Chế độ ăn uống truyền thống này đã làm giảm hàm lượng cholesterol toàn phần, giảm LDL - C trong máu, nên cần cho ngăn ngừa vữa xơ động mạch, phòng bệnh mạch vành nguyên phát và thứ phát,
Trang 1TCNCYH 22 (2) - 2003
Rượu vang đỏ và "nghịch lý pháp"
(Red wine and the "Frech paradox")
GS.TSKH Hoàng Tích Huyền*
Chế độ dinh dưỡng kiểu Địa Trung Hải mà
thành phần chủ yếu là rau quả, cá biển, dầu
olive, rượu vang đang là tiền đề cho cuộc "cách
mạng ẩm thực" ở nhiều nơi thuộc Châu Âu,
Châu Mỹ, lan sang cả các châu lục khác Chế
độ ăn uống truyền thống này đã làm giảm hàm
lượng cholesterol toàn phần, giảm LDL - C
trong máu, nên cần cho ngăn ngừa vữa xơ động
mạch, phòng bệnh mạch vành nguyên phát và
thứ phát, có thể phòng tiểu đường, béo phì, tăng
huyết áp và một số dạng ung thư
Chế độ dinh dưỡng mẫu mực trên không
cấm dùng rượu vang, nhưng phải uống có
chừng mực, dùng đếu đặn, và không được "quá
chén" Năm 1970, công trình nghiên cứu 7
nước (Seven Country Study) đã chứng minh rõ
ràng là tỷ lệ tử vong do bệnh mạch vành ở các
nước vùng Địa Trung Hải thấp hơn hẳn so với ở
các nước Bắc Âu Nhưng khi đó, chưa có ai
nghĩ là nếu uống đều rượu vang hàng ngày theo
truyền thống Nam Âu cũng có thể dự phòng
nguyên phát bệnh tim mạch
Phải chờ đến năm 1979, công trình nghiên
cứu dịch tễ học ở 8 nước Châu Âu mới chứng
minh được là uống rượu vang làm giảm tỷ lệ tử
vong do bệnh mạch vành Còn nếu ăn nhiều các
chế phẩm của bơ sữa thì sẽ làm tăng tử vong do
bệnh mạch vành
Năm 1989, Tổ chức Y tế thế giới chủ trì một
công trình trên toàn cầu để tìm hiều các nguyên
nhân bệnh tim mạch và đã phát hiện một điều
rất lý thú: người Pháp cũng như một số nước xa
lạ với "cách ăn uống" Địa Trung Hải, cũng vẫn
ăn nhiều acid béo bão hoà từ bơ, sữa, kem, thịt, cũng không khác nhau về huyết áp, béo phì, hàm lượng cholesterol/máu , tức là cùng có những yếu tố nguy cơ về tim mạch, nhưng tỷ lệ
tử vong do bệnh tim mạch ở người Pháp (nhất
là ở miền Nam) lại thấp hơn hẳn so với ở các nước khác (như Anh quốc, Hoa Kỳ, Đan Mạch, Thuỵ Điển ) Giới y học gọi hiện tượng này là
"điều ngược đời Pháp" "nghịch lý Pháp" (French paradox)
Nhiều tác giả đã công bố đó là do người Pháp uống nhiều rượu vang đỏ Việc dùng rượu vang đỏ điều độ (tính ra không quá 20 gam ethanol mỗi ngày) làm giảm tỷ lệ tử vong do bệnh tim mạch xuống 40% Nếu so sánh dân tỉnh Toulouse (miền Nam nước Pháp) với dân ở Belfast (Ireland)] và Glasgow (Anh) thì sự giảm này còn lớn hơn nhiều Và cũng chỉ có vang đỏ (chứ không phải là các loại rượu khác) mới có tính ưu việt này
Công trình nghiên cứu về đề tài này có nhiều, sau đây chỉ xin nêu lên một số kết quả
điển hình trong những năm gần đây:
1 Công trình Copenhague (1995) so sánh các nhóm uống rượu vang đỏ, bia, rượu mạnh ở 13.285 người dân Copenhague (30-79 tuổi) và loại trừ những người uống "quá chén">5 cốc/ ngày
* Nguyên Trưởng bộ môn Dược lý - Đại học Y Hà Nội
Trang 2TCNCYH 22 (2) - 2003
Tử vong do tim mạch, tai biến mạch não
Tử vong do các nguyên nhân khác
Như vậy, rượu vang đỏ có tác dụng bảo
vệ tim mạch hơn hẳn bia, tác dụng tích cực
này phụ thuộc liều lượng Uống rượu vang
còn ngăn ngừa một phần bệnh ung thư Rượu
mạnh không tốt cho tim mạch Cũng thấy ở
Đan Mạch, tỷ lệ tử vong do mạch vành giảm
30% trong 15 năm là thời kỳ mà tiêu thụ rượu
ở nước này không tăng, nhưng tỷ lệ uống
rượu vang lại tăng từ 17% lên 31%
Một công trình khác, cũng tại Copenhague
(năm 2000), theo dõi > 24.000 người (tuổi
20-98) trong 10 năm: có tổng cộng 4.833 tử
vong (1075 do bệnh mạch vành và 1552 do
ung thư) So với người kiêng khem không
uống rượu (tính toán nguy cơ tương đối là 1),
thì ở nhóm người ăn uống có chừng mực và
không uống rượu vang, nguy cơ là 0,9, còn ở
nhóm người có uống rượu vang đỏ điều độ,
thì nguy cơ là 0,66
2 Nghiên cứu Scotland (1995) cho thấy,
người uống rượu vang có tỷ lệ viêm dộng
mạch chỉ dưới ít hơn so với người không
dùng rượu vang Nhưng rượu bia, rượu mạnh
không có hiệu lực điều trị bệnh này
3 Nghiên cứu Lorraine (Pháp; 1999) -
Theo dõi tuyển chọn 36.250 người từ 1978
đến 1983, trong 12 - 18 năm: 29% số ngưòi uống đều đặn bia, 61% uống rượu vang, 11% kiêng khem Tổng số có 3.617 người chết trong thời gian này So với nhóm người kiêng khem (nguy cơ tương đối = 1) thì ở người uống đều mỗi ngày 2- 3 cốc rượu vang đỏ, nguy cơ là: 0,67 cho mỗi nguyên nhân tử vong Rượu bia và vang đều có ảnh hưởng tích cực trên tim mạch, nhưng riêng rượu vang đỏ làm giảm tử vong do các nguyên nhân khác
Rượu vang tác động như thế nào?
Rượu vang có 3 cơ chế tác dụng: chống oxy hoá, giãn mạch, chống huyết khối Màng quả nho và hạt mềm của quả chứa chủ yếu các thành phần polyphenol Trong rượu vang, phần rượu (ethanol) giúp các polyphenol hấp thu dễ dàng qua ruột non; nồng độ polyphenol trong rượu nho gấp 3 -4 lần so với
ở trong nước ép quả nho, do đó hoạt tính của rượu vang đỏ hơn hẳn so với chỉ ăn nho
Có 2 nhóm hoạt chất chính:
- Stilben, sinh ra cis và trans - resveratrol
- Các flavonoid chia ra:
+ Anthocyan ở màng quả nho, tạo màu của rượu vang đỏ
Trang 3TCNCYH 22 (2) - 2003
+ Catechin và quercetin, cấu tạo của tanin
Hàm lượng resveratrol và các polyphenol
khác rất cao trong một số loại nho Rượu
vang đỏ chứa 1500 - 2800mg/ lít polyphenol,
nhưng rượu vang trắng chỉ chứa có 150 - 450
mg/ lít (do không có quy trình ngâm màng
quả nho)
Resveatrol và quercetin là những chất
"siêu chống oxy hoá" (superantioxydant);
làm tăng HDL3 - cholesterol, ngăn ngừa sự
oxy hoá quá mức của LDL - Cholesterol bởi
đại thực bào Dung dịch vang đỏ pha loãng
1/1000 chứa 10 micromol polyphenol sẽ ức
chế sự oxy hoá LDL - C mạnh hơn cả
vitamin E
Động vật cho ăn chế độ giàu cholesterol
sẽ bị ít vữa xơ động mạch chủ, nếu cho uống
rượu vang điều độ, trong khi đó rượu vang
nguyên chất hoặc nước ép nho lại không cho
hiệu quả này
Rượu vàng còn ức chế được khối u nhờ
hoạt tính chống oxy hoá: uống vang có chừng
mực giúp chống được u lymphô bào không
Hodgkin (nguy cơ tương đối là 0,21 so với
chuẩn là 1) tác dụng gây đột biến của nội
mạc phế quản cũng bị ức chế
Polyphenol là những chất cho oxyd nitơ
(NO) nên rượu vang làm giãn mạch Tác
dụng tiêu fibrin, chống huyết khối cũng là kết
quả của sự làm giảm hàm lượng peroxyd
lipid, mà peroxyd lipid khởi động hoặc kích
thích tạo thromboxan A2; tác dụng có lợi này
luôn luôn gặp khi uống rượu vang đỏ, dù có
kích thích tiểu cầu bằng cách nào, mà chỉ cần
uống với liều thấp (tương đương nồng độ
ethanol là 0,28 gam./ lít) không gây tác hại gì
khi lái xe hoặc vận hành máy, làm việc trên
cao!
Đã có thử tác dụng của cao hạt nho chứa resvaratrol hàm lượng cao trên tế bào ung thư
vú, ung thư dạ dày, phổi, ung thư bạch cầu ở người, thấy các dòng tế bào này bị ức chế, sự
ức chế này phụ thuộc vào nồng độ hoạt chất, vào thời gian ủ
Kết luận Rượu vang đỏ chứa nhiều loại hoạt chất
"Siêu chống oxy hoá" có nhiều lợi ích phòng bệnh và điều trị rất đáng lưu ý Những nghiên cứu in vitro và in vivo trên động vật, nghiên cứu điều tra dịch tễ học trên người đã chứng
tỏ rượu vang đỏ có một tương lai sáng sủa trong phòng và chữa bệnh vữa xơ động mạch, ung thư, bệnh do virut, sa sút trí tuệ, Alzheimer
Lời khuyên của thầy thuốc là cùng với các biện pháp bảo vệ sức khoẻ khác, như cai thuốc lá, ăn uống theo nhu cầu năng lượng
và theo đúng khoa học dinh dưỡng (như chế
độ dinh dưỡng Địa Trung Hải), luyện tập thân thể thường xuyên thì uống rượu vang đỏ
điều độ hàng ngày sẽ mang lại lợi ích không nhỏ cho sức khoẻ và kéo dài tuổi thọ! Tuy nhiên, uống "quá chén" thì lợi bất cập hại, vì rượu vang cũng vẫn là rượu!
Tài liệu tham khảo chính
1 Le Concours médical: Tome 124 - 23; 15/6/2002 tr 1591 -1596
2 The Pharmaceutical Journal: Tập 266,
số 7145; 4/2001
3 Antioxidants in human Health and Disease: CABI Publishing New York (USA)
1999