Đề tài: “Xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” doc

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thực hiện nhiều hình thức phân phối thu nhập, trong đó lấy phân phối theo lao động là chủ yếu 6 4.. Nhiều thành phần kinh tế th

Đề tài:

“Xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã

hội chủ nghĩa ở Việt Nam”

MỤCLỤC

Lời nói đầu 2

I Hiểu thế nào là kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 3

1.Ưu điểm 3

2 Nhược điểm 4

II Đặc trưng cơ bản của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 4

1 Nền kinh tế hiện đại gắn với tính chất xã hội chủ nghĩa 5

2 Nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần với vai trò chủđạo của kinh tế nhà nước 5

3 Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thực hiện nhiều hình thức phân phối thu nhập, trong đó lấy phân phối theo lao động là chủ yếu 6

4 Cơ chế vận hành của nền kinh tế nước ta là cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước xã hội chủ nghĩa 7

5 Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa cũng là nền kinh tế mở, hội nhập 8

III Thực trạng và những giải pháp cơ bản nhằm phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam 9

1 Thực trạng nền kinh tế thị trường ở Việt Nam 9

a Trình độ phát triển nền kinh tế nước ta ở giai đoạn sơ khai 9

b Thị trường dân tộc thống nhất đang ở trong quá trình hình thành nhưng chưa đồng bộ 9

c Nhiều thành phần kinh tế tham gia thị trường, do vậy nền kinh tế nước

ta có nhiều loại hình sản xuất hàng hoá cùng tồn tại, đan xen nhau, trong

đó sản xuất hàng hoá nhỏ phân tán còn phổ biến 10

d Sự hình thành thị trường trong nước gắn với mở rộng kinh tếđối

ngoại, hội nhập vào thị trường khu vực và thế giới, trong hoàn cảnh

trình độ phát triển kinh tế – xã hội của nước ta còn thấp xa so với

e Quản lý nhà nước về kinh tế xã hội còn yếu 10

2 Các giải pháp cơ bản để phát triển nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 11

a Thực hiện nhất quán chính sách kinh tế nhiều thành phần 11

b Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, ứng dụng nhanh tiến bộ

khoa học kỹ thuật, trên cơ sởđóđẩy mạnh phân công lao động xã hội 12

c Hình thành và phát triển đồng bộ các loại thị trường 12

d Mở rộng và nâng cao hiệu quả kinh tếđối ngoại 13

e Giữ vững sựổn định chính trị, hoàn thiện hệ thống luật pháp 13

f Xoá bỏ triệt để cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp, hoàn thiện cơ

g Tăng trưởng kinh tế vàđiều kiện đảm bảo tăng trưởng cao, bền vững Kết

luận 15

LỜINÓIĐẦU

Năm 1986, Đại hội VI của Đảng đãđánh dấu mốc lịch sử quan trọng khởi xướng công cuộc đổi mới kinh tếở nước ta Từ mô hình kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Từđây tạo một bước ngoặt lớn trong nền Kinh Tế Việt Nam Đảng ta đã xác định, chính sách kinh tế nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa cóý nghĩa chiến lược lâu dài, có tính quy luật từ sản xuất nhỏđi lên chủ nghĩa xã hội, có tác động to lớn trong việc động viên nhân dân xây dựng kinh tế, phát triển lực lượng sản xuất

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thực chất là nền kinhh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý cuả Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Sau khi giành độc lập, nền kinh tế bao cấp không còn phù hợp với nước ta, trong khi đó nền kinh tế thị trường lại thể hiện rõ những ưu điểm của nó, chính vì vậy chuyển cơ chế kinh tế sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước là một tất yếu khách quan Thực tế cho thấy các chính sách cải cách kinh tế gần đây ở Việt Nam đãảnh hưởng tích cực tới cấu trúc và sự tăng trưởng kinh tế Các biện pháp kinh

tế như kiểm soát lạm phát, giảm dần thiếu hụt ngân sách, thực thi các chính sách tiền

tệ thắt chặt…kết hợp với các biện pháp tự do hoá như giảm bớt sự can thiệp của chính phủđối với các hoạt động của kinh tế, đã tạo nên những chuyển biến đáng mừng về tốc độ tăng trưởng vàổn định môi trường kinh tế Tuy nhiên nền kinh tế nước ta còn non trẻ, chưa có tiền lệ nào trong lịch sử về quáđộ từ nền kinh tế kế hoạch tập trung sang nền kinh tế thị trường nên công cuộc đôỉ mới còn gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi sự cố gắng nỗ lực của toàn Đảng, toàn dân trong việc nhận thức một cách đúng đắn và có những hướng đi phù hợp

Hiểu được tầm quan trọng của vấn đề này, sau khi được học môn Kinh tế Chính trị

do Thầy giáo Vũ Văn Hân giảng dạy, em đã chọn đề tài “Xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” để làm đềán kinh tế chính trị của

mình

Với sự hiểu biết và kinh nghiệm thực tế còn hạn chế, chắc chắn đểán này còn nhiều thiếu sót Em rất mong sựđóng góp của Thầy cho đề tàI của em để rút kinh nghiệm lần sau

Em xin chân thành cảm ơn!

I Hiểu thế nào là kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Như chúng ta biết kinh tế hàng hoá là một kiểu tổ chức kinh tế xã hội mà trong đó sản phẩm sản xuất để sản xuất để trao đổi, để bán trên thị trường Mục đích của sản xuất trong kinh tế hàng hoá không phảI để thoả mãn nhu cầu trực tiếp của người sản xuất ra sản phẩm mà nhằm để bán, tức làđể thoả mãn nhu cầu của người mua, đáp ứng nhu cầu của xã hội

Kinh tế thị trường là trình độ phát triển cao của kinh tế hàng hoá, trong đó toàn bộ các yếu tố “đầu vào” và “đầu ra” của của sản xuất đều thông qua thị trường Kinh tế

hàng hóa và kinh tế thị trường không đồng nhất với nhau, chúng khác nhau về trình

độ phát triển Về cơ bản chúng có cùng nguồn gốc và cùng bản chất

Kinh tế thị trường được coi như một hệ thống các quan hệ kinh tế, khi các quan hệ kinh tế giữa các chủ thể biểu hiện qua mua bán hàng hoá dịch vụ trên thị trường thì nền kinh tếđó là nền kinh tế thị trường

Theo Mac, sản xuất và lưu thông hàng hoá là hiện tượng vốn có của nhiều hình tháI kinh tế- xã hội Nhưng điều kiện ra đời của kinh tế hàng hóa cũng như các trình độ phát triển của nó do sự phát triển của lực lượng sản xuất tạo ra

Tuy nhiên chúng ta không xây dựng một nền kinh tế thị trường thuần tuý mà chúng ta xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa – tức là xây dựng nền kinhh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý cuả Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Để hiểu rõ về nền kinh tế thị trường chúng ta hãy tìm hiểu về những ưu nhược điểm của nó

1 Ưu điểm:

- Kinh tế thị trường thúc đẩy việc cải tiến kỹ thuật nâng cao năng suất lao động làm cho sản xuất hàng hoá phong phúđa dạng, giá thành hạ, thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển nhanh Bởi mục đích của người sản xuất hàng hoá là có lãi cao nhất, do đó

họ phải làm thế nào để có giá trị cá biệt của hàng hoá là thấp nhất Muốn vậy họ phải cải tiến kĩ thuật, nâng cao trình độ tay nghề, tổ chức quản lý sản xuất trong đó yếu tố quan trọng nhất, yếu tố có tính chất quyết định là kĩ thuật Cải tiến kỹ thuật lúc đầu ứng dụng ở từng người, từng xí nghiệp, sau lan rộng ra toàn xã hội làm xuất hiện một ngành mới Và như vậy lực lượng sản xuất đã phát triển thêm một bước

- Kinh tế thị trường thúc đẩy sự phân công lao động xã hội phát triển nhanh chóng làm cho sự chuyên môn hoá và hiệp tác hoá ngày càng cao Do đó quá trình xã hội hoá sản xuất, xã hội hoá lao động phát triển nhanh Đó là xu hướng phát triển của nền kinh tế hiện đại

- Kinh tế thị trường thúc đẩy quá trình tích tụ tập trung sản xuất cao độ, các mối quan

hệ kinh tế phát triển, tạo điều kiện cho nền kinh tế tăng trưởng và phát triển nhanh

tế nhanh vàổn định không thể thực hiện được Về mặt xã hội, những việc làm đó cũng quá xem nhẹđạo đức, tình người

- Bản chất thị trường là bất bình đẳng, kẻ mạnh thì sống, kẻ yếu thì chết Trong cạnh tranh ai không cải tiến kĩ thuật, năng suất thấp, giá trị cao thì lỗ, trở thành người nghèo và ngược lại Qua đó phân hoá giầu nghèo gia tăng, tạo ra bất bình đẳng xã hội và tệ nạn cũng phát triển

- Nền kinh tế thị trường có cơ cấu không hợp lý, mất cân đối Những ngành nghề nào trong xã hội đem lại lợi nhuận cao sẽ có nhiều người tham gia và ngược lại Bởi trong cơ chế thị trường sự gia nhập hay rút lui khỏi ngành nghề lĩnh vực là tự do

- Kinh tế thị trường làm ô nhiễm môi trường Do mục đích người sản xuất là lợi nhuận cao nhất, họ phải tiết kiệm chi phí triệt để Những chất thải độc hại trong quá trình sản xuất chưa có tác động trực tiếp đến họ không được xử lý Ô nhiễm môi trường sống chung của toàn xã hội làđiều tất yếu

- Cũng do một phần các nguyên nhân trên nền kinh tế thị trường không thể tránh khỏi những đợt sóng khủng hoảng, thất nghiệp, lạm phát suy thoáI về kinh tế Những chu

kỳ khủng hoảng này gây ra khó khăn lớn cho nền kinh tế

II

ĐẶCTRƯNGCƠBẢNCỦAKINHTẾTHỊTRƯỜNGĐỊNHHƯỚNGXÃHÔ

I CHỦNGHĨAỞ VIỆT NAM

Chuyển nền kinh tế từ hoạt động theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung, hành chính quan liêu, bao cấp sang phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hưỡng xã hội chủ nghĩa là nội dung, bản chất vàđặc điểm khái quát nhất đối với nền kinh tế nước ta hiện nay và tương lai Đặc biệt, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quáđộ lên chủ nghĩa

xã hội, được đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII thông qua vào năm 1991, cũng đã nêu lên 6 đặc trưng bản chất của xã hội XHCN và những quan điểm phương hướng tổng quát về phát triển kinh tế- xã hội theo định hướng XHCN ở nước ta Tuy

nhiên, cũng cần phải phân tích sâu thêm bản chất, đặc điểm đãđược khái quát ở trên, để

có thể hiểu rõ và thống nhất hơn trong nhận thức và hành động

1 Nền kinh tế thị trường hiện đại gắn với tính chất XHCN

Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN mà nước ta xây dựng là nền kinh tế thị trường hiện đại với tính chất xã hội hiện đại (xã hội XHCN ) Mặc dù nền kinh tế nước ta còn ở tình trạng lạc hậu và kém phát triển nhưng khi chúng ta chuyển sang phát triển kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trường thì thế giới đã chuyển sang giai đoạn kinh tế thị trường hiện đại Bởi vậy chũng ta không thể và không nhất thiết phải trải qua giai đoạn kinh tế hàng hoá giản đơn và kinh tế thị trường tự do, màđi thẳng vào phát triển kinh tế thị trường hiện đại Đây là nội dung và yêu cầu của sự phát triển rút ngắn Mặt khác, thế giới vẫn đang nằm trong thời đại quáđộ từ CNTB lên CNXH, cho nên sự phát triển kinh tế xã hội nước ta phải theo định hướng xã hội chủ nghĩa là cần thiết, khách quan và cũng là nội dung yêu cầu của sự phát triển rút ngắn Sự nghiệp “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng văn minh “ vừa là mục tiêu, vừa là nội dung, nhiệm vụ của việc phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta Đảng và Nhà nước khuyến khích mọi người dân trong xã hội làm giàu một cách hợp pháp Dân có giàu thì nước mới mạnh

2 Nền kinh tế hỗn hợp nhiều thành phần với vai trò chủđạo của kinh tế nhà nước

Trong nền kinh tế nước ta tồn tại ba loại hình sở hữu cơ bản là sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể và sở hữu tư nhân (gồm sở hữu cá thể, sở hữu tiểu chủ, sở hữu tư nhân tư bản) Từ ba loại hình sở hữu cơ bản đó hình thành nhiều thành phần kinh tế, nhiều tổ chức sản xuất kinh doanh Các thành phần kinh tếđó là: kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế cá thể tiểu chủ, kinh tế tư bản tư nhân, kinh tế tư bản nhà nước, kinh tế

có vốn đầu tư nước ngoàI, trong đó thành phần kinh tế nhà nước giữ vai trò chủđạo Các thành phần kinh tế nói trên tồn tại một cách khách quan và là những bộ phận cần thiết của nền kinh tế trong thời kỳ quáđộ lên chủ nghĩa xã hội Vì vậy phát triển kinh

tế thị trường nhiều thành phần là một tất yếu đối với nước ta Chỉ có như vậy chúng

ta mới khai thác được mọi nguồn lực kinh tế, nâng cao hiệu quả kinh tế, phát huy được tiềm năng của các thành phần kinh tế vào phát triển chung nền kinh tế của đất nước nhằm thoả mãn nhu cầu ngày càng tăng của nhân dân

Do đó không chỉ củng cố và phát triển các thành phần kinh tế dựa trên chếđộ công hữu là thành phần kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể mà còn phảI khuyến khích các thành phần kinh tế dựa trên chếđộ tư hữu phát triển để hình thành nền kinh tế thị trường rộng lớn

Trong nền kinh tế thị trường nhiều thành phần ở nước ta kinh tế nhà nước giữ vai trò chủđạo Việc xác lập vai trò chủđạo của kinh tế nhà nước là vấn đề có tính nguyên tắc và là sự khác biệt có tính bản chất giữa kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa Tính định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trường ở nước ta đã quyết định kinh tế nhà nước giữ vai trò chủđạo trong cơ cấu kinh tế nhiều thành phần Bởi lẽ mỗi một chếđộ xã hội đều có một cơ sở kinh tế tương ứng với nó, kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể tạo nền tảng cho chếđộ xã hội chủ nghĩa ở nước ta

Cần nhận thức rõ ràng mỗi thành phần kinh tế trong thời kỳ quáđộ lên CNXH

có bản chất kinh tế xã hội riêng, chịu sự tác động của các quy luật kinh tế riêng, nên bên cạnh sự thống nhất của các thành phần kinh tế, còn có những khác biệt và mâu thuẫn khiến cho nền kinh tế thị trường ở nước ta có khả năng phát triển theo những hướng khác nhau

3 Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thực hiện nhiều hình thức phân phối thu nhập, trong đó lấy phân phối theo lao động là chủ yếu

Mỗi chếđộ xã hội có chếđộ phân phối tương ứng với nó Chếđộ phân phối do quan

hệ sản xuất thống trị, trước hết là quan hệ sở hữu quyết định Nhưng quan hệ phân

phối, các hình thức thu nhập là hình thức thực hiện về mặt kinh tế của các quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất

Phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong thời kỳ quáđộ lên CNXH, nhiều chếđộ sở hữu cùng tồn tại: sở hữu toàn dân, sở hữu tập thế, sở hữu cá nhân và các hình thức sở hữu do kết quả của sự xâm nhập giữa chúng Mỗi chếđộ sở hữu có nguyên tắc phân phối tương ứng với nó, vì thế trong thời kỳ quáđộ tồn tại cơ cấu đa dạng về hình thức phân phối thu nhập

Trong nền kinh tế thị trường ở nước ta, tồn tại các hình thức phân phối thu nhập sau đây: phân phối theo lao động, phân phối theo vốn hay tàI sản đóng góp, phân phối theo giá trị sức lao động, phân phối thông qua các quỹ phúc lợi tập thể và xã hội

Sự khác biệt cơ bản giữa kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa làở chỗ xác lập chếđộ công hữu và thực hiện phân phối theo lao động Phân phối theo lao động làđặc trưng bản chất của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Nó là hình thức thực hiện về mặt kinh tế của chếđộ công hữu Vì thế phân phối theo lao động là hình thức phân phối chủ yếu trong thời

kỳ quáđộ lên chủ nghĩa xã hội

Nước ta xây dựng và phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa chứ không phảI là kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa Chúng ta lấy phát triển kinh tế thị trường là phương tiện đểđạt được mục tiêu cơ bản xây dựng xã hội chủ nghĩa Thực hiện dân giàu nước mạnh xã hội công bằng dân chủ văn minh, con người được giải phóng khỏi áp bức bóc lột, có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, cóđiều kiện phát

triển toàn diện Vì vậy mỗi bước tăng trưởng kinh tếở nước ta phải gắn liền với cải thiện đời sống nhân dân, với tiến bộ và công bằng xã hội.Việc phân phối thông qua các quỹ phúc lợi xã hội và tập thể cóỹ nghĩa quan trọng để thực hiện muc tiêu đó

4 Cơ chế vận hành của nền kinh tế nước ta là cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước xã hội chủ nghĩa

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa cũng vận động theo yêu cầu của những quy luật vốn có của kinh tế thị trường như quy luật giá trị, quy luật cung- cầu, quy luật cạnh tranh…giá cả do thị trường quyết định, đồng thời thị trường cũng

có vai trò quyết định đối với việc phân phối các nguồn lực kinh tế vào các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế

Trong điều kiện ngày nay hầu như tất cả các nền kinh tế của các nước trên thế giới đều có sự quản lý của nhà nước để sửa chữa một mức độ nào đó “ những thất bại của thị trường” Tức là cơ chế vận hành nền kinh tế của tất cả các nước đều là cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước Nhưng điều khác biệt trong cơ chế vận hành nền kinh tế của nước ta làở chỗ Nhà nước quản lý nền kinh tế không phảI là Nhà nước tư sản mà là Nhà nước xã hội chủ nghĩa, nhà nước của dân, do dân và vì dân đặt dưới

sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam Sự quản lý của Nhà nước XHCN nhằm sửa chữa những thất bại của thị trường, thực hiện các mục tiêu xã hội, nhân đạo, mà bản thân kinh tế thị trường không thể làm được, đảm bảo cho nền kinh tế thị trường phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa Vai trò quản lý của nhà nước xã hội chủ nghĩa là hết sức quan trọng Nóđảm bảo cho nền kinh tế tăng trưởng ổn định, đạt hiệu quả cao đặc biệt làđảm bảo công bằng xã hội Không ai ngoài nhà nước có thể giảm bớt được sự chênh lệch giữa giàu và nghèo, giữa thành thị và nông thôn, giữa các vùng của đất nước trong điều kiện kinh tế thị trường