TIỂU LUẬN PHÁP LUẬT QUỐC TẾ Đề tài Bình luận vấn đề hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng chống tội phạm trong giai đoạn hiện nay I MỞ ĐẦU Hiện nay, khi quá trình toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, xuất.
Trang 1TIỂU LUẬN: PHÁP LUẬT QUỐC TẾ
Đề tài: Bình luận vấn đề hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng chống tội phạm trong giai đoạn hiện nay.
Hiện nay, khi quá trình toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, xuất hiện ngày càng nhiều những tội phạm mà phạm vi hoạt động và ảnh hưởng không còn chỉ gói gọn trong một quốc gia mà còn vượt ra ngoài biên giới quốc gia Có những hành động tội ác đặc biệt nghiêm trọng, không chỉ xâm hại đến lợi ích của cá nhân hay nhóm nhỏ cộng đồng mà còn xâm hại đến lợi ích của cả dân tộc, quốc gia và thậm chí cả cộng đồng quốc tế, đó là tội ác quốc tế và cùng với sự phát triển của xã hội, tình hình tội phạm quốc tế và tội phạm xuyên quốc gia ngày càng phát triển mạnh mẽ Để đấu tranh phòng, chống những loại tội phạm này, chỉ nỗ lực của pháp luật quốc gia là không đủ mà còn cần có sự hợp tác của các quốc gia với nhau, sự hợp tác mang tầm quốc tế
Trang 2II KHÁI NIỆM VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN HỢP
TÁC QUỐC TẾ ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG TỘI PHẠM:
1 Khái niệm:
Về nguyên tắc thì tội phạm được thực hiện trên lãnh thổ quốc gia nào thì quốc gia đó có thẩm quyền xét xử nhưng những trường hợp tội phạm vượt ra ngoài biên giới quốc gia sẽ phát sinh yêu cầu hợp tác quốc tế đấu tranh phòng, chống tội phạm Phòng chống tội phạm là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp, phương pháp, chiến lược nhằm ngăn chăn, khác phục hậu quả tội phạm từ
đó, nếu hiểu theo nghĩa rộng thì hợp tác quốc tế đấu tranh phòng, chống tội phạm là các hoạt động của cộng đồng quốc tế nhằm ngăn ngừa và khắc phục hậu quả ủa tội phạm trong đời sống quốc gia và quốc tế còn nếu hiểu theo nghĩa hẹp thì đó là sự thỏa thuận, trao đổi và thống nhất các kế hoạch, chương trình chung giữa các quốc gia với nhau trên cơ sở hỗ trợ, giúp đỡ lẫn nhau nhằm đạt được mục tiêu chung đó là đấu tranh và phòng ngừa tội phạm vì lợi ích của các bên hữu quan cũng như phù hợp với pháp luật quốc gia và pháp luật quốc tế
Hoạt động hợp tác quốc tế trên thực tế được thực hiện qua các hoạt động tư pháp: thứ nhất, xác định quyền tài phán hay phân định thẩm quyền xét xử của các quốc gia trong trường hợp phát sinh xung đột về thẩm quyền tài phán; thứ hai, thoat thuận thành lập Tòa án quốc tế xét xử các tội phạm quốc tế; thứ ba, tương trợ tư pháp của các quốc gia trong các vụ việc hình sự, về các hoạt động
có tính chất tư pháp
2 Cơ sở pháp lý:
Hoạt động hợp tác đấu tranh phòng, chống tội phạm quốc tế được thực hiện dựa trên tổng hợp các quy phạm được nêu trong các điều ước song phương, đa phương; các quy định được nêu trong pháp luật quốc gia và các nguyên tắc được hình thành trong thực tiễn tư pháp hình sự quốc tế mà trên cơ sở đó các quốc gia
có quyền và trách nhiệm hợp tác với các quốc gia khác nhằm mục đích đấu tranh phòng, chống tội phạm
Trang 33 Hình thức pháp lý:
Hình thức pháp lý thực chất là phương thức thể hiện, phương thức tổ chức
và thực hiện của hoạt động hợp tác quốc tế phòng, chống tội phạm, nó quyết định hiệu quả của hoạt động hợp tác quốc tế phòng, chống tội phạm Hoạt động hợp tác bao gồm những hai hình thức cơ bản sau: hợp tác chính thức giữa các chính phủ với nhau và hợp tác không chính thức giữa các cơ quan có thẩm quyền, hệ thống chuyên ngành hoặc tổ chức có liên quan trong công tác phòng chống tội phạm giữa các quốc gia với nhau Hiện nay tại Việt Nam, các hình thức nói trên được thực hiện thống qua các kênh chủ yếu là Văn phòng INTERPOL, Bộ ngoại giao, các kênh hợp tác trao đổi trực tiếp bằng các hiệp định tương trợ tư pháp đa phương, song phương giữa các bên hữu quan
Đối với tội phạm quốc tế hay tội ác quốc tế, các quốc gia có thể tự xét xử các tội phạm chiến tranh theo quy định riêng trong bộ luật hình sự của nước mình; các quốc gia có thể thỏa thuận và thống nhất ký kết các điều ước quốc tế
để thành lập các tòa án quân sự quốc tế hoặc thành lập Toà án quốc tế theo quyết định của Hội đồng bảo án Liên hợp quốc Đối với tội phạm có tính chất quốc tế
và tội phạm hình sự chung, phương thức hợp tác chủ yếu nhất giữa các quốc gia
là ký kết các điều ước quốc tế song phương và đa phương toàn cầu hoặc trong khu vực đồng thời có sự bảo trợ của cá tổ chức quốc tế có liên quan
4 Tương trợ tư pháp về hình sự và dẫn độ
Trong các vụ án hình sự có yếu tố nước ngoài, tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, cơ quan tư pháp của quốc gia không thể tự mình tiến hành các hoạt động tố tụng thông thường mà phải thông qua sự giúp đỡ, tương trợ của quốc gia khác Hoạt động tố tụng này được gọi là tương trợ tư pháp về hình sự- Mutual legal assistance in criminal matter
Tương trợ tư pháp về hình sự là một khái niệm hiện đại trong luật quốc tế Khái niệm này xuất hiện trong công ước Liên hợp quốc về chống buôn lậu ma tuý và chất hướng thần năm 1988, Hiệp định mẫu của Liên hợp quốc về tương
Trang 4trợ pháp lý về hình sự năm 1990 Ngày nay tương trợ tư pháp về hình sự cũng được ghi nhận trong các điều ước quốc tế đa phương, song phương và pháp luật của hầu hết các quốc gia
Tương trợ tư pháp về hình sự chỉ đặt ra trong các vụ án về hình sự có yếu
tố nước ngoài Thực chất của vấn đề tương trợ tư pháp về hình sự là hợp tác quốc tế trong giải quyết các xung đột về quyền tài phán hình sự quốc gia nhằm phòng chống tội phạm một cách hiệu quả nhất
Trong khoa học pháp lý chưa đưa ra định nghĩa về tương trợ tư pháp về hình sự Tuy vậy, căn cứ vào bản chất của hoạt động tương trợ tư pháp về hình
sự, có thể hiểu: “Tương trợ tư pháp về hình sự là việc cơ quan có thẩm quyền của các quốc gia liên quan, căn cứ vào các điều ước quốc tế và pháp luật quốc gia thực hiện một hoặc một số hoạt động về trao đổi thông tin; tống đạt giấy tờ,
hồ sơ, tài liệu; triệu tập nhân chứng; thu thập hoặc cung cấp chứng cứ; truy cứu trách nhiệm hình sự và thực hiện các yêu cầu tương trợ tư pháp khác về hình sự nhằm hỗ trợ, giúp đỡ lẫn nhau trong giải quyết vụ án có yếu tố nước ngoài.” Dẫn độ là một hình thức tương trợ tư pháp giữa các quốc gia Trong đó quốc gia được yêu cầu dẫn độ, dựa trên cơ sở của pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia, chuyển gia người có hành vi phạm tội hoặc người đã bị kết án bằng một bản án có hiệu lực pháp luật đang có mặt trên lãnh thổ của quốc gia để yêu cầu để quốc gia yêu cầu tiến hành truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thi hành bản án đối với người đó
Các nguyên tắc pháp lý chủ yếu của dẫn độ là nguyên tắc có đi có lại, nguyên tắc tội phạm kép, nguyên tắc không dẫn độ công dân nước mình, nguyên tắc không dẫn độ tội phạm chính trị
Trang 55 Các tổ Các tổ chức quốc tế trong hợp tác quốc tế về đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Về các tổ chức quốc tế trong hợp tác quốc tế về đấu tranh phòng, chống tội phạm, kể đến tổ chức cơ bản đó là Liên hợp quốc, Tổ chức cảnh sát hình sự quốc tế (INTERPOL) Bên canh đó là các tổ chức khác như các tổ chứ quốc tế chuyên môn của Liên hợp quốc và các tổ chức phi chính phủ
5.1 Liên hợp quốc:
Liên hợp quốc là một tổ chức toàn cầu, giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm hòa bình và an ninh quốc tế Liên hợp quốc được coi là trung tâm phối hợp hoạt động của các quốc gia và tổ chức quốc tế trong đấu tranh chống tội phạm
Tổ chức hoạt động với mục đích và tôn chỉ thực hiện sự hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giải quyết các vấn đề quốc tế có tính chất xã hội, điều đó được thể hiện trong Hiến chương Liên hợp quốc Vì vậy, Liên hợp quốc giữ một vai trò quan trọng trong đấu tranh phòng, chống tội phạm
Vai trò quan trọng đó của Liên hợp quốc được thể hiện trên hai phương diện như sau:
Thứ nhất, Liên hợp quốc đã thành công trong việc đưa ra các chuẩn mực, quy phạm thống nhất cũng như quy chế pháp lý chung trong từng lĩnh vực hợp tác cụ thể Trong khuôn khổ của Liên hợp quốc và dưới sự bảo trợ của Liên hợp quốc đã có rất nhiều điều ước mẫu, các công ước quốc tế, các văn bản quy phạm pháp lý quốc tế khác được thông qua trong vấn đề đấu tranh phòng chống tội phạm trên phạm vi toàn cầu
Thứ hai, Liên hợp quốc còn có vai trò trong việc hình thành hệ thống các
cơ quan tư pháp quốc tế và có tính quốc tế, thiết lập cơ chế xét xử và hỗ trợ các tòa án quốc gia xét xử các tội phạm quốc tế Liên hợp quốc đặt ra vấn đề thành lập Tòa án hình sự quốc tế nhằm xét xử những cá nhân bị xem là tội phạm quốc tế
Trang 65.2 Các tổ chức khác:
Các tổ chức liên chính phủ và cả phi chính phủ có vai trò quan trọng trong việc tạo nên sức mạnh tổng hợp, sắc bén và đầy uy lực trong cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm
Các tổ chức chuyên môn của Liên hợp quốc như Tổ chức lao động quốc tế (ILO), Tổ chức y tế thế giới (WHO), Tổ chức hàng không dân dụng (ICAO), Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO), Tổ chức hàng hải quốc tế (IMO) Các tổ chức này góp phần soạn thảo, cho ra đời rất nhiều công ước quốc tế đa phương quan trọng trong các lĩnh vực khác nhau nhưng cùng một mục đích chống tội phạm
Một số ví dụ điểm hình của các tổ chức phi chính phủ trong công cuộc hợp tác quốc tế đấu tranh phòng, chông tội phạm như: Hiệp hội quốc tế về luật hình
sự thành lập năm 1924, Hôi tội phạm học thành lập từ năm 1934, Hội bảo vệ xã hội quốc tế thành lập từ năm 1949 Ngoài ra còn rất nhiều tổ chức khác hoạt động với mục đích nhân đạo như: Hiệp hội quốc tế giúp đỡ tù nhân, Tổ chức ân
xá quốc tế, Trung tâm quốc tế ngăn ngừa tội phạm Montrean,…
5.3 Tổ chức cảnh sát hình sự quốc tế (INTERPOL):
Đây là tổ chức quốc tế trực tiếp tham gia đấu tranh phòng, chống tội phạm
có tính chất quốc tế Tổ chức này có nhiệm vụ phòng, chống tội phạm bằng biên pháp, phương thức mở rộng và tăng cường hợp tác quốc tế giữa lực lượng cảnh sát các nước với nhau INTERPOL ra đời và phát triển như ột tất yếu của lịch sử đấu tranh phòng chống tội phạm INTERPOL hoạt động chủ yếu trên các lĩnh vực: tiến hành truy nã quốc tế các cá nhân tội phạm và tìm kiếm những người bị mất tích, truy tìm các tài sản bị đánh cắp; thực hiện hoạt động bảo quản và đăng
ký thông tin về các cá nhân tội phạm quốc tế và tội phạm có tính chất quốc tế
Trang 7III TÌNH HÌNH TỘI PHẠM QUỐC TẾ HIỆN TẠI:
1 Quốc tế:
Năm 2016 khởi đi giữa không khí lặng buồn của vòng nến tưởng niệm các
nạn nhân khủng bố ở Brussels, Bỉ và tại Lahore, Pakistan Nạn khủng bố quốc tế chưa bao giờ nhức nhối như hiện nay Chúng không phải là loại kẻ thù đơn độc, nhỏ nhoi mà là cả một mạng lưới liên hệ phức tạp về chiều kích đối đầu và thù địch Chúng không ngừng thể hiện động thái táo tợn của chúng ở các quốc gia phương Tây, Trung Đông, Phi Châu và Nam Á Đánh bom cảm tử, xả súng hàng loạt, cài chất nổ trên máy bay… đều là những hình thức dã mãn những tổ chức khủng bố sử dụng để gây ảnh hưởng chính trị hay phục vụ ý đồ riêng Hơn 200 năm qua, thế giới chưa lúc nào thiếu chúng Và khủng bố hiện có thể xảy ra ở bất kỳ nơi nào, nhằm vào bất kỳ đối tượng nào
Những năm gần đây tình hình tội phạm có tính chất quốc tế ngày càng phức tạp, nhất là tội phạm buôn bán người và tội phạm ma túy Theo số liệu của Liên Hiệp Quốc hiện nay trên thế giới có khoảng 250 triệu người thường xuyên sử dụng ma túy trong khi thu nhập từ buôn bán ma túy đã lên 320 tỷ USD1 Hoạt động buôn lậu ma túy xuyên quốc gia tiếp tục diễn biến hết sức phức tạp, nhiều tổ chức tội phạm buôn lậu ma túy xuyên quốc gia đã và đang hình thành từ các vùng sản xuất ma túy đến các thị trường tiêu thụ Còn về tội phạm buôn bán người Báo cáo chỉ rõ, trên thế giới
có 127 quốc gia “cung cấp” nạn nhân, nhưng có tới 137 quốc gia là đích đến của các đường dây buôn người 11 quốc gia đứng đầu về đích đến là Bỉ, Đức, Hy Lạp, Israel, Italia, Nhật Bản, Hà Lan, Thái Lan, Thổ Nhĩ Kỳ, Mỹ và Anh2 Điều này chứng tỏ, nhu cầu về nô lệ tình dục vẫn gia tăng trên thế giới Các khu vực trung chuyển mà những đường dây này thường chọn là Albania, Bulgaria, Hungary, Italia, Ba Lan và Thái Lan Cũng theo báo cáo của Văn phòng Chống
ma tuý và tội phạm của LHQ (UNDOC) mạng lưới buôn bán con người làm nô
lệ tình dục hoặc lao động cưỡng bức đã toả “chân rết” tới tất cả các khu vực trên thế giới Phần lớn các nạn nhân là phụ nữ và trẻ em Họ bị đưa qua nhiều trạm
Trang 8trung chuyển khác nhau, và bị buộc trở thành nô lệ lao động hoặc tình dục tại một quốc gia
2 Việt Nam:
Trong những năm gần đây, tình hình tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm có yếu tố nước ngoài liên quan đến Việt Nam đã và đang có xu hướng ngày càng phức tạp và diễn biến khó lường liên quan đến nhiều lĩnh vực trong đời sống xã hội của nước ta Nổi lên là các hoạt động phạm tội mang tính chất xuyên quốc gia như buôn lậu ma tuý; lừa đảo kinh tế, tài chính, buôn bán phụ nữ, trẻ em xuyên quốc gia; tội phạm công nghệ cao những hoạt động phạm tội đó đã và đang diễn biến ngày càng phức tạp
- Tội phạm buôn bán phụ nữ, trẻ em Việt Nam ra nước ngoài: Loại tội phạm này ngày càng diễn biến phức tạp, có chiều hướng gia tăng với nhiều thủ đoạn mới tinh vi, xảo quyệt hơn như kết hôn giả, lợi dụng miễn thị thực nhập cảnh (visa), sử dụng hộ chiếu giả để đưa phụ nữ và trẻ em Việt Nam ra nước ngoài hoạt động mại dâm, bán làm vợ người nước ngoài, bóc lột sức lao động tập trung ở một số nước, vùng lãnh thổ như Nga, Trung Quốc, Hồng Kông, Hàn Quốc, Đài Loan, Cam-pu-chia, Ma-lai-xi-a, Xin-ga-po
- Tội phạm đưa người ra nước ngoài trái phép: Hoạt động lừa đảo đưa người Việt Nam ra nước ngoài cư trú, lao động bất hợp pháp cũng có chiều hướng tăng, chủ yếu là đưa người Việt Nam sang các nước Đông Âu, Tây Âu, Đông Bắc á (Nhật Bản, Hàn Quốc); Ô-xtrây-li-a, các nước và vùng lãnh thổ trong khu vực như Ma-lai-xi-a, Thái Lan, Đài Loan
- Tội phạm ma túy: Những năm gần đây, tính quốc tế và các yếu tố liên quan đến nước ngoài của tội phạm ma túy ở Việt Nam rõ nét hơn Lực lượng chuyên trách của Việt Nam và các nước phát hiện nhiều đối tượng phạm tội ma túy là người Việt Nam ở nước ngoài và người nước ngoài vào Việt Nam để buôn bán, vận chuyển ma túy Đồng thời, qua hợp tác quốc tế, các lực lượng chức năng của Việt Nam phối hợp với lực lượng chức năng các nước phát hiện, bắt
Trang 9giữ nhiều vụ vận chuyển ma túy từ Việt Nam đi các nước (Ô-xtrây-li-a,
Ca-na-da, Niu Di-lân, Mỹ ) và vận chuyển ma túy từ nước ngoài vào Việt Nam (Trung Quốc, Lào, Cam-pu-chia ) Tuy nhiên, tình trạng buôn bán, vận chuyển
ma túy từ nước ngoài vào Việt Nam và ngược lại vẫn diễn biến hết sức phức tạp, nhất là tuyến biên giới đường bộ và tuyến đường biển, đường hàng không
- Tội phạm sản xuất, buôn bán tiền giả, hàng giả, gian lận thương mại, buôn lậu, lừa đảo kinh tế, trốn thuế xuất nhập khẩu ở khu kinh tế thương mại tự
do, thương mại điện tử: Hoạt động sản xuất, vận chuyển, tiêu thụ các loại tiền giả (tiền Việt Nam, ngoại tệ giả) diễn biến phức tạp và có chiều hướng tăng Nguồn tiền Việt Nam giả chủ yếu được đưa vào trong nước từ khu vực biên giới Tội phạm là người trong nước thường mua tiền giả ở khu vực biên giới, sau
đó đưa vào nội địa tiêu thụ Nguồn ngoại tệ giả chủ yếu do các đối tượng người nước ngoài mang vào Việt Nam tiêu thụ Ngoài ra, còn có một số đối tượng người nước ngoài sử dụng séc, thẻ tín dụng giả vào Việt Nam để rút tiền Hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại diễn biến phức tạp Các đối tượng phạm tội chủ yếu vận chuyển hàng hóa, nhất là hàng tiêu dùng của các nước vào Việt Nam tiêu thụ và vận chuyển xăng dầu, lâm thổ sản quý, hiếm từ Việt Nam ra nước ngoài; lợi dụng những "kẽ hở" của pháp luật, những hạn chế trong công tác quản lý, kiểm soát để trốn thuế
- Tội phạm lừa đảo, chiếm đoạt tài sản: Tội phạm nước ngoài lợi dụng "kẽ hở" trong các quy định của Việt Nam về quản lý kinh tế, thành lập các công ty
"ma", lừa đảo chiếm đoạt tài sản Thời gian qua, một số đối tượng người nước ngoài hoạt động dưới hình thức các công ty trách nhiệm hữu hạn, sau đó chiếm đoạt tiền rồi trốn về nước hoặc trốn đi các nước thứ ba
- Tội phạm công nghệ cao: Loại tội phạm này tại Việt Nam phát triển mạnh trong những năm gần đây với hàng chục vụ liên quan đến việc trục lợi bằng các thẻ tín dụng lấy trộm của người nước ngoài qua mạng in-tơ-net (ATM Cash-out); mang tính phức tạp với các yếu tố công nghệ vô cùng tinh vi như tấn công vào trang điện tử của các doanh nghiệp, cơ sở tài chính, nạn ăn cắp thông tin bảo
Trang 10mật, tin tặc, trộm cắp tiền qua ngân hàng bằng thiết bị công nghệ cao, trộm cắp phí viễn thông
Các đối tượng phạm tội thường tập trung vào các lĩnh vực mà Việt Nam còn thiếu nhiều kinh nghiệm trong quản lý cũng như trong đấu tranh phòng, chống tội phạm như lĩnh vực tài chính ngân hàng, lĩnh vực đầu tư giáo dục, chứng khoán với những thủ đoạn hết sức tinh vi
Hoạt động khủng bố liên quan đến Việt Nam: ở Việt Nam tuy chưa xảy ra hoạt động khủng bố, nhưng các mục tiêu của khủng bố quốc tế đã và đang xuất hiện ngày một nhiều tại Việt Nam Hơn nữa, các thế lực phản động vẫn luôn tìm
cơ hội chống phá nhà nước Chúng thường dùng những thủ đoạn như lôi kéo biểu tình, đưa tin sai lệch… Vì vậy chúng ta càng không nên chủ quan và phải cảnh giác cao độ trước vấn đề này
IV THỜI GIAN QUA VIỆT NAM ĐÃ LÀM ĐƯỢC NHỮNG GÌ
TRÊN LĨNH VỰC HỢP TÁC QUỐC TẾ PHÒNG, CHỐNG TỘI PHẠM?
Trong cuộc trao đổi giữa đồng chí Thượng tướng Lê Quý Vương, Thứ trưởng Bộ Công an với phóng viên Thông tấn xã Việt Nam ngày 20/4 trong khuôn khổ Hội nghị về vấn đề ma túy toàn cầu UNGASS do LHQ tổ chức tại New York (Mỹ), đồng chí nhấn mạnh Việt Nam luôn coi trọng hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy: tăng cường, mở rroojng quan hệ hợp tác song phương, đa phương, các tổ chức quốc tế Với tinh thần "đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ”, “sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy ”, Việt Nam luôn là một thành viên có trách nhiệm của LHQ, chủ động hội nhập quốc tế, tích cực tham gia và triển khai các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, đẩy mạnh phòng, chống tội phạm nói chung và phòng, chống ma túy nói riêng
Năm 1991 Việt Nam trở thành thanh viên thứ 156 của Interpol, sau đó là sau đó là Hiệp hội Cảnh sát các nước Ðông-Nam Á (Aseanpol) cùng nhiều cơ quan và tổ chức khác, xây dựng và phát triển nhiều mối quan hệ hợp tác quốc tế