Đối với các em học sinh tiểu học nói đúng, viết đúng, diễn đạt mạch lạc đã khó; vậy mà để làm văn hay có cảm xúc, giàu hình ảnh lại càng khó hơn nhiều.. Xuất phát từ thực tế dạy học cùng
Trang 1Họ và tên: NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học …
Chuyên môn giảng dạy: Giáo viên văn hóa
Dạy lớp: 4C
NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VIẾT VĂN MIÊU TẢ
CHO HỌC SINH LỚP 4
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Vậy là đã vài năm tôi chính thức đứng trên bục giảng Vui buồn đều có nhưng nhiệt huyết với nghề, với từng học trò thân thương vẫn vậy, vẫn luôn đong đầy Công tác tại trường TH … đã lâu, tôi đều được gắn bó với các em học sinh lớp
4 Tôi vẫn không ngừng trau dồi bản thân để giúp các em phát triển một cách hiệu quả nhất Trong đó, có phân môn Tập làm văn vẫn khiến tôi luôn trăn trở Đối với các em học sinh tiểu học nói đúng, viết đúng, diễn đạt mạch lạc đã khó; vậy mà để làm văn hay có cảm xúc, giàu hình ảnh lại càng khó hơn nhiều
Xuất phát từ thực tế dạy học cùng với những kinh nghiệm nho nhỏ của mình,
tôi lựa chọn cho đề tài, có tên: “Nâng cao chất lượng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 4”
II THỰC TRẠNG
Trong năm học 2021 -2022 tôi được Ban giám hiệu nhà trường phân công giảng dạy và chủ nhiệm lớp 4C Lớp có sĩ số 34 học sinh, 15 nữ, 19 nam Thực
tế qua những năm dạy học tôi nhận thấy:
- Phân môn TLV lớp 4 vô cùng khó, mang tính trừu tượng cao nên phần nhiều HS không hào hứng Vì vậy số lượng học sinh làm văn hay rất ít
- Khi trình bày, bố cục bài làm chưa mạch lạc, rõ ràng, đầy đủ ba phần
- Học sinh làm bài còn hời hợt, chung chung; chưa miêu tả để phân biệt rõ đối tượng được miêu tả này với đối tượng khác Văn viết mang dáng dấp của văn nói
*Nguyên nhân:
Trang 2- Bên cạnh việc Học sinh chưa thực sự thấy yêu thích môn học.
- Các em chưa biết quan sát đối tượng được miêu tả, chưa biết tưởng tượng , so sánh
- Học sinh chưa biết cách lập một dàn bài cụ thể để tả
- Thêm nữa: Vốn từ của các em còn nghèo nàn,cách viết câu chưa logic và chưa biết cách bộc lộ cảm xúc
III Giải pháp
3.1 Giải pháp 1: Hướng dẫn HS quan sát đối tượng miêu tả
Như ta biết Nhà văn Tô Hoài có những truyện rất hay về loài vật Những chàng Dế mèn, đại vương Ếch Cốm, thầy đồ Cóc đã trở nên sinh động nhưng lại rất thật dưới ngòi bút của tác giả là do hồi nhỏ ông đã được sống, được quan sát
và chơi đùa với thế giới những loài vật đó Từ đây chứng tỏ rằng, muốn miêu tả cho hay, phải biết miêu tả cho đúng
Ở giải pháp này ,với học sinh tôi yêu cầu phải được trực tiếp quan sát đối tượng định tả Ví dụ: Khi tả đồ dùng học tập, các em phải quan sát bằng mắt cái cặp, cái bút, cái thước, của mình ( ảnh minh họa) Khi miêu tả cây cối cũng cần tận mắt quan sát cái cây
- Để quan sát có hiệu quả, quan sát phải kết hợp sử dụng nhiều giác quan , làm sao để thu nhận được càng nhiều chi tiết thì bài miêu tả càng xác thực
- Quan sát theo trình tự từ xa -> gần, từ ngoài vào trong, từ tổng quát đến cụ thể ( Minh chứng)
- Sau khi quan sát được các đặc điểm, tôi yêu cầu các em ghi lại thông tin
- Để một bài văn miêu tả không phải một bài văn kể, liệt kê thì khi học sinh quan sát tôi còn chú ý việc trau dồi kĩ năng liên tưởng, tưởng tượng cho các em
Ví dụ: Khi học sinh quan sát những rễ cây xà cừ nổi lên mặt đất, khi quan sát cái cây từ xa tôi sẽ khuyến khích Hs liên tưởng xem giống cái gì? ( Minh chứng) Tôi nhận thấy những gì trực quan, được tận mắt, tận tay nhìn thì dễ đọng lại trong tâm thức học sinh, từ đó các em dễ miêu tả hơn Tuy nhiên, để mới mẻ,
Trang 3không đi theo một lối mòn tôi vẫn tạo cơ hội học sinh sáng tạo những nhân vật giả tưởng thú vị và hợp lý
Ví dụ: Tôi có 1 đề bài như sau: “Nếu có phép lạ, em sẽ sáng tạo ra con vật nào? Hãy miêu tả con vật đó”
Ở đây, trí tưởng tượng của các em sẽ được kích thích dựa trên những đặc điểm của những con vật mà học sinh đã được nhìn thấy Các em sẽ trả lời được các câu hỏi: Nó trông như thế nào? Giống cái gì? Nó sống ở đâu? Nó ăn thức ăn gì? Nó làm được điều gì? Từ đây, các em sẽ trao đổi, thảo luận với bạn và hoàn thiện bài viết của mình trong nhóm, trong lớp
3.2 Giải pháp 2: Hướng dẫn học sinh tìm ý và lập dàn bài
-Trước tiên, tôi định hướng cho HS phải đọc kĩ đề, xác định được thể loại, kiểu bài, xác định nội dung tả gì? Và thể hiện tư tưởng tình cảm gì vào bài
- Sau đó, phải tiến hành lập dàn ý
- Viết 1 bài văn nào tôi cũng luôn yêu cầu học sinh phải lập được dàn ý, tôi cực
kỳ chú trọng đến chi tiết này
Đây là một ví dụ cụ thể về dàn ý bài văn tả cây ăn quả mà cô và trò chúng tôi đã thực hiện Ngoài việc giúp học sinh biết được sườn bài dàn ý, tôi còn chú trọng các em phải biết nhấn mạnh vào một vài chi tiết mình đã lựa chọn Ví dụ, với đề miêu tả đồ chơi, cụ thể là con gấu bông, hs của tôi sẽ chọn nhấn mạnh vào bộ lông , vào đôi mắt Hay tả con vật nuôi là con chó, thì có bạn sẽ chọn nhấn mạnh vào đôi tai, vào hàm răng sắc nhọn
Dựa vào dàn ý, các em lớp 4a3 tôi viết rất dễ dàng, trình bày mạch lạc với đầy
đủ 2 phần, các nội dung miêu tả logic, ko sợ thiếu ý, sót ý
3.3 Giải pháp 3: Mở rộng vốn từ ngữ và lựa chọn từ ngữ miêu tả
Để viết văn hay thì cần đòi hỏi phải trang bị cho các em có vốn từ, vốn câu phong phú Tôi chú trọng giúp Hs tích lũy vốn từ thông qua việc khuyến khích học sinh đọc sách, truyện, văn tham khảo…
Trang 4Lớp tôi có 1 tủ sách nhỏ, trường TH Cao Xá có 1 thư viên với hàng trăm nghìn đầu sách, báo , truyện rất phong phú Đây là 1 điều kiện tuyệt vời giúp cả
cô và trò tăng vốn từ ngữ
Vì vậy Tôi vẫn luôn bỏ đôi chút thời gian để cùng các trò đọc sách, truyện
Tôi triển khai đến tất cả học sinh cuốn “sổ tay văn học” – là một cuốn sổ,
để HS ghi lại những khái niệm của mỗi biện pháp tu từ cũng như những từ, câu văn,câu thơ hay mà các em tìm được ở mọi lúc, mọi nơi
Trong giờ trả bài, học sinh sử dụng những câu, từ ghi được ở sổ tay của mình để thi, trình bày trước lớp Qua đây, vốn từ, vốn câu của các em sẽ tích lũy dần dần, từ đó các em sẽ viết văn đạt kết quả cao.( Minh chứng video)
Kết quả: Năm học 2020-2021 tôi chưa áp dụng đề tài này, năm học
2021-2022, tôi đã vận dụng những biện pháp nêu trên cùng với sự nổ lực cố gắng của các em học sinh, tôi tiến hành khảo sát một bài văn miêu tả đồ vật đã cho kết quả như sau:
Mức độ % Điểm dưới 5
Điểm 5 - 6 Điểm 7
-8
Điểm 9-10
Thực
nghiệm
Nhìn chung, các em trong lớp đã viết được bài văn miêu tả đồ vật, đảm bảo bố cục, lời văn mạch lạc, đặc biệt đã có nhiều em viết bài giàu hình ảnh, sử dụng câu văn sáng tạo, và nhiều câu đã sử dụng phép nghệ thuật làm cho bài văn sinh động hơn, hay hơn Tôi thấy trong giờ học các em tập trung hơn, say sưa cùng bạn bè quan sát đối tượng cần miêu tả
IV KẾT LUẬN
Trang 5Mục đích của việc dạy TLV lớp 4 là giúp cho HS viết thành bài văn hoàn chỉnh, lời văn gãy gọn, bố cục rõ ràng, súc tích, diễn đạt có hình ảnh, sinh động
và gợi cảm và yêu thích làm văn
Đây là một quá trình lâu dài, đòi hỏi Gv phải sử dụng PP linh hoạt, sáng tạo sao cho phù hợp và luôn tuân theo nguyên tắc từ đơn giản đến nâng cao, quan tâm đến tất cả đối tượng học sinh
Bên cạnh đó Gv cần động viên khuyến khích, biểu dương sự tiến bộ của HS
dù rất nhỏ, luôn tạo niềm vui trong học tập Mỗi tiết học diễn ra nhẹ nhàng, tự nhiên tránh áp đặt sẽ giúp các em tiếp thu kiến thức 1 cách tự nhiên và sẽ đạt được hiệu quả cao
Trên đây là một số kinh nghiệm mà tôi rút ra trong quá trình rèn kĩ năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 4 Tuy nhiên trong quá trình nghiên cứu và thực hiện
đề sẽ không tránh khỏi những mặt hạn chế, thiếu sót Vì vậy, tôi mong đươc sự giúp đỡ, đóng góp ý kiến quý báu của cấp trên và các bạn đồng nghiệp để sáng kiến này được hoàn thiện và đạt kết quả tốt hơn
Tôi xin chân thành cảm ơn !
… , ngày 28 tháng 12 năm 2021
Người viết
Nguyễn Thị Thu Hương