PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT PHƯƠNG PHÁP LUẬN CHUNG NHÂT CỦA HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC VÀ THỰC TIỄN Y HỌC pot

phép biện chứng duy vật phương pháp luận chung nhất của hoạt động nhận thức và thực tiễn y học Trần Văn Thụy Bộ môn Mác - Lênin - Đại học Y Hà Nội Phép biện chứng duy vật là môn k

phép biện chứng duy vật phương pháp luận chung nhất của hoạt động nhận thức và thực tiễn y học

Trần Văn Thụy

Bộ môn Mác - Lênin - Đại học Y Hà Nội

Phép biện chứng duy vật là môn khoa học (KH) về mối liên hệ phổ biến, về những quy luật vận

động và phát triển chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy Bằng phương pháp phân tích - tổng hợp, quy nạp - diễn dịch và thảo luận nhiều lần với các học viên các lớp cao học, nghiên cứu sinh của Trường Đại học Y Hà Nội, cho thấy, phép biện chứng duy vật có vai trò phương pháp luận quan trọng đối với hoạt động nhận thức và thực tiễn y học:

- Là công cụ nhận thức của người thầy thuốc

- Là cơ sở lý luận để xây dựng lý thuyết và lý giải các thành tựu của nghiên cứu khoa học

- Là cơ sở lý luận để giải quyết những vấn đề triết học nảy sinh trong quá trình NC y học

- Là KH đúng đắn để tư duy lý luận và nghệ thuật vận dụng các khái niệm của người thầy thuốc

- Là cơ sở lý luận giúp người thầy thuốc đấu tranh chống lại các tư tưởng chính trị phản động thông qua khoa học tự nhiên

I Đặt vấn đề

Sự phát triển nhanh của khoa học trong thế

kỷ XX đã tạo thành tiền đề cho những biến đổi

to lớn trong kỹ thuật, trong sản xuất; đồng thời

đã phá vỡ những nguyên lý, những khái niệm,

những phạm trù khoa học cũ và hình thành

những nguyên lý, phạm trù khoa học mới

Các nhà khoa học nhất là những người

đang phải giải quyết những vấn đề có tính chất

nền tảng khoa học chung, khoa học chuyên

ngành không thể dừng lại trong phạm vi những

vấn đề chuyên môn hẹp của mình, không thể

nào không vấp phải những vấn đề phương pháp,

phương pháp luận nói chung, những vấn đề triết

học nói riêng do chính lĩnh vực của mình đề ra

và buộc mình phải suy nghĩ, giải quyết Trước

tình hình như vậy loại triết học nào có thể đóng

vai trò phương pháp luận cho khoa học? Thực

tiễn phát triển của khoa học hiện đại chứng tỏ

rằng phương pháp luận cho khoa học chỉ có thể

là phép biện chứng duy vật [PBCDV]

Việc nghiên cứu PBCDV phương pháp luận

chung nhất của nhận thức khoa học và thực tiễn

đã có nhiều nhà khoa học quan tâm, song việc

nghiên cứu PBCDV là phương pháp luận chung

nhất của hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn y học còn rất ít, chưa sâu sắc Xuất phát từ thực tế ấy, chúng tôi chọn phép biện chứng duy vật phương pháp luận chung nhất của hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn

y học làm vấn đề nghiên cứu

II đối tượng và phương pháp nghiên cứu

1 Đối tượng nghiên cứu là pháp biện chứng duy vật Đó là khoa học về các phạm trù, các quy luật vận động và phát triển chung nhất của

tự nhiên, xã hội và tư duy

2 Phương pháp nghiên cứu: là đề tài triết học, nên phương pháp nghiên cứu được sử dụng là: phân tích-tổng hợp, quy nạp-diễn dịch, lịch sử-lôgíc; đồng thời tiến hành thảo luận nhiều lần đối với học viên các lớp cao học, nghiên cứu sinh trường đại học Y Hà Nội

III Kết quả

1 Phương pháp và phương pháp luận

- Phương pháp (p.p) + Để nhận thức được sự vật, đi sâu khám phá những bí ẩn của chúng, điều quan trọng đối với người nghiên cứu là phải có những phương

pháp P.p là hệ thống các nguyên tắc điều chỉnh

hoạt động nhận thức và hoạt động cải tạo thực

tiễn xuất phát từ các quy luật vận động của các

khách thể đã được nhận thức

+ Xét về nguồn gốc, a/ p.p không phải là sự

bịa đặt tùy tiện của con người, mà hệ thống

nguyên tắc tạo nên nội dung của p.p bao giờ

cũng xuất phát từ các quy luật vận động của

khách thể, b/ Các quy luật ấy chỉ là cơ sở khi

xét tới cùng, còn cơ sở lý luận trực tiếp của p.p

là các quy luật của khách thể đã được con

người nhận thức, được diễn đạt dưới dạng lý

luận; c/ Lý luận này là hạt nhân, là cốt lõi và từ

đó các nguyên tắc tạo nên nội dung của p.p

được xây dựng

Như vậy, p.p một mặt có nội dung khách

quan, bị quyết định bởi bản chất, đặc điểm của

khách thể nghiên cứu thông qua lý luận phản

ánh nó; mặt khác, p.p chỉ tồn tại trong đầu,

trong ý thức, mà do đó trong hoạt động có ý

thức của con người chứ không tồn tại bên ngoài

và độc lập với con người

+ Hệ thống các p.p của khoa học hiện đại

rất đa dạng Cách phân loại chủ yếu là dựa vào

các tính chất của các quy luật tạo nên cốt lõi

của p.p Bằng cách đó, người ta phân ra ba loại:

các phương pháp riêng chỉ áp dụng trong phạm

vi một bộ môn khoa học, phương pháp chung

áp dụng được cho một số bộ môn khoa học,

phương pháp phổ biến áp dụng được tất cả các

bộ môn khoa học Phương pháp phổ biến đáp

ứng được các yêu cầu của khoa học hiện đại và

của hoạt động thực tiễn là phương pháp biện

chứng

- Phương pháp luận (P.P.L)

+ Để có thể lựa chọn được phương pháp

đúng, khoa học trong nghiên cứu, người nghiên

cứu phải có tri thức khoa học về phương pháp,

tức là phương pháp luận Ppl là lý luận về các

phương pháp nhận thức và cải tạo hiện thực -

đó là hệ thống chặt chẽ các quan điểm, nguyên

lý chỉ đạo tìm kiếm xây dựng, lựa chọn và vận

dụng các phương pháp Trong các nguyên lý chỉ đạo, quan trọng nhất là:

Các nguyên lý thế giới quan gắn liền với khách thể nghiên cứu và có tác dụng định hướng trong quá trình tìm tòi lựa chọn và vận dụng phương pháp

Các nguyên lý chung về cách xem xét, nghiên cứu sự vật, các nguyên tắc chung về vận dụng phương pháp, về việc sử dụng tài liệu, sự kiện trong một ngành khoa học

Lý luận chung về bản thân các phương pháp của ngành khoa học ấy Tất cả các bộ phận trên gắn bó mật thiết với nhau tạo nên hệ thống lý luận chặt chẽ, thống nhất, là thành phần không thể thiếu của các môn khoa học Mỗi khoa học có phương pháp luận của mình + Phương pháp luận có nhiều loại:

Có phương pháp luận riêng chỉ dùng cho từng bộ môn khoa học nhất định;

Có phương pháp luận chung áp dụng được cho một số bộ môn khoa học;

Phương pháp luận chung nhất, phổ biến nhất đó là triết học Nhưng triết học có nhiều loại: có triết học đúng đắn, khoa học, có triết học sai lầm, phản khoa học Trong tình hình phát triển của khoa học hiện nay thì triết học thực sự khoa học đáp ứng được đầy đủ các yêu cầu của khoa học hiện đại là triết học Mác- Lênin xét ở góc độ là học thuyết phương pháp chung nhất của hoạt động nhận thức và hoạt

động thực tiễn

2 Sự thống nhất giữa lý luận và phương pháp trong phép biện chứng duy vật

- Phép biện chứng duy vật [PBCDV] là môn khoa học về mối liên hệ phổ biến, về những quy luật vận động và phát triển chung nhất của

tự nhiên, xã hội và tư duy Phép biện chứng duy vật bao gồm hai nguyên lý, sáu cặp phạm trù và

ba quy luật cơ bản vừa là lý luận duy vật biện chứng, vừa là lý luận nhận thức khoa học, vừa

là lôgíc học của chủ nghĩa Mác

- Trong khi vạch ra tính chất biện chứng

chung nhất của thế giới thông qua những phạm

trù, quy luật chung nhất của sự vận động và

phát triển của tự nhiên, xã hội và tư duy, phép

biện chứng với tính cách là phương pháp biện

chứng đã rút ra những quan điểm, nguyên tắc

xuất phát để điều chỉnh hoạt động nhận thức và

thực tiễn của con người Đi sâu vào từng

nguyên lý, phạm trù và quy luật của phép biện

chứng duy vật ta thấy rõ sự thống nhất chặt chẽ

giữa lý luận và phương pháp của phép biện

chứng duy vật:

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến của

phép biện chứng duy vật khái quát bức tranh

toàn cảnh chằng chịt những mối liên hệ của thế

giới Tính chất vô hạn của thế giới khách quan,

tính chất có hạn của sự vật, hiện tượng và quá

trình của thế giới chỉ có thể giải thích được

trong mối liên hệ phổ biến và được quyết định

bởi nhiều mối liên hệ có vai trò, vị trí khác

nhau Sự liên hệ phổ biến là đặc trưng phổ quát

của thế giới Quan điểm toàn diện là nguyên

tắc phương pháp luận chung nhất được rút ra từ

nguyên lý về mối liên hệ phổ biến sẽ chỉ đạo

mọi hoạt động và suy nghĩ của con người

Nguyên lý về sự phát triển của phép biện

chứng duy vật phản ánh đặc trưng biện chứng

phổ quát nhất của thế giới Mọi sự vật, hiện

tượng luôn vận động và biến đổi, khuynh

hướng chung của sự vận động và biến đổi là

phát triển Quan điểm phát triển là nguyên tắc

chung nhất được rút ra từ nguyên lý về sự phát

triển sẽ chỉ đạo mọi hành động và suy nghĩ của

con người

Những nguyên lý của phép biện chứng duy

vật đã trình bày trên là quan niệm bao quát

những tính chất biện chứng chung nhất của thế

giới Còn các cặp phạm trù và quy luật là lý

luận nghiên cứu các mối liên hệ và khuynh

hướng phát triển trong thế giới các sự vật, hiện

tượng, quá trình cụ thể Vì vậy, các phạm trù và

quy luật của phép biện chứng duy vật cho ta

phương pháp luận thực hiện quan điểm toàn

diện và quan điểm phát triển gắn liền với quan

điểm lịch sử - cụ thể trong nhận thức và hoạt

động thực tiễn

Cặp phạm trù cái riêng - cái chung; tất nhiên - ngẫu nhiên; bản chất - hiện tượng là cơ

sở phương pháp luận trực tiếp của phương pháp phân tích - tổng hợp; diễn dịch - quy nạp; khái quát hóa; trừu tượng hóa để giúp chúng ta rút ra

được mối liên hệ bản chất, từ đó hiểu được toàn

bộ các mối liên hệ theo một hệ thống nhất

định

Cặp phạm trù nguyên nhân - kết quả; khả năng - hiện thực là cơ sở phương pháp luận để chỉ rõ trình tự kế tiếp nhau của các mối liên hệ

và sự phát triển là một quá trình tự nhiên Cặp phạm trù nội dung - hình thức là cơ sở phương pháp luận để xây dựng các hình thức tồn tại trong sự phụ thuộc vào nội dung, phản

ánh tính đa dạng các phương pháp nhận thức và hoạt động thực tiễn

Ba quy luật cơ bản của Phép biện chứng duy vật có ý nghĩa phương pháp luận chỉ đạo mọi hoạt động của con người để thực hiện quan

điểm toàn diện, quan điểm phát triển và quan

điểm lịch sử - cụ thể về phương diện vạch ra nguồn gốc, động lực, cách thức, xu hướng phát triển tiến lên của các sự vật, hiện tượng trong thế giới

3 Sự đối lập và thống nhất của phép biện chứng duy vật và phép siêu hình trong tư duy

- Phép biện chứng duy vật khác về nguyên tắc với phép siêu hình trong xem xét trạng thái tồn tại của các sự vật hiện tượng:

Phép siêu hình cho rằng giữa các sự vật và hiện tượng của thế giới không liên hệ với nhau Nguồn gốc của sự vận động là do sự xung đột của những lực lượng bên ngoài Quá trình phát triển, không hình thành cái mới trong sự vận

động và phát triển không có tính định hướng Phép biện chứng duy vật cho rằng giữa các

sự vật và hiện tượng của thế giới có mối liên hệ với nhau, không tách rời nhau Nguồn gốc của

sự vận động là do sự thống nhất và đấu tranh

giữa các mặt đối lập Quá trình phát triển có sự

tiêu diệt cái cũ và xuất hiện cái mới Trong sự

vận động và phát triển có sự định hướng từ thấp

đến cao

- Sự thống nhất của phép biện chứng và

phép siêu hình trong tư duy

Khi tiếp cận nhận thức thế giới, phép siêu

hình và phép biện chứng nói lên hai cực bao

gồm trong đó các mức độ trừu tượng hóa trong

quá trình phản ánh đối tượng nhận thức

Ăngghen trong "Chống Duy rinh" và "Phép

biện chứng của tự nhiên" đã làm rõ ưu và

nhược điểm của hai cực này Để nhận thức

đúng đắn thế giới vốn diễn biến một cách

khách quan, biện chứng cần phải két hợp cả hai

cách tiếp cận nhận thức toàn bộ - biện chứng và

trừu tượng - siêu hình Chỉ có như vậy mới có

thể kết hợp được ưu điểm của cả hai cách tiếp

cận

IV bàn luận

Đối tượng của y học là con người bình

thường hoặc bệnh lý - một thực thể phức hợp có

ý thức Y học là một khoa học phức hợp rộng

lớn những khoa học chung, cũng như riêng

Phép biện chứng duy vật có vai trò phương

pháp luận quan trọng đối với các hoạt động

nhận thức và thực tiễn y học ở từng khía cạnh

sau:

1 Phép biện chứng duy vật là công cụ

nhận thức của người thầy thuốc

- ở khía cạnh lý luận, phép biện chứng duy

vật có thể giúp người thầy thuốc định hướng

công tác nghiên cứu, giúp người thầy thuốc khi

bắt tay vào nghiên cứu đối tượng của mình bao

giờ cũng xuất phát từ một lập trường triết học

nhất định, thấy trước được phương hướng vận

động chung của đối tượng nghiên cứu, xác định

được sơ bộ các mốc cơ bản mà việc nghiên cứu

phải trải qua

- ở khía cạnh phương pháp, những nguyên

tắc chung của phép biện chứng duy vật đã được

rút ra trong quá trình nghiên cứu triết học thực

sự giúp người thầy thuốc định hướng phương pháp cho các hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn trong y học Thí dụ:

+ Nguyên tắc toàn diện của phép biện chứng duy vật đối với các hoạt động nhận thức

và hoạt động thực tiễn của người thầy thuốc có các nội dung chính sau:

Phải xem xét toàn diện các mối liên hệ của

đối tượng nghiên cứu;

Trong tổng số các mối liên hệ đã tìm ra phải rút ra được mối liên hệ bản chất, chủ yếu

để hiểu sâu sắc bản chất đối tượng;

Từ bản chất của đối tượng đã phát hiện, quay trở lại hiểu toàn bộ đối tượng trên cơ sở liên kết mối liên hệ bản chất, chủ yếu với tất cả các mối liên hệ khác của đối tượng để đảm bảo tính đồng bộ khi giải quyết mọi vấn đề với đối tượng trong thực tiễn

Quan điểm toàn diện đối lập với mọi suy nghĩ, hành động phiến diện, siêu hình trong y học

+ Nguyên tắc phát triển của phép biện chứng duy vật đối với hoạt động nhận thức và thực tiễn của người thầy thuốc có các nội dung chính sau:

Khi xem xét đối tượng nghiên cứu phải đặt

nó trong sự vận động, trong sự phát triển, phải phát hiện ra xu hướng biến đổi chuyển hóa của chúng;

Quan điểm phát triển đối lập với quan điểm tuyệt đối hóa một nhận thức nào đó về đối tượng có được trong hoàn cảnh cụ thể nhất

định, xem đó là nhận thức duy nhất đúng về toàn bộ đối tượng trong quá trình phát triển tiếp theo

+ Nguyên tắc quyết định luận của phép biện chứng duy vật đối với hoạt động nhận thức

và thực tiễn của người thầy thuốc Có các nội dung chính như sau:

Khi xem xét toàn diện các mối liên hệ của

đối tượng nghiên cứu, người thầy thuốc lần lượt ghi nhận các thuộc tính của đối tượng và lý giải

chúng thông qua các phạm trù của khoa học

chuyên môn;

Khi nguời thầy thuốc chuyển sang giải

thích thuộc tính này hay thuộc tính khác của

đối tượng là đã chuyển từ ghi nhận thuộc tính

đối tượng sang tìm hiểu nguyên nhân của

chúng ở giai đoạn phát triển này của nhận

thức, nguyên tắc quyết định luận bắt đầu giữ

vai trò chủ đạo, nó đòi hỏi phải vạch ra tính

quy định tất yếu của từng thuộc tính được phát

hiện ra trong đối tượng nghiên cứu Nguyên tắc

quyết định luận hình thành truớc hết trên cơ sở

thừa nhận mối liên hệ tất yếu giữa nguyên nhân

và kết quả Nếu nguyên tắc quyết định luận

hình thành trên cơ sở tính nhân quả thì ở đây

phải phân tích nguyên nhân và kết quả, những

đặc điểm của mối liên hệ nhân quả;

+ Vận dụng lý luận của phép biện chứng

duy vật về nguyên nhân và kết quả vào việc

xem xét nguyên nhân của bệnh có thể kết luận

rằng mọi bệnh đều có nguyên nhân xuất hiện,

tồn tại và tiêu vong Vì vậy, không có vấn đề có

hay không có nguyên nhân của bệnh nào đó mà

chỉ có vấn đề các nguyên nhân ấy đã được phát

hiện hay chưa phát hiện mà thôi Nhiệm vụ

chính của nhận thức khoa học là đi tìm những

nguyên nhân chưa được phát hiện

Trong quá trình đi tìm nguyên nhân, người

thầy thuốc cần chú ý:

Vì mối liên hệ nhân quả tồn tại khách quan,

không phụ thuộc vào ý thức con người nên chỉ

có thể tìm nguyên nhân của bệnh ở trong các

triệu chứng chứ không thể ở ngoài đó

Vì nguyên nhân luôn luôn có trước kết quả

nên khi đi tìm nguyên nhân của một bệnh nào

đó cần tìm trong những sự kiện, những mối liên

hệ xảy ra trước khi bệnh xuất hiện

Vì dấu hiệu đặc trưng của nguyên nhân

trong mối liên hệ với kết quả là nguyên nhân

sinh ra kết quả, cho nên xác định nguyên nhân

của bệnh nào đó, cần chú ý đến đặc tính ấy

Vì bệnh có thể do nhiều nguyên nhân sinh

ra nên trong quá trình xác định nguyên nhân

của một bệnh nào đó, cần hết sức tỷ mỷ, thận trọng, vạch ra cho được kết quả tác động của từng mặt, từng sự kiện, từng mối liên hệ cũng như các tổ hợp khác nhau của chúng trong việc làm nảy sinh triệu chứng để trên cơ sở đó xác

định đúng nguyên nhân của bệnh

Khi xem xét mối liên hệ nguyên nhân và bệnh, chúng ta thấy rằng bệnh do nguyên nhân gây ra phụ thuộc vào những điều kiện nhất

định Các điều kiện này cùng với các hiện tượng khác có mặt khi nguyên nhân gây nên bệnh gọi là hoàn cảnh Thực tiễn cho thấy một nguyên nhân nhất định trong những hoàn cảnh nhất định có thể gây nên bệnh nhất định Điều

đó chứng tỏ mối liên hệ nguyên nhân và bệnh trong những hoàn cảnh nhất định có tính tất yếu Vì mối liên hệ nguyên nhân - bệnh mang tính tất yếu nên có thể dựa vào nó mà điều trị Trong quá trình ấy, muốn loại bỏ một bệnh nào

đó, cần phải loại bỏ nguyên nhân chủ yếu, nguyên nhân bên trong sinh ra bệnh

+ V v và v.v

2 Phép biện chứng duy vật là cơ sở lý luận đúng đắn để xây dựng lý thuyết và lý giải các thành tựu của nghiên cứu khoa học

- ở giai đoạn đầu của quá trình xây dựng lý thuyết khoa học- tức giai đoạn phải đề xuất những tiền đề, những tư tưởng cơ bản với tư cách là những điểm xuất phát của lý thuyết để khái quát những tài liệu thực nghiệm thì người thầy thuốc phải vận dụng những quan điểm triết học Đ iều đó có nghĩa muốn xây dựng

được một lý thuyết đúng đắn, người thầy thuốc phải xuất phát từ lập trường triết học duy vật, phải có cách nhìn, cách xem xét đối tượng một cách biện chứng nhằm tránh tư duy tuỳ tiện, chủ quan và phiến diện

- Giai đoạn hai, sau khi đưa ra được những tiền đề, những tư tưởng cơ bản, người thầy thuốc vận dụng những phương pháp, thủ thuật riêng của ngành Y để giải quyết vấn đề chuyên môn của mình ở giai này các phương pháp

riêng của y học nổi lên hàng đầu, có vai trò

quyết định

- ở giai đoạn ba, giai đoạn giải thích các

thành tựu đã thu được, vai trò triết học duy vật

biện chứng nổi lên hàng đầu Các quan điểm

triết học liên quan đến đề tài nghiên cứu của y

học được người thầy thuốc vận dụng để giải

thích về mặt lý luận, bản chất các thành tựu đã

thu được ở giai đoạn trước đó

3 Phép biện chứng duy vật là cơ sở lý

luận duy nhất đúng đắn để giải quyết những

vấn đề triết học nảy sinh trong quá trình

nghiên cứu y học

Thực tiễn cho thấy trong khi đi sâu tìm hiểu

các vấn đề khác nhau của đối tượng y học, y

học không thể tránh khỏi vấp phải những vấn

đề mà tự mình không giải quyết được vì những

vấn đề ấy tuy gắn bó với y học nhưng lại là

những vấn đề triết học Ví dụ, do sự xâm nhập

của các tư tưởng và phương pháp của khoa học

tự nhiên hiện đại dẫn đến những môn khoa học

mới của sinh học như lý-sinh, hoá-sinh, điều

khiển học sinh học, sinh học phân tử… Việc

xác định nội dung và phương pháp của các

khoa học đó một cách đúng đắn chỉ có thể tìm

thấy trong phương pháp luận của phép biện

chứng duy vật

4 Phép biện chứng duy vật là khoa học

duy nhất đúng đắn về tư duy lý luận về nghệ

thuật vận dụng các khái niệm của người

thầy thuốc

Thực nghiệm y học có vai trò hết sức quan

trọng trong sự hình thành lý thuyết y học

Nhưng từ thực nghiệm không thể rút ra đầy đủ

toàn bộ lý thuyết khoa học Các tài liệu thực

nghiệm chỉ mới là những dữ liệu ban đầu

Muốn từ những dữ liệu ấy phát hiện ra các quy

luật của đối tượng, thâm nhập vào bản chất sâu

xa của đối tượng thì cần phải có một quá trình

khái quát hoá, trừu tượng hoá, một quá trình đi

từ những sự kiện riêng lẻ đến những khái niệm

chung có tầm bao quát hẹp đến những khái

niệm có tầm bao quát rộng hơn - quá trình ấy là quá trình tư duy lý luận

Để đi đến các kết quả mới, khoa học bao giờ cũng phải đi bằng con đường suy rộng khoa học mà công cụ của nó là các khái niệm, các phạm trù - những "tế bào" của tư duy lý luận Vì vậy, các kết quả nghiên cứu Y học phụ thuộc rất nhiều vào nghệ thuật vận dụng khái niệm, phạm trù, nghệ thuật vận dụng các hình thức trừu tượng Muốn nắm được nghệ thuật vận dụng các khái niệm, cần nắm được phương pháp tư duy lý luận đúng đắn nhất, phù hợp nhất với sự phát triển của đối tượng nghiên cứu

Y học hiện đại yêu cầu người thầy thuốc tiếp cận con người bình thường hoặc bệnh lý là một phức hợp, là một thực thể sinh vật - xã hội phức tạp, luôn vận động, luôn biến đổi Muốn phản

ánh chúng một cách đúng đắn, thì những khái niệm về nó phải "phải được mềm dẻo, năng

động, liên hệ với nhau, thống nhất trong những

đối lập"[3, 155] Yêu cầu đó chỉ có thể đạt

được nhờ tư duy biện chứng, nhờ nghệ thuật vận dụng các khái niệm một cách biện chứng

- Khoa học tự nhiên đã thâm nhập vào y học ngày càng nhiều góp phần đi sâu vào đối tượng của y học và đã làm đảo lộn nhiều khái niệm đòi hỏi các nhà y học phải biết vận dụng không chỉ các khái niệm có sẵn, các phạm trù

cố định bất biến như lôgíc hình thức đang làm,

mà còn phải biết vận dụng các khái niệm, phạm trù thường xuyên biến đổi, chuyển hoá lẫn nhau nữa Phép biện chứng duy vật góp phần

đáp ứng được yêu cầu đó của người thầy thuốc

5 Phép biện chứng duy vật là cơ sở lý luận đúng đắn giúp người thầy thuốc đấu tranh chống lại tư tưởng chính trị phản động thông qua khoa học tự nhiên

Ví dụ: Lợi dụng những thành tựu của di truyền học hiện đại, các nhà tư tưởng tư sản tuyên truyền cái gọi là lý thuyết ưu sinh Họ cho rằng do di truyền có thể tạo ra những con người vĩ đại nên trong tương lai loài người sẽ phân chia thành những phái ưu tư, một thiểu số

người có trí óc phát triển rất cao, có ý chí mạnh

mẽ và có khả năng, cảm thụ những giá trị tinh

thần, còn số đông khác thì trí tuệ thông minh

phát triển thấp và là những kẻ đầu sai Đó là cơ

sở của thuyết phân biệt chủng tộc, của ý đồ

"sinh học hóa" những hiện tượng xã hội

Thuyết ưu sinh đã gây nên làn sóng công phẫn

trong các nhà triết học, xã hội học và các nhà

khoa học tiến bộ trên thế giới…

V Kết luận

1 Mỗi bộ môn của y học đều có một hệ

thống phương pháp và phương pháp luận riêng

của mình Trong hoạt động nhận thức và thực

tiễn y học, người nghiên cứu đều phải chịu sự

chi phối bởi phương pháp và phương pháp luận

phổ biến của triết học Phương pháp và phương

pháp luận phổ biến đáp ứng được các yêu cầu

của hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn

y học là phương pháp và phương pháp luận của

phép biện chứng duy vật

2 Phép biện chứng duy vật là môn khoa

học về mối liên hệ phổ biến, về những quy luật

vận động và phát triển chung nhất của tự nhiên,

xã hội và tư duy Vai trò phương pháp luận của

PBCDV đối với hoạt động nhận thức và thực

tiễn y học ở các khía cạnh sau: là công cụ nhận

thức của người thầy thuốc; là cơ sở lý luận

khoa học để xây dựng lý thuyết và lý giải các thành tựu của hoạt động nhận thức và thực tiễn

y học; là khoa học đúng đắn về tư duy lý luận

và vận dụng khái niệm của người thầy thuốc; là cơ sở lý luận giúp người thầy thuốc đấu tranh chống lại các tư tưởng không đúng thông qua khoa học tự nhiên

Tài liệu tham khảo

1 Ph Ăngghen Chống Duyrinh Nxb Sự thật, Hà nội, 1984

2 Ph Ăngghen Biện chứng của tự nhiên NXB Sự thật, Hà nội, 1971

3 V.I Lênin Toàn tập NXb Tiến bộ, Matxcơva, 1981, T 29, tr 155

4 Chủ nghĩa duy vật biện chứng: Lý luận

và vận dụng Nxb Sách giáo khoa Mác - Lênin,

Hà nội, 1985

5 Nguyễn Trọng Chuẩn, Tô Huy Hợp, Lê Hữu Tầng, Nguyễn Duy Thông Vai trò phương pháp luận của triết học Mác - Lênin đối với sự phát triển của khoa học tự nhiên Nxb Khoa học xã hội, Hà nội, 1977

6 A.S Georgiepxki Phương pháp học và phương pháp công tác nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực y học Nxb Y học và Mir Matxcơva, 1982

Dialectical materialism, a general methodolody for understanding and the practice of medicine The dialectical materialism is a science that deals with the universal relationship and the law of nature, society and thought Through analysis and synthesis, through inductive and deductive

methods and many discussions with post-graduates from Hanoi Faculty of Medicine we know that dialectical materialism plays an important role as a methodology for understanding and the practice

of medicine

It is an implement of the physician's understanding

It forms a basis of building up a theory and interpreting the achievements of scientific studies

It forms a basis of the solution to philosophic problems being raised in the process of medical studies

It is a right science for the theoretical reasoning and the bringing into play of the physician's concepts

It froms a theoretical basis of the physician's struggle against various reactionary ideas through natural sciences