại bằng chữ viết Nếu không biết đọc con người không thể tiếp thu nền văn minh của loài người, không thể sống một cuộc sống bình thường có hạnh phúc đúng nghĩa của từ này trong xã hội hiện đại

Dạy Tiếng Việt ở tiểu học là trang bị cho HS những tri thức về hệ thống tiếng Việt, về chuẩn tiếng Việt, rèn luyện cho HS những kỹ năng sử dụng tiếng Việt trong quá trình giao tiếp bao gồm các kỹ năng : nghe, nói, đọc, viết.Trong đó kỹ năng đọc là hoạt động được chú ý đúng mức ngay từ lớp Một

Ở lớp Một, môn tiếng Việt rất quan trọng, học tốt môn tiếng Việt các

em có điều kiện học tốt các môn học khác Bởi thông qua việc dạy học môn tiếng Việt, góp phần rèn luyện các thao tác tư duy và cung cấp cho HS những kiến thức sơ giản về tiếng Việt, về tự nhiên xã hội và con người, về văn hoá, văn học của Việt Nam và nước ngoài Đồng thời bồi dưỡng cho các em tình yêu tiếng Việt và hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Để có thể bày tỏ ý nghĩa, tình cảm của mình, người ta phải nói hoặc viết tiếng Việt cả 2 dạng ngôn ngữ (lời nói, chữ viết) Có nghĩa là dạy cả 4

kỹ năng (nghe, nói, đọc, viết) là dạy HS cả lĩnh hội và sản sinh các ngôn bằng tiếng Việt

Bước vào lớp Một, học sinh bắt đầu được làm quen với môn học, cách học, một bộ phận không nhỏ học sinh chưa thích nghi với việc nói chính xác, phát âm chuẩn Nhiều em còn nói ngọng, phát âm sai về phụ âm đầu, vần, thanh điệu và tiếng Do vậy luyện phát âm cho học sinh là nhiệm

vụ quan trọng của mỗi giáo viên

Dạy học Tiếng Việt ở Tiểu học là phải dạy học theo hướng giao tiếp Chính

vì vậy trẻ em cần phải được học Tiếng Việt một cách có khoa học, có hệ thống chuẩn mực để các em có thể tiếp nhận tri thức một cách chính xác và vận dụng vào quá trình giao tiếp

Chương trình Tiếng Việt theo công nghệ giáo dục đòi hỏi học sinh phải phân biệt được phụ âm với nguyên âm, nắm được các mẫu tiếng, biết đưa tiếng vào mô hình chính xác và biết và thực hành một số luật chính tả Chính vì vậy việc rèn cho các em phát âm đúng giúp các em tránh được sự nhầm lẫn khi chiếm lĩnh ngữ âm

Trong chương trình Tiếng Việt ở lớp Một yêu cầu dạy cả 4 kỹ năng: Nghe, nói, đọc, viết, dạy cả hai dạng ngôn ngữ ( ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết)

Nên chương trình Tiếng Việt yêu cầu sau khi học xong lớp Một, học sinh

có thể đọc đúng, viết đúng chính tả

Dạy đọc có ý nghĩa rất to lớn ở tiểu học Đọc trở thành một đòi hỏi

cơ bản đầu tiên đối với mỗi người đi học Đầu tiên trẻ phải học đọc, sau đó các em phải đọc để học Đọc là công cụ để học tập các môn học Đọc tạo ra hứng thú và động cơ học tập Nó là khả năng không thể thiếu được của con người thời đại văn minh Chính vì vậy, trường tiểu học có nhiệm vụ dạy đọc cho học sinh một cách có kế hoạch và có hệ thống Tập đọc với tư cách

là một phân môn của môn Tiếng Việt ở tiểu học có nhiệm vụ đáp ứng yêu cầu này Đó là hình thành và phát triển năng lực đọc cho học sinh

Đọc là phân môn có vị trí đặc biệt quan trọng trong chương trình tiếng việt bậc tiểu học Vì nó đảm nhiệm việc hình thành và phát triển cho học sinh kỹ năng đọc, một kỹ năng quan trọng hàng đầu của học sinh ở bậc tiểu học Phát âm chuẩn sẽ được nhiều cái lợi trước hết nó giúp học sinh viết đúng chính tả sau đó còn giúp học sinh phát âm dễ dàng hơn khi học ngoại ngữ và học các môn học khác

Trong quá trình đổi mới phương pháp và nội dung dạy học của bậc tiểu học với mục tiêu giáo dục toàn diện các em được học 9 môn học trong

đó môn Tiếng Việt là môn học hết sức quan trọng Nhất là đối với lớp 1, là lớp đầu cấp Người ta thường nói “ Cấp 1 là nền, lớp 1 là móng”, móng có chắc thì nền mới vững

Ở lứa tuổi này các em bắt đầu làm quen với nghe, nói, đọc,viết Và

kĩ năng đọc mỗi khi được hình thành ở các em, nó sẽ theo các em suốt cả cuộc đời không những thế mà để các em phát triển tư duy,cảm nhận cái hay, cái đẹp trong mỗi bài học,hiểu được nghĩa của tiếng, từ mình vừa đọc

và các em có thể nắm được kho tàng tri thức của loài người Mặt khác ở lớp

1 các em đọc đúng, đọc đúng , đọc thành thạo thì khi lên các lớp trên các

em học mới vững vàng và khi biết đọc các em sẽ có điều kiện học các môn học khác có trong chương trình được tốt hơn Để làm được điều đó điều đầu tiên người giáo viên phải làm là nắm được tâm lí của học sinh, dạy học phải mang tính chuẩn xác, khoa học Mục đích của việc rèn kĩ năng đọc cho học sinh lớp 1 là giúp các em cảm nhận được cái hay, cái đẹp, nhận thức về thế giới xung quanh, về cuộc sống của con người và xã hội Qua đó giáo dục cho các em tình yêu dân tộc, yêu quê hương đất nước

Mục tiêu cụ thể của việc dạy Tiếng việt ở lớp 1 là:

- Dạy chữ (đọc, viết) trên cơ sở phát triển và hoàn thiện toàn diện các

kỹ năng khác (nghe, nói)

- Dạy chữ thông qua nghĩa (không dạy chung) lấy đơn vị tiếng làm đơn vị trung tâm

- Tận dụng năng lực Tiếng việt của các em: Dạy chữ trong từ, dạy

từ trong câu, dạy câu trong môi trường giao tiếp tự nhiên

Trong khi đó ở trường tiểu học việc dạy đọc, bên cạnh những thành công còn nhiều hạn chế Học sinh của chúng ta chưa đọc được như mong muốn Kết quả học đọc của các em chưa đáp ứng được yêu cầu của việc hình thành kĩ năng đọc Các em chưa nắm chắc được công cụ để lĩnh hội tri thức, tư tưởng, tình cảm của người khác chứa đựng trong văn bản được đọc Giáo viên tiểu học vẫn còn lúng túng khi dạy tập đọc: Cần đọc bài tập đọc với giọng như thế nào, làm thế nào để chữa lỗi cho học sinh khi phát

âm, làm thế nào để các em phát âm chuẩn, để từ đó giúp các em đọc hay hơn diễn cảm hơn, làm tiền đề để các em hiểu văn bản được đọc, để cho những gì đọc được tác động chính vào cuộc sống của các em Đặc biệt đối với học sinh lớp 1 nó càng có ý nghĩa Năm nay, tôi vẫn tiếp tục được nhà trường phân công chủ nhiệm và giảng dạy lớp 1 Ở lớp tôi phụ trách, hầu hết các em quen nói tiếng địa phương, việc phát âm không chuẩn, thậm chí còn một số em chưa qua Mẫu giáo nên vẫn chưa nắm được các âm trước

khi vào lớp 1 Do đó tôi mạnh dạn đề xuất sáng kiến “Một số biện pháp

luyện phát âm cho học sinh lớp Một ở trường tiểu học NhuậnTrạch”

Phần thứ hai

NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận

Để học sinh học tốt môn Tiếng Việt, việc đầu tiên các em cần phải phát âm đúng, phát âm đúng dẫn đến đọc đúng và như vậy mới giúp cho các em đọc hiểu

Nhiệm vụ của giáo viên giảng dạy môn Tiếng Việt là phải giúp học sinh phát triển cả 4 kỹ năng: nghe, nói, đọc, viết

Lớp Một là lớp đầu cấp học, Rèn cho học sinh cả 4 kỹ năng đều quan trọng, song theo tôi, việc luyện phát âm chuẩn cho học sinh lớp Một

là vấn đề quan trọng hơn cả

Đối với học sinh lớp một, các em phát âm còn ngọng do nhiều nguyên nhân khác nhau, có em do bộ máy cấu âm chưa hoàn thiện, có em ngọng do thói quen của người lớn khi giao tiếp với trẻ thường nựng trẻ, lâu dần thành quen nên trẻ nói theo Có học sinh nói ngọng do phương ngữ…

Là giáo viên, chúng ta cần nắm vững cơ chế ngọng của từng đối tượng học sinh để có biện pháp luyện phát âm chuẩn cho các em

Trong nhiều năm giảng dạy môn Tiếng Việt ở lớp Một, tôi đã tìm hiểu, học hỏi và luyện phát âm thành công cho nhiều học sinh

2 Thực trạng về việc phát âm của học sinh lớp Một

Tôi làm công tác trực tiếp giảng dạy tại lớp 1 đã nhiều năm trong quá trình giảng dạy cũng như tiếp xúc với các em học sinh ở đây, tôi nhận thấy:

Các em còn phát âm sai, nói ngọng rất nhiều như

- Phát âm sai phụ âm đầu: l/n; tr/ch; s/x; v/b; p/b

- Phát âm sai về vần, các em thường phát âm thiếu âm đệm như: oan/an; uê/ê; uân/ân; uây/ây…

- Phát âm sai tiếng như: máy bay/ mái bai; ngạt mũi/ngạc mũi; thỉnh thoảng/ thỉn thản…

- Phát âm sai về thanh điệu: thanh ngã thành thanh sác: bé ngã/ bé ngá; thanh hỏi với thanh ngã: quyển vở/ quyện vợ…

Sở dĩ do các em phát âm sai như vậy, tôi thiết nghĩ là do: Đa phần các em là con nhà lao động nên việc học tập của các em có phần bị hạn chế, các em chưa được gia đình luyện nói đúng ngay từ khi trẻ tập nói, các em chưa được trang bị đầy đủ sách vở, đồ dùng khi đến lớp việc học ở nhà lại chưa có sự kèm cặp quan tâm của gia đình Điều đó làm cho thời gian học và hiệu quả học tập của các em bị hạn chế ảnh hưởng không nhỏ tới kết quả học tập của các em

Một phần các em phát âm sai do phương ngữ Đa số phụ huynh là người địa phương nên nói giọng địa phương, phát âm chưa chuẩn nên đã

ảnh hưởng đến việc phát âm của học sinh khi học ở nhà, không rèn được thói quen phát âm chuẩn

Về phần giáo viên, việc rèn phát âm đúng cho học sinh trong những năm qua cũng chưa được chú trọng Có giáo viên còn phát âm chưa chuẩn

và chưa chú trọng đến việc sửa lỗi phát âm cho học sinh

Với thực trạng như vậy, tôi đã tìm hiểu, nghiên cứu để tìm ra biện pháp chữa lỗi phát âm cho học sinh nhằm khắc phục tình trạng phát âm sai trong trừơng nhằm nâng cao chât lượng phát âm chuẩn Từ đó ,nâng cao chất lượng giảng dạy Hơn nữa, tôi nhận thấy người giáo viên tiểu học là người thầy đầu tiên đặt nền móng trang bị cho cac em ý thức về chuẩn ngôn ngữ và chuẩn văn hoá của lời nói đồng thời ở trường Tiểu học có điều kiện rèn cho học sinh phát âm chuẩn, bởi trong chương trình học có phân môn Học vần, Tập đọc

3 Các giải pháp thực hiện sáng kiến

Qua nhiều năm giảng dạy ở lớp Một, tôi đã tìm hiểu và đưa ra 8 giải pháp luyện phát âm cho học sinh lớp Một như sau:

3.1 Giải pháp thứ nhất: Giáo viên lựa chọn chuẩn chính âm phù

hợp với phương ngữ

Muốn học sinh phát âm đúng thì mỗi giáo viên khi luyện phát âm phải có sự vận dụng mềm dẻo, trong phần luyện tập có chia ra nội dung bắt buộc và nội dung lựa chọn Chấp nhận nhiều chuẩn chính âm Giáo viên sẽ lựa chọn chuẩn phát âm nào gần nhất với giọng đia phương của mình đối chiếu với cách phát âm tự nhiên theo phương ngữ của mình còn những điểm nào sai lạc

Trước hết giáo viên phải tự chữa lỗi cho mình rồi xây dựng kế hoạch chữa lỗi phát âm cho học sinh trong giờ tập đọc và cả giờ học khác Giáo viên cần đọc đúng đọc diễn cảm Tiếp đó, cần bồi dưỡng cho học sinh có mong muốn, có ý thức đọc đúng chính âm càng sớm càng tốt Giáo viên tập cho học sinh biết quan sát mặt hình miệng lời nói của người khác và của bản thân mình để điều chỉnh cách phát âm, nói cho tốt Đồng thời chúng ta cần nắm chắc các biện pháp chữa lỗi phát âm bao gồm biện pháp luyện theo mẫu, biện pháp cấu âm và biện pháp luyện âm đúng qua âm trung gian Tuỳ thuộc âm thanh sai lạc, tuỳ thuộc vào học sinh mà giáo viên lựa chọn biện pháp thích hợp

Thái độ sư phạm đúng đắn của người giáo viên là sự hướng dẫn tận tình, đặc biệt là động viên tinh thần thương yêu giúp đỡ học sinh để các em

có hứng thú rèn phát âm đúng Mặt khác, vốn sống, vốn hiểu biết sâu rộng và khả năng ứng đối nhanh nhạy thông minh của giáo viên và chọn phương phát sửa lỗi phát âm cho học sinh sao cho mới mẻ phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh tiểu học cũng là những yếu tố ảnh hưởng đến

sự thành bại của việc rèn kĩ năng nói sao cho chuẩn Đồng thời giáo viên cũng cần tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến học sinh phát âm sai ở chỗ nào để

từ đó có biện pháp sửa sai, rèn đúng cho thích hợp Các phương pháp luyện tập cần đảm bảo các yêu cầu sau:

- Các mục tiêu luyện tập phải rõ ràng tường minh, trực quan và lượng hoá

- Cường độ luyện tập phải cao, nghĩa là về nguyên tắc, luyện càng nhiều càng tốt

- Phải lựa chọn ngữ điệu ( từ ngữ, câu, đoạn ) Để luyện đọc sao cho tiết kiệm thời gian luyện tập

- Trong khi luyện tập cần phối hợp đồng bộ tối đa các biện pháp luyện nói

Để nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và việc rèn phát âm chuẩn cho học sinh nói riêng thì cần phải phối hợp tốt giữa gia đình ,nhà trường và xã hội

3.2 Giải pháp thứ hai: Giáo viên cần rèn luyện kĩ năng phát âm

chuẩn

- Giáo viên phải biết làm mẫu bởi ta đã thống nhất với nhau rằng giáo viên không được quyền yêu cầu học sinh làm cái gì mà chính mình cũng không làm được Muốn học sinh đọc tốt trước hết giáo viên phải đọc tốt

- Phải biết cách quan sát cách đọc của học sinh ,biết nghe học sinh đọc nghĩa là có khả năng nhanh chóng nhận ra được những gì học sinh đọc đúng mẫu đồng thời nhanh chóng nhận ra hiệu số sai lệch giữa bài đọc của các em và bài đọc mẫu của thầy

- Biết tái hiện lời đọc của học sinh trong thể đối chiếu với lời đọc mẫu Giáo viên phải tạo điều kiện cho các em tự quan sát lời đọc của mình một cách khách quan Muốn thế, thầy cô giáo phải có khả năng thay thế một cái máy ghi âm; ghi và phát lại lời đọc của học sinh với một thái độ chân thành; một mong mỏi tha thiết " cô muốn giúp các em đọc được đúng, đọc hay hơn''

- Biết phối hợp nhịp nhàng lời mô tả giọng đọc và làm mẫu Nghĩa

là có sự hài hoà giữa những lời yêu cầu, chỉ dẫn về cách phát âm, cách đọc

và khả năng biểu diễn những yêu cầu, chỉ dẫn này bằng giọng đọc mẫu của giáo vi

Bằng những biện pháp thực hiện như vậy kết hợp với sự nhiệt tình giảng dạy tận tâm với nghề, trong quá trình dạy thực nghiệm tại lớp1, tôi đã thu được những kết quả đáng kể

3.3 Giải pháp thứ ba : Chữa lỗi phát âm bằng biện pháp luyện theo

mẫu