số lượng lympho bào b máu ngoại vi và khả năng đáp ứng tạo kháng thể chống vacxin viêm gan b của người katu Văn Đình Hoa Đại học Y Hà Nội Số lượng lympho bào B CD19 và khả năng đáp
Trang 1số lượng lympho bào b máu ngoại vi và khả năng
đáp ứng tạo kháng thể chống vacxin viêm gan b
của người katu
Văn Đình Hoa
Đại học Y Hà Nội
Số lượng lympho bào B (CD19) và khả năng đáp ứng tạo kháng thể của các lympho bào B được hoạt hóa là hai thông số quan trọng để đánh giá khả năng đáp ứng miễn dịch thể dịch của cơ thể bình thường hoặc bị bệnh
Để góp phần nghiên cứu đặc điểm sinh học của các dân tộc ít người ở vùng cao, chúng tôi nghiên cứu khả năng đáp ứng tạo kháng thể chống vacxin viêm gan B và số lượng lympho bào B máu ngoại vi của người Katu sống ở huyện Nam Đông -Huế
Số lượng lympho bào B được xác định trên 22 người Katu bình thường bằng kỹ thuật miễn dịch huỳnh quang trực tiếp và 64 người Katu có HbsAg (-), kháng thể chống HbsAg (-) được đánh giá khả năng đáp ứng tạo kháng thể chống vaccin viêm gan B với kỹ thuật ELISA Nhóm chứng là người Kinh có cùng tiêu chuẩn
Kết quả thu được:
máu: 354,9+101,1; thấp hơn so với người Kinh cùng lứa tuổi, cùng nghề nghiệp với p<0,05
- Khả năng đáp ứng tạo kháng thể chống vacxin viêm gan B ở mức tốt: 84,4%; cao hơn người Kinh nhưng p>0,05
i Đặt vấn đề
Lympho bào B chịu trách nhiệm về
miễn dịch thể dịch (Humoral Immunity),
lympho bào T chịu trách nhiệm về miễn
dịch qua trung gian tế bào (CMI: Cell
Mediated Immunity) Đó là hai hệ thống
đáp ứng miễn dịch đặc hiệu của cơ thể
chống lại các yếu tố "lạ" Lympho bào B
chiếm khoảng 5-15% tổng số lympho bào
tuần hoàn trong máu Lympho bào B là
một phân nhánh của tế bào gốc định
hướng dòng lympho (LSC: Lymphoid Stem
Cell) ở người, lympho bào B được sinh ra,
phân chia, biệt hóa thành lympho bào B
trưởng thành ở tủy xương nhờ yếu tố sinh
trưởng tế bào B (BCGF: B Cell Growth
Factor) Tại tủy xương, thoạt đầu trên bề
mặt của lympho bào B có phân tử MHC,
các kháng nguyên biệt hóa CD34, CD10
(CD34 là kháng nguyên trên bề mặt của tế bào gốc đa năng: Multipotential Stem Cell CD10 còn có tên là kháng nguyên bạch cầu dòng lympho cấp ở trẻ em CALLA: Common Acute Lymphoblastic Leukemia Antigen) Lympho bào B trưởng thành vào máu trên bề mặt có kháng nguyên CD19, CD20 Đặc trưng trên bề mặt của lympho bào B trưởng thành có kháng nguyên: CD19, CD20
Nhờ kỹ thuật tạo tế bào lai (hybridom), người ta đã sản xuất được nhiều loại kháng thể đơn clon (Monoclonal antibody), trong
đó có kháng thể đơn clon chống CD19, CD20 Nhờ vậy, để phát hiện lympho bào
B người ta tìm cách bộc lộ sự có mặt của CD19, CD20
Lympho bào B trưởng thành từ hệ tuần hoàn vào trú ngụ tại các mô lympho ngoại
Trang 2TCNCYH 27 (1) - 2004
vi: hạch bạch huyết, lách, các mô lympho
không có vỏ bọc ở ruột (GALT: Gut
Associated Lymphoid Tissue), họng (vòng
Waldeyer), khí phế quản (BALT: Bronchus
Associated Lymphoid Tissue) Khi được
kháng nguyên kích thích, lympho bào B
biệt hóa thành các tương bào (Plasma
Cell) sản xuất ra các globulin miễn dịch
(Ig: Immunglobulin: IgG, IgA, IgM, IgD,
IgE) [1] Xác định số lượng lympho bào B ở
máu ngoại vi, khả năng đáp ứng tạo kháng
thể của chúng khi tiếp xúc với một kháng
nguyên nào đó là 2 điểm cơ bản để đánh
giá khả năng đề kháng miễn dịch thể dịch
của cơ thể [4] Một số công trình nghiên
cứu của tác giả trong nước đã công bố về
số lượng lympho bào B, hàm lượng các Ig
trong máu ngoại vi ở người Kinh [2, 3], rất
tiếc còn ít các nghiên cứu về đặc điểm sinh
thể của các dân tộc ít người, nhất là các
thông số giúp đánh giá về khả năng phòng
vệ cơ thể trong đó có các thông số miễn
dịch Vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên
cứu 2 thông số cơ bản về miễn dịch thể
dịch ở người Katu có sức khỏe bình thường
nhằm góp phần từng bước nghiên cứu đặc
điểm sinh thể của một số dân tộc nước ta ở
vùng cao và có thể để dùng làm tham
chiếu cho các công trình nghiên cứu tiếp
theo khác
Mục tiêu:
- Xác định số lượng lympho bào B
(CD19) ở máu ngoại vi
- Đánh giá khả năng đáp ứng tạo kháng
thể chống vacxin viêm gan B của người
Katu sống ở huyện Nam Đông-Huế
ii Đối tượng và phương pháp
nghiên cứu
1 Đối tượng:
- Xác định số lượng lympho bào B ở
máu ngoại vi: 22 người dân tộc Katu gồm
12 nam và 10 nữ lao động nông nghiệp
tuổi từ 18 đến 50 được khám sức khỏe và
kết luận hiện có sức khỏe bình thường tại Trung tâm y tế huyện Nam Đông, Huế
- Khả năng đáp ứng tạo kháng thể chống vacxin viêm gan B: 64 người có HBsAg (-), kháng thể chống HBsAg (-) Sau khi tiêm đủ 3 mũi vacxin viêm gan B (EngerixB của Bỉ), tiến hành định lượng kháng thể chống HBsAg
- Để có tư liệu so sánh với người Katu trong cùng điều kiện nghiên cứu chúng tôi tiến hành xác định số lượng lympho bào B máu ngoại vi của 19 người Kinh có sức khoẻ bình thường cùng độ tuổi, cùng nghề nghiệp ở ngoại thành Hải Phòng và 48 người Kinh được tiêm chủng vacxin Engerix B như người Katu
2 Phương pháp:
- Xác định số lượng lympho bào B máu ngoại vi bằng kỹ thuật miễn dịch huỳnh quang trực tiếp với bộ kit Simultest của hãng Becton Dickinson
- Xác định HBsAg bằng kỹ thuật ELISA,
bộ kit của hãng Organon
- Tiêm chủng vacxin phòng viêm gan B của Bỉ (vacxin Engerix B của Bỉ) Tiêm 3 mũi ở các thời điểm 0-1-2 tháng, mỗi mũi 20àg
- Định lượng kháng thể chống HBsAg bằng kỹ thuật ELISA, bộ kit của hãng Pharmatech
iii Kết quả
1 Số lượng lympho bào B của người Katu:
Bảng 1: Số lượng lympho bào B trong
máu
p > 0,05
Nhận xét:
Trang 3Số lượng lympho bào B trong 1mm3
máu của nam và nữ không khác biệt nhau
p > 0,05 Tính chung cả nam và nữ:
354,9+101,1
2 Đáp ứng tạo kháng thể chống
vacxin viêm gan B sau 3 mũi tiêm:
Bảng 2: Nồng độ kháng thể chống HBsAg
Đáp ứng không tốt Đáp
ứng
tốt
Đáp ứng kém
Không đáp ứng
1 1,6
9 14,0
n = 64
%
54
84,4
n=10
%=15,6
Đáp ứng tốt khi: nồng độ anti HbsAg
> 10mUI/ml
Đáp ứng kém khi: 1 < anti HBsAg <
10mUI/ml
Không đáp ứng khi: anti HbsAg <
1mUI/ml
Nhận xét:
Khả năng đáp ứng tạo kháng thể sau
khi tiêm vacxin Engerix B: có 84,4% các
đối tượng đáp ứng ở mức tốt, nghĩa là họ
được bảo vệ để phòng bệnh viêm gan virus B
3 Số lượng lympho bào B và đáp ứng tạo kháng thể chống vacxin viêm gan B của người Kinh:
Bảng 3: Số lượng lympho bào B ở
máu ngoại vi
Nữ 6 533,5 ± 76,3
p > 0,05
Bảng 4: Nồng độ kháng thể chống
HBsAg
Đáp ứng không tốt Đáp
kém
Không đáp ứng
9 18,7
3 6,3
n: 48
%
36
75
n=12
%=25
Bảng 5: Số lượng lympho bào B và đáp ứng tạo kháng thể của người Katu và
người Kinh
Katu
Kinh
22
19
354,9+101,1 490,6+140,2
54/64 36/48
84,4
75
Nhận xét: Số lượng lympho bào B của
người Katu thấp hơn so với người Kinh với
p <0,05 Khả năng đáp ứng tạo kháng thể
của người Katu lại cao hơn người Kinh
nhưng p>0,05
vi Bàn luận
Quá trình đáp ứng của cơ thể phụ thuộc
nhiều yếu tố, đáng chú ý là trạng thái cơ
thể, môi trường sống và chế độ dinh
dưỡng Cũng như lympho bào T, lympho bào B muốn trưởng thành phát triển, để có
đủ về số lượng và làm tốt về chức năng tiêu diệt các yếu tố "lạ" thì cơ thể vật chủ phải có sự toàn vẹn của hệ thống các cơ
quan và các tế bào chịu trách nhiệm miễn dịch, sự hoạt động bình thường của các cơ
quan, có chế độ dinh dưỡng đủ về số lượng và cân đối về chất lượng
Trang 4TCNCYH 27 (1) - 2004
Sản phẩm của lympho bào B sau khi
được hoạt hóa là các kháng thể (Ig) lưu
hành trong các dịch của cơ thể [4, 6] Chức
năng sinh học của các kháng thể dịch thể:
kết hợp với kháng nguyên, tập trung kháng
nguyên (nhất là các kháng nguyên còn
nằm ngoài các tế bào của vật chủ), huy
động các tế bào miễn dịch khác để loại trừ
kháng nguyên Cụ thể:
- Kết hợp đặc hiệu với kháng nguyên
tương ứng: trung hòa độc tố, giảm độc tính
của độc tố, ngưng kết vi khuẩn, virus, ngăn
không cho các vi sinh bám vào các tế bào
của cơ thể
- Hoạt hóa hệ thống bổ thể để hình
thành phức hợp tấn công màng (MAC:
Membrane attack complex) để ly giải các
tế bào (vi khuẩn, virus )
- Tương tác với các tế bào miễn dịch
khác: trên một số tế bào: Mastocyte, bạch
cầu ái kiềm, bạch cầu ái toan, đại thực
bào, tế bào diệt tự nhiên (NK) có các thụ
thể với Fc nên Ig có tác dụng tăng cường
chức năng của các tế bào này như: tăng
khả năng thực bào, tăng khả năng tiếp cận
tiêu diệt tế bào đích (ADCC: antibody
dependent cell cytotoxicity)
Như vậy, nếu thay đổi số lượng lympho
bào B, rối loạn chức năng đáp ứng tạo
kháng thể thì khi gặp kháng nguyên sẽ gây
ra rối loạn miễn dịch thể dịch, nghĩa là làm
thay đổi khả năng tự phòng vệ của cơ thể
Kết quả nghiên cứu ở người Katu có sức
khỏe bình thường, chúng tôi thu được:
- Số lượng lympho bào B (Bảng 1):
máu So với số lượng lympho bào B của người Kinh cùng lứa
tuổi, cùng nghề nghiệp và tiến hành cùng
kỹ thuật (bảng 3, bảng 5) thì số lượng
lympho bào B máu ngoại vi của người Katu
thấp hơn người Kinh với p < 0,05 Đối
chiếu với giá trị trung bình của lympho bào
B trong cuốn: "Các giá trị sinh học người
Việt Nam bình thường thập kỷ 90" [2] thì lympho bào B máu ngoại vi của người Katu còn thấp hơn nhiều (254,9+101,1 so với 419+207), tuy vậy vẫn nằm trong giới hạn sinh học Là thông số sinh học, cho nên cũng như các thông số sinh học khác của người bình thường đã được các tác giả công bố đều có một khoảng dao động khá rộng thể hiện ở SD của các kết quả nghiên cứu
- Khả năng đáp ứng tạo kháng thể đặc hiệu chống kháng nguyên bề mặt của virus viêm gan B: đáp ứng tạo kháng thể dịch thể không những phụ thuộc vào số lượng và chức năng của lympho bào B mà còn phụ thuộc vào tính phản ứng của cơ thể, phụ thuộc vào loại vacxin và phương thức sử dụng [5] Kết quả ở bảng 2: sau 3 lần tiêm vacxin Engerix B theo quy trình tiêm chủng thì khả năng đáp ứng tốt (>10MUI/ml) của người Katu: 84,4% Engerix B là vacxin tái tổ hợp của Bỉ, chất lượng quốc tế được nhiều quốc gia trên thế giới sử dụng để tiêm phòng viêm gan B [7]
So với người Kinh (bảng 4, 5) thì khả năng
đáp ứng ở mức tốt của người Katu cao hơn người Kinh (84,4%, 75%) nhưng p >0,05
Số lượng lympho bào B của người Katu có thấp hơn nhưng có lẽ do ít khi được tiêm chủng các loaị vacxin như người Kinh nên khi được tiêm chủng vacxin chống viêm gan B thì cơ thể của họ đáp ứng mạnh hơn
v Kết luận
1 Số lượng lympho bào B (CD19) trong
máu ngoại vi của người Katu: 354,9+101,1, thấp hơn so với người Kinh cùng lứa tuổi, cùng nghề nghiệp (p< 0,05)
2 Đáp ứng tạo kháng thể đặc hiệu chống kháng nguyên bề mặt virus viêm gan B (HBsAg) ở mức tốt của người Katu: 84,4%, cao hơn người Kinh (p>0,05) Sau khi tiêm chủng đúng liều lượng và quy
Trang 5trình, các đối tượng có khả năng phòng
bệnh viêm gan B
Tài liệu tham khảo
1 Vũ Triệu An, Jean Claude Homberg
(2001): Miễn dịch học Nhà xuất bản y học,
105-125, 190-210
2 Các giá trị sinh học người Việt Nam
thập kỷ 90 (2003): NXB Y học, 88-96
3 Nguyễn Thu Vân (1996): Đáp ứng
miễn dịch của trẻ sơ sinh sau khi tiêm
vacxin viêm gan B theo liều tiêm khác
nhau Tạp chí Vệ sinh phòng dịch, tập 6,
số 4, 34-36
4 Abul K Abbas (2001): B cell
activation and antibody production -
Cellular and Molecular Immunology, W.B
Saunders Company,Fourth Edition,
182-207
5 Hoffnagle J.H (1997): Update on Hepatitis B International symposium on viral hepatitis and prospectives from the ASEAN region Bangkok, Thailand, 10-12
6 Pistoia V (1997): Production of cytokin by human B cell in health and disease Immunology Today, Vol 18 (7), 343-350
7 WHO (1997): Prevention of viral hepatitis A and B Hepatitis World, Vol 2, No.2
Summary
Amount of lymphocyte B in peripheral blood and the responding capacity to create antibody against
hepatitis B vaccine of Katu minority
The amount of lymphocyte B and the responding capacity to create antibody of activated lymphocyte B are two important parameters to assess the humoral-immunity responding capacity of healthy and unhealthy bodies
To contribute to study biological characteristic of minority people in mountainous region, we studied the responding capacity to create antibody against hepatitis B vaccine and amount of lymphocyte B in peripheral blood of the Katu minority living in Nam Dong district, Hue
The amoun of lymphocyte B were determined in 22 healthy Katu minority with technique direct immuno-fluorescein 64 Katu people have HbsAg (-) and anti-HbsAg (-), who were studied the responding capacity to create antibody against hepatitis B vaccine with technique ELISA The control group are Kinh people of the same criterion
Results:
blood: 354.9+101.1; lower than that of the Kinh people of the same age, same occupation, with p<0.05
- The responding capacity to create antibody against hepatitis B vaccine at good standard, 84,4%, that is higher than that of the Kinh people, however with p>0.05
