Đề bài tính toán khẩu phần ăn và xây dựng thực đơn dinh dưỡng cho nam bệnh nhân đái tháo đường

Đi tiểu nhiều lần và lượng nước tiểu tăng cao: Nếu bạn đi tiểu nhiều cùng với lượng nước tiểu nhiều hơn bình thường, chất lượng nước tiểu bình thường, tiểu không gắt buốt… đó là dấu hiệ

Bệnh nhân Nam : 30 tuổi, 70kg, bệnh đái tháo đường.

N hóm 2 : Nguyễn Thị Như

Ý-Lâm Thanh

Tùng-Lê Xuân Trương Văn Nam-

Phan-BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG 1.Định Nghĩa:

 Đái tháo đường(DM) hay còn gọi là tiểu đường, là bệnh rối loạn chuyển hóa đặc trưng với biểu hiện lượng đường ở trong máu luôn ở mức cao hơn so với bình thường do cơ thể thiếu hụt về tiết insulin, đề kháng với insulin hoặc cả 2, dẫn đến rối loạn quan trọng về chuyển hóa đường, đạm, mỡ, chất khoáng

 Bệnh đái tháo đường bị xem là “ kẻ giết người thầm lặng

 Bệnh tiến triển âm thầm do phát hiện trễ, dinh dưỡng không hợp ý, béo phì, lốisống thụ động, ít hoạt động thể lực và stress, có tỉ lệ tử vong cao (khoảng 6 người bệnh tử vong/phút trên toàn cầu), "Đái tháo đường" vẫn được xem như hiểm họa của nhân loại thời hiện đại

 Bệnh đái tháo đường chia thành 2 loại : Đái tháo đường tuyp1 và đái tháo đườngtuyp2

2.Nguyên nhân gây ra bệnh:

- Glucose là một chất cần thiết cho cơ thể có trong các thực phẩm ăn hàng ngày,đóng vai trò là nguồn năng lượng cho các tế bào và được dự trữ trong gan tạo thành glycogen

- Khi biếng ăn, lượng glucose trong máu sẽ hạ thấp, khiến gan sẽ ly giải những phân tử glycogen thành glucose để cân bằng lại lượng đường trong máu Nhờ đómáu sẽ vận chuyển glucose đến các mô giúp hấp thụ glucose để cung cấp năng lượng cho các tế bào Tuy nhiên, trong trường hợp các tế bào không hấp thụ glucose một cách trực tiếp mà cần đến sự hỗ trợ của insulin (hormone sản xuất bởi tuyến tụy) sẽ khiến glucose được hấp thụ vào tế bào, giảm nồng độ glucose

trong máu Lâu dần sẽ khiến đường huyết giảm, đồng thời khi đó tuyến tụy cũnggiảm sản xuất insulin Có thể thấy, quá trình trao đổi chất bất thường sẽ khiến glucose không thể đi vào tế bào và cung cấp năng lượng cho cơ thể, kết quả là lượng đường vẫn còn tồn đọng trong máu.

- Sự mất cân bằng này tích lũy kéo dài qua thời gian sẽ khiến lượng đường

trong máu tăng cao

3.Dấu hiệu của bệnh :

 Khát nước và uống nước nhiều: 

Triệu chứng đầu tiên khi mắc bệnh đái tháo đường, bạn sẽ cảm thấy khát hơn bình thường Tuy nhiên, cần phân biệt với tình trạng khát nước uống nhiều nước

do mất nước

Đi tiểu nhiều lần và lượng nước tiểu tăng cao:

Nếu bạn đi tiểu nhiều cùng với lượng nước tiểu nhiều hơn bình thường, chất lượng nước tiểu bình thường, tiểu không gắt buốt… đó là dấu hiệu sớm nghĩ đến bệnh đái tháo đường

 Mệt mỏi thường xuyên, cơ thể yếu kém:

Trong giai đoạn mắc bệnh đái tháo đường, lượng glucose vẫn sẽ lưu thông

trong cơ thể bạn Nhưng do thiếu insulin, glucose sẽ không được chuyển hóathành năng lượng nuôi dưỡng cơ thể Mặt khác, do mất nhiều năng lượng do đào thải glucose qua đường tiểu nên dẫn đến sự mệt mỏi quá mức của cơ

thể, suy nhược

Ăn nhiều nhưng sụt cân:

Glucose trong máu người bị đái tháo đường tăng cao, không thể sử dụng để chuyển hóa năng lượngđược nên chất béo sẽ là nguồn thay thế để sử dụng tạo ra năng lượng cho cơ thể Điều này dẫn đếnsụt cân đột ngột Người bệnh

ăn nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, mà lại gầy sút cân nhanh

Tầm nhìn giảm sút:

Thị lực của bạn không còn rõ như trước, hình ảnh mờ nhạt dần, nhòa không

rõ Bạn cần phải đi khám mắt và kiểm tra đường huyết để xác định bệnh đái tháo đường ảnh hưởng đến mạch máu võng mạc

Viêm nướu:

Khi bạn mắc bệnh tiểu đường, hệ thống miễn dịch sẽ bị tổn thương, khiến cho cơ thể yếu đi và khó chống lại vi khuẩn Khi đó, lợi sẽ là nơi nhận ảnh hưởng nhiều nhất, viêm nướu, viêm họng,nấm…thường xuyên

Xuất hiện nhiều vết thâm nám:

Bệnh đái tháo đường đồng nghĩa với sức khỏe làn da bị ảnh hưởng, trên da sẽxuất hiện nhiều vếtthâm sẫm màu ở một số vùng, đặc biệt là ở những nơi có nếp nhăn hoặc nếp gấp da

Vết thương lâu lành:

Người bệnh đái tháo đường có hệ thống miễn dịch bị tổn thương, tổn thương lòng mạch, tắc mạchmáu hoại tử cơ quan bộ phận, vì thế dẫn đến việc các vếtthương ngoài da khó lành, đôi khi hoại tửnhiễm trùng

Rối loại cương dương:

Tình trạng thất bại thường xuyên trong quan hệ vợ chồng, trên bảo dưới không nghe đến từ nguyên nhân do đường trong máu cao kéo dài mất kiểm soát

4. Biến chứng của bệnh đái tháo đường

a Biến chứng cấp tính

- Nhiễm toan ceton

Nhiễm toan ceton: Là tình trạng nhiễm độc do máu bị toan hóa, vì tăng nồng

độ axit, đây là sản phẩm của những chuyển hóa dở dang do thiếu insulin gây

ra Bệnh nhân có thể tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời

- Tăng áp lực thẩm thấu

Đường huyết quá cao có thể gây hôn mê do tăng áp lực thẩm thấu, đây là biến chứng nặng nhất và rất dễ tử vong đòi hỏi người bệnh cần phải được cấpcứu ngay lập tức

- Hạ đường huyết

Hạ đường huyết: Xảy ra khi đường huyết xuống dưới 3,6mmol/l Nguyên nhân có thể là dùng quá liều thuốc hạ đường huyết, ăn uống kiêng quá mức hoặc không ăn nhưng vẫn dùng thuốc, tập luyện quá sức hay uống quá nhiều rượu

Dấu hiệu là bệnh nhân đói cồn cào, mệt mỏi, run chân tay, bủn rủn, vã mồ hôi, choáng váng, hồi hộp đánh trống ngực Nếu không được điều trị kịp thời

có thể hôn mê, thậm chí tử vong

b Biến chứng mạn tính

- Biến chứng tim mạch: Đái tháo đường làm tăng nguy cơ bị cao huyết áp,

xơ cứng động mạch, nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não gây di

chứng liệt hoặc tử vong

- Động mạch vành

Bệnh lý động mạch vành là một trong những biến chứng của đái tháo đường

- Biến chứng thận: Bệnh tiểu đường gây ra các tổn thương mạch máu nhỏ ở thận dẫn đến thận hoạt động kém hiệu quả hoặc suy thận Bệnh thận phổ biến ở những người mắc tiểu đường hơn những người không mắc Việc duy trì mức glucose máu và huyết áp bình thường làm giảm đáng kể nguy

Tổn thương dây thần kinh sọ có thể gây sụp mi, liệt mặt

Tổn thương thần kinh thực vật còn có thể gây nhồi máu cơ tim, liệt bàng quang, liệt dương, rối loạn tiêu hóa,

- Biến chứng về thị giác: Hầu hết những người mắc bệnh tiểu đường sẽ phát triển một số loại bệnh về mắt làm giảm thị lực hoặc mù lòa Mức glucose máu cao liên tục cùng với huyết áp tăng và cholesterol cao là những nguyên nhân chính gây ra bệnh lý võng mạc Tình trạng này có thể được kiểm soát qua kiểm tra mắt thường xuyên, giữ ổn định mức glucose máu và huyết áp gần hoặc bình thường.

- Nguy cơ nhiễm trùng: Đường trong máu cao là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, đồng thời làm suy yếu hệ miễn dịch của cơ thể vì vậy rất

dễ bị nhiễm trùng như nhiễm trùng răng lợi, tiết niệu hay sinh dục, vết loét lâu liền, Tình trạng viêm nhiễm thường kéo dài, dai dẳng và khó điều trị,

Biến chứng của bệnh đái tháo đường ảnh hưởng tới mọi cơ quan trong cơ thể nhưng bằng cách kiểm soát tốt đường huyết, kiểm soát tích cực các bệnh cơ hội như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, phát hiện sớm và kiểm soát kịp thời biến chứng, tuân thủ việc dùng thuốc và thực hiện chế độ dinh dưỡng, vận động theo lời khuyên của bác sĩ bệnh nhân sẽ có thể hạn chế và cải thiện hiệu quả biến chứng để chung sống hòa bình với căn bệnhnày

5 Các lưu ý cho người bệnh đái tháo đường và

chế độ dinh dưỡng cho người bệnh

Thống kê bệnh đái tháo đường ở Việt Nam

và thế giới.

Theo Liên đoàn đái tháo đường thế giới (IDF: International Diabetes

Federation) cho biết, cứ 7 giây trôi qua lại có một người tử vong vì

bệnh đái tháo đường và Việt Nam là một trong số quốc gia có tỷ lệ người

mắc bệnh tăng nhanh nhất trong vài năm trở lại đây Đây là bệnh được xem

là “đại dịch” của thế kỷ

Năm 2019 thế giới có 463 triệu người mắc bệnh đái tháo đường tuýp 2 Dự đoán sẽ tăng lên 578 triệu người trong năm 2030 và 700 triệu người vào năm 2045 Sơ đồ thống kê tỉ lệ bệnh đái tháo đường trên thế giới

Cũng theo IDF 2019, 62 nghiên cứu từ 49 quốc gia cho thấy có 373,9 triệu người trong độ tuổi 20 đến 79 mắc đái tháo đường trên toàn thế giới Và trong đó 7,5% dân số là người trưởng thành, ước tính có sự suy giảm dung nạp đường (IGT – impaired glucose tolerance).

Dự kiến sẽ tăng lên 453,8 triệu – hay 8,0% dân số vào năm 2030 Và tới 548,4 triệu người – tương đương 8,6% dân số đến năm 2045 Đại đa số (79%) người mắc bệnh tiểu đường sống ở các nước thu nhập thấp và trung bình

Bệnh đái tháo đường ở Việt Nam: Theo dịch tễ học của Tổ chức Y tế thế giới WHO (World Health Organization), Việt Nam là một trong các quốcgia có người mắc đái tháo đường (bệnh tiểu đường) gia tăng nhanh về tỷ lệ.Ước tính trên cả nước có 6.7 triệu người tử vong do bệnh đái tháo đường (bệnh tiểu đường); có khoảng gần 3,8 triệu người phải sống chung với căn bệnh đái tháo đường Hầu hết trong số này là đái tháo đường type 2 Tỉ lệ đang tăng và dần trẻ hóa (số người mắc là vị thành niên, có độ tuổi từ 25- 30 tuổi) Nhóm thu nhập: Trung bình - thấp

Số ca tử vong: + Số bệnh nhân tiểu đường tử vong:

Nam Nữ

Từ 30-69 tuổi 2530 2060

Từ 70 tuổi trở lên 2860 6010

+ Số ca tử vong do đường máu cao:

chứng của bệnh đang và sẽ là thách thức lớn đối với cộng đồng.

Tháp dinh dưỡng cho người tiểu đường:

Tháp dinh dưỡng cho người tiểu đường được chia thành 4 phần dựa theo nhóm thực phẩm, theo chiều từ dưới lên trên, từ nhóm thực phẩm nên ăn nhiều tới nhóm thực phẩm hạn chế ăn

Nhóm 1: Nhóm thuộc tinh bột, ngũ cốc, khoai và các chất giàu đường bột.Đây là nhóm thực phẩm giúp cung cấp đủ năng lượng cho bệnh nhân màkhông có hoặc có ít vitamin Người bị bệnh tiểu đường có thể ăn cơm hàng ngày, ăn xôi, hay các loại gạo lứt hay khoai lang, tùy theo nhu

cầu năng lượng của mình Tuy nhiên không nên ănkhoai tây hay bánh

mì, bánh gạo, vì có thể gây tăng đường huyết

Nhóm 2: Nhóm giàu chất xơ, rau củ

Người bị bệnh tiểu đường nên ăn thanh đạm, trong đó không thể thiếu nhóm chất xơ từrau xanh, hoa quả Trong rau củ, hoa quả có nhiều vitamin, acid amin, chất khoáng giúp cung cấp đầy đủ chất cho người bệnh Ngoài ăn rau củluộc bình thường, người bệnh có thể ăn các món rau sống bằng cách trộn làm salad,

Trong mướp đắng, tảo, rau muống, rau ngót, bí xanh rất tốt cho cơ thể

Theo nghiên cứu, người mắc bệnh tiểu đường cần tiêu thụ chất xơ trung bình

ít nhất 14g/1000kcal/ngày Với nữ giới là 25g/1000kcal/ngày và với nam giới nên tiêu thụ 38g/1000kcal/ngày

Nhóm 3: Nhóm chứa nhiều vitamin, chất đạm, nhóm sữa, thịt cá, trứng, giúp cung cấp chất đạm, sắt, vitamin đảm bảo dinh dưỡng cung cấp vào cơ thể đầy đủ Người bệnh tiểu đường vẫn cần cung cấp nhóm thức ăn này để không bị thiếu chất

Với những người bị thừa cân hay béo phì chỉ nên ăn thịt nạc như thịt ức gà,không nên ăn thịt có nhiều mỡ, không ăn da gà, vịt vì chứa nhiều mỡ

Nên bổ sung ăn các loại đạm từ thực vật tốt cho cơ thể như đậu phụ hay sữađậu nành – pha không đường để uống

Nhóm 4: Nhóm thực phẩm chứa dầu, mỡ, loại hạt có dầu

Nhóm thực phẩm này giúp cung cấp chất béo, tăng hấp thu vitamin Bệnh nhân tiểu đường nên bổ sung nhóm này bằng cách sử dụng dầu thực vật trongchế biến thực phẩm như dầu đậu nành, dầu oliu Hạn chế dùng mỡ động vật

để chế biến thành dầu, ăn nội tạng động vật, óc hay các sản phẩm đóng hộp sẵn

Nhóm 5: Nhóm thực phẩm hạn chế bệnh nhân tiểu đường không nên ăn

• Thực phẩm có chứa lượng glucid trên 20%, cho phép ăn thực phẩm nhỏ hơn 5% glucid, hạn chế ăn với thực phẩm có lượng glucid từ 10-20%

• Hạn chế ăn các loại thực phẩm có nhiều đường như mứt, kẹo, bánh ngọthay các loại nước ngọt, không nên ăn trái cây khô vì loại này có lượng glucid trên 20%

• Kiêng hoặc hạn chế tối đa đối với các loại đường hấp thu nhanh (mứt, kẹo,

 bánh ngọt, nước ngọt) trái cây khô là các loại thức ăn có trên 20%

Những lời khuyên ngăn chặn bệnh đái tháo đường hiệu quả:

1 Cách phòng bệnh tiểu đường: Cắt đường và carb trong chế độ ăn

Chế độ ăn có các thực phẩm nhiều đường và carb đã qua chế biến có thể đẩy nhanh tiến triển bệnh ở những người đã mắc tiền tiểu đường Cơ thể nhanh chóng chuyển hóa các loại thực phẩm này thành các phân tử

đường nhỏ và hấp thụ vào máu Sự tăng hàm lượng đường trong máu sẽ kích thích tuyến tụy sản xuất insulin – một loại hormone giúp kiểm soát lượng đường

Ở những người bị tiền tiểu đường, các tế bào của cơ thể kháng insulin nên lượng đường trong máu những bệnh nhân này vẫn ở mức cao Khi này, tuyến tụy sẽ sản xuất nhiều insulin hơn để hạ thấp lượng đường trong máu xuống mức bình thường Qua thời gian, quá trình này dẫn tới

hệ quả là lượng đường và insulin đều ở mức cao và cuối cùng bệnh sẽ tiến triển qua giai đoạn bệnh tiểu đường tuýp 2.

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra việc thường xuyên dùng các thực phẩm

có đường và carb chế biến sẵn sẽ làm tăng nguy cơ mắc tiểu đường Bạn hãy thay thế các loại thức ăn này bằng các loại thực phẩm ít ảnh hưởng tới đường huyết hơn có thể giúp giảm nguy cơ mắc tiểu đường.

2 Ăn low-carb để phòng bệnh tiểu đường

Thực hiện chế độ low-carb là cách phòng tránh tiểu đường hiệu quả Mặc dù nhiều chế độ ăn khác có thể giúp bạn giảm cân, nhưng chế độ low-carb được chứng minh là giúp giảm đường huyết và insulin, tăng độnhạy với insulin của tế bào và giảm các nguy cơ mắc tiểu đường khác

Nếu bạn giảm thiểu lượng carb mình tiêu thụ, lượng đường trong máu của bạn sẽ không tăng nhiều sau khi ăn Nhờ vậy, cơ thể sẽ cần tới

insulin hơn để duy trì đường huyết ở mức ổn định và lành mạnh

3 Phòng bệnh tiểu đường bằng phần ăn nhỏ

Chia nhỏ phần ăn trong các bữa ăn thường ngày cũng là một cách phòng ngừa bệnh tiểu đường bạn có thể áp dụng Dù có theo chế độ ăn kiêng low-carb hay không thì bạn vẫn cần tránh ăn những khẩu phần ăn lớn để giảm nguy cơ mắc tiểu đường, đặc biệt là khi bạn đang thừa cân

Ăn quá nhiều thức ăn cùng một lúc làm cho lượng đường trong máu

và insulin tăng cao hơn ở những người có nguy cơ bị bệnh tiểu

đường Một khẩu phần ăn nhỏ hơn sẽ giúp bạn giảm tình trạng này.

Một nghiên cứu kéo dài hai năm ở những người đàn ông bị tiền tiểu đường cho thấy những người giảm khẩu phần ăn và có chế độ dinh

dưỡng lành mạnh có nguy cơ mắc tiểu đường thấp hơn 46% so với

những người không hề thay đổi lối sống và chế độ dinh dưỡng

4 Phòng bệnh tiểu đường bằng thực phẩm giàu chất xơ

Ăn nhiều chất xơ rất có lợi cho sức khỏe đường ruột và giúp kiểm soát cân nặng hợp lý Nghiên cứu ở những người béo phì, người cao tuổi và tiền tiểu đường đã chỉ ra rằng ăn nhiều chất xơ giúp giữ lượng đường trong máu và insulin ở mức thấp

Chất xơ có thể được chia thành hai dạng:

• Chất xơ hòa tan: Trong hệ tiêu hóa, chất xơ hòa tan và nước kết hợp

tạo thành dạng gel Gel này giúp giảm lượng thức ăn được hấp thụ giúp đường máu không tăng quá nhanh

• Chất xơ không hòa tan: Chất xơ không hòa tan có thể giúp hạ đường

huyết và phòng bệnh tiểu đường

Phần lớn các loại thức ăn không qua chế biến có nguồn gốc thực vật chứa chất xơ

5 Cách phòng bệnh tiểu đường: giảm thiểu thức ăn chế biến sẵn

Một bước cần thiết để cải thiện sức khỏe là giảm thiểu mức tiêu thụ thựcphẩm chế biến sẵn vì chúng gây ra nhiều vấn đề sức khỏe bao gồm bệnh tim, béo phì và tiểu đường

Nhiều nghiên cứu cho thấy cắt giảm thực phẩm chế biến sẵn có chứa nhiều dầu thực vật, ngũ cốc chế biến sẵn và các chất phụ gia giúp làm giảm nguy cơ mắc tiểu đường Chế độ ăn chứa nhiều thức ăn chế biến sẵn làm tăng nguy cơ mắc tiểu đường lên tới 30%.

6 Phòng bệnh tiểu đường nhờ nước lọc

Uống đủ nước mỗi ngày các cách phòng tránh tiểu đường dễ dàng áp dụng Việc uống đủ nước sẽ giúp bạn hạn chế tối đa việc sử dụng các loại đồ uống chứa nhiều đường, chất bảo quản và các thành phần gây tiểu đường khác

Các loại đồ uống có đường như soda hay cocktail có thể làm tăng nguy

cơ mắc bệnh tiểu đường tuýp 2 và bệnh tiểu đường tự miễn tiềm ẩn (LADA) ở người trưởng thành

Các nghiên cứu về ảnh hưởng của đồ uống có đường đối với bệnh tiểu đường cho thấy cả các loại đồ uống có chất làm ngọt nhân tạo hay nước trái cây đều không tốt cho phòng ngừa bệnh tiểu đường Ngược lại, uống nhiều nước có thể giúp kiểm soát đường huyết và tăng độ nhạy insulin.