Thành phần ruồi hại họ Tephritidae và ký chủ của chúng ở các tỉnh phía bắc việt nam Fruit fly species Tephritidae and their hosts in northern vietnam Lê Đức Khánh, Nguyễn Thị Thanh Hiền
Trang 1Thành phần ruồi hại họ Tephritidae và ký chủ của chúng ở các tỉnh phía bắc việt
nam Fruit fly species (Tephritidae) and their hosts in northern vietnam
Lê Đức Khánh, Nguyễn Thị Thanh Hiền, Đào
Đăng Tựu, Trần Thanh Toàn, Phan Minh Thụng, Vũ Thị
Thuỳ Trang,
Vũ Văn Thanh và Đặng Đỡnh Thắng
Viện Bảo vệ thực vật
Abstrast
Fruit fly is one of the most serious insect pests of fruit and vegetable planted throughout the world and causing big challenges to international trade In our country, fruit flies appear from lowland to midland and highland, damaging almost of fruit trees and fruiting vegetable in Vietnam The damage level caused
by fruit flies may be up to 100 % such as in peach, guava, rose apple, babados cherry Fruit fly species are very abundance in northern Vietnam 23 fruit fly
species have been identified belonging to the two genera Bactrocera and Dacus
Bactrocera genera has three subgenera Dacus have two species belonging
subgera callantra There are 8 fruit fly pest species consisting Bactrocera
dorsalis, Bactrocera correcta, Bactrocera pyrifloliae, Bactrocera carambolae, Bactrocera cucurbitae, Bactrocera tau, Bactrocera latifrons, Bactrocera verbascifoliae, in which 6 species damage highly over 18 fruit species, 3 species
damage 11 kind of fruiting vegetable and, 4 species attack 5 wild fruits in the
North and Northern Central of Vietnam Bactrocera dorsalis and Bactrocera
cucurbitae damage nearly all kind of fruit trees and vegetable fruits growing in
Vietnam which need to be specially studied for their control
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Ruồi hại quả họ Tephritidae có số
lượng loài rất đông đảo, gần 4500 loài,
phân bố ở khắp các châu lục [1], trong
đó có tới 50 loài là đối tượng gây hại
nghiêm trọng cho rau ăn quả và cây ăn
quả; 30 loài gây hại thứ yếu Ở các
khu vực sản xuất nông nghiệp thường
có khá nhiều loài gõy hại: khu vực Thỏi Bỡnh Dương có 20 loài, khu vực Đông Nam Á có 12 loài, 10 loài ở lục địa Ấn độ và 11 loài ở Châu Phi [2]
Ở Việt Nam, ruồi hại quả là một trong những đối tượng gây hại nguy
Trang 2hiểm hàng đầu cho các vùng trồng cây
ăn quả và rau ăn quả Ruồi có ở tất cả
các vùng, từ đồng bằng đến trung du,
miền núi, gây hại hầu hết trên các loại
cây ăn quả và rau ăn quả có ở nước ta
Nhiều loại quả bị ruồi hại rất nặng, có
thể lên tới 100 % quả bị hại, gây tổn
thất lớn cho người lao động như đào,
ổi, doi, babados cherry, hồng, xoài,
vải [3]
Bài viết này tập hợp một số kết quả
trong chương trỡnh hợp tỏc nghiờn
cứu với Trung tõm nghiờn cứu Nụng
nghiệp Quốc tế Úc (ACIAR), nhằm
giới thiệu thành phần ruồi hại quả họ
Tephritidae và ký chủ của chỳng ở cỏc
tỉnh phớa Bắc, làm cơ cở cho đề xuất
cỏc biện phỏp phũng trừ phục vụ sản
xuất
II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Thu thập thành phần loài từ bẫy
dẫn dụ của Steiner với chất dẫn dụ là
Methyl eugenol (ME) và Cue-lure
(CuE)
+ Kiểu bẫy sử dụng
+ Chất dẫn dụ là Methyl eugenol
(ME) và Cue-lure (CuE)
- Thu thập ký chủ từ quả bị hại: Thu
tất cả các loại quả ăn được, không ăn
được ở các giai đoạn khác nhau như
quả non, xanh, gần chín, chín, rụng, có hoặc không có triệu chứng ruồi hại tại các vùng có điều kiện sinh thái khác nhau Quả chuyển về phũng thí nghiệm, mỗi quả đặt trong một hộp phía đáy có lót mùn cưa dày 0,5 cm, sau 6-7 ngày sàng nhộng, chuyển nhộng vào hộp theo dừi vũ hoỏ trưởng thành Nuôi trưởng thành bằng đường, protein và nước, sau 7 ngày giết trưởng thành trong điều kiện lạnh Mẫu ruồi được định danh tại Viện Bảo
vệ thực vật có sự giúp đỡ của chuyên gia Úc đến từ trường Đại học Griffith III KẾT QUẢ, THẢO LUẬN
Thành phần loài ruồi hại quả
Kết quả thu từ bẫy dẫn dụ và quả bị hại tại một số tỉnh miền Bắc và miền Trung cho thấy thành phần loài ruồi hại quả họ Tephritidae tại đây rất phong phú, đó thu thập được 23 loài
thuộc 2 giống Bactrocera và Dacus Trong giống Bactrocera cú 3 giống phụ, giống Dacus cú 2 loài thuộc giống phụ Callantra, 2 loài B
pyrifoliae và B latifrons khụng thu
được từ quả bị hại So với kết quả điều tra năm 1967 – 1968 của Viện Bảo vệ thực vật, đó bổ sung thờm 20 loài ruồi hại quả (Bảng 1)
Bảng 1 Thành phần ruồi hại quả từ bẫy dẫn dụ
và quả tại một số tỉnh miền Bắc và Bắc Trung bộ (2001 – 2006)
TT Giống Giống phụ Số loài Chất dẫn dụ Khụng bị hấp
dẫn
Trang 3pyrifoliae)
latifrons)
Nghiờn cứu sự phõn bố thành phần
loài ở các vùng sinh thái, bước đầu cho
thấy có sự khác nhau khá lớn về số
lượng các loài tại các vùng miền
Vùng Đồng bằng sông Hồng (RRD)
thu được 10 loài, 9 loài thu được ở vùng trung du (ML) và 7 loài ở vùng Bắc Trung bộ (NCC); Trong khi đó 19 loài quả thu được ở các tỉnh miền núi phía Bắc (MR) (bảng 2)
Bảng 2. Thành phần loài ruồi hại quả và sự phõn bố tại các vùng có điều kiện sinh thái khác nhau ở một số tỉnh phía Bắc
Miền nỳi (MR) Sơn La, Lai Chõu, Lào Cai, Lạng
Sơn, Hoà Bỡnh
19
Trung du (ML) Bắc Giang, Phỳ Thọ, Yờn Bỏi 9
Đồng bằng sông Hồng
(RRD)
Hà Nội, Hà Tõy, Vĩnh Phỳc, Hà Nam,
Hải Phũng
10
Bắc Trung bộ (NCC) Nghệ An, Thừa Thiờn Huế 7
Thành phần ký chủ của ruồi hại
quả
Điều tra thành phần ký chủ của ruồi
hại quả theo phương pháp thu thập quả
bị hại cho thấy có 34 trên tổng số 52
loại cây điều tra bị ruồi gây hại, 831
mẫu có ruồi trên tổng số 1122 mẫu đó
thu (Bảng 3) Trong số cỏc mẫu cõy ăn quả bị hại, đó xỏc định được 6 loài ruồi gây hại trên 18 loại cây ăn quả (CĂQ), 3 loài ruồi gây hại trên 11 loại rau quả (RĂQ) và 4 loài gây hại trên 5 loại cây dại (Bảng 4,5,6)
Bảng 3 Số lượng mẫu quả thu thập xác định ký chủ
tại một số tỉnh miền Bắc và Bắc Trung bộ (2001 - 2006)
Trang 4Tổng số loại Số loại cú ruồi Tổng số Mẫu cú ruồi
Bảng 4 Thành phần ký chủ của ruồi hại quả trờn một số loại cõy ăn quả
(2001-2006)
TT Tờn Việt
nam
Tờn khoa học Loài ruồi hại quả Tổng
số
BDO BTA BVE BCO BPY BC
A
guajava
domestica
communis
armeniaca
jambos
10 Nhón Dimocarpus
longan
litchi
carambola
13 Hồng
xiờm
14 Quất hồng
bỡ
Clausena lansium
squamosa
Trang 516 Hồng Diospiros kaki + 1
Ghi chỳ: Bactrocera dorsalis (BDO), Bactrocera correcta (BCO), Bactrocera pyrifloliae (BPY), Bactrocera carambolae (BCA), Bactrocera tau
(BTA), Bactrocera verbascifoliae (BVE)
Bảng 5 Thành phần ký chủ của ruồi hại quả trờn một số loại rau ăn quả (2001 -
2006)
Việt Nam Tờn khoa học
Loài ruồi hại quả Tổng
cộng
8 Cà chua Lycopersicon
esculentum
cochinchinensis
Ghi chỳ: Bactrocera cucurbitae (BCU), Bactrocera tau (BTA), Bactrocera latifrons (BLA)
Bảng 6 Thành phần ký chủ của ruồi hại quả trờn một số loại quả dại (2001 -
2006)
Trang 6Việt Nam
BL
A cộng
1 Bàng Terminalis
bellirica
4 Múng rồng Artabotrys
hexapetalus
Ghi chỳ: Bactrocera dorsalis (BDO), Bactrocera carambolae (BCA), Bactrocera cucurbitae (BCU), Bactrocera latifrons (BLA)
Với các kết quả nghiên cứu trên
cho thấy ruồi hại quả họ Tephritidae ở
nước ta rất phong phú, nhiều loài gây
hại nghiêm trọng trên các loại cây ăn
quả và rau ăn quả, phần lớn chúng là
những đối tượng kiểm dịch Cần có
những nghiên cứu chuyên sâu, đặc
biệt là cỏc biện phỏp phũng trừ cú
hiệu quả, an toàn vệ sinh thực phẩm
và thõn thiện với mụi trường như biện
pháp xử bả protein, biện phỏp triệt
sản phũng trừ diện rộng
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Drew R.A.I and M.C Romig,
1996 Overview - Tephritidae in the
Pacific and Southeast Asia
Management of fruit flies in the Pacific ACIAR proceedings N 0 76:
p.46-53
2 Allan Allwood and Ema Tora Vueti, 2003 Distribution and ecology of pest fruit fly species in
ASIA and The Pacific Recent trends
on sterile insect technique and Area -Wide integrated pest management - Research institute for Subtropics,
2003 Keng Hong –Tan: pp 71-83
3 Drew, R.A.I., Hà Minh Trung,
Lê Đức Khánh và CS-2001 Kết
quả thực hiện dự ỏn” Quản lý ruồi hại quả ở Việt nam” TCP/VIE 8823(A) 1999- 2000, NXB Nụng
nghiệp, Hà Nội
