Dạy học môn toán lớp 9 theo hướng tích hợp liên môn

Microsoft Word Lu�n Văn 14 6 (1) Ckhông biay BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO UBND THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG � � � ĐỖ THỊ BÌNH DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 9 THEO HƯỚNG TÍCH HỢP LIÊN MÔN LUẬN VĂN THẠ.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO UBND THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

- -

ĐỖ THỊ BÌNH

DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 9 THEO HƯỚNG

TÍCH HỢP LIÊN MÔN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HẢI PHÒNG - 2022

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO UBND THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG - -

ĐỖ THỊ BÌNH

DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 9 THEO HƯỚNG TÍCH

HỢP LIÊN MÔN LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

MÔN TOÁN

MÃ SỐ: 8 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: TS.Nguyễn Thị Thanh Vân

HẢI PHÒNG - 2022

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ “Dạy học môn Toán lớp 9 theo hướng THLM” là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Nguyễn Thị Thanh Vân tại Trường đại học Hải Phòng Những kết quả, nội dung nghiên cứu được đề cập trong luận văn này là trung thực, chưa từng được công khai trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào Các kết quả công bố chung được tác giả cho phép sử dụng vào trong luận văn

ii

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời biết ơn chân thành nhất đến TS Nguyễn Thị Thanh Vân – người đã rất tận tình hướng dẫn kỹ cho tôi trong suốt quá trình tôi làm luận văn

Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn các thầy cô trong Khoa Toán và Phòng Đào tạo sau đại học của Trường Đại học Hải Phòng đã tạo những cơ hội tốt nhất cho tôi trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu và hoàn thành luận văn Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu nhà trường, thầy cô giáo và

HS tại trường THCS Hòa Nghĩa, phường Hòa Nghĩa, quận Dương Kinh, Thành phố Hải Phòng đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện

Cuối cùng, tôi xin được gửi lời cảm ơn đến bạn bè, đồng nghiệp cùng lớp đã luôn ủng hộ, giúp đỡ và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình làm luận văn này

Mặc dù đã cố gắng hết sức, tuy nhiên luận văn của tôi chắc chắn vẫn còn những thiếu sót cần được mọi người góp ý và sửa chữa Tôi rất mong nhận được các ý kiến từ thầy cô và các bạn đọc để luận văn được hoàn thiện hơn

Hải Phòng, ngày 26 tháng 5 năm 2022

Tác giả luận văn

Đỗ Thị Bình

iii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC BẢNG vi

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ vi

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 6

1.1 Dạy học tích hợp 6

1.1.1 Khái niệm tích hợp 6

1.1.2 Dạy học tích hợp 6

1.1.3 Phân loại dạy học tích hợp 7

1.1.4 Vai trò của dạy học tích hợp 11

1.1.5 Ưu điểm và hạn chế của dạy học tích hợp liên môn 11

1.2 Một số hình thức tổ chức dạy học tích hợp liên môn 13

1.2.1 Hình thức tổ chức dạy học tích hợp liên môn trên lớp 13

1.2.2 Hình thức tổ chức dạy học tích hợp liên môn ngoài lớp 14

1.3 Khả năng vận dụng dạy học TH trong chương trình toán lớp 9 15

1.3.1 Nội dung chương trình toán lớp 9 15

1.3.2 Khả năng vận dụng dạy học tích hợp trong chương trình toán lớp 9 18

1.4 Đánh giá năng lực học sinh trong dạy học tích hợp liên môn trong môn toán lớp 9 22

1.4.1 Đánh giá quá trình 22

1.4.2 Đánh giá tổng kết 24

1.5 Thực trạng dạy học liên môn trong chương trình toán lớp 9 27

1.5.1 Mục đích khảo sát 29

1.5.2 Đối tượng khảo sát 29

1.5.3 Phương pháp khảo sát 29

1.5.4 Phương pháp xử lý kết quả điều tra 29

1.5.6 Kết quả điều tra HS 34

Tiểu kết chương 1 37

iv

CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN

TRONG CHƯƠNG TRÌNH TOÁN LỚP 9 38

2.1 Định hướng xây dựng các biện pháp 38

2.1.1 Đáp ứng được mục tiêu dạy học Toán ở trường THCS 38

2.1.2 Thể hiện được sự tích hợp liên môn Toán – Lý, Toán - Hóa 38

2.1.3 Các biện pháp xây dựng phải có hiệu quả cao và phù hợp với cơ sở vật chất của trường 38

2.2 Quy trình xây dựng chủ đề tích hợp liên môn 38

2.3 Một số biện pháp dạy học theo hướng tích hợp liên môn trong chương trình toán 9 39

2.3.1 Biện pháp 1: Thiết kế các chủ đề tích hợp liên môn trong môn toán 9 40

2.3.2 Biện pháp 2: Sử dụng các vấn đề, chủ đề tích hợp liên môn vào các tình huống dạy học trên lớp 45

2.2.3 Biện pháp 3: Sử dụng các chủ đề tích hợp liên môn trong hoạt động ngoài lớp 57

Tiểu kết chương 2 62

CHƯƠNG 3 - THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 63

3.1 Mục đích thực nghiệm 63

3.2 Thời gian và đối tượng thực nghiệm 63

3.3 Nội dung thực nghiệm 63

3.4 Cách thức thực hiện 63

3.5 Kết quả thực nghiệm 74

3.5.1 Kết quả định tính 75

3.5.2 Kết quả định lượng 75

Tiểu kết chương 3 78

KẾT LUẬN CHUNG 79

KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT 80

PHỤ LỤC

v

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1.4 Thái độ của HS khi làm bài toán có liên quan môn lý

3.2 Bảng phân bố tần số điểm kiểm tra thường xuyên 76

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Số hiệu

Biểu đồ 1.1 Biểu đồ ý kiến của GV trong việc dạy THLM trong

Biểu đồ 3.1

Biểu đồ phân bố điểm kiểm tra thường xuyên của lớp

TN & ĐC tại trường THCS Hòa Nghĩa, Thành phố

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài nghiên cứu

Trong trường học, các môn học Toán, Lý, Hóa có vị trí quan trọng trong toàn bộ chương trình vì các môn học này góp phần hình thành phát triển và hoàn thiện nhân cách HS theo mục tiêu giáo dục Muốn thực hiện được sự nghiệp Công nghiệp hóa - hiện đại hóa, chúng ta cần phải có những cá nhân, những người lao động mới phát triển đầy đủ về mọi mặt, bởi vây chúng ta cần tiến hành đổi mới trong giáo dục, đồng thời xây dựng, hoàn thiện một nội dung chương trình, phương pháp giáo dục, sách giáo khoa mới để nâng cao chất lượng giáo dục cho thế hệ trẻ, hướng tới đáp ứng nguồn nhân lực tương lai để phục vụ sự phát triển công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước

Mục tiêu của môn toán trong chương trình giáo dục phổ thông: “Hình thành và phát triển kiến thức, kĩ năng toán học then chốt, khả năng giải quyết vấn đề có tính TH LM giữa môn Toán và các môn học khác như Vật lí, Hoá học, Sinh học, Địa lí, Công nghệ, Tin học, Hoạt động trải nghiệm ; tạo cơ hội cho HS được trải nghiệm, áp dụng toán học vào đời sống thực tế”

Để thực hiện mục tiêu chúng ta cần đổi mới phương pháp dạy học môn toán Trong chương trình giáo dục phổ thông cũng yêu cầu dạy học TH Tùy theo mức độ TH khác nhau mà ta có thể phân ra các kiểu TH sau: TH nội môn, TH LM, TH đa môn, TH xuyên môn

Hiện nay nhà trường phổ thông đã bước đầu tổ chức dạy học TH và tôi nhận thấy trong chương trình Toán lớp 9 có nhiều cơ hội dạy học TH LM Vì thế

tôi chọn đề tài “Dạy học môn toán lớp 9 theo hướng tích hợp liên môn”

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

2.1 Một số nghiên cứu, tình hình về dạy học TH ở Việt Nam

Theo tôi DHTH đã tồn tại từ rất lâu ở nhiều cấp học ở nước

ta với tên gọi như ”liên hệ thực tiễn, ứng dụng thực tế, ” và DHTH ở cấp tiểu học thường được chú ý hơn so với THCS hay trung học phổ thông Đến hiện tại đã có rất nhiều nội dung nghiên cứu về DHTH theo nhiều cách tiếp cận, các quan niệm

2

về TH được đề cập như:

TH theo góc độ môn học như: TH nội dung các môn học liên quan; TH phương pháp, Nguyễn Thế Sơn, đã nghiên cứu thiết kế CĐ DH TH, ông đã nghiên cứu sâu các nội dung, qui trình xây dựng các CĐ TH, xác định vai trò của

GV, nhiệm vụ của HS thông qua những CĐ TH cụ thể của môn Toán

Nhóm kết quả nghiên cứu đã có: Nghiên cứu về dạy học toán theo hướng

TH và LM ở Việt Nam (Nguyễn Thị Hà, 2016; Ngô Minh Oanh, 2016; Nguyễn Thế Sơn, 2017), và nghiên cứu về LM Toán với Vật lí nói riêng (Trần Văn Học, 2018; Nguyễn Thị Nga, 2018; Ngô Minh Đức và Lê Thị Hoài Châu, 2019) cùng với một số nghiên cứu khác về DH GT (Trịnh Thị Bạch Tuyết, 2016; Phạm Sĩ Nam, 2013; Nguyễn Phú Lộc, 2006; Trần Anh Dũng, 2013)

Tại diễn đàn giáo dục ngày 02/11/2013 Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Vinh Hiển nói: "Dạy học TH sẽ mang lại nhiều lợi ích như giúp HS áp dụng được nhiều kỹ năng, nền tảng kiến thức TH giúp việc tìm hiểu thông tin được nhanh hơn, khuyến khích việc học sâu hiểu bản chất và thúc đẩy được thái độ học tập tích cực đối với HS”

Để khuyến khích GV, HS có sáng tạo, thực hiện dạy và học có nội dung liên quan đến nhiều môn học và tăng khả năng tự học, tự nghiên cứu để thúc đẩy gắn kiến thức lý thuyết với thực hành trong nhà trường nói riêng và trong thực tế đời sống nói chung Bắt đầu từ năm 2014, Bộ GD& ĐT đã có nhiều cuộc thi vận dụng kiến thức LM để giải quyết các trường hợp thực tế dành cho HS trung học và Cuộc thi dạy học theo chủ đề TH

2.2 Một số nghiên cứu về dạy học tích hợp ở nước ngoài

Dạy học TH LM hiện đã được thực hiện ở nhiều quốc gia có nền giáo dục tiên tiến của thế giới; mức độ TH LM rất đa dạng Các nước có môn Khoa học tự nhiên thay cho 3 môn học riêng rẽ Hóa, Sinh, Lý ở cấp THCS chiếm tỉ lệ cao trong các Quốc gia có nền giáo dục phát triển như Anh, Australia, New Zealand, Singapore, Hàn Quốc, Thụy Sỹ, Nhật, Bản, Mỹ Điều đó chứng tỏ việc thiết kế môn học TH LM với môn khoa học tự nhiên, Hóa, Lý ở THCS trong

Bắt đầu từ năm 2000, High Tech High được xem như một trường học duy nhất được thành lập bởi liên minh các nhà lãnh đạo, các doanh nhân ở San Diego, Mỹ đã nghiên cứu phát triển chương trình TH từ mẫu giáo đến lớp

12, một chương trình mới toàn diện và sáng tạo về GD Theo đó, cách TH mà trường có được là cách TH LM, tạo ra các chủ đề mới, xuyên các môn học như đã có theo cách truyền thống

Hướng vào đào tạo giáo viên có thể dạy TH môn Toán, Đại học Mianmi,

Mỹ đã thiết kế một chương trình Toán học TH với mục đích như sau:

Người học sẽ được chuẩn bị để ngay lập tức bước vào giảng dạy toán học, sau khi hoàn thành chương trình trong 4 năm

Người học sẽ được học theo các lớp học nhỏ và có nhiều cơ hội để tương tác với giảng viên, trong và ngoài lớp học

Tăng cường thực hành, học trên thực địa, với 16 tuần học tập dựa trên thực tế trong giảng dạy HS

Thực hiện mục tiêu kép, nhấn mạnh vào TH nội dung và tăng cơ hội để tham gia GD toán học

Chuẩn bị để có thể sẵn sàng dạy tất cả các loại bài học có trong chương trình toán Có cơ hội để có được sự hiểu biết sâu hơn, như: Giảng dạy song ngữ, hay giảng dạy cho đối tượng đặc biệt

4

TH công nghệ, không chỉ hỗ trợ việc học tập trong khuôn viên trường,

mà còn cung cấp phương tiện để có thể tác nghiệp trong DH sau này

Tìm hiểu qua SGK của một số nước cho thấy nhiều nước đã tiến hành DHTH với môn Toán Cách thể hiện TH đa dạng, tuy nhiên chủ yếu vẫn là

TH nhưng không tạo môn mới và thường có 3 kiểu chính như sau:

- Theo hướng TH nội môn, như bộ sách của Viện nghiên cứu Giáo dục

Ấn Độ, khi viết theo chương trình mới đề tăng cường TH nội môn

- Tăng cường TH theo hướng STEM (là viết tắt của các từ Science, Technology, Engineering và Math) như: Bộ sách Math Thematics New Edition của nhóm tác giả Rich Billstein và Jum Williamson do Nhà xuất bản McDugal Little phát hành, năm 2008

- Về cơ bản TH nội môn, nhưng ở một số thời điểm có CĐTH xuyên môn, như: bộ sách Mathematics: concepts, skills and problem solving (của nhóm tác giả, Roger day, Rhonda J Molix-Bailey, Patricia Frey….)

3 Mục tiêu nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu cơ sở khoa học của dạy học TH và đề xuất một số biện pháp dạy học môn toán lớp 9 theo hướng TH LM

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Một số biện pháp dạy học môn toán lớp 9 theo hướng TH LM

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Thời gian: Từ tháng 11 năm 2021 đến tháng 3 năm 2022

Nội dung: Một số biện pháp dạy học môn toán lớp 9 theo hướng TH LM Toán - Lý và Toán – Hóa

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài, tôi áp dụng các phương pháp sau:

5.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Nghiên cứu tìm hiểu tài liệu phương pháp dạy học về THLM, đổi mới phương pháp dạy học ở trường THCS và dạy học theo hướng TH của Sở

5

GD&ĐT, Bộ GD&ĐT Văn bản chỉ đạo nhiệm vụ năm học của Bộ GD-ĐT; Nghiên cứu SGK, sách GV và các sách tham khảo, trang Web… về nội dung Toán lớp 9

5.2 Phương pháp điều tra, quan sát

Điều tra thực trạng dạy học TH LM trong môn Toán lớp 9; những thuận lợi, khó khăn của giáo viên, HS trong quá trình giảng dạy và học tập tích hợp môn Toán đặc biệt một số chủ đề liên môn Toán – Lý; Toán - Hóa trong chương trình toán lớp 9

5.3 Phương pháp phỏng vấn

Trao đổi với GV dạy bộ môn Toán, bộ môn lý, bộ môn hóa, đặt các câu hỏi với đồng nghiệp, phỏng vấn HS để thu được những câu trả lời những giải pháp tốt nhất trong quá trình nghiên cứu, thực hiện đề tài luận văn

5.4 Phương pháp thống kê toán học, xử lí số liệu

Khoa học hiện đại sử dụng toán học với hai mục đích:

- Sử dụng toán thống kê trong việc thu thập và xử lý các số liệu (xử lý các thông tin, dữ liệu thu được, trình bày dưới dạng các số học, bảng số liệu, biểu đồ cột, biểu đồ hình tròn…) đã thu thập được từ các phương pháp nghiên cứu như: quan sát, điều tra, dạy học thực tế… làm cho các kết quả nghiên cứu

có tính tin cậy cao

- Sử dụng các lý thuyết toán học như: thống kê xác suất, các phương pháp như: phân tích, tổng hợp lại, sử dụng các máy tính bỏ túi, máy vi tính Nhiều công thức toán học được dùng trong qua trình tính toán

Trong quá trình nghiên cứu, tôi sử dụng thống kê để xử lí kết quả thực

nghiệm

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài mục Mở đầu, Kết luận, Đề xuất và kiến nghị, Tài liệu tham khảo

và Phụ lục thì luận văn được trình bày thành ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương 2: Một số biện pháp dạy học môn toán lớp 9 theo hướng tích hợp liên môn

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

đã quan tâm và ứng dụng rộng rãi

- Theo từ điển tiếng Việt: “ TH có nghĩa là sự hợp nhất, sự hoà nhập, sự

kết hợp” [18]

- Theo Từ điển Giáo dục học: “TH là hành động để liên kết các đối

tượng nghiên cứu, giảng dạy và học tập trong cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau cùng nằm trong một dự định dạy học”.[10]

Ví dụ TH LM giữa toán với hóa giúp các em có sự liên kết các kiến thức môn toán và hóa từ đó các em hình thành các năng lực liên kết giữa hai môn học tạo sự trọn vẹn phát triển năng lực giải quyết vấn đề của người học Điều đó thể hiện sự kết hợp hài hòa những khía cạnh các nhau của kiến thức môn học toán

và hóa, kỹ năng giảng dạy của thầy cô và thái độ học tập của các em

- Đinh Quang Báo thì khẳng định: “TH là hoạt động mà ở đó ta cần phải

kết hợp, liên hệ và huy động các yếu tố, nội dung có sự liên quan với nhau trong nhiều lĩnh vực nhằm để giải quyết và làm sáng tỏ VĐ sao cho cùng một lúc đạt được nhiều mục đích khác nhau.” [5]

Tiếp cận theo một góc độ khác là góc độ dạy học, TH là các đối tượng giảng dạy học tập trong cùng một chương trình hoạt động để đảm bảo sự hài hòa, thống nhất của việc dạy học nhằm đạt mục tiêu dạy học

Như vậy TH được hiểu là một quá trình kết hợp các đối tượng không giống nhau thành một thể thống nhất Kết quả quá trình hình kết hợp đó là hình thành một hệ thống mới hoặc các phần có liên hệ, quan hệ với hệ thống

ở trước

1.1.2 Dạy học tích hợp

Theo Ngô Thị Ngọc Mai và Trần Trung Ninh, “DHTH là sự liên kết các

đối tượng dạy, học tập trong cùng một kế hoạch của hoạt động để tạo ra được

sự thống nhất, hài hòa và trọn vẹn của việc dạy học nhằm dành được mục tiêu

7

dạy học tốt nhất” Còn Dương Tiến Sỹ cho rằng:“ DHTH là sự kết hợp một cách hữu cơ và có hệ thống các khái niệm thuộc môn học khác nhau thành một nội dung thống nhất, dựa vào các mối quan hệ về lý luận và thực tiễn đã được đề cập trong các môn học”[17]

Vậy nên thông qua DHTH chúng ta tổ chức cho HS TH, kiến thức KN

để giải quyết một nhiệm vụ hay ví dụ thực tế cụ thể về mặt nội dung DHTH thể hiện ở việc liên kết được nhiều đơn vị nội dung thành một chỉnh thể để phản ánh bản chất của sự vật và hiện tượng Như trong môn toán, DHTH là

sự kết nối những nội dung của toán với của Hóa của Lý tạo thành THLM Do

đó DHTH là sự dạy học các chủ đề liên kết các môn học với nhau, hay chính các nội dung chủ đề của việc dùng phần đại số để giải bài tập hình học và ngược lại dùng kiến thức hình học để giải đại số, hay những chủ đề toán học ứng dụng trong thực tế, Về mặt phương pháp, DH TH là cách tổ chức cho

HS kiến tạo ra tri thức bằng các hoạt động TH để giải quyết được vấn đề về nhận thức và thực tiễn Điều đó được thể hiện ở mối quan hệ hữu cơ nội dung

và PPDH Do vậy nếu TH nội dung thì phải tổ chức được cho các em học tập

TH nhằm kiến tạo ra kiến thức Nội dung TH cần phải được thể hiện kỹ trong quá trình dạy học và thông qua phương pháp tổ chức cho các em khám phá ra nội dung

Tuy chúng tôi tìm thấy có nhiều quan niệm khác nhau về DHTH nhưng trong phạm vi luận văn này, chúng tôi thống nhất DHTH là DH mà trong đó

GV xây dựng chương trình, tổ chức, hướng dẫn để HS biết huy động nhiều kiến thức, KN thuộc nhiều môn học khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, đạt mục tiêu xác định từ trước, nhất là hình thành và phát triển các khả năng, năng lực của HS Qua đó, giúp HS hình thành nhiều kiến thức, KN mới, hình thành và phát triển các khả năng mới, đặc biệt là khả năng giải quyết vấn đề và năng lực áp dụng các kiến thức vào thực tế

1.1.3 Phân loại dạy học tích hợp

Tùy theo các mức độ TH khác nhau mà chúng tôi có thể phân chia

ra các kiểu hình thức TH như sau:

8

TH nội môn (Intradisciplinary Intergration/Approach) là cách dạy học trong đó GV có các nội dung được thiết kế dựa trên hai hay nhiều phần của cùng một môn học để đạt được mục tiêu là nhận thức các hiện tượng và giải quyết được các vấn đề dưới sự TH và tổng hợp các kiến thức kĩ năng

từ các phần không giống nhau trong cùng một môn học Theo hướng này, các môn vẫn học riêng rẽ, nhưng trong quá trình dạy học, TH được thực hiện thông qua việc là loại bỏ những nội dung giống nhau đi ở bản thân môn đó, sự khai thác hỗ trợ giữa những phân môn và giữa những phần trong một phân môn hay một môn học Ví dụ trong môn toán chúng ta

có thể TH nội môn bằng cách dùng kiến thức đại số để giải các bài tập về hình học hay ngược lại dùng kiến thức hình học để giải các bài toán đại số

Ví dụ 1.1 Xác định tính đồng biến nghịch biến của hàm số y -2x = 0 Dựa vào đồ thị đã vẽ ta có thể dễ dàng thấy được rằng hàm số đó là hàm số đồng biến Mà không cần dùng bảng giá trị của đại lượng x theo y hay ngược lại

Ví dụ 1.2 Bác Hòa cần xây một bể nước hình lập phương có thể chứa được 125 lít nước Hỏi bác Hòa phải xây bể nước hình lập phương này có cạnh là bao nhiêu m?

Xét ví dụ 1.2 ta thấy đây là bài toán có mối liên hệ giữa đại số và hình học

Và căn bậc ba cũng xuất phát từ hình học.( TH nội môn trong chính môn toán)

TH LM (Interdisciplinary Intergration/Approach) là cách dạy học mà người

GV dạy học thông qua những môn học khác nhau để giải quyết một hoăc nhiều nội dung học trong chương trình mà cần kiến thức, kĩ năng của nhiều hơn một môn học Cách tiếp cận TH liên môn, giáo viên là người sẽ kết nối các nội dung học chung với nhau ở các môn học khác nhau để nhấn mạnh các khái niệm

và kỹ năng liên môn Đây cũng là một điểm chung với xu hướng TH đa môn Tuy vậy, việc tổ chức dạy học có thể chỉ đặt trong khuôn khổ của một môn học nhất định

mà giáo viên tổ chức chương trình học tập ở những chủ đề, khái niệm cụ thể của môn học trong mối liên hệ với các khái niệm và kỹ năng LM

Ví dụ 1.3 LM giữa môn toán và vật lý trong bài toán sau:

Quãng đường của một chiếc xe máy chạy từ điểm A đến điểm B cách

a) Quãng đường xe đi được trong 3 giờ là: s = 50.3 +10 = 160 (km)

Vậy sau 3 giờ xuất phát thì xe cách A: 235 – 160 = 75 (km)

b) Ta có 50t + 10 = 235 ⇔ 50t =225⇔ =t 4,5

Thời gian xe chạy hết quãng đường AB là: 4,5 (giờ)

Ví dụ 1.4 LM giữa môn toán và hóa học : Tìm công thức phân tử của hợp chất A2B3 Biết phân tử khối của hợp chất này 160 đvC và tỉ khối của nguyên tử nguyên tố A so với nguyên tử nguyên tố B là 3,5

Ở đây là bài toán giải bài toán bằng cách lập phương trình với ẩn là hai nguyên tố hóa học A và B Để giải bài này ta phải có kiến thức hóa học lớp 8 Gọi nguyên tử khối của hai nguyên tố A, B cần tìm là x, y ( x, y dương)

Vì phân tử khối của hợp chất A2B3 là 160 đvC nên ta có phương trình : 2x + 3y = 160 (đvC) (1)

Vì tỉ khối của nguyên tử nguyên tố A so với tỉ khối của nguyên tử nguyên tố B bằng 3,5 nên ta có = 3,5 tương đương x = 3,5y tương đương

x – 3,5y = 0 (2)

Từ (1) và (2) ta có hệ 2x − 3y = 160

x − 3,5y = 0 giải hệ ta tìm được

x = 56 ( thỏa mãn điều kiện)

y = 16 ( thỏa mãn điều kiện)Tra bảng tuần hoàn hóa học ta tìm được nguyến tố A là nguyên tố sắt ( Fe) Nguyên tố B là Oxi (O)

Vậy công thức phân tử của hợp chất cần tìm là Fe2O3

- TH LM (Multidisciplinary Intergration) là cách dạy mà “dạy học một chủ đề được tiếp cận theo mỗi một môn học khác nhau và tiến hành song song

10

với nhau” [32] nhằm đạt được chuẩn mực của mỗi một môn Hướng TH đa môn là một số chủ đề sẽ được nghiên cứu từ góc độ của các khoa học khác nhau Theo cách tiếp cận TH LM, nội dung học tập thường được thiết kế thành một chuỗi vấn đề, các tình huống để việc giải quyết đòi hỏi tổng hợp kiến thức kĩ năng của các môn học khác nhau

- TH xuyên môn (Transdisciplinary Integration) là dạy học các vấn đề, nội dung và giải quyết hết tất cả kiến thức, kĩ năng của tất cả các môn học và nghiên cứu các vấn đề trên nhiều phương diện với những nội dung, phương pháp đặc thù của xuyên môn, khi đó thành phần logic của từng môn học sẽ bị phá vỡ Mục đích của việc này nhằm chú trọng để phát triển những kiến thức,

kỹ năng mà các em có thể sử dụng trong tất cả các môn học, các trường hợp thực tế Cách tiếp cận TH xuyên môn, giáo viên sẽ tổ chức chương trình học tập xoay quanh những vấn đề và mối quan tâm của người học HS phát triển

kĩ năng sống khi các em áp dụng những kĩ năng môn học và LM vào ngữ cảnh thực tế của cuộc sống hàng ngày

Trong DH chương trình môn toán lớp 9, hình thức dạy học TH LM thường được sử dụng nhiều nhất Đây là cách dạy học mở rộng kiến thức trong bài học với các kiến thức của các bộ môn như hóa học, vật lý cũng như các kiến thức trong thực tế mà HS tích lũy được từ cuộc sống hàng ngày, qua đó giúp người học làm giàu thêm vốn hiểu biết và phát triển nhân cách cho HS Hơn nữa trong chương trình toán 9 cũng có nhiều chủ đề có thể LM với các môn học khác Bên cạnh đó, lớp 9 cũng là năm cuối cấp 2, các em HS cũng tích lũy được một lượng kiến thức từ các môn học khác ở những lớp dưới và các em HS cũng phải trải qua một kì thi tổ hợp để vào lớp 10, điều đó đòi hỏi các em phải nắm được tổ hợp kiến thức các môn Vì vậy việc dạy LM trong chương trình toán 9 sẽ giúp các em nhớ lại, cũng cố các kiến thức cũ có liên quan mà các em

đã được học

11

1.1.4 Vai trò của dạy học tích hợp

Dạy học TH là quan điểm dạy học nhằm hình thành và phát triển ở các

em những năng lực cần thiết trong cuộc sống Năng lực vận dụng kiến thức đã học để xử lý hiệu quả các tình huống có trong thực tế Thông qua dạy học TH, các em có thể vận dụng được kiến thức để giải quyết bài tập , tạo nền móng cho quá trình học tập tới cao hơn là có thể vận dụng để giải quyết những tình huống có ý nghĩa quan trọng trong cuộc sống hàng ngày Vì vậy nếu chúng ta truyền đạt tốt nội dung chương trình dạy học TH thì sẽ bồi dưỡng và phát triển được các kỹ năng cho HS để chuẩn bị sẵn sàng làm cho người học bước vào cuộc sống thực tế – năng lực vận dụng kiến thức đã học, nhất là vận dụng kiến thức vào trong thực tế

1.1.5 Ưu điểm và hạn chế của dạy học tích hợp liên môn

1.1.5.1 Đối với HS

a) Ưu điểm

DHTH LM khiến các em hứng thú hơn trong lúc học, giúp HS hiểu bài học sâu sắc Đặc biệt là các em có thể vận dụng kiến thức đã được học vào thực tế một cách nhanh nhạy Cũng chính từ đây, các em sẽ trở nên năng động và biết tư duy sáng tạo, vận dụng kiến thức trong sách vào cuộc sống hàng ngày, tăng cường tư duy tổng hợp, phát huy khả năng tự tìm tòi, từ đó khả năng tự học phát triển Các em sẽ biết học kiến thức theo cách linh hoạt

và vận dụng chúng theo cách của riêng mình

Nội dung giờ học mang tính thực tế, khách quan giúp cho lớp học trở nên sinh động, thu hút, không gây ra sự nhàm chán, tránh hiện tượng học vẹt Học theo quan điểm TH LM giúp HS hiểu ý nghĩa của kiến thức, từ đó

dễ ghi nhớ để vận dụng vào các tình huống thực tế hơn là học thuộc lòng một cách máy móc, khó hiểu Vì vậy, HS hứng thú và yêu thích các bài học hơn

Từ đó tích cực, tự giác trong học tập

Nội dung TH LM giúp HS tiết kiệm thời gian học, không phải lặp lại cùng một nội dung trong các môn học khác nhau Điều này tạo ra áp lực quá mức, gây nhàm chán khi học, giảm kỹ năng tư duy, biến não bộ thành một cỗ máy được lập trình sẵn

12

b) Hạn chế

Đối với HS, học tập theo quan điểm TH là một định hướng mới , đòi hỏi

HS phải thay đổi cách tiếp cận kiến thức Thay vì tìm hiểu kiến thức đơn lẻ,

HS phải tìm hiểu nhiều kiến thức, kỹ năng trong các môn học khác nhau, dẫn đến khó khăn trong việc tìm kiếm các tài liệu Hơn nữa, việc tìm kiếm tài nguyên trên mạng có thể khiến HS dễ bị cuốn hút vào mạng xã hội, hay nhũng chơi trò chơi điện tử Ngoài ra, việc tìm kiếm nội dung còn bị phụ thuộc nhiều vào kỹ thuật, công cụ tìm tài liệu

1.1.5.2 Đối với giáo viên

a) Ưu điểm

Dạy học TH LM giảm tải cho HS và cho cả giáo viên Từ đó, các bài học, tiết học sẽ được dạy theo các chủ đề LM Qua đó, giáo viên sẽ được bồi dưỡng, nâng cao kiến thức, và nghiệp vụ sư phạm tạo ra đội ngũ giáo viên có kiến thức chuyên môn sâu rộng, không chỉ mỗi môn mình dạy phụ trách mà còn cả kiến thức LM nói riêng và kiến thức TH nói chung Dạy học LM còn giúp GV có kiến thức toàn diện về chủ đề môn học GV có kỹ năng của môn học này và các môn học liên quan, từ đó có kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn Hơn nữa GV có kỹ năng chế tạo và sử dụng các công cụ dạy học khác nhau

b) Khó khăn

Bên cạnh những ưu điểm của việc dạy THLM đối với GV thì cũng tồn tại những khó khăn với một số GV như sau: Một số GV lớn tuổi ngại tìm hiểu thêm kiến thức mới Việc tìm tài liệu đôi khi là khó với điều kiện thực tế của nhà trường và mỗi địa phương Khoa học công nghệ thông tin phát triển, những thế hệ giáo viên già ít được tiếp cận để có thể khai thác thông tin kiến thức Ngoài ra một số chủ đề chưa thực sự phù hợp với môi trường dạy học ở địa phương GV gặp khó khăn trong việc đánh giá năng lực của HS trong dạy chủ đề THLM

13

1.2 Một số hình thức tổ chức dạy học tích hợp liên môn

Hình thức tổ chức dạy học là cách tiến hành tổ chức quá trình giảng dạy cho

HS sao cho phù hợp với chương trình học nhằm làm cho bài học có hiệu quả

Có nhiều cách chia loại hình thức tổ chức dạy học Căn cứ vào thực tế chương trình dạy học trong trường có hình thức dạy học trên lớp và hình thức dạy ở bên ngoài lớp để thực hành, áp dụng kiến thức vào thực tế, hoạt động ngoại khóa ngoài lớp học

1.2.1 Hình thức tổ chức dạy học tích hợp liên môn trên lớp

Hoạt động dạy học ở trên lớp được thực hiện chung cho cả lớp, HS trong lớp có trình độ, hiểu biết giống nhau và thuộc cùng lứa tuổi để đảm bảo cho việc giảng dạy trên lớp được thực hiện có hiệu quả và đồng đều Lớp học có

số lượng, thành phần cố định trong mỗi giai đoạn của quá trình dạy học, phù hợp với khả năng quản lý, giám sát của GV

Nội dung môn học được chia thành từng phần, mỗi nội dung được truyền đạt trong một hoặc một số thời gian ở mỗi tiết học ở trung học cơ sở là 45 phút Các yếu tố này được xác định xuất phát từ đặc điểm sự hiểu biết, khả năng tập trung, chú ý của HS, sự luân chuyển các dạng hoạt động học tập Hoạt động dạy học được thực hiện do một giáo viên trực tiếp tổ chức thực hiện Hình thức dạy học trên lớp có thể được thực hiện ở lớp học hay ở trong phòng thí nghiệm, phòng thực hành đa năng

Trong quá trình học trên lớp, HS được phân nhóm làm việc, thảo luận, hay phân công về nhà tìm hiểu…

Hình thức thảo luận là hình thức cho HS trao đổi với nhau về các vấn đề học tập để tự bản thân các em rút ra các kết luận cần thiết Thảo luận thường diễn ra theo nhóm, trong đó mỗi cá nhân bằng trí thức đã có, đóng góp vào công việc chung của nhóm Thảo luận tạo ra những tranh luận bổ ích mỗi em một ý kiến riêng nhưng cùng một vấn đề Cho nên việc nắm bắt kiến thức được trở nên sâu sắc và toàn diện Mỗi thành viên được hình thành niềm tin thói quen và sự mạnh dạn Hình thức thảo luận có thể tiến hành ở một nhóm

14

hay cả lớp Để tiến hành tốt buổi thảo luận GV phải chuẩn bị tốt vấn đề chiến thuật thảo luận HS phải đọc kỹ các tài liệu có liên quan và chuẩn bị các ý kiến đóng góp Bên cạnh đó GV khéo léo dẫn dắt HS thảo luận sau đó tổng kết, khắc sâu, bản chất của các vấn đề đã nêu ra Các em có thể công khai tranh luận những vấn đề mình quan tâm Qua đó giúp các em hiểu được sâu sắc hơn các nội dung

Chú ý khi phân nhóm GV cần chú ý phân các nhóm có sự phù hợp, tương đồng về năng lực học tập cũng như sự hứng thú đối với môn học về tình cảm và tính cách Mỗi nhóm cần có số lượng và thành phần HS phù hợp với yêu cầu cùng học tập, tìm hiểu các vấn đề, các nhóm được tổ chức theo đúng nguyên tắc, có trưởng nhóm chủ trì, có trợ lý ghi chép

1.2.2 Hình thức tổ chức dạy học tích hợp liên môn ngoài lớp

Hình thức tổ chức dạy học bên ngoài lớp là hình thức tổ chức DH mà

GV tổ chức, hướng dẫn các hoạt động học tập của HS ở một địa điểm ngoài lớp học nhằm giúp HS có cơ hội nắm vững, mở rộng kiến thức thông qua các hoạt động và các hoạt động đa dạng từ môi trường học tập

Hình thức này giúp HS có thêm động lực, hứng thú và làm cho việc học tập trong nhà trường có ý nghĩa thực tiễn trong cuộc sống Hình thức tổ chức

DH này còn giúp HS có cơ hội để thực hành và tìm ra phương pháp học tập một cách có hiệu quả

Một số hình thức học tập ngoại khóa là chơi trò chơi giải ô chữ, tổ chức cuộc thi toán học trong trái tim chúng em, rung chuông vàng, cuộc thi đường lên đỉnh olympia, tham quan…

Có các loại tham quan là tham quan chuẩn bị, tham quan bổ sung, tham quan tổng kết Để HS quan sát những vật hiện tượng có liên quan đến nội dung học tập

Mục đích của nó là khơi gọi ở HS sự hứng thú thu thập tài liệu thực tế

Ví dụ tham quan bổ sung là dạng tham quan được tổ chức khi đang học 1 chủ

đề nhiệm vụ nào đó đó nó giúp kiểm tra một phần các tri thức đã học học thu thập tài liệu cần thiết để tiếp tục học về chủ đề

Ý nghĩa của tham quan góp phần thực hiện nguyên tắc bảo đảm tính trực

15

quan trong dạy học, góp phần vào việc phát triển toàn diện của HS.Tham

quan làm cho những ấn tượng HS thêm phong phú những biểu tượng về thực

tại xung quanh thêm rõ ràng, giúp các em mở rộng tầm mắt nâng cao lòng

ham hiểu biết, hứng thú đối với hoạt động học tập, giúp HS phát triển năng

lực nhận thức như quan sát, chú ý, tưởng tượng

Để đảm bảo kết quả của tham quan cần có kế hoạch cụ thể, khoa học học

cho từng buổi tham quan HS cần nắm được yêu cầu nội dung, địa điểm tham

quan những điều cụ thể cần quan sát, ghi chép, ghi nhớ đảm bảo tính an toàn

vệ sinh cho HS

1.3 Khả năng vận dụng dạy học TH trong chương trình toán lớp 9

1.3.1 Nội dung chương trình toán lớp 9

- Nội dung day học trong giai đoạn 1: học chương trình bám sát sách giáo khoa

- Phân phối chương trình

Liên hệ giữa phép nhân và phép khai phương

Liên hệ giữa phép chia và phép khai phương

Bảng căn bậc hai

Biến đổi đơn giản biểu thức chứa căn thức bậc hai

Rút gọn biểu thức chứa căn thức bậc hai

Hệ phương trình bậc nhất hai ẩn – Luyện tập

Giải hệ phương trình bằng phương pháp thế

Giải hệ phương trình bằng phương pháp cộng

Giải bài toán bằng cách lập hệ phương trình

Công thức nghiệm của phương trình bậc hai

Công thức nghiệm thu gọn

Hệ thức Vi – ét và ứng dụng

Phương trình quy về phương trình bậc hai

Giải bài toán bằng cách lập phương trình

Một số hệ thức về cạnh và đ/cao trong tam giác vuông

Tỉ số lượng giác của góc nhọn

Bảng lượng giác

Một số hệ thức về cạnh và góc trong tam giác vuông

Sự xác định đường tròn Tính chất đối xứng của đtròn

Ứng dụng thực tế các tỉ số lượng giác của góc nhọn Thực hành ngoài trời

Sự xác định đường tròn Tính chất đối xứng của đtròn Đường kính và dây của đường tròn

Chương II –

ĐƯỜNG

TRÒN

(17 tiết)

Liên hệ giữa dây và khoảng cách từ tâm đến dây

Vị trí tương đối của đường thảng và đường tròn

Các dấu hiệu nhận biết tiếp tuyến của đường tròn

Tính chất của hai tiếp tuyến cắt nhau

Vị trí tương đối của hai đường tròn

Vị trí tương đối của hai đường tròn Góc ở tâm Số đo cung

Vị trí tương đối của hai đường tròn Góc ở tâm Số đo cung

Liên hệ giữa cung và dây

Góc tạo bởi giữa tia tiếp tuyến và dây cung

Góc có đỉnh ở bên trong đường tròn Góc có đỉnh ở bên ngoài đường tròn

Cung chứa góc

Tứ giác nội tiếp

18

Đường tròn ngoại tiếp Đường tròn nội tiếp

Độ dài đường tròn, cung tròn

Hình trụ Diện tích xung quanh và thể tích hình trụ

Hình nón và Hình nón cụt, diện tích xung quanh, thể tích

Hình cầu diện tích mặt cầu và thể tích hình cầu

Hình cầu diện tích mặt cầu và thể tích hình cầu

1.3.2 Khả năng vận dụng dạy học tích hợp trong chương trình toán lớp 9

Trong chương trình toán lóp 9 tôi thấy có nhiều bài, chủ đề có thể vận dụng dạy học TH như:

- Chuyên đề 1 Chuyên đề căn bậc hai, căn bậc ba

Ở chuyên đề này GV có thể TH nội môn toán để HS thấy được giữa kiến thức Đại số và Hình học có mối quan hệ mật thiết Khái niệm căn bậc hai xuất phát từ hình học SGK toán 9 Khi biết diện tích hình vuông ta sẽ tính được cạnh của hình vuông và ngược lại Chúng ta lấy căn bậc hai số học là phép toán ngược của việc bình phương, và việc tìm căn một số là chúng ta đi tìm

“cái gốc, cái nguồn”

Ví dụ 1.5 Tính cạnh hình vuông biết nó có diện tích bằng diện tích của hình ABCD có ba góc vuông và cạnh AB dài 18m, cạnh BC dài 4,5m

19

a) Gọi y (đồng) là số tiền khách hàng phải trả sau khi đi x (km)

Lập hàm số của y theo x (Giả sử không tính thời gian chờ và phí cầu đường bến bãi)

b) Một hành khách thuê taxi đi quãng đường 40km phải trả số tiền là bao nhiêu?

a) Nếu quãng đường khách hàng đi không quá 0,7km, ta có hàm số là :

Vậy hành khách phải trả số tiền là 598940 (đồng)

Chuyên đề bài toán về tiền như bài toán lãi suất đơn, các đại lượng thực

tế gắn với mỗi biến rồi mở rộng các bài toán gửi tiền, bài toán về tiền gắn với nội dung thực tế trong cuộc sống hàng ngày

Ví dụ 1.7 Nhà may An Phát sản xuất một lô áo gồm 200 chiếc áo với giá vốn là 30 000 000 (đồng) và giá bán mỗi chiếc áo sẽ là 300 000 (đồng) Ta đặt

K (đồng) là số tiền lãi (hoặc tiền lỗ) của nhà may An Phát kiếm được khi bán

số lượng t chiếc áo

20

a) Thiết lập hàm số của K theo t

b) Hỏi nhà may An Phát cần phải bán được tổng cộng bao nhiêu chiếc áo thì sẽ thu hồi được vốn ban đầu?

c) Để lời được 6 000 000 đồng thì cần phải bán bao nhiêu chiếc áo? Giải a.Hàm số của K theo t là:

K = 300 000.t – 30 000 000 (với 0 ≤ t ≤ 200)

b Thay K = 0 vào công thức K = 300 000.t – 30 000 000, ta được:

0 = 300 000.t – 30 000 000 ⇔ t = 100 ( thỏa mãn )

Vậy cần phải bán ra được 100 chiếc áo mới thu hồi được vốn ban đầu

c Thay K = 6 000 000 vào công thức K = 300 000.t – 30 000 000, ta được: 6 000 000 = 300 000.t – 30 000 000 ⇔ t = 120

Vậy cần phải bán ra được 120 chiếc áo mới lời được 6 000 000 đồng

Ví dụ 1.8 Cô Xoan vay ngân hàng 30 000 000 (ba mươi triệu) đồng với

lãi suất ngân hàng là 8% một năm và theo thể thức lãi đơn (tiền lãi không gộp

vào chung với vốn)

a) Hãy thiết lập hàm số thể hiện mối liên hệ giữa tổng số tiền nợ T (VNĐ) và số nợ (năm)

b) Vậy năm năm sau, cô Xoan nợ ngân hàng tất cả bao nhiêu tiền?

a Cô Xoan vay ngân hàng 30 000 000 VNĐ với lãi suất 5% một năm theo thể thức lãi đơn

Suy ra sau 1 năm cô Xoan nợ thêm: 30 000 000.8% = 2 400 000 (VNĐ) Vậy sau n năm cô Xoan người này nợ thêm: 2 400 000.n (VNĐ)

Khi đó tổng số tiền cô Xoan nợ ngân hàng sau n năm là: 2 400 000.n +

21

Vậy sau 5 năm cô Xoan nợ ngân hàng là 42 000 000 VNĐ

Ví dụ 1.9 (Nguyễn Thị Mỹ Hằng–THCS Mỹ Đức – Huyện An Lão)

Trong một tháng, phàn tiền lãi y đồng của một cửa hàng khi bán được x lon sữa nặng 900g được tính bởi công thức: y = 50 000.x + 120 000

a) Lợi nhuận thu được của cửa hàng là bao nhiêu nếu bán được 180 hộp sữa (loại 900g) ?

b) Để thu được lợi nhuận 15 120 000 đồng từ bán sữa, thì cửa hàng phải bán bao nhiêu hộp sữa loại 900g ?

a) Lợi nhuận y thu được của cửa hàng nếu bán được 180 hộp sữa (loại 900g) là:

y = 50 000.180 + 120 000 = 9 120 000 (đồng)

b) Để thu được lợi nhuận 15 120 000 đồng từ bán sữa, thì cửa hàng phải bán số hộp sữa loại 900g là: 15 120 000 = 50 000.x + 120 000 suy ra x = 300 Vậy để thu được lợi nhuận 15 120 000 đồng từ bán sữa, thì cửa hàng phải bán 300 hộp sữa loại 900g

Ngoài ra trong chuyên đề này GV cũng có thể TH nội môn toán trong tiết dạy vẽ đồ thị hàm số…

- Chuyên đề 3 Giải toán bằng cách lập phương trình, hệ phương trình Trong chuyên đề này GV có thể phân ra các tiết để dạy:

+ LM toán lý – bài toán có nội dung chuyển động, bài toán về nhiệt lượng, cân bằng nhiệt, bài toán về cách mắc điện trở

+ LM toán hóa chuyên đề bài toán hóa trị, tỉ khối, dung dịch

+ Bài toán có nội dung thực tế, bài toán năng suất, bài toán hàng hóa về thuế giá trị gia tăng, bài toán cổ,…

- Chuyên đề 4: Ứng dụng hệ thức lượng trong tam giác vuông vào thực tế Chuyên đề này GV có thể cho HS thực hành ngoại khóa, đo đạc, thực hiện ngoài trời…

- Chuyên đề 5: Ứng dụng thực tế về các hình không gian

Trong chuyên đề này GV có thể giao cho các em các công việc ở nhà, để

22

các em tìm tòi, quan sát, thực hành cắt hình rồi thu kết quả kiểm tra

Ví dụ 1.10 Các em thiết kế mũ sinh nhật, tính diện tích xung quanh, diện tích toàn phần của mũ, tính thể tích của mũ sinh nhật…

Ví Dụ 1.11 Khi các em thực hiện ngoại khóa có thể cho các em ăn kem, chiếc bánh và hướng dẫn các em cách tính thê tích chiếc kem, cái bánh…

1.4 Đánh giá năng lực học sinh trong dạy học tích hợp liên môn trong môn toán lớp 9

1.4.1 Đánh giá quá trình

1.4.1.1 Khái niệm

Đánh giá quá trình là hoạt động ĐG diễn ra trong hoạt động giảng dạy môn học hay khoá học, nhằm cung cấp dữ liệu, thông tin phản hồi cho GV nắm rõ nhằm mục đích nâng cao hiệu quả hoạt động hướng dẫn, truyền đạt kiến thức ĐG quá trình thường được thực hiện trong quá trình dạy học

ĐG quá trình giúp đoán hay đo kiến thức và khả năng tiếp thu hiện tại của HS để xác định hoặc điều chỉnh một chương trình học tiếp theo sao cho phù hợp với HS ĐG quá trình lúc này mang tính dự đoán

ĐG quá trình cung cấp thông tin phản hồi cho HS hay phụ huynh HS người quan tâm đến HS biết được mức độ tiếp thu kiến thức của họ, và các mảng kiến thức cần cải thiện, đồng thời giúp người dạy hay GV thiết kế phương pháp giảng dạy cho hợp lý hơn Bên cạnh đó, việc ĐG trở nên quan trọng hơn nếu HS cùng tham gia ĐG chính bản thân mình Khi HS chủ động trong việc xây dựng tiêu chí chấm điểm, tự ĐG, và đề ra mục đích, khi đó HS sẵn sàng chấp nhận cách thức đã được xây dựng để ĐG khả năng học tập của HS

Đánh giá quá trình là hoạt động kiểm tra đánh giá trong lớp học mang tính chất vì sự phát triển của người học (formative) khi minh chứng về kết quả học tập của HS được thu thập, lý giải, và sử dụng bởi người dạy, người học, hoặc bạn cùng lớp để đưa ra quyết định thực hiện các bước tiếp theo nhằm nâng cao chất lượng hoạt động dạy và học Đánh giá quá trình về bản chất mang tính định hướng, dẫn dắt cho người dạy và người học nhiều hơn là

ra quyết định

23

1.4.1.2 Mục đích

Mục đích chính của đánh giá quá trình là:

- Xác định điểm mạnh và những điểm cần cải thiện ở người học;

- Giúp người dạy lập kế hoạch dạy học;

- Giúp người học tự định hướng hoạt động học tập của mình, tự hoàn thiện bài tập, và hoàn thiện các kĩ năng tự đánh giá;

- Thúc đẩy tính tự chủ và tinh thần trách nhiệm đối với học tập trong mỗi người học

Đánh giá quá trình trong lớp học có thể được coi là các chiến lược đánh giá thường xuyên mang tính hệ thống để thu thập thông tin phản hồi về hoạt động học tập của người học, giúp chúng ta trả lời 04 câu hỏi sau:

- Người học đã thực sự học được gì từ bài giảng trên lớp?

- Người học tiến bộ như thế nào so với mục tiêu dạy học đã đề ra?

- Người học gặp những khó khăn gì trong quá trình kiến tạo tri thức?

- Quá trình nhận thức và tư duy của người học diễn ra như thế nào?

1.4.1.3 Một số cách thức đánh giá quá trình trong dạy học LM

- Cách thức tìm hiểu nhu cầu của người học, thông qua những phiếu câu

hỏi, bảng kiểm tra, trả lời nhanh những câu hỏi mở, động não

- Động viên, khuyến khích tự định hướng, tự nghiên cứu, tự ĐG, thông tin phản hồi của bạn cùng lớp và học tập hợp tác

- Theo dõi sự phát triển, thông qua dự giờ, viết nhật kí học tập, sổ kế hoạch học tập, sổ theo dõi học tập

- Theo dõi kiến thức, sự hiểu biết, thông qua phiếu kiểm tra, hồ sơ, chuyên san, phỏng vấn, và trao đổi

1.4.1.4 Các lưu ý khi thực hiện đánh giá quá trình

Việc xác định mục tiêu trong ngắn hạn được nắm rõ và có sự hướng dẫn phù hợp với mục tiêu; Các chương trình đề ra nhằm phát triển hoạt động học tập; Việc theo đõi, chấm điểm, đánh giá, cung cấp thông tin phản hồi chỉ ra các phần cần thay đổi, đồng thời đưa ra định hướng cho các hành động kế tiếp

24

thông qua việc trao đổi liên tục; ĐG quá trình tập trung đến tự ĐG mức độ phù hợp các nội dung của chương trình học và cách thức thực hiện để đáp ứng tốt hơn nữa

1.4.2 Đánh giá tổng kết

ĐG tổng kết hay còn gọi là ĐG kết quả là ĐG có tính tổng hợp, toàn diện, nhằm có dữ liệu, thông tin về sự hiểu biết, thuần thục của HS ở các mặt nội dung KT, KN và tinh thần sau khi kết thúc một lớp học, khóa học, một môn học, một học phần, hay một chương trình

ĐG tổng kết hay được làm vào cuối kỳ, cuối một năm học khi kết thúc một nội dung, kết thúc một học phần hay một dự án Mục tiêu chính của ĐG tổng kết là xác định mức độ đạt thành tích của HS, nhưng không biết đến việc thành tích đó có được ra sao và kết quả ĐG này thường sử dụng để công nhận người học có học xong khoá học, hay lớp học

Để đánh giá năng lực HS trong dạy học TH LM ta cần sử dụng một số hình thức đánh giá như đánh giá quá trình học tập đến khi kết thúc chủ đề học tập của HS, quan sát thái độ khi các em làm bài có lúng túng hay khúc mắc ở đâu không? Các em lĩnh hội kiến thức đã chắc chắn chưa? đánh giá sản phẩm

mà HS đã làm được theo từng mức độ,…khả năng giao tiếp thuyết trình về một vấn đề như các em trình bày có nhuần nhuyễn ko? kiểm tra chéo giữa các

em HS ví dụ GV có thể cho làm bài kiểm tra cả lớp sau đó thu bài và phân cho các em chấm chéo các bài của nhau và rút ra nhận xét Đánh giá kết quả thông qua bài kiêm tra, bài thu hoạch của HS và sản phẩm của HS

Kiểm tra đánh giá được thực hiện liên tục trong toàn bộ thời gian tổ chức

DH chủ đề, nội dung đánh giá nhiều mặt Đánh giá chủ yếu vào hai phần chính là đánh giá chất lượng học hỏi kiến thức của HS thông qua các câu hỏi, bài tập và kiểm tra năng lực của HS thông qua các sản phẩm cụ thể

Để đánh giá khả năng của HS, chúng ta cần chuẩn bị các phiếu đánh giá, nội dung là:

- Phiếu đánh giá sản phẩm cuối cùng của nhóm HS khi làm việc nhóm

25

(GV có thể cùng thiết kế và trao đổi với HS điểm tối đa cho mỗi mục, từng nội dung, sau khi làm việc, các nhóm các nhóm tự kiểm tra, đánh giá chéo lẫn nhau, cuối cùng GV sẽ kết luận sản phẩm cuối cùng của các nhóm)

GV đánh giá:……… Nhóm được đánh giá: ………

Xếp loại: ………

- Phiếu đánh giá năng lực của HS

Giáo viên đánh giá:………

HS được đánh giá: ………

Tiếp thu các ý kiến của những HS khác và của GV

để điều chỉnh hoạt động của bản thân

Giải quyết vấn đề - Năng

lực vận dụng toán học

vào vật lí, hóa học …

Phát hiện ra vấn đề cần để giải quyết

Đề xuất ra các phương án để giải quyết các vấn đề Thực hiện giải quyết vấn đề để rút ra phương án tối

ưu

Tư duy

Tư duy cụ thể, tư duy trừu tượng

Tư duy lôgic

Tư duy sáng tạo

Tư duy biện chứng, tư duy phê phán

Tự quản lí

Làm chủ được các hành động bản thân trong học tập Biết làm việc độc lập theo thời gian biểu

Nhận biết và có phương pháp xử lý những mặt hạn chế của bản thân để hoàn thành nhiệm vụ

Giao tiếp

Xác định được mục tiêu giao tiếp Chủ động tự tin trong giao tiếp Lựa chọn nội dung, ngôn ngữ phù hợp Đưa ra ý tưởng mới để học tập tốt hơn

Năng lực hợp tác

Có khả năng đảm nhận vai trò khác nhau trong nhóm

Xác định trách nhiệm và hoạt động của bản thân

Đề xuất ý tưởng hay và sáng tạo

Sự phối hợp giữa các thành viên khi trình bày bài thu hoạch, sản phẩm

Năng lực áp dụng công

nghệ thông tin

Tìm kiếm, sử dụng các công cụ công nghệ thông tin

và truyền thông để hoàn thành bài

Sử dụng khả năng tra cứu, sử dụng phần mềm để để phát triển, hình thành ý tưởng giải quyết vấn đề

Năng lực tính toán

Sử dụng các phép tính: Tính toán, ước lượng

Sử dụng công cụ đo đạc, vẽ hình Vận dụng toán học: Tư duy, tìm phương án tối ưu

1.5 Thực trạng dạy học liên môn trong chương trình toán lớp 9

Theo tạp chí giáo dục, số 474, kỳ 2 năm 2020 trang 35-38, 21 Thực tế dạy học môn toán theo định hướng dạy học TH ở các lớp cuối cấp trung học

cơ sở trên địa bàn thành phố Hải Phòng, có nhiều GV chưa hiểu rõ được các kiến thức về phương pháp luận liên quan đến đối tượng của toán học đặc trưng của môn Toán, mối quan hệ hệ giữa các nội dung, sự liên hệ giữa toán học với các môn khoa học khác và toán học với thực tế trong cuộc sống Có

28

40% GV đã hiểu được những hạn chế khi chuẩn bị các tình huống DHTH cho

HS thực hành Nhìn chung GV có nhận thức được một số mặt của DHTH trong dạy học Toán của lớp 9 bởi thực tế, nhiều GV chưa được đào tạo, nâng cao kiến thức để DHTH Rất nhiều GV chưa hiểu rõ các nội dung về các môn khác mà bản thân không dạy, GV còn gặp khó khăn trong việc trang bị kiến thức, kĩ năng để thực hiện DHTH như: kỹ năng tự tìm tòi, nghiên cứu, thiết kế các tình huống, vấn đề DHTH Những tri thức có vai trò điều chỉnh hoạt động tìm tòi các tình huống TH gồm những dạng nào? Một tình huống được dùng để DHTH cần thỏa mãn những điều kiện tối thiểu nào? Có thể phân chia một tình huống DHTH theo những dạng chủ yếu nào để đảm bảo điều kiện

TH trong nội bộ môn Toán- DH TH LM

Từ quá trình quan sát HS làm bài, tôi nhận thấy, mặc dù các em HS rất hào hứng và tích cực tham gia vào quá trình giải quyết tình huống đưa ra, nhưng đa số còn gặp khó khăn trong việc huy động kiến thức từ môn khác để giải bài toán thực tế Việc vận dụng kiến thức từ các môn vật lý và hóa học đã được học vào giải quyết các bài toán còn hạn chế, HS chưa nắm được các kiến thức môn lý hóa để áp dụng vào giải toán Từ các khó khăn của GV và hạn chế của HS trong quá trình tổ chức dạy học môn Toán theo định hướng

TH ở các lớp 9 trên địa bàn TP Hải Phòng sẽ là nền tảng cho tôi nghiên cứu,

đề xuất các chương trình, giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học môn Toán theo định hướng THLM nói chung và môn toán lớp 9 trên địa bàn TP Hải Phòng

nói riêng

Dạy học theo chủ đề TH LM là một quan điểm dạy học hiện đại, nhằm phát huy sự chủ động, sáng tạo của HS, bên cạnh đó nâng cao chất lượng giáo dục trong các nhà trường Dạy học theo chủ đề TH LM là hình thức nghiên cứu, phát triển những nội dung, quan điểm, suy nghĩ chung, những nội dung liên quan giữa các môn học với nhau, tức là con đường TH những nội dung từ một số môn học có liên quan với nhau làm cho chương trình học của HS ý nghĩa hơn trong thực tiễn, và HS có thể chủ động nhiều hơn để tìm kiểm kiến

thức và vận dụng vào thực tiễn

29

Với những căn cứ ở trên tôi thấy dạy học theo chủ đề TH LM là một trong những phương pháp dạy học tích cực, thiết thực, đem lại hiệu quả cao cho người học và cho cả người dạy

Để điều tra thực trạng dạy học LM trong môn toán lớp 9, chúng tôi thực hiện khảo sát GV và HS

1.5.1 Mục đích khảo sát

Tìm hiểu thực trạng dạy học LM trong chương trình toán lớp 9 ở THCS hiện nay

1.5.2 Đối tượng khảo sát

- Giáo viên Toán: 27 giáo viên

- Chấm bài kiểm tra khảo sát của HS

1.5.4 Phương pháp xử lý kết quả điều tra

- Tính theo tỉ lệ phần trăm; qua đó tổng hợp, kết luận khái quát chung

Nội dung điều tra (Chi tiết trong Phụ lục 1)

1.5.5 Kết quả điều tra GV

Câu 1 Khi được hỏi Thầy/Cô có thường xuyên được tập huấn về việc

dạy học TH trong dạy học môn Toán hay không?

1 Rất thường xuyên 2 Thường xuyên

3 Không thường xuyên 4 Hiếm khi 5 Không

Đã có 6/27 chiếm 22% thầy cô trả lời thường xuyên được đi tập huấn về việc dạy học TH trong dạy học môn toán 3/27 chiếm 11% thầy cô trả lời

30

hiếm khi Còn lại các thầy cô trả lời hiếm khi hoặc không được đi tập huấn

Nhà trường giao GV chủ chốt tham gia các hương trình đào tạo của cấp trên, sau đó quay lại trường truyền đạt lại cho các đồng nghiệp trong tổ chuyên môn Các tổ chuyên môn toán triển khai dạy TH trong toàn bộ năm học Mỗi tổ chuyển môn có thể thực hiện riêng lẻ hoặc phối hợp thực hiện chung như Toán –Vật lí- Hóa học- Sinh

Câu 2 Dạy học tích hơp LM cho HS lớp 9 có cần thiết không?

Thống kê về câu trả lời của GV khi được hỏi về việc dạy học tích hơp

LM cho HS lớp 9 có cần thiết không, phần lớn GV đều cho rằng việc dạy học

TH là rất cần thiết, số liệu thống kê được trình bày ở biểu đồ hình 1.1

Biểu đồ 1.1 Biểu đồ ý kiến của GV trong việc dạy THLM trong chương

trình môn toán lớp 9

Có 6/27 GV lựa chọn câu trả lời là cần thiết (chiếm 22%), còn lại 78%

số GV được hỏi trả lời rất cần thiết dạy học TH cho HS và không có GV nào lựa chọn phương án không cần thiết Điều này cho thấy, việc dạy học TH LM toán 9 là việc làm có ý nghĩa, có tầm quan trọng tương đối lớn với HS lớp 9

Từ biểu đồ ta thấy, GV đều đồng ý việc thường xuyên sưu tầm các ví dụ, bài toán, thiết kế và tổ chức DH các chủ để THLM để phát triển hứng thú học tập hay phát triển năng lực HS là cần thiết và rất cần thiết

78%

22%

ý kiến của GV trong việc dạy tích hợp liên môn trong

chương trình môn toán lớp 9

31

Câu 3 Nhằm đánh giá hiểu biết của GV về dạy học tích hợp

Việc đánh giá được xác định theo 4 mức độ:

1 - Hiểu biết còn khá sơ sài và rất ít khi ứng dụng

2 - Hiểu biết và ít khi ứng dụng thực tế thực hiện

3 - Hiểu biết ở mức độ nắm được và vận dụng chưa thường xuyên;

4 - Hiểu biết kỹ càng và được thực hiện thường xuyên;

Bảng 1.1 Kết quả khảo sát giáo viên Toán hiểu biết về tích hợp

Từ đó chúng tôi thấy nhìn chung các thầy cô phần nào đều hiểu về TH

và có thực hiện dạy THLM nhưng việc đó ko thường xuyên và rất ít ứng dụng vào thực tế

32

Câu 4 Các vấn đề nảy sinh khi thầy cô khi day học TH là gì?

Thầy cô hãy đọc và tích vào ô có hoặc không:

Bảng 1.2 Các vấn đề GV gặp phải khi dạy học tích hợp

Các thầy cô ở các bộ môn khác nhau có luôn trao đổi, hỗ trợ

nhau trong giảng dạy những môn có sự liên quan không?

10/2

7 7/27

Có sự phối hợp giữa giáo viên và phụ huynh HS trong việc

tạo điều kiện cho các em học tập tốt nhất không?

21/2

7 6/27 Thầy cô có gặp khó khăn về phượng tiện, trang thiết bị dạy

học không?

15/2

7 12/27 Thầy cô có còn nhớ kiến thức cơ bản về môn hóa học không? 9/27 18/27 Thầy cô có còn nhớ kiến thức cơ bản về môn vật lý không? 8/27 20/27 Thầy cô có còn nhớ kiến thức cơ bản về môn khác không? 5/27 22/27

Khi GV được khảo sát trả lời về những hạn chế khi DHTH môn Toán ở THCS hiện nay, đa phần chúng tôi nhận được nội dung trả lời xoay quanh những vấn đề như sau:

- Thuận lợi: Cơ sở vật chất khang trang, đầy đủ, nguồn học liệu phục vụ chương trình dạy học lớn, phương tiện DH luôn được cập nhật, đáp ứng được nhu cầu về DH; HS luôn chủ động, sáng tạo với trách nhiệm được giao và nhóm triển khai rất hiệu quả

- Khó khăn: Thời gian để GV chuẩn bị tiết dạy rất lâu; Sự trao đổi, phối hợp giữa các GV bộ môn toán và lý, GV toán và hóa chưa được thường xuyên DHTH thường không thực hiện liên tục; Thỉnh thoảng có HS yếu không thể thực hiện được các nội dung mà GV đưa ra

Một số biện pháp có thể khắc phục các khó khăn, vướng mắc gặp phải trong DHTH môn Toán hiện nay đã được các thầy cô đề cập đến như sau: Xây dựng các CĐ DHTH cho các khối lớp từ đầu năm học; Kết hợp với các

GV bộ môn khác để nâng cao được hiệu quả; Bố trí sao cho đồng đều về trình

độ và ý thức học tập của mỗi HS trong các nhóm