NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH LƯỢNG ĂN VÀO, TỈ LỆ TIÊU HÓA, CÂN BẰNG NI-TƠ VÀ NÂNG CAO GIÁ TRỊ SỬ DỤNG THÂN CHUỐI SAU THU HOẠCH LÀM THỨC ĂN CHO DÊ doc

Hai thí nghiệm được thực hiện nhằm xác định lượng ăn vào, tỉ lệ tiêu hóa, cân bằng ni-tơ ở và nâng cao giá trị sử dụng thân chuối làm thức ăn cho dê.. Thí nghiệm 1 được bố trí theo kiểu

TẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, tập 71, số 2, năm 2012

NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH LƯỢNG ĂN VÀO, TỈ LỆ TIÊU HÓA,

CÂN BẰNG NI-TƠ VÀ NÂNG CAO GIÁ TRỊ SỬ DỤNG THÂN CHUỐI

SAU THU HOẠCH LÀM THỨC ĂN CHO DÊ

Nguyễn Hữu Văn Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế

Tóm tắt Hai thí nghiệm được thực hiện nhằm xác định lượng ăn vào, tỉ lệ tiêu

hóa, cân bằng ni-tơ ở và nâng cao giá trị sử dụng thân chuối làm thức ăn cho dê Thí nghiệm 1 được bố trí theo kiểu vuông latinh (4x4) với bốn khẩu phần là A (TC): thân chuối; B (TC–RUK): TC có bổ sung thêm RUK (là hỗn hợp Rỉ mật+Urê+Khoáng, với lượng là 2g/kg khối lượng dê); C (TC–LM): TC có bổ sung thêm lá mít tươi (với lượng bằng 1% khối lượng dê tính theo vật chất khô); D (TC–

RUK–LM): TC có bổ sung thêm RUK (với lượng là 2g/kg khối lượng dê) và lá mít tươi (với lượng bằng 1% khối lượng dê tính theo chất khô) Kết quả thí nghiệm này cho thấy có thể tận dụng thân cây chuối sau thu hoạch cho dê ăn, nhưng không nên cho dê ăn khẩu phần chỉ có thân cây chuối liên tục trong một thời gian dài vì chúng

sẽ bị giảm cân mà phải bổ sung thêm một số loại thức ăn để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của chúng Thí nghiệm 2 gồm có 8 dê đực chia làm 2 lô: lô đối chứng được nuôi chăn thả, lô thí nghiệm được nuôi nhốt bằng thức ăn tương tự khẩu phần D ở thí nghiệm 1 Kết quả thí nghiệm này cho thấy khi được nuôi nhốt với khẩu phần là thân chuối, có bổ sung thêm hỗn hợp RUK và lá mít thì dê cho tăng trọng tương đương với dê nuôi chăn thả (106 so với 104 g/con/ngày)

Từ khóa: Cân bằng ni-tơ, dê, tăng trọng, thân chuối, tỉ lệ tiêu hóa

1 Đặt vấn đề

Nuôi dê có ưu thế là vốn đầu tư ban đầu thấp, dễ nuôi, sinh sản nhanh, ít bệnh tật

Vì vậy, dê là loài gia súc đang được nhiều địa phương trong cả nước quan tâm chỉ đạo phát triển nhằm nâng cao thu nhập, góp phần xóa đói giảm nghèo [3]

Ở nước ta, theo tập quán dê thường được nuôi theo hình thức chăn thả là chủ yếu Nguồn cung cấp thức ăn cho dê gần như phụ thuộc hoàn toàn vào cây cỏ ở trên bãi chăn Tình trạng khan hiếm nguồn thức ăn xanh cho gia súc nhai lại nói chung, cho dê nói riêng thường xảy ra vào mùa khô hạn khi cây cỏ kém phát triển, hoặc mưa rét khi không thể chăn thả dê Mặt khác trong những năm gần đây diện tích đất chăn thả ở hầu hết các địa phương trong cả nước đều bị thu hẹp [3] Do đó việc tận dụng các nguồn phụ phẩm nông nghiệp là một trong những giải pháp có thể giải quyết các vấn đề nêu trên

Chuối là cây ăn quả được trồng phổ biến khắp nơi trong nước ta Ở nhiều vùng

gò đồi chuối được chọn là cây trồng chính, mang lại thu nhập khá cao từ sản phẩm chính là quả Thân cây chuối sau khi thu hoạch buồng vẫn còn tươi, sinh khối lớn, hàm lượng xơ thô cao có thể tận dụng làm thức ăn cho gia súc nhai lại Bùi Quang Tuấn và Nguyễn Văn Hải (2004) đã từng công bố kết quả nghiên cứu sử dụng thân cây chuối làm thức ăn cho bê sữa lai sinh trưởng trong vụ đông Tuy nhiên, việc sử dụng thân cây chuối sau thu hoạch làm thức ăn cho gia súc nhai lại nói chung và cho dê nói riêng vẫn chưa được người chăn nuôi quan tâm, thường hay vứt bỏ, đây là một việc làm rất lãng phí và gây ô nhiễm môi trường Thân cây chuối có hàm lượng nước cao, giá trị dinh dưỡng và hàm lượng protein thô thấp [11], có thể hạn chế đến lượng ăn vào và sức sản xuất của dê, cho nên cần sử dụng thêm một số loại thức ăn bổ sung để cân đối khẩu phần, đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của dê

Vì vậy nghiên cứu này nhằm xác định lượng ăn vào, tỉ lệ tiêu hóa, cân bằng nitơ và nâng cao giá trị sử dụng thân cây chuối sau thu hoạch làm thức ăn cho dê

2 Vật liệu và phương pháp nghiên cứu

2.1 Thí nghiệm 1

Xác định lượng ăn vào, tỷ lệ tiêu hóa, cân bằng nitơ và nâng cao giá trị sử dụng thân cây chuối sau thu hoạch làm thức ăn cho dê

Bốn (4 dê đực) trong độ tuổi khoảng 12-14 tháng tuổi, khối lượng bình quân 16±3,54 kg (Trung bình±Độ lệch chuẩn) được chọn đưa vào thí nghiệm Dê được nuôi

cá thể trong cũi tiêu hóa có máng ăn, máng uống riêng biệt Dê được nuôi thích nghi 2 tuần trước khi bắt đầu thí nghiệm Thí nghiệm được bố trí theo kiểu vuông latinh gồm

có 4 dê, 4 khẩu phần ăn, 4 giai đoạn Mỗi giai đoạn gồm có 12 ngày, trong đó: 7 ngày đầu cho gia súc làm quen với khẩu phần ăn mới và tiếp theo là 5 ngày thu mẫu

Thân cây chuối tiêu (Musa acuminata) sau thu hoạch còn tươi được thái mỏng

khoảng 1-2cm trước khi cho ăn Lá mít tươi được thu hái tách riêng cành Hỗn hợp rỉ mật, urê và khoáng (RUK) được phối trộn đều theo công thức sau: 2,7kg rỉ mật + 1,3kg nước + 3,3kg cám gạo + 1,3kg urê + 0,3kg Diammonium phosphate (NH4)2HPO4) + 0,5kg muối ăn + 0,5kg vôi + 0,1kg lưu huỳnh Kết quả phân tích thành phần dinh dưỡng các loại thức ăn sử dụng trong thí nghiệm này được trình bày ở bảng 1

Bảng 1 Thành phần hóa học của các loại thức ăn dùng trong thí nghiệm

Loại thức ăn

Chỉ tiêu

Thân cây chuối

Hỗn hợp urê, rỉ mật

và khoáng

Bốn khẩu phần ăn được thí nghiệm như sau: A (TC): chỉ cho ăn thân cây chuối;

B (TC–RUK): TC có bổ sung thêm RUK (với lượng là 2g/kg khối lượng cơ thể dê); C (TC–LM): TC có bổ sung thêm lá mít (với lượng bằng 1% khối lượng cơ thể dê tính theo vật chất khô ); D (TC–RUK–LM): TC có bổ sung thêm RUK (với lượng là 2g/kg khối lượng cơ thể dê) cộng với lá mít (với lượng bằng 1% khối lượng cơ thể dê tính theo vật chất khô)

Lượng lá mít và hỗn hợp RUK bổ sung được chia làm 2 bữa: sáng lúc 7 giờ 15 phút và chiều lúc 13 giờ 30 phút Thân cây chuối được cho ăn thỏa mãn, nước uống được cung cấp đầy đủ trong suốt thời gian thí nghiệm Hỗn hợp RUK được bôi lên thân cây chuối đã thái mỏng và cho ăn hết đầu mỗi bữa ăn

Mẫu các loại thức ăn, mẫu phân và mẫu nước tiểu được lấy trong giai đoạn thu mẫu (liên tục 5 ngày) để phân tích thành phần hóa học Vật chất khô (DM), vật chất hữu

cơ (OM), nitơ tổng số, mỡ thô (EE), và khoáng tổng số (Ash) được phân tích theo AOAC (1990) Xơ không hòa tan trong chất tẩy trung tính (NDF) được xác định theo Van Soest và cộng sự (1991) Năng lượng tổng số (GE) được xác định bằng Bomb Calorimeter (Bomb Calorimeter 6300, Đức)

Số liệu được xử lý theo mô hình phân tích thống kê GLM dùng cho thiết kế thí nghiệm theo kiểu ô vuông la tinh với độ tin cậy P<0,05 bằng phần mềm Minitab Version 14.0

2.2 Thí nghiệm 2

So sánh tăng trọng của dê nuôi nhốt bằng khẩu phần ăn là thân cây chuối, lá mít

có bổ sung hỗn hợp RUK với dê được nuôi chăn thả trên bãi chăn

Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp phân lô hoàn toàn ngẫu nhiên (CRD) tại Trung tâm nghiên cứu vật nuôi Thủy An, trường Đại học Nông Lâm Huế Tám dê đực, giống dê Cỏ, độ tuổi khoảng 10 - 12 tháng, khối lượng cơ thể trung bình là 12,0±1,51 kg được chia làm 2 lô: lô đối chứng và lô thí nghiệm, mỗi lô 4 con Dê được nuôi thích nghi với điều kiện thí nghiệm 2 tuần trước khi chính thức được cân để theo dõi trong thời gian kéo dài 2 tháng

Ở lô đối chứng, dê được chăn thả theo đàn khoảng 8 giờ/ngày, ăn thức ăn trên bãi chăn tự nhiên, không bổ sung thêm thức ăn tại chuồng Ở lô thí nghiệm, mỗi dê được nhốt vào mỗi cũi, có máng ăn máng uống riêng Khẩu phần thức ăn gồm có: Thân cây chuối thái mỏng khoảng 1- 2 cm cho ăn thỏa mãn Bên cạnh đó dê còn được bổ sung thêm hỗn hợp RUK (với lượng 2/g khối lượng dê) với lá mít (với lượng bằng 1% khối lượng dê tính theo VCK) Lá mít và hỗn hợp RUK được cho ăn 2 bữa: sáng lúc 7 giờ 15 phút và chiều lúc 13 giờ 30 phút, nước uống tự do trong suốt thời gian thí nghiệm

Số liệu được xử lý theo mô hình phân tích thống kê GLM dùng cho thiết kế CRD với độ tin cậy P<0,05 bằng phần mềm Minitab 14.0

3 Kết quả và thảo luận

3.1 Thí nghiệm 1

3.1.1 Lượng ăn vào thực tế các loại khẩu phần

Kết quả phân tích ở bảng 1 cho thấy hàm lượng DM và CP trong thân cây chuối sau thu hoạch buồng là rất thấp, lần lượt là 6,06% và 3,65% Bùi Quang Tuấn và Nguyễn Văn Hải (2004) phân tích thành phần dinh dưỡng của thân cây chuối lá ở miền Bắc cho biết hàm lượng DM là 6,60%, CP là 9,85% Kết quả phân tích của Viện Chăn nuôi (2001) ở thân cây chuối sau khi thu buồng có hàm lượng DM là 5,70% là hàm lượng CP là 10,5%

Bảng 2 Lượng ăn vào thực tế của dê đối với các loại khẩu phần thí nghiệm

Khẩu phần Thành phần

Tổng lượng

Tổng lượng

- OM (g) 161 189 294 357 -

Tỉ lệ DM ăn vào so với P

a

1,45a 2,16b 2,64b 0,115

(Giá trị bình quân trên cùng một hàng có số mũ khác nhau thì sai khác có ý nghĩa thống

kê với P<0,05)

Số liệu theo dõi lượng ăn vào của dê được trình bày ở bảng 2 cho thấy trung bình mỗi ngày dê ăn vào khoảng 3095 g khi chỉ được ăn thây cây chuối mà không bổ sung thêm bất cứ loại thức ăn nào Lượng thân chuối thu nhận này nếu qui đổi ra chất khô thì chỉ được 188 g/con/ngày, tương đương với 1,25% so với khối lượng của dê

Các tác giả Devendra và McLeroy (1982) cho biết dê Jumnapari (Ấn Độ) ăn vào mức 3,1%, nhưng dê Katjang (Malaysia) ăn vào với mức từ 2,2 - 2,8% tùy theo chất lượng cỏ, so với khối lượng cơ thể Như vậy, dê trong thí nghiệm được cho ăn khẩu phần A chỉ thu nhận được một lượng chất khô quá ít so với nhu cầu bình thường Lượng thân cây chuối ăn vào hạn chế như thế này có thể là do thân chuối có tính ngon miệng không cao, dê không thích ăn nếu chỉ cho ăn đơn độc, mặt khác hàm lượng nước cao cũng góp phần làm tăng tỉ lệ choán và tập tính của dê là không thích các loại thức ăn có chứa quá nhiều nước

Khi cho ăn khẩu phần B, có bổ sung thêm hỗn hợp RUK thì lượng thức ăn thu nhận được có tăng lên: tổng lượng tính theo nguyên dạng tăng từ 3095g lên 3298 g/con/ngày, tính theo DM tăng từ 188 g lên 223 g/con/ngày, và tỉ lệ chất khô thu nhận so với khối lượng cơ thể tăng từ 1,25% lên 1,45% Điều này chứng tỏ việc bổ sung hỗn hợp RUK đã góp phần làm tăng tính ngon miệng cho dê Tuy nhiên, tổng lượng ăn vào chỉ tăng đáng kể (P<0,05) khi dê được bổ sung thêm lá mít hoặc bổ sung thêm cả hỗn hợp RUK và lá mít, khi đó tỉ lệ thức ăn thu nhận tính theo DM so với khối lượng cơ thể

dê khi cho ăn khẩu phần C và D tương ứng là 2,16 và 2,64% Tương tự, lượng thu nhận

OM và CP cũng tăng lên đáng kể khi dê được bổ sung thêm hỗn hợp RUK hoặc lá mít hoặc hỗn hợp RUK cộng với lá mít

Những kết quả thí nghiệm nêu cho thấy: có thể sử dụng thân cây chuối làm thức

ăn cho dê, nhưng không thể sử dụng đơn độc vì như vậy sẽ không thể cung cấp đủ nhu cầu dinh dưỡng cho dê, thậm chí lượng ăn vào hạn chế thấp hơn nhiều so với nhu cầu duy trì Do hàm lượng nước cao, giá trị dinh dưỡng thấp cho nên khi sử dụng thân cây chuối làm thức ăn cho dê cần phải chú ý kết hợp với các loại thức ăn thô xanh khác và nên bổ sung thêm thức ăn có giá trị dinh dưỡng cao

3.1.2 Tỉ lệ tiêu hóa các thành phần dinh dưỡng có trong khẩu phần

Tỉ lệ tiêu hóa in vivo các thành phần dinh dưỡng có trong thức ăn là chỉ tiêu quan

trọng đánh giá giá trị dinh dưỡng của loại thức ăn đó cũng như hiệu quả sử dụng thức ăn của

gia súc Kết quả thí nghiệm tiêu hóa biểu kiến DM, OM, CP trên dê được cho ăn các khẩu phần A, B, C, D được trình bày ở bảng 3

Bảng 3 Tỉ lệ tiêu hóa DM, OM, và CP có trong các khẩu phần ăn

Khẩu phần Thành phần

(Giá trị bình quân trên cùng một hàng có số mũ khác nhau thì sai khác có ý nghĩa thống

kê với P<0,05)

Nhìn chung tỉ lệ tiêu hóa DM, OM, và CP có trong các loại khẩu phần thí nghiệm đều ở mức thấp Các tác giả Ffoulkes và Preston (1977) cho biết tỉ lệ tiêu hóa DM của thân cây chuối ở bò là 75,4% Nguyễn Xuân Bả (2006) công bố kết quả một loạt các thí

nghiệm tiêu hóa in vivo trên dê và cừu khi cho ăn lá dâu và lá dâm bụt có tỉ lệ tiêu hóa

DM dao động từ 58,0 - 76,2%, tỉ lệ tiêu hóa OM dao động từ 63,1 - 80,3%, và tỉ lệ tiêu hóa CP dao động từ 79,9 - 84,4%

Khi chỉ cho ăn thân cây chuối (khẩu phần A), tỉ lệ tiêu hóa DM, OM và CP tương ứng là 60,8%, 61,1%, và âm 7,4% Do hàm lượng CP có trong thân cây chuối quá thấp (6,06%) lại thêm lượng thu nhận bị hạn chế như đã thảo luận ở phần trước nên lượng CP thu nhận bình quân chỉ 6,8 g/con/ngày (bảng 4) Lượng CP cung cấp trong khẩu phần thiếu buộc dê phải huy động protein cơ thể để đáp ứng nhu cầu hoạt động trao đổi chất, cho nên kết quả phân tích cho thấy lượng CP có trong phân lớn hơn so với lượng CP ăn vào của dê

Tỉ lệ tiêu hóa các thành phần dinh dưỡng đã được cải thiện rõ rệt khi dê được cho ăn khẩu phần B (có bổ sung thêm hỗn hợp RUK) Tỉ lệ tiêu hóa DM tăng từ 60,8% lên 66,9%, OM tăng từ 61,1% lên 66,8%, đặc biệt CP tăng từ âm 7,4% lên 60,4%

Mặc dù tỉ lệ tiêu hóa DM và OM khi dê được cho ăn khẩu phần C và khẩu phần

D không thay đổi đáng kể so với khi cho ăn khẩu phần A và thấp hơn khi cho ăn khẩu B nhưng tỉ lệ tiêu hóa CP lại tăng lên đáng kể và cao nhất khi cho ăn khẩu phần D Có lẽ hàm lượng CP cao trong lá mít và hàm lượng đường dễ lên men và CP cao trong hỗn hợp RUK bổ sung là nguyên nhân của sự tăng cao tỉ lệ tiêu hóa CP khi dê được cho ăn khẩu phần D

Các kết quả trên gợi ý rằng việc phối hợp hoặc bổ sung thêm thức ăn giàu hàm lượng CP khi cho dê ăn thân cây chuối là cần thiết

3.1.3 Cân bằng nitơ ở dê được cho ăn các khẩu phần thí nghiệm

Do hàm lượng CP có trong thân cây chuối thấp (bảng 1), lượng ăn vào hạn chế (bảng 2) và các loại thức ăn bổ sung có hàm lượng CP khá cao nên có sự khác nhau đáng kể (P<0,05) về lượng N thu nhận khi dê được ăn các khẩu phần khác nhau Kết quả tính toán cân bằng N ở dê khi ăn các khẩu phần thí nghiệm được trình bày ở bảng 4

Bảng 4 Cân bằng nitơ ở dê được cho ăn các khẩu phần thí nghiệm

Khẩu phần Thành phần

N thu nhận (mg/ngày) 1095a 2959a 5707b 7891c 433

N thải ra phân (mg/ngày) 1192a 1179a 2210b 2552b 188

N thải ra nước tiểu

a

1958b 982a 1893b 108

N tích lũy (mg/ngày) -1132a -178a 2515b 3446b 303

(Giá trị bình quân trên cùng một hàng có số mũ khác nhau thì sai khác có ý nghĩa thống

kê với P<0,05)

Khi được cho ăn khẩu phần A chỉ có thân cây chuối dê đã thải ra theo phân và nước tiểu lượng N lớn hơn gấp đôi so với lượng N thu nhận từ thức ăn ăn vào Điều này củng cố nhận định rằng do lượng CP thu nhận không đáp ứng đủ nhu cầu nên dê buộc phải huy động protein cơ thể để đáp ứng nhu cầu trao đổi chất rồi bài tiết ra phân và nước tiểu Vì vậy cân bằng N tích lũy là âm 1132mg/ngày (-103,3% so với lượng thu nhận)

Khi dê được cho ăn khẩu phần B, có bổ sung thêm hỗn hợp RUK thì lượng N thu nhận tăng lên xấp xỉ 3 lần, tỉ lệ thải ra theo phân và nước tiểu giảm đáng kể cho nên cân bằng N tích lũy chỉ còn âm 178 mg/ngày (-6,0% so với lượng thu nhận)

Do hàm lượng CP trong lá mít và hỗn hợp RUK cao (bảng 1) nên khi dê được cho ăn khẩu phần C hoặc D, có bổ sung thêm lá mít hoặc lá mít cùng với hỗn hợp RUK lượng thu nhận N tăng lên đáng kể (P<0,05) so với khi cho ăn khẩu phần A hoặc B Trong các trường hợp đó tuy tổng lượng N thải ra theo phân và nước tiểu có tăng nhưng

tỉ lệ thải ra so với lượng thu nhận lại giảm nên lượng và tỉ lệ tích lũy tăng lên đáng kể (P<0,05)

Như vậy với loại thức ăn nghèo dinh dưỡng như thân cây chuối sau thu hoạch,

nếu được bổ sung thêm thức ăn giàu dinh dưỡng như hỗn hợp RUK hoặc phối hợp với thức ăn thô xơ có hàm lượng CP cao như lá mít thì hiệu quả sử dụng đã được tăng lên đáng kể

3.2 Thí nghiệm 2

3.2.1 Lượng ăn vào thực tế của dê ở lô thí nghiệm

Bảng 5 Lượng ăn vào thực tế của dê ở lô thí nghiệm

Dê số Thành phần

Bình quân lượng ăn vào

Bình quân VCK thu nhận

Theo dõi lượng ăn vào hằng ngày của dê cho thấy: trung bình mỗi ngày dê ăn vào khoảng 4559g/con/ngày Nếu quy đổi ra VCK thì khoảng 423 gVCK/con/ngày, tương đương với 2,75%/ P cơ thể sống

Các tác giả Devendra và Mc Leroy (1982) cho biết, dê Jumnapari (Ấn Độ) ăn vào mức 3,1%, nhưng dê Katjang (Malaysia) ăn vào với mức 2,2 - 2,8% tùy theo chất lượng cỏ, so với khối lượng cơ thể Như vậy, dê trong thí nghiệm khi cho ăn khẩu phần này, lượng VCK thu nhận vào tương đối đủ so với nhu cầu của dê Mặc dù thân chuối

có hàm lượng chất dinh dưỡng thấp, tính ngon miệng không cao (như đã thấy ở thí nghiệm 1: bảng 1 và bảng 2), nhưng do được bổ sung các thức ăn giàu chất dinh dưỡng như lá mít và hỗn hợp RUK nên làm tăng tính ngon miệng, làm tăng lượng thu nhận cũng như làm tăng tỷ lệ tiêu hóa thức ăn

Kết quả trên cho thấy rằng có thể sử dụng thân chuối làm thức ăn cho dê nuôi nhốt hoàn toàn nhưng không nên sử dụng đơn độc thân chuối mà phải bổ sung thêm các thức ăn giàu chất dinh dưỡng mới đảm bảo cung cấp đủ nhu cầu cho dê sinh trưởng và phát triển bình thường được

3.2.2 Kết quả theo dõi tăng trọng của dê

Trong điều kiện nuôi chăn thả dựa hoàn toàn vào nguồn thức ăn tự nhiên trên bãi

chăn, kết quả điều tra của Từ Quang Hiển và CS (1996) trên giống dê cỏ địa phương giai đoạn 9-12 tháng tuổi, nuôi tại Bắc Thái cho biết tăng trọng của dê khoảng từ 56-72g/con/ngày Một kết quả công bố gần đây của Từ Quang Hiển và CS (2005) cho biết tăng trọng của dê cỏ Bắc Thái giai đoạn 6-12 tháng tuổi chỉ từ 24-36g/con/ngày Với các giống dê nói trên, nếu được bổ sung thêm thức ăn giàu đạm (Nguyễn Bách Việt, 1994) hoặc thức ăn tinh Từ Quang Hiển và CS (1996) thì tăng trọng có thể tăng lên từ 25-50% Trong khi đó kết quả ở bảng 6 khi theo dõi trên đàn dê của lô đối chứng được nuôi chăn thả trong thí nghiệm này cho tăng trọng cao hơn nhiều (bình quân 104g/con/ngày) Điều này chứng tỏ dê ở lô đối chứng đã được nuôi dưỡng khá tốt bằng nguồn thức ăn sẵn có trên bãi chăn

Bảng 6 Khối lượng và tăng trọng của dê

(X ± SD)

Lô thí nghiệm (X

± SD)

Bình quân khối lượng ban đầu (kg) 11,8 ± 2,5 12,3 ± 2,6 Bình quân khối lượng kết thúc (kg) 18,0 ± 2,8 18,6 ± 3,8 Chêch lệch khối lượng sau 2 tháng (kg) 6,25 ± 1,0 6,40 ± 1,5

Ở lô thí nghiệm, mặc dù dê được cho ăn khẩu phần cơ sở là thân cây chuối có giá trị dinh dưỡng thấp, nhưng nhờ có bổ sung thêm lá mít và hỗn hợp rỉ mật-urê-khoáng nên lượng thức ăn thu nhận, tỷ lệ tiêu hóa, cân bằng nitơ tăng (như đã trình bày trong kết quả thí nghiệm 1) Vì thế mà tăng trọng bình quân của dê ở lô thí nghiệm (106g/con/ngày) cũng tương đương với dê ở lô đối chứng

Kết quả trên cho thấy có thể sử dụng thân chuối làm thức ăn cho dê nuôi nhốt hoàn toàn, nhưng phải bổ sung thêm thức ăn bổ sung có chất lượng cao (giàu protein và tinh bột) Việc sử dụng thân chuối làm thức ăn cho dê có thể giải quyết được vấn đề thiếu thức ăn thô xanh vào những thời kỳ trong năm như khi mưa rét không thuận lợi cho chăn thả, hoặc mùa khô hạn khan hiếm thức ăn thô xanh Mặt khác cũng có thể sử dụng nguồn thức ăn này để phát triển mô hình nuôi dê nhốt hoàn toàn hoặc bán chăn thả

4 Kết luận

- Thân cây chuối sau thu hoạch có giá trị dinh dưỡng thấp: hàm lượng DM chỉ chiếm 6,06%; OM 85,7%; CP 3,65%; EE 2,32%; khoáng tổng số 14,3%

- Dê được cho ăn khẩu phần chỉ có thân chuối thì lượng DM thu nhận chỉ khoảng 1,25% so với khối lượng cơ thể, nhưng khi được bổ sung thêm hỗn hợp RUK, hoặc lá mít, hoặc RUK phối hợp với lá mít thì tổng lượng DM thu nhận tăng lên đáng

kể

- Với khẩu phần ăn chỉ có thân chuối thì tỉ lệ tiêu hóa DM, OM và CP đều thấp

Tỉ lệ tiêu hóa các thành phần dinh dưỡng đó, nhất là tỉ lệ tiêu hóa CP được cải thiện rõ rệt khi dê được bổ sung thêm hỗn hợp RUK, hoặc lá mít, hoặc RUK phối hợp với lá mít

- Có thể tận dụng thân cây chuối sau thu hoạch làm thức ăn cho dê nhưng kết quả tính toán cân bằng N cho thấy rằng không thể cho dê ăn khẩu phần chỉ có thân cây chuối liên tục trong một thời gian dài vì chúng sẽ bị giảm cân

- Khi được nuôi bằng khẩu phần là thân chuối, có bổ sung thêm hỗn hợp RUK

và lá mít thì dê cho tăng trọng tương đương với chăn thả hoàn toàn (106 so với 104 g/con/ngày)

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 AOAC (Association of Official Analytical Chemists), Official methods of Analysis,

15th edn Vol 1 Washington, DC., USA 1990

2 Bùi Quang Tuấn và Nguyễn Văn Hải, Nghiên cứu sử dụng thân cây chuối làm thức ăn cho bê sữa lai sinh trưởng trong vụ đông, Tạp chí KHKT Nông nghiệp, Trường ĐH

Nông nghiệp Hà Nội Tập 2, số 1, (2004), 52–55

3 Cục Chăn nuôi, Tóm tắt đề án phát triển chăn nuôi dê, cừu giai đoạn 2007 – 2020, Bộ

Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Hà Nội, 2006

4 Devendra, C and G.B.McLeroy, Goat and Sheep Production in the Tropics,

Intermediate Tropical Agriculture Series Longman, London and New York, 1982

5 Ffoulkes, D and T R Preston, The banana plant as cattle feed: digestibility and voluntary intake of different proportions of leaf and pseudostem, Trop Anim Prod

Vol.3, (1977), 2

6 Nguyễn Bách Việt, Ảnh hưởng của bột lá keo dậu đến khả năng sản xuất sữa của bò và tăng trọng của dê, Luận án Thạc sĩ, Trường Đại học Nông nghiệp I Hà Nội 1994

7 Nguyễn Xuân Bả, Đánh giá khả năng sử dụng cây dâu tằm (Morus alba), cây dâm bụt (Hibiscus Rosa Sinensis L.) làm thức ăn cho gia súc nhai lại ở miền Trung, Việt Nam,

Luận án tiến sĩ khoa học nông nghiệp, Đại học Huế, 2006

8 Từ Quang Hiển, Nguyễn Thị Liên, Trần Trang Nhung, Nguyễn Đức Thắng, Đỗ Quốc

Tuấn, Nghiên cứu hiệu quả của việc bổ sung thức ăn cho dê cái nuôi con, dê con và dê thịt trong vụ Đông Xuân, Tuyển tập các công trình nghiên cứu khoa học về chăn nuôi

Nxb Nông nghiệp Hà Nội, (2005), 160-172

9 Từ Quang Hiển, Đặng Quang Nam, Nguyễn Đình Minh, Trần Trang Nhung, Ngô Nhật

Thắng, Nguyễn Trọng Đại, Điều tra dê cỏ tại Bắc Thái và lai tạo giữa dê đực Bách Thảo với dê cái địa phương, Kết quả đề tài cấp Bộ năm 1996 Trường Đại học Nông

Lâm, Đại học Thái Nguyên, 1996

10 Van Soest, P J., J B Robertson and B A Lewis, Methods for dietary fiber, neutral