Bài giảng tổng quan về báo mạng điện tử

1 Chương 1 TỔNG QUAN VỀ LOẠI HÌNH BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ 1 1 Khái niệm Trên thế giới và ở Việt Nam đang tồn tại nhiều cách gọi khác nhau đối với loại hình báo chí này Báo điện tử (Electronic Journal), báo t.

Chương 1:

TỔNG QUAN VỀ LOẠI HÌNH BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ

1.1 Khái niệm

Trên thế giới và ở Việt Nam đang tồn tại nhiều cách gọi khác nhau đối với loại

hình báo chí này: Báo điện tử (Electronic Journal), báo trực tuyến (Online Newspaper), báo mạng (Cyber Newspaper), báo chí Internet (Internet Newspaper)

và báo mạng điện tử

Báo điện tử là khái niệm thông dụng nhất ở nước ta Nó gắn liền với tên gọi

của nhiều tờ báo mạng điện tử thuộc cơ quan báo in, như Quê Hương điện tử, Nhân

Dân điện tử, Lao Động điện tử Ngay trong các văn bản pháp quy của Nhà nước

cũng sử dụng thuật ngữ “báo điện tử”

Điều 12 Nghị định số 55/2001/NĐ-CP ngày 23-8-2001 của Chính phủ về quản

lý và cung cấp dịch vụ Internet, đã nêu: “Dịch vụ thông tin trên Internet là một loạihình dịch vụ ứng dụng Internet, bao gồm dịch vụ phát hành báo chí (báo in, báohình, báo điện tử), phát hành xuất bản phẩm trên Internet và dịch vụ cung cấp cácloại hình điện tử khác trên Internet”

Trong Điều 3, Chương 1 của Luật số 12/1999/QH10 ngày 12-6-1999 về sửađổi, bổ sung một số điều của Luật báo chí được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủnghĩa Việt Nam thông qua ngày 28-12-1999 cũng đề cập đến thuật ngữ “báo điện tử(được thực hiện trên mạng thông tin máy tính) bằng tiếng Việt, tiếng các dân tộcthiểu số Việt Nam, tiếng nước ngoài” để chỉ loại hình báo chí này

Đến Luật Báo chí 2016, tại Điều 3, Chương 1, khái niệm “báo điện tử” tiếp tụcđược đề cập “là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyềndẫn trên môi trường mạng, gồm báo điện tử và tạp chí điện tử”

Tuy nhiên, khái niệm báo điện tử có nghĩa rất chung chung, không giúp hiểu rõ

đặc điểm của loại hình báo chí phát hành trên mạng: tờ báo được sản xuất trong vòng

khép kín trên mạng LAN của tòa soạn hay tờ báo được “chạy” trên môi trường mạngtoàn cầu Internet Đồng thời, đã có thời gian chúng ta sử dụng cách gọi này để chỉphát thanh và truyền hình nên nếu dùng lại rất dễ gây nhầm lẫn

Báo trực tuyến là khái niệm được sử dụng đầu tiên ở Mỹ và đã trở thành cách

gọi quốc tế Thuật ngữ “trực tuyến” (online) trong các từ điển tin học được dùng để

chỉ trạng thái của một máy tính khi đã kết nối với mạng máy tính và sẵn sàng hoạtđộng Hiện nay, thuật ngữ này đang được sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực truyền

thông nhằm chỉ các khái niệm có cùng đặc tính như: “xuất bản trực tuyến” (online publishing), “phương tiện truyền thông trực tuyến” (online media), “nhà báo trực

tuyến” (online journalist), “phát thanh trực tuyến” (online radio), “truyền hình trực tuyến” (online television) Tuy nhiên, cách gọi này gắn với tin học nhiều hơn và

chưa được Việt hóa

Báo mạng là cách gọi tắt của báo mạng Internet Đây là cách gọi không mang tính

khoa học vì nó không rõ nghĩa, không đầy đủ, dễ làm hiểu sai bản chất của thuật ngữ.Bởi Internet là mạng của các mạng (A network of networks), dưới nó còn rất nhiều loạimạng như mạng nội bộ của các tổ chức, các công ty, các chính phủ Gọi tắt như thế sẽ

không xác định rõ ràng ranh giới giữa khái niệm “mạng” và “mạng Internet”.

Báo Internet cũng là khái niệm được dùng khá rộng rãi Thuật ngữ này được

sử dụng trong một số đề tài khoa học, hội thảo khoa học về vai trò của công nghệthông tin đối với loại hình báo chí mới Cách gọi này là sự kết hợp tên gọi củaInternet với một tờ báo (newspaper) chính là ở chỗ: Internet cung cấp không gianvới đầy đủ tiện nghi cho một tờ báo hoạt động Tờ báo lấy Internet làm phương tiệntruyền tải, lấy các khả năng ưu việt của Internet làm lợi thế và hoạt động độc lập trênInternet Tờ báo - dưới dạng một địa chỉ web - và Internet là đôi bạn song hành trên

xa lộ thông tin

Theo TS Thang Đức Thắng - Tổng biên tập báo VnExpress thì đây là tên gọi

chính xác nhất, cho phép hiểu rõ ràng đặc trưng của loại hình báo chí này1 Qua thựctiễn hoạt động trong ngành, rất nhiều người đã đồng tình với cách gọi trên Tuy nhiên,thuật ngữ này cũng dễ gây nhầm lẫn rằng: tất cả các trang web có mặt trên Internetđều là báo mạng điện tử Trên thực tế, một tờ báo phát hành trên mạng đúng là mộttrang web nhưng không phải trang web nào cũng là tờ báo

Báo mạng điện tử là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức của

một trang web, phát hành trên mạng Internet, có ưu thế trong chuyển tải thông tin

một cách nhanh chóng, tức thời, đa phương tiện và tương tác cao Học viện Báo chí

và Tuyên truyền chọn thuật ngữ “Báo mạng điện tử” bởi nhiều lý do2:

- Nó khẳng định loại hình báo chí mới này là con đẻ của sự phát triển vượt bậccủa công nghệ thông tin, hoạt động được nhờ các phương tiện kỹ thuật tiên tiến, sốhóa, các máy tính nối mạng và các server, các phần mềm ứng dụng

- Nó cho phép hiểu một cách chính xác về bản chất, đặc trưng của loại hình báochí này: tính đa phương tiện, tính tương tác cao, tính tức thời, phi định kỳ, khả năngtruyền tải thông tin không hạn chế, với cách lưu trữ thông tin dưới dạng dữ liệu siêuvăn bản, khả năng siêu liên kết - các trang báo được tổ chức thành từng lớp, có cơchế “nở” ra với số trang không hạn chế

- Tên gọi này chỉ rõ người làm báo và người đọc báo đều phải có trình độ kỹthuật nhất định

- Đây là sự kết hợp các tên gọi có nội dung riêng biệt như: báo, mạng, điện tử

Vì vậy, tên gọi này thỏa mãn được các yếu tố: Việt hóa, đặc trưng khu biệt của loạihình báo chí mới, khắc phục được sự “thiếu” về nghĩa, sự máy móc của từ ngoại lai Đến nay vẫn chưa có một khái niệm thống nhất, trong giáo trình này sẽ sử dụng

1 TS Thang Đức Thắng: Bài giảng lớp cao học báo chí khoá 2004-2006, Học viện Báo chí và Tuyên truyền.

2 TS Nguyễn Thị Thoa (2007), Tổ chức và quản lý báo mạng điện tử ở Việt Nam, Đề tài nghiên

cứu khoa học cấp cơ sở trọng điểm, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội.

khái niệm “báo mạng điện tử”

Báo mạng điện tử là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức

của một trang web, phát hành trên mạng Internet, có ưu thế trong chuyển tảithông tin một cách nhanh chóng, tức thời, đa phương tiện và tương tác cao

1.2 Lịch sử ra đời báo mạng điện tử

1.2.1 Trên thế giới

Sự ra đời và phát triển của Internet đã tạo tiền đề cho sự ra đời và phát triển củabáo mạng điện tử Tờ báo mạng điện tử đầu tiên được biết đến trên thế giới là tờ

Chicago Tribune ra đời tháng 5-1992 có máy chủ đặt tại nhà cung cấp dịch vụ

American online (cũng có tài liệu cho rằng tờ báo mạng điện tử đầu tiên ra đời tháng10-1993 tại Khoa Báo chí thuộc Đại học Florida)

Năm 1994, phiên bản điện tử của tạp chí Hotwired chạy những banner quảng

cáo đầu tiên, tiếp đến là hàng loạt các cơ quan báo chí nổi tiếng ở Mỹ lần lượt cho ra

đời phiên bản điện tử như Los Angeles Times, USA Today, New York Newsday Năm 1995, nhiều tờ báo ở châu Á cũng xuất hiện trên mạng Internet như China

Daily, Utusan (Malaixia), Kompas (Inđônêxia), Asahi Simbun (Nhật Bản) Đến

giữa năm 1996, ở nước Mỹ đã có khoảng 768 tờ báo mạng điện tử, châu Âu có 169

tờ, châu Á và Trung Đông có 54 tờ, Nam Mỹ có 25 tờ, châu Đại Dương có 20 tờ,châu Phi có 6 tờ Theo thống kê của Newslink, năm 1996 trên toàn thế giới có 1.335

tờ báo mạng điện tử, đến tháng 9-1998 là 4.925 tờ, đầu năm 2000 là 8.474 tờ

Bắt đầu từ năm 2000 trở đi các hãng thông tấn lớn như AFP, Reuter , các đài truyền hình như CNN, NBC , các tờ báo như New York Times, Washington Post đều

có trang báo mạng điện tử của mình và coi đó là phương tiện để phát triển thêm côngchúng báo chí Số báo mạng điện tử tăng lên một cách chóng mặt “Cơn sốt vàng” củathời thông tin trực tuyến thực sự đã bắt đầu

Thời kỳ đầu báo mạng điện tử còn gặp phải một số rào cản như: Số lượngngười có máy tính còn ít, sự hạn chế và trục trặc trong khâu kỹ thuật, tâm lý người

đọc còn e ngại trong việc sử dụng máy móc Nhưng với sự phát triển nhanh chóngcủa Internet và những ưu điểm vượt trội của mình, báo mạng điện tử đã trở thànhmột tiện ích quan trọng, là một bộ phận không thể tách rời của Internet và xã hộihiện đại Hiện nay, hầu hết các tờ báo in, đài phát thanh, truyền hình lớn đều đã cómặt trên Internet.

1.2.2 Ở Việt Nam

Chỉ một tháng sau khi Việt Nam nối mạng Internet, ngày 31-12-1997, tạp chí

Quê Hương (tạp chí của Ủy ban về người Việt Nam ở nước ngoài trực thuộc Bộ

Ngoại giao Việt Nam) có địa chỉ http://quehuongonline.vn đã trở thành tờ báo mạngđiện tử đầu tiên của nước ta

Đối tượng phục vụ chủ yếu của tạp chí là cộng đồng người Việt Nam định cư,sinh sống ở nước ngoài cũng như thân nhân của họ ở trong nước và những độc giảquan tâm tìm hiểu về các vấn đề liên quan đến người Việt Nam ở nước ngoài Sựkiện có ý nghĩa mở đường này đã ghi một dấu ấn quan trọng trong lịch sử báo chíViệt Nam Từ đây, hệ thống các phương tiện truyền thông đại chúng ở Việt Nam đã

có thêm một thành viên mới, một loại hình báo chí mới vừa hiện đại vừa đặc biệthữu dụng

Nhận thấy thế mạnh đặc biệt của báo mạng điện tử, ngay sau khi tạp chí Quê

Hương Online xuất hiện, hàng loạt các cơ quan báo chí đã tiến hành thử nghiệm và

lần lượt xuất bản ấn phẩm của mình trên mạng Internet Ngày 21-6-1998, báo

Nhân Dân điện tử (http://nhandan.vn) chính thức phát hành trên mạng Internet.Ngày 3-2-1999, Đài Tiếng nói Việt Nam hòa mạng với tên miền (http://vovnews.vn).Ngày 1-9-2000, Đài Truyền hình Việt Nam phát hành trang tin điện tử

(http://vtv.vn) Đến nay, hầu hết các cơ quan báo chí lớn như Tiền Phong, Lao Động,

Thanh Niên, Tuổi Trẻ, Thông tấn xã Việt Nam đều đã có tờ báo mạng điện tử Từ

chỗ ban đầu những tờ báo mạng điện tử này gần như chỉ là phiên bản của những tờbáo in thì nay đã phát triển độc lập hơn, có đường nét hơn, dần dần thoát ra khỏi cái

bóng bao trùm của tờ báo in và ngày càng tỏ rõ ưu thế vượt trội của mình.

Cùng với đó, những tờ báo mạng điện tử độc lập cũng lần lượt xuất hiện Ngày

26-2-2002, tờ Tin nhanh Việt Nam (http://vnexpress.net) ra mắt độc giả Ngày

25-11-2002, tờ báo này đã chính thức được cấp phép hoạt động báo chí và trở thành tờ báo

mạng điện tử độc lập đầu tiên ở Việt Nam Tiếp theo là VietNamNet

(http://vietnamnet.vn) cũng được cấp phép ngày 23-1-2003, VnMedia

(http://www.vnmedia.vn) được cấp phép ngày 6-8-2003

Theo báo cáo của Bộ Thông tin và Truyền thông, tính đến hết tháng 11-2018, cảnước có 868 cơ quan báo chí, trong đó có 24 cơ quan báo mạng điện tử độc lập và 171

cơ quan phát thanh, truyền hình, báo in, tạp chí có phiên bản điện tử3 Tất cả đang tạo rabức tranh đa sắc màu, đa phong cách trong làng báo mạng điện tử Việt Nam

Có thể chia quá trình hình thành và phát triển của báo mạng điện tử Việt Namthành 3 giai đoạn:

- Giai đoạn từ năm 1997 đến năm 2001

Mặc dù đây là giai đoạn đánh dấu sự ra đời của báo mạng điện tử ở Việt Namnhưng giai đoạn này xuất hiện chủ yếu là những trang thông tin điện tử của các cơquan báo chí Về nội dung, thông tin chủ yếu được lấy từ báo in đưa lên, rất ít, thậmchí là không có thông tin do chính phóng viên báo mạng điện tử tự làm Về hìnhthức, giao diện cũng như bố cục đều hết sức đơn giản, ít gây được ấn tượng Báomạng điện tử trong giai đoạn sơ khởi này đã gặp không ít khó khăn:

Thứ nhất, về hạ tầng công nghệ Khi đó, tốc độ truy cập Internet chỉ là 2Mb,

đường truyền kém Hầu hết các trang web thông tin đều là web tĩnh thông qua phầnmềm Front Page nên tốc độ cập nhật thường chỉ 1 lần/ngày Điều này không chỉ gâykhó khăn cho các tờ báo mạng điện tử mà còn khiến cho người sử dụng phải trả

3 Thu Hương (2018), Khối Thông tin, tuyên truyền tổng kết công tác năm 2018, Cổng thông tin điện tử Bộ thông tin

và Truyền thông: 2018.html

https://mic.gov.vn/Pages/TinTuc/138409/Khoi-Thong-tin tuyen-truyen-tong-ket-cong-tac-nam-nhiều tiền hơn cho mỗi lần truy cập

Thứ hai, về nhân sự Những người đang làm việc tại các tờ báo mạng điện tử

đều còn rất bỡ ngỡ với loại hình báo chí mới, hầu như chưa từng được đào tạo vềbáo mạng điện tử, phần nhiều họ được điều chuyển từ báo in sang Ngoài ra, sự dèdặt trong tâm lý tiếp nhận của công chúng cũng như cơ sở pháp lý nhằm tạo điềukiện cho báo mạng điện tử phát triển còn rất hạn chế Bản thân các cơ quan báo chícũng chỉ coi báo mạng điện tử như “con nuôi” nên cũng ít đầu tư, quan tâm Điềunày khiến cho giai đoạn đầu phát triển của báo mạng điện tử Việt Nam chỉ đạt đượcnhững thành tựu khiêm tốn

- Giai đoạn từ năm 2001 đến năm 2005

Giai đoạn này là sự xuất hiện đến chóng mặt của hàng loạt các trang thông tinđiện tử của các cơ quan báo chí lớn Nếu trước đây, những tờ báo in có lượng phát

hành lớn ở nước ta như Thanh Niên, Tuổi Trẻ Thành phố Hồ Chí Minh, Công an

nhân dân, Tiền Phong còn không mấy quan tâm đến báo mạng điện tử thì giờ đây

đã thay đổi nhanh chóng Các cơ quan báo in không chỉ quan tâm mà còn đầu tư rất

mạnh đến ấn bản trực tuyến Riêng tờ Thanh Niên (http://www.thanhnien.com.vn)mỗi năm đầu tư từ 5 đến 6 tỷ đồng cho báo mạng điện tử Và để tạo điều kiện cho bà

con Việt kiều dễ dàng truy cập, Thanh Niên còn đầu tư một máy chủ phiên bản tiếng Anh đặt tại New York (Mỹ) Hay báo Công an nhân dân đều đưa các ấn phẩm An

ninh thế giới, Văn nghệ công an của mình lên mạng tại cùng một địa chỉ

http://cand.com.vn với giao diện khá hiện đại và thân thiện với người đọc Tuổi Trẻ

Thành phố Hồ Chí Minh cũng đặc biệt quan tâm tới phiên bản điện tử Hiện Tuổi Trẻ Online (http://tuoitre.vn) được đánh giá là một trong số ít tờ báo mạng điện tửchính luận hấp dẫn, có thông tin đáng tin cậy và thu hút được đông đảo bạn đọc.Đặc biệt, sự ra đời của các tờ báo mạng điện tử độc lập đã tạo ra luồng gió mớithúc đẩy báo mạng điện tử Việt Nam phát triển Tuy nhiên, sự phát triển nóng của báomạng điện tử giai đoạn này đã nảy sinh hàng loạt vấn đề Đội ngũ những người làm

báo mạng điện tử vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế Tuy một số ít được đào tạomột phần về báo mạng điện tử nhưng về cơ bản vẫn thiếu chuyên nghiệp Hầu hết các

tờ báo mạng điện tử (ngay cả những tờ báo mạng điện tử độc lập) thông tin cũng phụthuộc vào báo in và các nguồn khác mà chưa thể tự sản xuất

- Giai đoạn từ năm 2005 đến nay

Giai đoạn này đánh dấu sự trưởng thành cả về chất lượng và số lượng của báo mạngđiện tử Việt Nam Những trang thông tin điện tử cũng dần thoát khỏi “cái bóng” của tờ báo

mẹ, còn những tờ báo độc lập đã bước đầu khẳng định được vị thế của mình trong lòngđộc giả Lúc này, các tờ báo mạng điện tử đã chú trọng nhiều hơn đến nội dung và hìnhthức nhằm xây dựng thương hiệu, phong cách riêng Giao diện các báo ngày càng chuyênnghiệp, hiện đại và theo hướng tiện lợi cho người sử dụng Tin, bài vừa phong phú, đadạng, vừa nhanh chóng, hấp dẫn Những thông tin copy - paste cũng dần ít đi mà thay vào

đó là những tin, bài do chính đội ngũ phóng viên của báo mạng làm ra

Các ưu điểm vượt trội của báo mạng điện tử như khả năng đa phương tiện,tương tác cao, tìm kiếm nhanh cũng ngày càng được quan tâm và tận dụng khaithác một cách có hiệu quả Không chỉ có các tờ báo mạng điện tử thuộc đài truyềnhình, đài phát thanh đưa truyền hình, video clip hay âm thanh lên Internet, mà giờ

đây, các tờ báo mạng điện tử thuộc cơ quan báo in như Tuổi Trẻ Thành phố Hồ Chí

Minh, Nhân Dân, Thanh niên đều cung cấp các video clip bài hát, chương trình

truyền hình hay các bộ phim hấp dẫn trong trang web của mình Xu hướng này sẽ

ngày một gia tăng VietnamNet, VnMedia, Dân Trí đã có truyền hình trên Internet.

Độc giả có thể xem các phóng sự, chuyên đề, phim truyện như truyền hình truyềnthống Một số tờ báo mạng điện tử của Việt Nam đã lọt vào top 100 trang web được

ưa thích nhất trên thế giới (theo hệ thống xếp hạng của Alexa1)

11 Alexa Internet Inc là một công ty chi nhánh của Amazon.com, nổi tiếng vì trang cung cấp thông tin về lưu lượng truy cập đến các website khác Hiện nay Alexa là trang web uy tín nhất trong việc thống kê và thông tin về lưu lượng truy cập website hiện nay.

Tuy nhiên, các tờ báo mạng điện tử hiện nay vẫn không tránh khỏi những hạnchế, đang gặp nhiều khó khăn như: vấn đề tài chính; trình độ và trang bị kỹ thuật cònchưa theo kịp châu lục và thế giới; tốc độ truy cập còn chậm; an ninh mạng chưacao; thông tin còn trùng lặp, độ tin cậy của thông tin chưa cao; một số tờ chạy theothông tin giật gân, câu khách; trình độ chính trị và chuyên môn của đội ngũ làm báomạng điện tử còn bộc lộ nhiều điểm yếu, tính chuyên môn chưa cao; mô hình tổchức bộ máy chưa rõ ràng, đồng bộ; thiết kế tờ báo còn đơn điệu, lạc hậu, có nơi tùytiện, chắp vá; chưa chú ý tới tầng lớp bạn đọc là người cao tuổi

Tóm lại, sau gần 20 năm hình thành và phát triển, báo mạng điện tử Việt Nam

đã khẳng định vị thế của mình trong hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng.Hàng triệu lượt người truy cập mỗi ngày vào các tờ báo mạng điện tử đã chứng tỏđây là một phương tiện thông tin đối nội, đối ngoại hiệu quả, thực hiện tốt chức năngthông tin, giáo dục, giải trí của mình

1.3 Những đặc trưng cơ bản của báo mạng điện tử

1.3.1 Khả năng đa phương tiện

Đa phương tiện là thuật ngữ xuất phát từ cụm từ “Multimedia” trong tiếng Anh

Nó xuất hiện vào khoảng giữa thế kỷ XX Năm 1965, cụm từ này được sử dụng đểmiêu tả một buổi trình diễn đặc biệt có tên là “Exploding Plastic Inevitable” - buổibiểu diễn đầu tiên có sự kết hợp của nhạc rock, chiếu bóng, ánh sáng và trình diễnnghệ thuật Sau đó, cụm từ này dần được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực vớinhiều ý nghĩa khác nhau Khoảng cuối thập kỷ 70 của thế kỷ XX, nó được dùng đểchỉ những trình chiếu slide trên máy chiếu có kết hợp với âm thanh Cho đến nay,khái niệm này đã dần trở nên phổ biến để chỉ nhiều loại sản phẩm, phần mềm khácnhau trên máy vi tính và mạng Internet

Khi Internet ra đời, đặc biệt là sự xuất hiện của World Wide Web vào năm 1992

đã cho phép thiết lập những trang web đơn giản được viết bằng ngôn ngữ siêu vănbản HTML (Hyper Text Markup Language) Tuy nhiên, với việc phát triển vượt

bậc của công nghệ và trình độ lập trình đã giúp số lượng các “phương tiện”được tích hợp trên các trang web ngày càng phong phú và đa dạng Đó là: vănbản (text), hình ảnh tĩnh (still image), hình ảnh động (animation), đồ họa (graphic),

âm thanh (audio), video, và các chương trình tương tác (interactive programs) Hiện tại, tùy thuộc vào từng ngành nghề, lĩnh vực mà khái niệm “đa phương

tiện” được định nghĩa không hoàn toàn giống nhau Trong cuốn Multimedia (Đa

phương tiện), tác giả Tony Feldman đã nhắc lại định nghĩa của Patrick Gabbins:

“Truyền thông đa phương tiện là sự tích hợp liền của dữ liệu văn bản chữ, các loạihình ảnh và âm thanh trong một môi trường thông tin số hóa riêng lẻ”4

Còn theo Tony Cawkell đề cập trong cuốn Multimedia Handbook (Sổ tay Đa

phương tiện) thì: “Truyền thông đa phương tiện là quá trình xử lý và thể hiện thôngtin dưới hai hoặc nhiều dạng truyền thông (media), vì vậy những chiếc máy tính cókhả năng biến đổi và kết hợp chữ viết cùng với các hình ảnh đơn giản trong nhiềunăm qua có thể coi là những chiếc “máy tính đa phương tiện” Tuy nhiên, có rấtnhiều thuộc tính bổ sung đã được phát triển và đến nay thì thuật ngữ Multimediamang nghĩa là xử lý thông tin ít nhất dưới dạng chữ viết, đồ họa, hình ảnh (nếukhông có ảnh động hoặc video động thì thường có màu) và âm thanh ”2

Một định nghĩa khác của Jonasses trong cuốn Computers as mindtools for

schools (Máy tính, công cụ hữu ích cho trường học), đó là: “Truyền thông đa

phương tiện là sự tích hợp của hơn một dạng truyền thông trong việc thông tin Một cách chung nhất, thuật ngữ này nói đến sự tích hợp của các dạng truyền thôngnhư chữ viết, âm thanh, đồ họa, ảnh động, video, hình ảnh và các hình khối khônggian khác trong một hệ thống máy tính”5

4, 2 Dẫn theo Nguyễn Bá Mạnh: “So sánh việc sử dụng yếu tố đa phương tiện trên Tuổi Trẻ Online và BBC tiếng Việt”, Khóa luận tốt nghiệp đại học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội, 2010.

5 Dẫn theo Nguyễn Bá Mạnh: “So sánh việc sử dụng yếu tố đa phương tiện trên Tuổi Trẻ Online

và BBC tiếng Việt”, Khóa luận tốt nghiệp đại học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội,

Đa phương tiện trên báo mạng điện tử là sự kết hợp nhiều loại phương tiện

(văn tự và phi văn tự) để thực hiện và tạo nên một sản phẩm báo chí Một sảnphẩm báo chí được coi là sản phẩm đa phương tiện khi nó tích hợp nhiều trong

số các phương tiện truyền tải thông tin sau: văn bản (text), hình ảnh tĩnh (stillimage), hình ảnh động (animation), đồ họa (graphic), âm thanh (audio), video,

và chương trình tương tác (interactive program)

Trên một sản phẩm báo mạng điện tử, tùy thuộc vào nội dung và yêu cầucủa từng tòa soạn mà việc sử dụng các yếu tố đa phương tiện cũng khác nhau.Trong nhiều trường hợp, một thông tin có thể được truyền tải bằng nhiềuphương tiện để người đọc tiếp cận và lựa chọn, nhưng nhiều trường hợp khácnhà báo sẽ quyết định hình thức truyền tải nào là phù hợp với nội dung thôngđiệp Nhờ vậy, các sản phẩm báo mạng điện tử ngày càng hấp dẫn, thu hútnhiều hơn sự quan tâm của công chúng

2010.

Ảnh: Báo Le Figaro của Pháp sử dụng các hiệu ứng

giữa kiểu chữ, cỡ chữ trong trình bày Kiểu chữ, kích cỡ chữ, màu sắc chữ đóng một vai trò quan trọng nhất địnhlàm tăng hay giảm tính hấp dẫn của văn bản Vì vậy, việc sử dụng chúng như thế nàođều được các nhà thiết kế tính toán kỹ Kiểu chữ được dùng trên một tờ báo mạngđiện tử thường đồng nhất, thông dụng, có sẵn trong máy vi tính khi cài đặt bất kỳ hệđiều hành nào Điều này bảo đảm cho người đọc đọc trên máy tính nào cũng có thểxem được nội dung văn bản Thông thường, người ta dùng kiểu chữ Times NewRoman, Arial, Verdana Cỡ chữ trong văn bản được sử dụng đa dạng vừa tạo ra sựchú ý của người đọc vừa nhằm phân biệt các thành phần trong nội dung của tácphẩm như tít, sa pô, chính văn

1.3.1.2 Hình ảnh tĩnh (Still image)

Hình ảnh tĩnh bao gồm ảnh chụp và hình họa Nó là thành phần được dùng nhiều

và đóng vai trò quan trọng vào thành công của tác phẩm cũng như sản phẩm báomạng điện tử Một bức ảnh được chụp đúng khoảnh khắc gắn liền với sự việc, sự kiện

sẽ làm nổi bật cảm xúc, nhấn mạnh những thông tin quan trọng, có giá trị đôi khi bằng

nghìn lời nói Đối với độc giả, việc tiếp nhận thông tin qua ảnh sẽ nhanh chóng, dễdàng và hấp dẫn hơn qua chữ viết Chỉ cần nhìn thoáng qua bức ảnh đi kèm tin hoặcbài là người đọc có thể phần nào hình dung ra nội dung bài viết cũng như việc quyếtđịnh có nên đọc bài báo đó hay không

Ảnh tĩnh trên báo mạng điện tử có thể đứng độc lập, có thể kết hợp với văn bảnhoặc được dùng làm đường dẫn tới các phần nội dung khác Nó không chỉ là yếu tốlàm tăng tính xác thực của các thông tin trong tác phẩm báo chí mà còn là một “côngcụ” giúp mắt người đọc được nghỉ ngơi, thoải mái hơn khi đọc những bài viết dài.Việc bố trí những bức ảnh xen kẽ một cách hợp lý giữa các khối chữ, các đoạn văn

sẽ làm người đọc không cảm thấy nhàm chán, đơn điệu khi tiếp nhận thông tin

Ảnh: Cái bắt tay lịch sử giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Triều Tiên

Kim Jong-un trong Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Triều lần 2 tại Hà Nội, ngày 27.2.2019

– Nguồn: TTXVN

Số lượng, kích cỡ và sắp xếp vị trí của ảnh tùy thuộc vào từng bài báo, từng tờbáo Thông thường một bức ảnh lớn kèm theo một bài viết quan trọng là tâm điểm

của số báo sẽ được bố trí trên trang chủ của tờ báo mạng điện tử Ngoài ra, các ảnhcòn lại sẽ có kích cỡ nhỏ hơn Ở các trang nội dung, số lượng ảnh và vị trí ảnh đượcsắp xếp tùy theo nội dung bài viết và quy định của tờ báo

Số lượng và kích cỡ ảnh ảnh hưởng đến độ nặng của trang báo Nó làm tốn thờigian truy cập và giảm tốc độ tải về máy tính cá nhân Ảnh càng lớn thì thời gian chờđợi càng nhiều Vì vậy, không nên sử dụng quá nhiều ảnh, đặc biệt là ảnh cỡ lớn trongmột bài báo, trang báo, tờ báo Nếu không có bức ảnh đó mà bài báo vẫn đẹp và đầy

đủ ý nghĩa thì người biên tập cần loại bỏ Ngoài ra, trước khi phát hành, biên tập viêncần giảm dung lượng đến mức thấp nhất có thể mà vẫn không ảnh hưởng đến chấtlượng bức ảnh

Hiện tại, dung lượng ảnh được sử dụng trên báo mạng điện tử thường từ vàichục đến vài trăm Kb Dung lượng này phù hợp với việc truyền tải và trình chiếutrên môi trường Internet, bảo đảm tốc độ hiển thị ảnh nhanh với chất lượng ảnhtương đối tốt Những định dạng ảnh được dùng phổ biến hiện nay trên báo mạngđiện tử là JPEG (Joint Photographic Expert Group), PNG và GIF (GraphicsInterchanger Format) Khi độc giả mở trang báo ra, chữ viết bao giờ cũng xuất hiệntrước nên dưới mỗi bức ảnh cần có lời chú thích hoặc những thông tin liên quan đểlàm tăng lớp thông tin trong bài viết

1.3.1.3 Hình ảnh động (Animation)

Ảnh: Slideshow ảnh trên BBC tiếng Việt về đám cưới hoàng gia Anh giữa Hoàng tử

William và Công nương Kate Middleton ngày 29-4-2011Hình ảnh động trên báo mạng điện tử thường được thể hiện qua hai hìnhthức là slideshow (trình diễn ảnh) và animation Hình thức trình diễn ảnh gồmnhiều hình ảnh khác nhau được sắp xếp theo một ý đồ nhất định Các hình ảnh sẽ

tự động hiển thị nối tiếp nhau trên màn hình giao diện nhằm diễn đạt những nộidung thông tin nhất định của bài báo Tùy theo thiết kế của từng báo mạng điện tử

mà các slide ảnh có tốc độ chuyển ảnh, giao diện trình diễn khác nhau Đi kèmmỗi hình ảnh trong hình thức này thường có thêm phần chú thích để làm rõ hơnnội dung, hoặc để tạo sự liên kết trong các bức ảnh được trình diễn

Ảnh: Phóng sự ảnh động trên Báo ảnh Việt Nam về sự kiện

quây bắt thành công rùa Hồ Gươm ngày 3-4-2011Bên cạnh ảnh động được thể hiện dưới hình thức trình diễn, báo mạng điện tửcòn có khả năng tích hợp một sản phẩm ảnh động khác gọi là animation Đây lànhững hình ảnh động được tạo ra từ sự kết hợp nhiều hình ảnh tĩnh, gần giống vớinguyên lý làm phim hoạt hình Khác với ảnh động dạng trình diễn, ảnh động dạnganimation là những hình ảnh được tạo nên từ các ảnh riêng lẻ, hoàn chỉnh, chuyểnđộng mềm mại và liền mạch với tốc độ cao như một đoạn phim

Những hình ảnh động này có thể không thể sánh bằng một đoạn video thực sự,nhưng lại là “mơ ước không bao giờ thực hiện được” của báo in Một đoạn ảnh độnggóp phần tăng sức hấp dẫn rất nhiều cho bài báo Mặt khác, với dung lượng khôngquá lớn, animation phù hợp với việc hiển thị trên báo mạng điện tử ngay cả trongnhững trường hợp cấu hình của máy tính không cao và tốc độ của đường truyềnInternet không đủ tốt để chạy một tập tin video Ngoài việc truyền tải nội dung các

tác phẩm báo chí, hình ảnh động còn được sử dụng rất phổ biến cho các quảng cáodạng bảng, khung trên các báo mạng điện tử hiện nay.

1.3.1.4 Đồ họa (Graphic)

Cùng với hình ảnh, đồ họa xuất hiện ngày càng nhiều trên báo mạng điện tử đãtăng sự đa dạng, sinh động trong thể hiện thông tin Đồ họa là những hình được vẽ,thiết kế bằng các chương trình, phần mềm đồ họa ứng dụng trên máy vi tính để mô

tả, minh họa cho những chi tiết, ý tưởng nào đó Sự kết hợp giữa hình khối và màusắc trong đồ họa đã tạo ra những hình ảnh, không gian có chiều sâu

Ảnh: Hình ảnh đồ họa về cuộc tấn công tiêu diệt trùm khủng bố

Bin Laden của đặc nhiệm Mỹ được sử dụng trên Tuổi Trẻ Online

Thông tin đồ họa thực chất là hình thức diễn đạt thông tin bằng đồ thị, biểu đồ,bảng, bản đồ, lược đồ “Nhờ ngôn ngữ tạo hình riêng biệt, thông tin đồ họa còn cókhả năng diễn đạt chi tiết, sắp xếp hài hòa có ý đồ về nội dung và hình thức Thông

tin đồ họa giúp người tiếp nhận thông tin nhanh, dễ hiểu, dễ nhớ, ấn tượng”1 Dùtrong bài có thể đưa ra các số liệu cụ thể, song việc sử dụng đồ họa sẽ giúp cho độcgiả thấy được sự biến thiên của số liệu và dễ dàng hình dung vấn đề mà tác giả bàiviết đưa ra

Ví dụ, chỉ nhìn vào hình ảnh đồ họa trên người đọc có thể hình dung toàn bộ diễnbiến cuộc tấn công tiêu diệt trùm khủng bố Bin Laden của đặc nhiệm Mỹ Bắt đầu làcuộc họp chỉ đạo của Tổng thống Mỹ Barack Obama, sơ đồ nơi ở của Bin Laden, đếntừng bước đột nhập, tấn công tất cả đều được tái hiện đầy đủ và sinh động

Ảnh: Biểu đồ được dùng nhiều trên VnExpress

Đồ thị là một trong những hình thức thông tin phi văn tự được sử dụng khá nhiềutrong tin, bài trên báo mạng điện tử Đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế, đồ thị đem lại hiệuquả tác động cao, giúp độc giả có được những thông tin khách quan, rõ ràng

Biểu đồ cũng được sử dụng ngày càng nhiều trên báo mạng điện tử, giúp ngườiđọc dễ dàng nhận thấy sự tương quan giữa các số liệu hơn là việc phải ghi các con số và

11 Hà Huy Phượng: “Sự độc đáo của thông tin đồ họa” trong Báo chí - những điểm nhìn từ thực tiễn, Nxb Văn hóa - Thông tin, Hà Nội, 2000, t 1, tr 224.

diễn giải dài dòng Có một số dạng biểu đồ như: Biểu đồ hình cột (cột ngang, cột dọc),biểu đồ hình tròn Đánh giá vai trò của biểu đồ trong thông tin, Loic Hervouet chorằng: “Vai trò của biểu đồ là để độc giả suy ngẫm về tầm cỡ của vấn đề”1.

Cũng giống như đồ thị và biểu đồ, mục đích chủ yếu của việc sử dụng bảng là

để thể hiện một cách toàn diện nhưng dễ hiểu các thông tin bằng số liệu Khôngphải diễn đạt nhiều, chỉ cần một bảng thống kê, các con số sẽ hiện lên trước mắtngười đọc một cách chi tiết và còn giúp họ có thể so sánh các thông số quanhiều thời kỳ khác nhau

1.3.1.5 Âm thanh (Audio)

Ảnh: VOVNews là tờ báo mạng điện tử tích hợp rất nhiều audio

Phát thanh là một loại hình báo chí đã có từ lâu đời, nhưng chỉ đến năm 1993,khi Internet Talk Radio, đài phát thanh trực tuyến đầu tiên ra mắt trên thế giới, khảnăng đưa âm thanh đến với công chúng thông qua những tờ báo mạng điện tử mớichính thức được công nhận Nhưng những sản phẩm báo chí đa phương tiện có tíchhợp âm thanh không đơn thuần giống như phát thanh thông thường Âm thanh ở đây,chỉ là một trong số những “phương tiện” để truyền tải thông tin đến cho công chúng,

11 Loic Hervouet: “Viết cho độc giả”, Hội Nhà báo Việt Nam, 1999.

bên cạnh những phương tiện khác như hình ảnh, văn bản

Việc vừa được đọc, vừa được nghe đã khiến khai thác âm thanh trên báo mạngđiện tử ngày càng nóng Bằng chứng là gần 10.000 đài phát thanh trên thế giới cótrang web riêng để truyền tải chương trình của mình lên mạng Internet Không chỉcung cấp thông tin, nhiều trang web và báo mạng điện tử lớn còn cung cấp cácchương trình giải trí, trò chơi, âm nhạc để công chúng có thể nghe hoặc tải về

Âm thanh là một trong những yếu tố đa phương tiện trên báo mạng điện tử

có tác dụng tạo nên sự gần gũi hơn với người tiếp nhận thông tin bởi có sự xuấthiện của tiếng nói trong các sản phẩm báo chí Các tập tin âm thanh còn làmtăng sức thuyết phục, tính chính xác của các sản phẩm báo mạng điện tử, nhất làtrong các trường hợp phỏng vấn nhân vật hay ghi âm lời nhân chứng Đôi khi,chỉ cần một đoạn audio dài vài phút cũng có tác dụng và hiệu quả thông tin hơnhẳn những bài viết bằng văn bản dài lê thê nhưng câu chữ chưa thể diễn đạt hếtnhững điều nhà báo muốn truyền tải đến công chúng

Âm thanh sử dụng trên báo mạng điện tử gồm các hình thức: tiếng động, âmnhạc, bài đọc, các chương trình phát thanh dành riêng cho web, các chương trìnhphát thanh phát lại từ các đài truyền thanh Những tập tin audio trên báo mạng điện

tử thường được định dạng kỹ thuật số MP3, WMA với dung lượng nén phổ biếnhiện nay là 128 kb/s

1.3.1.6 Video

Sự phát triển thần kỳ của vô tuyến truyền hình trong thế kỷ XX kể từ khi ra đời

đã cho thấy vị trí và vai trò của nó trong thế giới truyền thông hiện nay Vì vậy, việctích hợp video là một yếu tố quan trọng giúp báo mạng điện tử vượt qua được nhữngloại hình báo chí tồn tại trước nó Bản thân những đoạn video đã mang tính đaphương tiện, gồm cả hình ảnh và âm thanh, được kết hợp thêm hình ảnh tĩnh và vănbản, có thể nói, báo mạng điện tử đã thâu tóm được toàn bộ những phương tiện ưuviệt nhất của tất cả các loại hình báo chí

Ảnh: Video xuất hiện ngày càng nhiều trên báo mạng điện tử

Thế mạnh của video trên báo mạng điện tử là đem lại hình ảnh sống động vàchân thực bởi đó là phương tiện tốt nhất để miêu tả hình ảnh động Nói cách khác,

nó giúp công chúng có thể theo dõi diễn biến của sự việc, có cảm nhận họ là mộtphần của câu chuyện đang được diễn tả trong đó Sự sinh động qua các hình ảnhđược ghi lại với màu sắc chân thực có tác động mạnh đến người tiếp nhận Do đó,thông tin truyền tải đến công chúng hấp dẫn và có tính thuyết phục cao

Video sử dụng trên báo mạng điện tử gồm các hình thức: video minh họacho bài viết, video dành riêng cho web, các chương trình video phát lại từ cácđài truyền hình và các chương trình video theo yêu cầu Các video được sử dụngtrên báo mạng điện tử hiện nay chủ yếu là định dạng FLV có dung lượng nhỏ,phù hợp với việc xem video trên Internet Ngoài ra, một số định dạng videokhác có dung lượng lớn hơn cũng được sử dụng như MP4, MPEG

Các nhà báo thường dùng video trong những sự kiện lớn có tầm quantrọng cao, hoặc những sự việc, sự kiện thu hút được đông đảo công chúng.Điều này dễ nhận thấy ở những sự kiện về chính trị hoặc liên quan đến nhữngnhân vật nổi tiếng Ngày nay, khi điều kiện công nghệ ngày càng phát triển và

phổ biến, rất nhiều máy điện thoại có tích hợp chức năng quay video với chấtlượng cao đã giúp cho việc ghi lại những sự việc, sự kiện dưới dạng video trởnên hết sức dễ dàng, không chỉ với nhà báo chuyên nghiệp mà cả với côngchúng Chính công chúng đã cung cấp cho báo chí rất nhiều đoạn video có giátrị cao một cách nhanh chóng và đầy đủ nhất.

“Trăm nghe không bằng một thấy”, rõ ràng những sản phẩm báo mạng điện tử

có tích hợp những video đem đến cho công chúng sự sống động, hấp dẫn hơn nhiều

so với khi chỉ có những hình ảnh tĩnh hay văn bản thông thường Vì vậy, việc tíchhợp video là một yêu cầu quan trọng giúp báo mạng điện tử cạnh tranh và tồn tạitrong hệ thống truyền thông đại chúng

1.3.1.7 Chương trình tương tác (Interactive program)

Trước hết, cần phân biệt chương trình tương tác trên báo mạng điện tử vớitính tương tác của báo mạng điện tử Tính tương tác của báo mạng điện tử làkhả năng phản hồi, trao đổi thông tin nhanh chóng và tức thời của công chúngbáo mạng điện tử với tờ báo, tác giả

Ảnh: Ý kiến bạn đọc (hay Phản hồi) - Một dạng thể hiện tính tương tác của báo

mạng điện tửCòn những chương trình tương tác là một trong những phương tiện truyền tảiđược tích hợp vào một sản phẩm báo mạng điện tử Với những chương trình này,công chúng của báo mạng điện tử có thể trực tiếp tham gia vào sản phẩm báo chí đaphương tiện, ví dụ chơi trò chơi, trả lời câu hỏi, làm trắc nghiệm và có ngay đáp ánhay tham gia những chương trình trực tuyến

Các chương trình tương tác trên báo mạng điện tử ngày càng đa dạng, phongphú và thu hút được sự quan tâm của độc giả bởi tính mới lạ và thú vị Có thể kể đếnnhững chương trình tương tác đang được các báo mạng điện tử áp dụng ngày càngnhiều như giao lưu trực tuyến, trả lời trắc nghiệm

Giao lưu trực tuyến là một hình thức khá mới mẻ và hấp dẫn, góp phầnkhẳng định thế mạnh của báo mạng điện tử so với các loại hình báo chí khác.Với giao lưu trực tuyến, độc giả có thể tiếp nhận những thông tin về chủ đềmình quan tâm một cách trực tiếp, nhanh chóng thông qua theo dõi các câu hỏi,các câu trả lời Họ cũng có thể dễ dàng gửi câu hỏi, ý kiến tham gia thông quabox tạo sẵn phía dưới

Với sự phát triển và nâng cao của công nghệ, đường truyền, nhiều cuộcgiao lưu trực tuyến trên báo mạng điện tử không chỉ dừng lại ở mức đơn giản làhiển thị thông tin dưới dạng văn bản, mà còn có thể tích hợp các hình ảnh video

về cuộc giao lưu đó Nhờ vậy, công chúng có cảm giác như chính mình đangtham gia trực tiếp cuộc giao lưu đó, khoảng cách giữa những người tham giađược thu ngắn đáng kể

Trả lời trắc nghiệm, giải đố, bình chọn là những hình thức tiện lợi vàphát huy hiệu quả thu hút sự tham gia của công chúng báo mạng điện tử Khitham gia vào các hình thức tương tác này, đa số độc giả chỉ cần nhấn chuột vàonhững phương án, những câu trả lời có sẵn Và ngay sau đó, độc giả có thể dễdàng biết bao nhiêu người cùng ý kiến với mình Tất cả các thao tác và quá

trình thực hiện diễn ra rất dễ dàng và nhanh chóng.

Hình thức tương tác này phát huy hiệu quả rất cao trong trường hợp cầnkhảo sát, thu thập ý kiến của độc giả hay đối với những vấn đề, sự kiện có ýkiến trái chiều Nhờ yếu tố đa phương tiện này, nhiều tờ báo mạng điện tử có thể

dễ dàng thu thập một lượng lớn ý kiến của công chúng về những cuộc bình chọntrực tuyến, những cuộc thi có bình chọn qua mạng Có thể thấy rõ hiệu quả củaviệc sử dụng các chương trình tương tác trong các cuộc kêu gọi bầu chọn ủng hộcho vịnh Hạ Long trở thành kỳ quan thế giới mới, bình chọn cho các thí sinhtrong các cuộc thi hoa hậu, ca nhạc

Ảnh: Một chương trình tương tác dạng trả lời trắc nghiệm

được sử dụng trên Tuổi Trẻ Online

Phần mềm phổ biến nhất để thực hiện các chương trình tương tác hiện nay

là Flash (được 90% người dùng cài đặt trên trình duyệt) Khởi đầu chỉ là khảnăng trình diễn những đoạn hình ảnh động, chương trình Flash dần được nângcấp và có khả năng trình diễn âm thanh, video Hiện nay với hệ thống ngônngữ lập trình Action Script được nâng cấp khả năng liên kết với cơ sở dữ liệu(trong bộ sản phẩm mới ra của Adobe CC 2018 – Adobe Animate (thay choAdobe Flash trước đây)), nhà lập trình có thể thiết kế những trò chơi, chương

trình tương tác ngay với những đoạn flash Ngoài ra, một số ngôn ngữ lập trìnhcũng được áp dụng vào việc xây dựng các trang web để tăng thêm tính tươngtác như Java Script, VB Script

1.3.2 Tính tức thời và phi định kỳ

Đối với những người làm báo mạng điện tử thì áp lực về “thời gian mạng”

và nhu cầu tin tức của “cư dân mạng” trên khắp thế giới thực sự là một tháchthức Bởi người đọc lúc nào cũng có mặt trên Internet, nơi này là đêm, nơi kháclại là ngày Hơn nữa, bạn đọc luôn đòi hỏi thông tin phải nhanh, mới và nóngbỏng Vì vậy, tính thời sự là một trong những tiêu chí mà bất kỳ tờ báo nào cũngmong đạt tới

Để đọc những thông tin tiếp theo của báo in, bạn đọc phải chờ tới số sau, có thể

là ngày hôm sau (nhật báo), cũng có thể là tuần sau (tuần báo) vì báo in còn phụthuộc vào tính định kỳ, thời gian in ấn và phát hành Còn để tiếp nhận tin tức trênphát thanh, truyền hình thì khán, thính giả không phải chờ lâu như thế nhưng lại bịphụ thuộc vào khung giờ, thời lượng phát sóng, thời gian tuyến tính và kỹ thuật Tấtnhiên, cũng có những trường hợp ngoại lệ nhưng nó hiếm khi xảy ra và chỉ có thểxảy ra đối với những đài phát thanh, truyền hình được trang bị các phương tiện kỹthuật hiện đại nhất

Ví dụ vụ tấn công trụ sở tuần báo trào phúng Charlie Hebdo ở quận 11, Paris,Pháp hay thường được biết đến với cái tên Vụ xả súng Charlie Hebdo diễn ra ngày7-1-2015 Vụ xả súng khiến 12 người thiệt mạng, 11 người khác bị thương trong đó

có bốn người bị thương rất nặng Đài truyền hình quốc gia Pháp - France Télévisions(France TV) đã gần như ngay lập tức, cắt toàn bộ các chương trình được chuẩn bị từtrước và cho truyền hình trực tiếp diễn biến sự việc Để làm được như vậy, France

TV phải có một mạng lưới phóng viên rộng khắp các địa bàn và họ được trang bị tất

cả những điều kiện cần thiết (cả máy bay trực thăng) để có thể đưa tin nhanh nhất.Trong khi đó, trên báo mạng điện tử, bạn đọc gần như không phải chờ đợi Bất

kể thông tin diễn ra ở đâu, thời gian nào, đêm cũng như ngày, chỉ cần một máy tínhxách tay hoặc điện thoại di động nối mạng, các phần mềm phụ trợ (như phần mềmtải âm thanh, hình ảnh ) thì khi sự kiện xảy ra phóng viên có thể cập nhật tin bàingay tức khắc Khi vừa đăng bài xong, có thông tin mới lại có thể cập nhật thông tin

mà không gặp phải bất kỳ khó khăn gì Trên báo mạng điện tử, mối quan hệ về thờigian cũng thay đổi, như bị nén lại, rút ngắn rất nhiều Phóng viên tham dự và có thểphát sự kiện ngay lập tức như người ta vẫn thường làm trong truyền hình, phát thanhtrực tiếp Cũng chỉ bằng một cái nháy chuột, bạn đọc ở đâu đó trên khắp hành tinh

đã đón nhận được thông tin và tham gia vào sự kiện

Tất cả những sự kiện lớn diễn ra trong nước và trên thế giới đều được báomạng điện tử nhanh chóng đưa tin và cập nhật ngay Ví dụ sự kiện sóng thần ở châu

Á, VnExpress đưa tin lúc 0h23’ ngày 27-12-2004 hay vụ động đất làm chấn động Tokyo, Nhật Bản được VietNamNet đưa tin ngay lúc 13h28’ngày 11-3-2011, chỉ sauthời gian diễn ra tầm nửa giờ đồng hồ

Trong vụ cháy nhà thờ đức bà Paris (Pháp), chỉ trong ngày 15-04-2019, báo

The Guardian của Anh đã đưa tin trực tuyến (ngay tại thời điểm sự việc diễn ra) và

liên tục cập nhật các diễn biến sau đó: Hai tòa tháp được cứu, nhưng lính cứu hỏa bị

thương nặng (22:10’ ngày 15-04-2019); Theo điều tra sơ bộ, ngọn lửa vô tình xuất hiện (chưa có kết luận thông tin về việc đây là âm mưu phá hoại) (22:31’ ngày 15-

04-2019); “Điều tồi tệ nhất đã tránh được” – Tổng thống Pháp tuyên bố (22:45’ ngày 15-04-2019); Tỷ phú Pháp cam kết quyên góp 100 triệu euro để nỗ lực khôi

phục lại nhà thờ (00:09’ ngày 16-04-2019); Chùm ảnh: Màn đêm buông xuống và Nhà thờ Đức Bà vẫn tiếp tục cháy bên trong (01:44’ ngày 16-04-2019); Hiện tại đám cháy đã trong tầm kiểm soát (02:54’ ngày 16-04-2019); … Người đọc qua đó

cảm nhận được tính liên tục của thông tin Cùng với những bài viết là những hìnhảnh, đoạn video của các nhà báo và độc giả gửi về Cứ thế, tất cả diễn biến của sựkiện liên lục, liên tục đến với công chúng báo mạng điện tử

Báo mạng điện tử vượt qua được các rào cản mà các loại hình báo chí khác gặpphải, nội dung thông tin không bị giới hạn bởi khuôn khổ của trang báo, thời lượngphát sóng hay thời gian tuyến tính, quy trình sản xuất thông tin lại đơn giản, dễ dàngnên có thể cập nhật, bổ sung bất kỳ lúc nào với số lượng là bao nhiêu Thông tin trênbáo mạng điện tử có thể sống động, nóng hổi đến từng giờ, từng phút, thậm chí làtừng giây Người ta gọi báo mạng điện tử là báo giờ, bởi khả năng cập nhật thông tinkịp thời của nó

Việc cập nhật thông tin có thể diễn ra liên tục nhiều lần trong ngày nên một bàibáo trên báo mạng điện tử không thể là hoàn chỉnh tuyệt đối hay đánh dấu chấm hết

mà luôn được “sống”, bởi nó có thể được kéo dài hoặc rút ngắn bất kỳ lúc nào Vìvậy, trên báo mạng điện tử, “giới hạn cuối cùng” của một bài báo chỉ là tạm thời vàtương đối

Chỉ báo mạng điện tử mới có khái niệm “bài báo mở” Có thể hiểu “bài báomở” theo hai khía cạnh:

- Một là, bài báo sau khi đã phát hành vẫn tiếp tục được cập nhật nếu có thông

tin mới Trong trường hợp có nhiều thông tin mới về một chủ đề thì tổ chức thànhcác bài viết khác nhau và liên kết thành hồ sơ dữ kiện Vì đặc trưng này mà các tờbáo mạng điện tử phải luôn tính đến việc cập nhật thông tin đều đặn, nếu không, chỉsau vài lần không thấy gì mới, người đọc sẽ không tìm đến nữa Tờ báo đó sẽ khôngchỉ mất đi một hay vài độc giả mà hậu quả còn nhiều hơn nữa

Ở Việt Nam, bên cạnh những tờ báo mạng điện tử độc lập như VnExpress,

VietNamNet, VnMedia có tốc độ cập nhật thông tin nhanh thì các tờ báo mạng điện tử

thuộc cơ quan báo in, đài phát thanh, truyền hình cũng ngày càng chủ động tận dụngnhững khả năng và tiện ích của mình để tăng tần suất cập nhật thông tin trong ngày.Lấy ví dụ về vụ dùng súng AK bắt cóc con tin diễn ra ở Huế ngày 16-1-2010.Ngay sau khi sự việc xảy ra, một số báo mạng điện tử đã cập nhật thông tin, độc giảkhắp nơi trên thế giới đều được tiếp cận và theo dõi mọi diễn biến Đặc biệt, cứ 10

phút các báo lại cập nhật thông tin mới một lần Phóng viên Hà Linh của báo Pháp

luật Thành phố Hồ Chí Minh có mặt tại hiện trường tường thuật trực tiếp sự việc.

Báo đưa tin bắt đầu từ 19h30’: Tường thuật trực tiếp: Vụ dùng súng AK bắt cóc con

tin đang diễn ra ở Huế và liên tục 10 phút sau lại cập nhật thông tin (cả văn bản và

hình ảnh) Đến 5h8’ ngày 17-1-2010, tên bắt cóc con tin bị bắt, báo đã Tường thuật

trực tiếp: Đã bắt được tên bắt cóc con tin ở Huế Độc giả và đồng nghiệp cùng hồi

hộp, chăm chú theo dõi, chờ đợi

- Hai là, trong bài báo mạng điện tử thường xuất hiện các đường dẫn “mở” ra

nội dung khác, giúp người đọc có thể tham chiếu tới các bài báo cùng chủ đề Theocác đường dẫn đó, người đọc có thể đi từ bài báo này sang bài báo khác, trang báonày sang trang báo khác, tờ báo này sang tờ báo khác cứ thế đi vào hành lang vôtận trên Internet Nếu một bài báo trên báo mạng điện tử không chứa đường dẫn nào

là đã tự bỏ đi một ưu thế tuyệt vời của báo mạng điện tử

Dưới đây là một trong rất nhiều “bài báo mở” trên VnExpress giúp người đọc

có thêm sự lựa chọn “bước” vào các cánh cửa tiếp theo, hạn chế phải nhấn vào nút

“Back” khi đọc xong bài

1.3.3 Tính tương tác

Theo Từ điển từ và ngữ tiếng Việt thì tương tác “là sự tác động qua lại, có ảnh

hưởng lẫn nhau giữa các đối tượng người hoặc vật”1

Tương tác có vai trò rất quan trọng trong hoạt động truyền thông nói chung vàtrong hoạt động báo chí nói riêng Tương tác là đặc điểm chính của công nghệ mới,đòi hỏi mô hình đa chiều trong truyền thông Người đọc có thể chủ động tìm kiếm vàlựa chọn thông tin chứ không đơn thuần nhận thông tin từ tờ báo Ngoài ra, họ còntham gia vào quá trình cung cấp thông tin, vì thế khoảng cách giữa nhà báo, tờ báo vàbạn đọc được rút ngắn Suy cho cùng, sự tham gia của công chúng chính là động lựcthúc đẩy phát triển và góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động truyền thông

Trước khi báo mạng điện tử ra đời, tính tương tác trong hoạt động báo chí đơngiản là sự tác động qua lại giữa cơ quan báo chí, nhà báo với người tiếp nhận thôngtin Nhưng sự xuất hiện của báo mạng điện tử đã làm cho tương tác trong hoạt độngbáo chí được mở rộng, có nhiều hình thức hơn và giảm đi những hạn chế của cáchình thức tương tác cũ

Báo chí truyền thống gặp nhiều khó khăn trong khâu tiếp nhận và truyền tải ýkiến phản hồi của công chúng Đặc biệt do hạn chế về khuôn khổ, số trang, thờilượng chương trình, thời gian tuyến tính nên các loại hình báo chí truyền thốngkhông thể hồi đáp nhanh và hết các thư, ý kiến của công chúng Điều này dễ tạo cảmgiác những phản hồi của công chúng không đến được với cơ quan báo chí hoặckhông được các cơ quan báo chí đó chú ý đến

Đối với báo mạng điện tử, nhờ sự hỗ trợ của công nghệ cao, bạn đọc có thể gửithư điện tử (e-mail) phản hồi ngay tới từng bài báo, từng tác giả và tòa soạn bằngnhững thao tác hết sức đơn giản, thuận tiện Toà soạn hầu như nhận được tức thờinhững ý kiến phản hồi và quá trình xử lý, sàng lọc, lưu trữ, đăng tải phản hồi cũng

11 Nguyễn Lân: Từ điển từ và ngữ tiếng Việt, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh, 2000.