Phân tích thị trường thủy sản hoa kỳ để định hướng cho hoạt động marketing xuất khẩu sản phẩm cá tra việt nam

Bên cạnh những thành tựu đạt được việc xuất khẩu cá tra còn gặp rất nhiều khó khăn như: các vụ kiện bán phá giá của Hiệp hội cá da trơn Mỹ, có một lô hàng bị EU trả về do nhiễm kháng sin

Trong những năm gần đây, ngành xuất khẩu cá tra là một trong những ngành thế mạnh của xuất khẩu thủy sản Việt Nam Dù mới chỉ đưa vào xuất khẩu chưa tới 20 năm nhưng sản phẩm cá tra luôn được coi là mặt hàng chủ lực, mang lại giá trị xuất khẩu cao và cókhả năng cạnh tranh trên thế giới Bên cạnh những thành tựu đạt được việc xuất khẩu cá tra còn gặp rất nhiều khó khăn như: các vụ kiện bán phá giá của Hiệp hội cá da trơn Mỹ, có một lô hàng bị EU trả về do nhiễm kháng sinh hóa chất,… Một trong những nguyên nhân quan trọng của các khó khăn trên là do các doanh nghiệp Việt Nam chưa hiểu rõ về các thị trường xuất khẩu, không có chương trình đầu tư sâu vào việc nghiên cứu thị trường, chưa có những chiến lược Marketing xuất khẩu bài bản Do đó, để hoạt động xuất khẩu được phát triển tốt và hạn chế gặp những khó khăn cần phải đầu tư tìm hiểu thị trường, phân tích những nguyên nhân gây ảnh hưởng để có biện pháp hoạt động marketing thích hợp

Thị trường Mỹ là thị trường nhập khẩu cá tra của Việt Nam lớn thứ hai trên thế giới, đồng thời cũng là nơi mà cá tra gặp nhiều rào cản khó khăn nhất Ngoài việc tại

thị trường này cá tra Việt Nam không được mang tên “ Catfish– cá da trơn” gây khó

khăn trong việc phát triển thương hiệu, nhãn mác sản phẩm và các hoạt động truyền thông, thì các chính sáchvề thuế đối với mặt hàng này cũng đang làm mất dần lợi thế cạnh tranh về giá của cá tra Việt Nam Khó khăn hơn nữa khi mới đây Chính Phủ Mỹ xem xét áp dụng Đạo luật Nông nghiệp (Farm Bill) với mặt hàng cá tra, mà theo đó việc xuất khẩu cá tra Việt Nam sẽ bị kiểm tra nghiêm ngặt từ vùng nuôi, môi trường, cho tới khâu chế biến và xuất khẩu Đứng trước những khó khăn nêu trên việc tiến hành nghiên cứu thị trường Mỹ lại càng trở nên cấp thiết nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra Việt Nam tận dụng những nhân tố thuận lợi để khắc phục khó khăn, tìm hướng đinh mới và định hướng cho hoạt động Marketing xuất khẩu trên thị trường này

Trên cơ sở những lí do trên, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Phân tích thị trường thủy sản Hoa Kỳ để định hướng cho hoạt động marketing xuất khẩu sản phẩm

cá tra Việt Nam” nhằm đề xuất một số giải pháp marketing thích hợp cho các doanh nghiệp Cá tra xuất khẩu sang thị trường Mỹ

1 Vấn đề nghiên cứu

Vấn đề nghiên cứu là thực trạng hoạt động xuất khẩu cá tra Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ và các nhân tố thị trường tác động tới hoạt động marketing xuất khẩu sản phẩm cá tra

2 Mục tiêu nghiên cứu

Phân tích tình hình xuất khẩu cá tra của Việt Nam sang thị trường Mỹ đồng thời đánh giá lợi thế cạnh tranh của sản phẩm cá tra

Phân tích các nhân tố của thị trường Mỹ ảnh hưởng tới hoạt động marketing xuất khẩu Đánh giá những nhân tố thuận lợi và khó khăn ở hiện tại và tương lai.Từ đó, đưa ra những giải pháp cụ thể nhằm định hướng cho hoạt động marketing làm gia tăng giá trị và hiệu quả xuất khẩu cá tra Việt Namtrên thị trường Mỹ

3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động xuất khẩu của cá tra Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ và các nhân tố thị trường tác động tới hoạt động xuất khẩu cá tra

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu thứ cấp: Các thông tin, dữ liệu liên quan đến thị trường Mỹ, kết quả xuất khẩu cá tra của Việt Nam trong những năm gần đây vào thị trường này và những thông tin định hướng cho những năm kế tiếp

Các số liệu liên quan đên quá trình trình phân tích được thu thập chủ yếu trong báo cáo xuất nhập khẩu của tổng cục Hải Quan Việt Nam, Báo cáo xuất khẩu thủy sản

do Hiệp hội xuất khẩu cá tra Việt Nam cung cấp, các tạp chí thủy sản, bản tin tuần thương mại thủy sản, bản tin VASEP news, từ nguồn internet, sách ảnh VASPE 15 năm,… đồng thời, thông qua việc ghi nhận các báo cáo tình hình kinh doanh của các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra lớn cung cấp

4.2 Phương pháp phân tích Phương pháp so sánh đối chiếu các chi tiết kết quả trên cơ sở đánh giá những vấn

đề nêu ra nhằm xác định nguyên nhân và tìm ra giải pháp tối ưu

Phương pháp số tuyệt đối và số tương đối trong thống kê

Phương pháp đồ thị và biệu đồ phân tích mối quan hệ, mức độ biến động và sự ảnh hưởng của các nhân tố đang phân tích

I THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU CÁ TRA VIỆT NAM TẠI THỊ TRƯỜNG HOA KỲ

1 Mô tả sản phẩm cá tra

1.1 Tổng quan cá tra

Cá tra - Shutchi catfish, Có tên khoa học : Pangasius hypophthalmus, thuộc bộ

cá nheo: Siluriformes Cá tra (theo Từ điển tiếng Việt, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội,

1977) là loài cá nước ngọt, có thân dẹp, da trơn, có râu ngắn, giống cá trê nhưng không ngạnh Trên thế giới các loài trong họ Cá tra được tìm thấy trong các vùng nước ngọt

và nước lợ dọc miền nam châu Á từ Pakistan tới Borneo Tại khu vực Đông Nam Á, cá tra sống tự nhiên tại dòng sông Mê kong chảy qua các nước Thái Lan, Campuchia, Việt Nam và một số sông lớn phía nam

Cá tra có tốc độ sinh trưởng tương đối nhanh ở vùng nước ngọt hoặc hơi lợ có nồng độ muối từ 10-14% Biên độ nhiệt phát triển của cá trong khoảng 15-39 độ C, dễ chết ở nhiệt độ thấp ≤15°C Cá có tập tính ăn tạp thiên về động vật, có khả năng thích nghi với nhiều loại thức ăn, kể cả thức ăn bắt buộc như mùn, bã hữu cơ, động vật đáy tại ao nuôi Trong điều kiện nuôi vỗ tốt cá tra có thể phát triển tốt và sinh sản từ 100.000 – 200.000 trứng / kỳ vào đầu tháng 4 dương lịch

Cá tra được nuôi trồng chủ yếu tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL)của nước ta nơi có nhiều điều kiện nuôitrồng rất thuận lợi Người nuôi cáđã dựa vào các đặc điểm sinh học, tập tính, điều kiện sinh trưởng, sinh sản, ,… của cá tra

để tiến hành nuôi với quy mô lớn theo hình thức thâm canh mang lại giá trị kinh tế cao, phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu

1.2 Nuôi trồng và sản xuất cá tra

1.2.1 Tình hình nuôi trồng hiện nay tại Việt Nam

Ngành nuôi cá tra của Việt Nam liên tục phát triển, tăng nhanh cả về diện tích nuôi trồng,năng suất, chất lượng và sản lượng thu hoạch mang lại nguồn lợi kinh tế xuất khẩu cao Bởi vậy, ngành nuôi cá tra đã trở thành ngành kinh tế trọng điểm của nhiều tỉnh tại ĐBSCL

Biểu đồ 1: Các tỉnh nuôi cá lớn tại ĐBSCL

Theo Tổng cục thủy sản và chi cục thủy sản các tỉnh khu vực ĐBSCL, năm

2013, diện tích nuôi cá tra 5.556 ha (bằng 93% so với năm 2012), diện tích thu hoạch

là 4.168 ha (đạt 91% so với năm 2012), sản lượng 1.131 nghìn tấn (đạt 88% năm 2012), với năng suất đạt khoảng 270 tấn/ha (năm 2012 đạt 280 tấn/ha) Trong đó, diện tích nuôi chưa thu hoạch vào khoảng 1.400 ha, tương đương với sản lượng ước đạt khoảng 350 nghìn tấn Cuối năm 2013, diện tích nuôi mới suy giảm do nhiều nguyên nhân: thời tiết lạnh, người nuôi suy kiệt về vốn, tâm lí lo ngại và những khó khăn lớn trên thị trường nhập khẩu cá tra thế giới…

Cơ sở số liệu trên cho thấy, sản lượng cá có thể giảm vào năm 2014.So với cùng

kỳ năm 2013, sản lượng cá tra tháng 3 đã hụt tới 30% Nhiều chuyên gia dự báo cả năm 2014, sẽ sụt giảm 50%, tương đương còn khoảng 700.000 tấn cá so với 1,4 triệu

của năm 2013 Tình hình thiếu hụt nguyên liệu cá tra của Việt Nam – nước xuất khẩu

cá tra lớn nhất thế giới trở nên căng thẳng có ảnh hưởng lớn tới nguồn cung cá tra đáp

ứng nhu cầu thế giới

1.2.2 Các yếu tố ảnh hưởng tới nuôi trồng cá tra tại Việt Nam

1.2.2.1 Điều kiện tự nhiên

 Thuận lợi ĐBSCL có hệ thống sông ngòi chằng chịt, hai dòng sông Tiền và sông Hậu chảy qua với chiều dài mỗi sông khoảng 220km Lưu lượng nước dồi dào, người nuôi

có thể đặt 2 -3 hàng bè nối nhau từ bờ ra lòng sông (khoảng 50m) Điều kiện thủy văn, điều kiện sinh thái và chất lượng nước của sông khá thuận lợi cho hoạt động nuôi cá tra trên các ao thâm canh ven sông, trên cồn

 Khó khăn Biến đổi khí hậu toàn cầu ảnh hưởng tới ĐBSCL khiến khí hậu thay đổi, thời tiết lạnh hơn làm giảm tỷ lệ sống của cá Thiên tai với cường độ và mức độ gia tăng, khó dự đoán sảy ra làm nhiều hộ nuôi cá mất trắng sau mỗi lần bão lũ, triều cường,…

Việc nuôi cá tra theo hình thức thâm canh ồ ạt không chỉ ảnh hưởng xấu tới môi trường tự nhiên mà còn là nỗi lo cho hiệu quả sản xuất và chất lượng sản phẩm cá tra xuất khẩu Theo số liệu điều tra của khoa Thủy sản- Đại học Cần Thơ, trong 1 ao nuôi

có diện tích 1ha có tới 25%lượng thức ăn bị thải loại dưới dạng dư thừa thối rữa lắng đọng dưới đáy ao Cùng với các hóa chất vệ sinh cải tạo ao nuôi, vật tư chuyên dụng như vôi bột, chế phẩm sinh hóa học, thuốc kháng sinh, chất kích thích tăng trưởng

Các nguồn chất thải này chưa được xử lý triệt đểvà thải trực tiếp ra môi trường gây ra

sự biến đổi chất lượng nước trên sông rạch.Tình hình ô nhiễm môi trường nước nuôi cá tra hiện nay đang ở mức nguy hiểm, đáng báo động

Mới đây, Mỹ đang nghiên cứu áp dụng luật nông sản với cá tra Việt Nam Theo Luật này, việc quản lý nhập khẩu cá tra sẽ được giám sát gắt gao từ vùng nuôi, mật độ, môi trường và cả an sinh xã hội của nước xuất khẩu tương đương với nước nhập khẩu

là Mỹ Vấn đề này khiến nhà quản lí chức năng, các doanh nghiệp và hộ nuôi cá lo ngại Nhiều giải pháp đang được nhanh chóng đẩy mạnh thực hiện để góp phần cải thiện môi trường nuôi cá và giúp cá tra vượt qua những rào cản khó khăn trên thị trường Mỹ, tạo lợi thế cạnh tranh bền vững cho thương hiệu cá tra Việt Nam so với các quốc gia khác

1.2.2.2 Điều kiện kinh tế xã hội

 Nguồn nhân công Tại ĐBSCL có nguồn lao động dồi dào, cần cù, chăm chỉ, giàu kinh nghiệm lâu năm trong nuôi trồng thủy hải sản là điều kiện thuận lợi lớn để phát triển nghề nuôi cá tra Người nuôi cá nay được tiếp cận với khoa học công nghệ mới trong sản xuất làm tăng sản lượng và chất lượng cá, giảm thiểu chi phí sản xuất Mối liên kết 4 nhà: nhà nuôi cá, nhà doanh nghiệp, nhà khoa học, Nhà nước quản lí ngày càng chặt chẽ giúp phát triển bền vững ngành nuôi cá tra.Nghề nuôi cá tra đã tạo công ăn việc làm cho hơn

16 ngàn lao động tại ĐBSCL giúp cải thiện vấn đề an sinh xã hội, tăng thu nhập bình quân và nâng cao đời sống người dân

 Nguồn vốn đầu tư Trước tình hình căng thẳng về nguyên liệu cá chế biến, các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu cá tra phải huy động vốn từ nhiều nguồn để đầu tư sản xuất.Hai kênh huy động vốn chính của doanh nghiệp từ thị trường chứng khoán và vay ngân hàng.Tuy nhiên, cả hai kênh huy động này hiện nay đang gặp nhiều khó khăn

Các hộ gia đình nuôi cá tra có thể huy động vốn cá nhân hoặc vay ngân hàng

Hiện nay, vấn đề chiếm dụng vốn bằng cách hợp đồng thỏa thuận sẽ thanh toán

20-biến thủy sản khiến nhiều hộ gia đình gặp khó khăn Trên thực tế, sau 5-6 tháng, người dân mới nhận được tiền, nếu không may gặp các doanh nghiệp làm ăn thua lỗ thì dân bị mất trắng Hậu quả là người nuôi vừa cạn vốn, vừa mắc nợ ngân hàng, không thể đầu

tư nuôi mới cá tra.Đứng trước tình hình đó các cơ quan chức năng cần có những biện pháp thiết thực để giải quyết vấn đề khó khăn cho người dân

1.2.2.3 Nguồn thức ăn

 Thuận lợi Tại các khu vực tứ giác Long Xuyên, Đồng Tháp Mười, đất đai màu mỡ, thích hợp cho canh tác các loại nông sản và là nguồn cung cấp nguyên liệu nông sản chủ yếu

để chế biến thức ăn công nghiệp cho cá.Vào cuối mùa gió Tây - Nam hàng năm (sau đỉnh lũ) nước sông Cửu Long mang về nguồn lợi cá tự nhiên rất dồi dào cả về số lượng lẫn chủng loại,cùng với các loại cá tạp đánh bắt từ biển Rạch Giá được chuyển đến khu vực nuôi bè với đoạn đường ngắn và thường xuyên Điều kiện giao thông thủy và bộ thuận tiện giúp cho việc vận chuyển nguyên vật liệu chế biến thức ăn cho cá được dễ dàng và kịp thời

 Khó khăn Hiện nay, giá bán cá thì không ổn định mà giá thức ăn thì liên tục tăng Trong 6 tháng đầu năm 2013, giá thức ăn cho cá đã 3 lần tăng giá với mức tăng tổng cộng từ 800-1000đồng/ kg Theo tính toán của người nuôi cá thì chi phí thức ăn thường chiếm 70-80% giá thành sản xuất,nếu tính bình quân trong 7 tháng thả nuôi, cá đạt trọng lượng ~1kg/con, người chăn nuôi phải đầu tư 23.000 – 24.000 đồng/kg Giá thức ăn tăng cao là nguyên nhân chủ yếu làm tăng chi phí sản xuất, giá thành cá tra nguyên liệu khiến nhiều người nuôi cá phải bỏ nghề do không chịu được áp lực tăng giá

1.2.2.4 Kĩ thuật nuôi trồng

Hiện nay, cá giống cá tra đã gần như chủ động từ nguồn cá sinh sản nhân tạo, do

đó có điều kiện để lựa chọn, kiểm tra và đáp ứng được yêu cầu, chất lượng cá giống

Quy trình nuôi cá tra được các doanh nghiệp và người nuôi áp dụng có hai giai đoạn: nuôi cá giống và nuôi cá thịt Cá ươm sau 3 - 4 tháng đạt chiều dài 10 – 12cm (14 –15g/con) được chuyên sang ao nuôi thương phẩmtừ 6-8 tháng, đạt trọng lượng xấp xỉ 1kg thì có thể thu hoạch

Nuôi cá bè là hình thức nuôi công nghiệp, chủ động và có tính tập trung, cần nguồn thức ăn, nguồn con giống lớn Trong quá trình nuôi trồng cá cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định ASC, GLOBAL G.A.P, …Phần lớn các công ty xuất khẩu cá tra đã xây dựng vùng nuôi cá nguyên liệu áp dụng quy trình khép kín, khoa học kĩ thuật vào sản xuất đảm bảo chất lượng và sản lượng cá tra chủ động chế biến

1.2.3 Sản xuất và chế biến cá tra xuất khẩu

Quy trình chế biến cá tra xuất khẩu thiết kế dựa trên hệ thống tiêu chuẩn HACCP, hiện đang được áp dụng tại các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra như sau:

Sơ đồ 1: Quy trình chế biến cá tra xuất khẩu

Tất cả các nhà máy của doanh nghiệp xuất khẩu cá tra luôn phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn chất lượng : GLOBAL GAP, HACCP, BRC, IFS, GMP, ISO 9001:2008, ISO 22000:2005, HALAL, ISO/IEC 17025:2005, ASC, BAP, VietGAP sạch sẽ, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm đủ điều kiện nhập khẩu vào các thị trường khó tính như Hoa Kỳ, EU,…

1.3 Cá tra thành phẩm xuất khẩu

Mô tả: bỏ da, bỏ xương, bỏ thịt đỏ, bỏ

mỡ, bỏ bụng

Màu sắc: Trắng, hồng nhạt, vàng nhạt Kích cỡ (gram/miếng fillet): 120/170, 170/220, 220/up, 300/up…600gr Bao gói: IQF 1 kg/PE x 10/carton

2 Cá tra Fillet định hình không hoàn toàn

Mô tả: bỏ xương, bỏ da, còn thịt đỏ, còn

mỡ, còn bụng Kích cỡ (gram/miếng fillet): 120/170, 170/220, 220/up, 300/up…600gr Bao gói: IQF 1 kg/PE x 10/carton

3 Cá tra Fillet bán định hình

Mô tả: bỏ xương, bỏ da, còn thịt đỏ, còn

mỡ, bỏ bụng Kích cỡ (gram/miếng fillet): 120/170, 170/220, 220/up, 300/up…600gr Bao gói: IQF 1 kg/PE x 10/carton

4 Cá tra cắt miếng

Mô tả: bỏ da, bỏ xương, bỏ thịt đỏ, bỏ

mỡ, bỏ bụng Kích cỡ (gram/miếng): 30, 40 gram … Bao gói: IQF 1 kg/PE x 10/carton

5 Cá tra cắt khúc

Mô tả: còn da, còn xương Kích cỡ (độ dày mỗi khúc): 2.5 – 3 cm Bao gói: IQF 1 kg/PE x 10/carton (hoặc theo yêu cầu)

6 Cá tra nguyên con

Mô tả: còn da, còn xương, bỏ đầu, bỏ ruột, bỏ đuôi

Kích cỡ: 800 -1.000 gram Bao gói: IQF 5 kg/PE x 2/carton

1.3.2 Lợi ích của sản phẩm cá tra cho khách hàng

Cá tra có thịt trắng, hương vị sau khi nấu rất thơm ngon, có thể được chế biến thành nhiều món ăn ưa thích Thịt cá rất bổ dưỡng không có cholesterol, chứa nhiều các các axít béo không no thiết yếu cho cơ thể như MUFA, PUFA và Omega 3 EPA, DHA Sản phẩm cá tra khi xuất khẩu được kiểm tra nghiêm ngặt về an toàn vệ sinh thực phẩm, không chứa vi sinh và các kháng sinh hóa chất độc hại

Bảng 2 Thành phần dinh dưỡng ( 170g/con) cá tra pangasius hypophthalmus

Calo Calo từ chất béo Tổng lượng chất béo Chất béo bảo hòa

Na Protein

124,52 cal 30,84 cal 3,42g 1,64g 70,6mg 23,42g

Do vậy, dùng cá tra thường xuyên trong bữa ăn sẽ mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe như: giảm các bệnh liên quan đến tim mạch, tốt cho não, bổ mắt, ngăn ngừa ung thư, da khỏe đẹp, giảm lo âu ưu phiền, giảm đau và viêm sưng, … Những lợi ích sức khỏe cá tra mang lại khiến hàng triệu triệu người tiêu dùng ưa chuộng sánh ngang hàng với những loài cá thịt trắng mà người Châu Âu và Mỹ hay ăn là cá Headock, cá Pollack, cá Tilapia Cá tra được xếp trong 10 loại thủy sản được yêu thích nhất ở Mỹ

Đồng thời, các sản phẩm cá tra đông lạnh đa dạng trong cách thức chế biến đóng gói xuất khẩu rất thuận tiện, dễ sử dụng, an toàn cho người tiêu dùng trong chế biến các món ăn thơm ngon bổ dưỡng cho gia đình

2 Thực trạng xuất khẩu cá tra của Việt Nam tại thị trường Mỹ

Theo Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản cá tra Việt Nam hiện đã có mặt ở

137 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới Thị trường nhập khẩu chính gồm: EU, Mỹ, ASEAN, Mexico, Brazil, Trung Quốc và Hong Kong, Arập Xêut, Colombia Mỹ là thị trường nhập khẩu cá tra Việt Nam lớn thứ 2 trên thế giới (chiếm 21%) sau thị trường

EU (khoảng 24%) Giá trị xuất khẩu tại thị trường Mỹ liên tục tăng trong những năm gần đây Khẳng định Mỹ là thị trường tiềm năng cho sản phẩm cá tra Việt Nam

2.1 Sản lượng xuất khẩu

Năm 2013, Mỹ nhập khẩu hơn 224,594 triệu pao cá tra, tăng 5% so với năm

2012 Trong đó nhập khẩu từ Việt Nam 224,515 triệu pao và từ Trung Quốc 78,8 nghìn pao Các nhà cung cấp khác từ Indonesia, Thái Lan, Campuchia không có sản phẩm cá tra XK sang thị trường này.Việt Nam là nước đứng đầu trên thị trường Hoa Kỳ về sản lượng xuất khẩu cá tra, có lợi thế áp đảo so với các quốc gia khác, đảm bảo nguồn cung ứng ổn định Đây là lợi thế to lớn để cá tra chiếm lĩnh thị trường Hoa Kỳ

Biểu đồ 2: tình hình nhập khẩu cá tra Việt Nam tại các thị trường năm 2013

Bảng 3: Nhập khẩu cá tra/cá da trơn philê đông lạnh vào Mỹ( đơn vị: pao)

Bảng 4: Giá cá tra tại thị trường Mỹ tháng 2/ 2014

Cá tra philê đông lạnh các cỡ từ 3 - 5 oz đến 9 - 11 oz 1,65 – 1,75 USD/pao

Cá da trơn nội địa nguyên con lột da 2,75 – 2,95 USD/pao

Giá cá tra của Việt Nam nhìn chung thấp hơn giá cá của Trung Quốc và giá cá

da trơn nội địa tại Mỹ Các nhà nhập khẩu Mỹ ưu tiên nhập khẩu cá tra xuất xứ từ Việt Nam cũng là do nguồn cung ổn định và giá cá hợp lí Lợi thế chi phí thấp do sản xuất quy mô lớn, có nhiều điều kiện thuận lợi là cơ sở để các doanh nghiệp cá tra Việt Nam

hạ giá xuất khẩu Tuy nhiên, công cụ cạnh tranh giá cả nay đang mất dần tính hiệu quả

do thuế chống bán phá giá và nhiều rào cản khác do Chính phủ Mỹ đưa ra gây khó khăn và tạo áp lực cho các doanh nghiệp Việt Nam buộc phải tăng giá bán cá

2.3 Giá trị xuất khẩu

Biểu đồ3: Khối lượng và giá trị xuất khẩu cá tra vào Mỹ 1996-2012

(Nguồn: Cơ quan nghề cá Mỹ)

Năm 2013, kim ngạch xuất khẩu cá tra Việt Nam đạt 1,75 tỷ USD Trong đó, riêng thị trường Mỹ đạt kim ngạch xuất khẩu 380 triệu USD, chiếm hơn 21% Giá trị xuất khẩu cá tra tại thị trường Mỹ liên tục tăng trong những năm gần đây, thể hiện những dấu hiệu phát triển tốt của ngành cá tra Việt Nam trên thị trường khó tính này

2.4 Dự báo xuất khẩu 2014

Mục tiêu năm 2014: các tỉnh ĐBSCL phấn đấu đạt sản lượng 1,2 - 1,3 triệu tấn

cá tra nguyên liệu Trong đó, xuất khẩu từ 650.000 - 680.000 tấn, đạt giá trị 1,75 tỷ USD Các tỉnh ĐBSCL đưa khoảng 6.000 héc-ta mặt nước vào nuôi cá tra, tập trung nhiều nhất tại Đồng Tháp, An Giang, Bến Tre, TP Cần Thơ… Để hoàn thành kế hoạch

đề ra ngành cá tra phải vượt qua nhiều khó khăndo tình hình cung cầu không ổn định, chất lượng con giống giảm, giá bán cá nguyên liệu thấp hơn giá thành, giá các yếu tố đầu vào luôn tăng trong khi đầu ra bất ổn,…

Hiệp hội Cá tra Việt Nam dự báogiá trị xuất khẩu sẽ tăng từ 10-15% với Tổng kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 1,7 tỷ USD) nhưng sản lượng giảm trên 30% trong năm 2014 Tại Mỹ việc xem xét về Đạo luật Nông nghiệp Mỹ (Farmbill) có hiệu lực và thuế chống bán phá giá sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới sản lượng nhập khẩu cá tra của Việt Nam vào thị trường lớn thứ 2 này

3 Các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra

Bảng 5: Top 10 doanh nghiệp xuất khẩu cá tra hàng đầu Việt Nam (VASEP thống

kê dựa trên doanh thu, lợi nhuận và sản lượng xuất khẩu cá tra 2011-2012)

Xếp hạng Doanh nghiệp

1 Công ty CP Vĩnh Hoàn (VINH HOAN CORP)

2 Công ty CP Hùng Vương (HUNG VUONG Corp)

3 Công ty CP XNK Thủy sản An Giang (AGIFISH)

4 Công ty CP Việt An (ANVIFISH Co)

5 Công ty CP Thủy sản NTSF

6 Công ty CP Nam Việt (Navico)

7 Công ty CP Đầu tư và Phát triển đa quốc gia (IDI Corp)

8 Công ty Cổ phần Chế biến và XNK Thủy sản CADOVIMEX (CADOVIMEX)

9 Công ty Cổ phần XNK Thủy sản Cửu Long (CL-FISH CORP)

10 Công ty TNHH Đại Thành (Tiền Giang) 3.1 Tình hình hoạt động

Các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra Việt Nam đã góp phần không nhỏ vào tăng trưởng kinh tế, giải quyết việc làm, tăng nguồn thu ngoại tệ cho các tỉnh khu vực ĐBSCL Năm 2012,cả nước có 130 doanh nghiệp xuất khẩu cá tra trong đó 72 doanh nghiệp thương mại; 64 doanh nghiệp có nhà máy chế biến cá tra trực tiếp xuất khẩu trong đó có 5 tập đoàn công suất sản xuất trên 100 tấn/ngày chiếm 34% sản lượng Trong những năm qua, các doanh nghiệp không ngừng nỗ lực nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, mở rộng quy mô, phát triển vùng nuôi cá thương phẩm, đa dạng các mặt hàng và thành công xây dựng thương hiệu cá tra Việt Nam trên thế giới

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp hiện nay đang gặp khó khăn trong sản xuất, kinh doanh do thiếu hụt nguồn nguyên liệu và thiếu vốn Một số doanh nghiệp tăng cường

tự đầu tư vùng nguyên liệu nhưng mới chỉ đáp ứng từ 30 đến 40% công suất nhà máy, còn lại phụ thuộc vào nguồn cá thu mua bên ngoài Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận nguồn vốn khó khăn, thời gian vay ngắn hạn, lãi suất khá cao là gánh nặng đối với doanh nghiệp thủy sản

Tình trạng trên dẫn tới trong năm 2013 các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra lớn có lợi nhuận giảm đáng kể so với năm 2012 Các chi phí tài chính, chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp tăng rất mạnh, giá vốn hàng bán tăng do chi phí nguyên liệu đầu vào tăng liên tục, lượng hàng tồn kho rất lớn gấp 2, 3 lần so với đầu năm, trong khi lợi nhuận gộp giảm và giá cá tra xuất khẩu vẫn tương đương năm ngoái

Bảng 6:Tình hình hoạt động của một số doanh nghiệp xuất khẩu cá tra lớn năm

2013

Công ty CP Vĩnh Hoàn ~179 tỷ đồng -23% ~100 tỷ đồng Công ty CP Hùng Vương ~9 tỷ đồng -96% 2.686 tỷ đồng Công ty CP XNK Thủy sản An Giang 21 tỷ đồng -38% ~850 tỷ đồng Công ty CP Nam Việt (Navico) 9,5 tỷ đồng -72% 877 tỷ đồng Công ty Thủy sản số 4 ~25 tỷ đồng +70%

Thủy sản Cửu Long An Giang 6 tỷ đồng - 60%

Trên cơ sở tình hình hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp cá tra xuất khẩu của Việt Nam cho thấy những chuyển biến theo chiều hướng suy giảm Chuyển biến trên do nhiều nguyên nhân trong đó phải kể tới cả những thách thức lớn trên các thị trường nhập khẩu Đặc biệt tại thị trường Hoa Kỳ, các doanh nghiệp Việt gặp nhiều khó khăn do các chính sách bảo hộ ngành cá da trơn nội địa của Chính Phủ

Đầu năm 2014, tình hình hoạt động của các doanh nghiệp cá tra có nhiều khởi sắc do lo ngại tình hình thiếu hụt nguyên liệu các nhà nhập khẩu tăng cường dự trữ hàng Các doanh nghiệp lớn như: Vĩnh Hoàn, Hùng Vương, Nam Việt,… đã có những đơn hàng đặt tới tận cuối năm Những dấu hiệu khởi sắc của tình hình xuất khẩu cá tra cho thấy tuy sản lượng cá tra giảm nhưng giá trị xuất khẩu vẫn sẽ ở mức ổn định

3.2 Khả năng cạnh tranh

3.2.1 Lợi thế cạnh tranh

Xuất phát từ những điều kiện thuận lợi về tự nhiên và xã hội cho hoạt động nuôi trồng và sản xuất cá tra xuất khẩu, sản phẩm cá tra của các doanh nghiệp Việt Nam có nhiều lợi thế cạnh tranh trên thế giới

Trên thị trường Mỹ sản lượng cá tra xuất khẩu xuất xứ từ Việt Nam chiếm hơn 60% thị phần Điều này cho thấy sự chiếm lĩnh thị trường và khả năng đảm bảo nguồn cung đáp ứng nhu cầu của cá tra Việt Nam So với các quốc gia khác, sản lượng cá tra xuất khẩu vào Mỹ của Việt Nam luôn cao hơn gấp 2,3 lần Đồng thời, chất lượng thương phẩm cá tra xuất khẩu đạt các nhiều chứng chỉ, tiêu chuẩn quốc tế, đảm bảo vệ

sinh an toàn thực phẩm đã tạo dựng niềm tin, uy tín với người tiêu dùng và các nhà nhập khẩu thủy sản Mỹ Nhờ vậy, dù tại thị trường Hoa Kỳ, sản phẩm cá tra Việt Nam

không được lấy tên “Catfish” nhưng các doanh nghiệp cá tra đã nhanh chóng xây dựng

được thương hiệu nổi tiếng trên thị trường Mỹ và thế giới

Tại ĐBSCL có nguồn lao động dồi dào, giá thuê nhân công rẻ là điều kiện thuận lợi phát triển nuôi cá tra với quy mô công nghiệp lớn Tận dụng lợi thế dẫn đầu về chi phí các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra thu được nhiều lợi nhuận hơn, đây cũng là cơ sở

để doanh nghiệp hạ giá bán, cạnh tranh về giá với cá da trơn tới từ các quốc gia khác

Tuy nhiên, tại thị trường Mỹ do những rào cản về thuế quan nghiêm ngắt, mức thuế chống bán phá giá cá, khiến công cụ về giá cả không còn phát huy nhiều tác dụng Do vậy, để nâng cao lợi thế cạnh tranh trên thị trường này các doanh nghiệp Việt đang tìm hướng đi mới trong hoạt động marketing và nghiên cứu thị trường, chủ động tới các biến động thị trường có ảnh hưởng hiện tại và trong tương lai

Các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra Việt Nam cung cấp sản phẩm sang thị trường Mỹ thông qua hình thức xuất khẩu gián tiếp, ký kết các đơn hàng với các công

ty nhập khẩu thủy sản như: BORNSTEIN SEAFOODS INC, PACIFIC SEAFOODS GROUP, AMERICAN SEAFOOD IMPORTS … Các công ty này sẽ đưa sản phẩm cá tra tới người tiêu dùng trên toàn nước Mỹ qua mạng lưới hệ thống bán lẻ Hoạt động marketing quan hệ với các nhà nhập khẩu Mỹ rất quan trọng Đây là những bạn hàng lâu năm, gắn bó và là những khách hàng có tiềm lực, uy tín lớn trên thế giới Cơ sở mối quan hệ lâu dài giữa 2 bên là nền tảng để doanh nghiệp Việt xây dựng uy tín trên thị trường, kí kết các hợp đồng thủy sản lên tới cả triệu đô

Từ những phân tích trên cho thấy, lợi thế cạnh tranh của các doanh nghiệp cá tra Việt Nam xuất phát từ khả năng cung ứng sản phẩm chất lượng tốt, ổn định, đúng thời hạn hợp đồng với giá cả hợp lí, tương đối thấp hơn các đối thủ cạnh tranh Mặt khác, thương hiệu cá tra xuất xứ từ Việt Nam nổi tiếng trên thế giới được nhiều người tiêu dùng ưu chuộng Mối quan hệ hợp tác giữa các doanh nghiệp Việt và bạn hàng nhập khẩu Hoa Kỳ dựa trên cơ sở của uy tín, tiềm lực và thiện chí hợp tác cùng phát triển

Đây là những lợi thế cạnh tranh quan trọng giúp phát triển hoạt động marketing xuất khẩu của các doanh nghiệp Việt Nam và nâng cao giá trị xuất khẩu tại thị trường Mỹ

3.2.2 Điểm yếu:

Ở các doanh nghiệp cá tra Việt Nam, kĩ năng quản lí còn hạn chế dẫn tới chi phí quản lí tăng cao mà chưa mang lại hiệu quả Nhà quản trị chưa có nhận thức coi trọng đầu tư nghiên cứu thị trường để hỗ trợ cho việc ra các quyết định Marketing Thường chỉ các công ty, doanh nghiệp lớn mới đầu tư cho hoạt động này, nguồn thông tin thu được hoàn toàn bảo mật, không có sự liên kết, chia sẻ thông tin marketing Do vậy, hoạt động marketing cho sản phẩm cá tra Việt Nam trên thị trường quốc tế vẫn chưa có

sự thống nhất, bài bản và chuyên nghiệp Vai trò của Hiệp hội cá tra Việt Nam được thấy rõ trong vấn đề này, khi VASEP là nguồn thông tin quan trọng hỗ trợ các doanh