tiểu luận kinh tế quốc tế 2 CƯỜNG độ THƯƠNG mại GIỮA VIỆT NAM và TRUNG QUỐC TRONG bối CẢNH CHIẾN TRANH THƯƠNG mại mỹ TRUNG

Với Việt Nam, Trung Quốc đứng đầu trong số các nước xuất khẩu hàng hóa sang Việt nam và đứng thứ ba trong số những hàng hóa nhập khẩu tại Việt nam sau Mỹ và Nhật Bản.. Mặc dù xuất khẩu c

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

KHOA KINH TẾ QUỐC TẾ

-*** -

TIỂU LUẬN KINH TẾ HỌC QUỐC TẾ II:

CƯỜNG ĐỘ THƯƠNG MẠI GIỮA VIỆT NAM VÀ TRUNG QUỐC TRONG BỐI CẢNH CHIẾN TRANH THƯƠNG MẠI MỸ - TRUNG

Giảng viên hướng dẫn : TS Nguyễn Bình Dương

Lớp tín chỉ : KTE316(2-1819).2 Người thực hiện : Nhóm 23

Đào Thị Ánh: 1714420007 Hoàng Thị Thắm: 1714420085 Nguyễn Thị Trang Nhung:

1714420072 Nguyễn Vi Hà Trang: 1714420098

Hà Nội, tháng 6 năm 2019 DANH SÁCH THÀNH VIÊN NHÓM

1.4 Hạn chế và khó khăn khi thực hiện

2.2 Cơ sở lý thuyết

5

III TÌNH HÌNH THƯƠNG MẠI VIỆT – TRUNG TRONG BỐI CẢNH CHIẾN TRANH THƯƠNG MẠI MỸ - TRUNG 7 3.1 Nguyên nhân cả cuộc chiến thương mại Mỹ -Trung

Trung Quốc và Việt nam là hai nước có mối quan hệ lâu đời, truyền thống

Quan hệ Việt – Trung ngày càng được củng cố và phát triển mang lại lợi ích

cho cả hai bên Với sự hợp tác và phát triển không ngừng của hai nước, đặc biệt

trong lĩnh vực hợp tác thương mại – kinh tế, đến nay Trung Quốc trở thành đối

tác hàng đầu của Việt Nam với nhiều dự án đầu tư quy mô lớn

Với sự tương đồng về thể chế kinh tế và sự gần gũi về địa lý, Việt Nam –Trung

Quốc đã phát triển mạnh mối quan hệ hợp tác toàn diện sau khi bình thường

hóa quan hệ năm 1991 Mối quan hệ giữa hai nước chịu ảnh hưởng khá

lớn từ mối quan hệ về chính trị, chính sách và sự định hướng của chínhphủ

Sau khi Việt Nam và Trung Quốc nhất trí xây dựng quan hệ đối tác chiến

lược toàn diện, kim ngạch thương mại giữa hai nước đã có bước tiến nhảy vọt

Tăng trưởng của thương mại song phương Trung - Việt cao hơn tốc độ tăng

trưởng chung của ngoại thương hai nước, từ đó vị trí của thương mại song

phương trong thương mại của mỗi nước không ngừng tăng lên Với Việt Nam,

Trung Quốc đứng đầu trong số các nước xuất khẩu hàng hóa sang Việt nam và

đứng thứ ba trong số những hàng hóa nhập khẩu tại Việt nam (sau Mỹ

và Nhật Bản) Tuy nhiên một điều dễ nhận thấy rằng mối quan hệ về thương mại đang

phát triển theo xu hướng có lợi đối với Trung Quốc Mặc dù xuất khẩu của Việt

Nam sang Trung Quốc đứng vị trí thứ hai (chỉ sau Mỹ) nhưng kim ngạch nhập

khẩu lại rất lớn, khiến thâm hụt thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc đang

ngày càng mở rộng

1.2 Mục tiêu nghiên cứu đề tài

Tìm hiểu về cường độ thương mại Việt Nam – Trung Quốc thông qua nhập

khẩu và xuất khẩu và tương quan các mặt hàng giữa Việt – Trung Từ đórút ra

được mối liên hệ thương mại giữa hai quốc gia Nhìn nhận tình hình cán cân

thương mại giữa hai nước từ đó đưa ra giải pháp từ nhiều khía cạnh nhưChính

Phủ và Doanh nghiệp Việt Nam Tất cả xét trong bối canh chiến tranh thương

mại Mỹ - Trung và ảnh hưởng của nó đến chỉ số thương mại giữa hai nước Việt

– Trung

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Cường độ thương mại giữa Việt Nam và

Trung Quốc, mối liên hệ tương quan về thương mại giữa hai quốc gia

Tình hình thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc trong bối cảnh thương

mại Mỹ - Trung

• Phạm vi nghiên cứu : Số liệu xuất khẩu và nhập khẩu các năm của

Việt Nam, Trung Quốc từ năm 2013 -2018 (khi cuộc chiến tranh thươngmại

bùng nổ)

1.4 Hạn chế và khó khăn khi thực hiện

• Số liệu còn chưa cập nhật nhiều

• Chương I: Lời mở đầu

• Chương II: Cơ sở lí thuyết

• Chương III: Tình hình thương mại Việt – Trung trong bối cảnh chiến tranh thương mại Mỹ - Trung

• Chương IV: Kết luận

• Tài liệu tham khảo

• Phụ lục

có mức chi phí sản xuất thấp hơn hẳn so với các quốc gia khác và thấp hơn mức

chi phí trung bình của thế giới thì tất cả các quốc gia đều cùng

có lợi

2.1.2 Lý thuyết so sánh (Ricardo)

David Ricardo đã đưa lý thuyết của Adam Smith tiến xa thêm một bước nữa

là Lý Thuyết So Sánh (LTSS) Theo lý thuyết của Ricardo, LTSS có đượckhi

sản xuất hàng hoá trong nước có chi phí thấp tương đối so với sản xuất

Bằng Lý thuyết cân bằng các yếu tố sản xuất, 2 nhà kinh tế học Heckscher

và Ohlin đã giải quyết hạn chế của Lý thuyết LTSS nhờ lý giải nguồn gốccủa

LTSS Mỗi sản phẩm được sản xuất là sự kết hợp một tỉ lệ nhất định các yếu tố

sản xuất gồm: lao động, công nghệ và vốn, sự dư thừa yếu tố sản xuất nào sẽ

thuận lợi hơn khi sản xuất sản phẩm sử dụng nhiều yếu tố đó Sự dư thừa yếu

tố sản xuất là nguồn gốc tạo ra LTSS của sản phẩm

4 Chỉ số lợi thế so sánh được xây dựng bởi Balassa năm 1965, cho thấy khảnăng cạnh tranh quốc tế của một ngành công nghiệp hoặc sản phẩm quốc gia

Chỉ số RCA (Tiết lộ Lợi thế so sánh) cho thấy mối tương quan giữa tỷ lệ xuất

khẩu một sản phẩm cụ thể trong nước xuất khẩu hàng hóa và tỷ lệ xuất khẩu

sản phẩm đó trên thế giới xuất khẩu Nếu RCA> 1, hàng hóa có so sánh lợithế;

nếu RCA< 1, hàng hóa được cho là có nhược điểm tương đối RCA càng cao,

khả năng cạnh tranh quốc tế của hàng hóa càng lớn và ngược lại.Tuy nhiên

RCA phản ảnh LTSS của sản phẩm trên thị trường thế giới, không phản ảnh

được LTSS của sản phẩm ở từng thị trường cụ thể, ví dụ: mặt hàng gạo của

Việt Nam có chỉ số LTSS cao, nhưng không thể cạnh tranh ở thị trường Trung

Quốc Vậy nên dùng cả RCA và RO (chỉ số định hướng khu vực) để xác định

chính xác Nếu RCA> 1 và RO> 1, thì sản phẩm không có LTSS trên thị trường

Như vậy, quan hệ thương mại giữa 2 quốc gia xây dựng dựa trên cơ sở xuất

khẩu sản phẩm có LTSS và nhập khẩu sản phẩm không có LTSS, trên cơ

sở đó thương mại quốc tế đem lại lợi ích cho cả 2 quốc gia

RCAij =

xij ⁄ Xit xwj ⁄ Xwt Trong đó:

xij, xwj lần lượt là lượng xuất khẩu hàng hóa j của nước i và của thế giới Xit, Xwt lần lượt là tổng lượng xuất khẩu hàng hóa của nước i và thế giới

2.2 Cơ sở lý thuyết

Cường độ thương mại phản ảnh mức độ thương mại của 1 quốc gia với quốc gia hoặc nhóm quốc gia khác, được đo lường bằng công thức (*)

Trường hợp Tij > 1, khu vực j là đối tác thương mại quan trọng của nước i, Tij tăng lên

5 phản ảnh vai trò của khu vực j đối với nước i tăng lên trong hoạt động thương

mại quốc tế và ngược lại (Bandara and Smith 2002)

Tij =

Twj Tij ⁄ ⁄ Tit Twt Trong đó:

(1) T(ij) là cường độ thương mại;

(2) T(ij) kim ngạch thương mại của nước i với khu vực j;

(3) T(wj) là kim ngạch thương mại thế giới của nước j;

(4) T(it) tổng kim ngạch thương mại của quốc gia i;

(5) T(wt) là tổng thương mại toàn cầu

Chỉ số cường độ thương mại được chia thành chỉ số thương mại xuất khẩu(EII) và chỉ số cường độ thương mại nhập khẩu (III) để tìm ra mô hình xuấtkhẩu và nhập khẩu Theo Kojima (1964) and Drysdale (1969), cường độ thương

mại có thể trình bày như sau:

Xij là lượng xuất khẩu hàng hóa từ nước i sang nước j

Xi, Xj lần lượt là tổng lượng xuất khẩu hàng hóa của nước i,j Mij là lượng nhập khẩu hàng hóa của nước i từ nước j

Mi, Mj lần lượt là tổng lượt nhập khẩu hàng hóa của nước i,j

Mw, Xw lần lượt là lượng nhập khẩu, xuất khẩu hàng hóa của thế giới

6

III TÌNH HÌNH THƯƠNG MẠI VIỆT – TRUNG TRONG BỐI

CẢNH CHIẾN TRANH THƯƠNG MẠI MỸ - TRUNG 3.1 Nguyên nhân cả cuộc chiến thương mại Mỹ -

thế cạnh tranh về giá, buộc các công ty đa quốc gia đang đặt phần lớn nhà máy

sản xuất tại Trung Quốc phải xem xét di dời về Mỹ Điều này giúp hỗ trợ sách

lược đưa việc làm trở về Mỹ và khuyến khích sản xuất nội địa của chính quyền

Trump

Thứ hai, theo nhiều chuyên gia thì từ góc độ cũng cố vị trí siêu cường

của

Mỹ trên bản đồ địa chính trị thế giới, Mỹ đang theo dõi sát sự trỗi dậy ngày

càng mạnh mẽ của Trung Quốc

Thứ ba, do cuộc bầu cử Quốc hội Mỹ diễn ra vào tháng 11/2018 nên Tổng

thống Donald Trump càng có thêm động cơ để thu hút thêm sự ủng hộ của cử

tri Mỹ Giảm thâm hụt thương mại, thiết lập lại luật chơi công bằng khi làm ăn

với Trung Quốc là một trong những mục tiêu ông Trump đưa ra từ hồi tranh cử

Tổng thống năm 2016 Việc ông Trump giữ được lời hứa với các cử tri

-Đối với Trung Quốc, nước này sẽ chịu ảnh hưởng mạnh và nhiều hơn

ở giai đoạn đầu của chiến tranh thương mại Điều này đã được chứng minh qua thực

tế, nhất là ở khía cạnh thị trường tài chính và tiền tệ Điểm bất lợi cho Trung

Quốc là chiến tranh thương mại diễn ra trong lúc nền kinh tế nước này

vẫn đang

7 trong giai đoạn giảm tốc và các chiến dịch giảm đòn bẩy nợ, xử lý hệ thống

ngân hàng ngầm vẫn đang được Chính phủ Trung Quốc thực hiện mạnh mẽ

Khác với Mỹ, với cơ chế quyền lực mang tính tập trung hơn, việc điều hành

chính sách của Trung Quốc mang tính mềm dẻo, nhất quán, kịp thời và không

vấp phải nhiều sự phản đối Những biện pháp ứng phó của Trung Quốc nhằm

mục tiêu lớn nhất là tăng cường sức mạnh của kinh tế nội địa, hạn chế

sự ảnh hưởng tiêu cực từ thị trường xuất khẩu

Đối với Mỹ, việc đánh thuế sẽ khiến hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc

vào Mỹ trở nên đắt đỏ hơn Điểm bất lợi của chính quyền Trump trong cuộc

chiến thương mại với Trung Quốc chính là cơ chế để ra quyết định sẽ mất nhiều

thời gian và đối khi gặp phải sự phản đối của các nhóm lợi ích khác nhau

3.3 Ảnh hưởng của tình hình thương mại Mỹ -Trung đến Việt Nam

Chủ nghĩa bảo hộ leo thang có thể tác động đến nền kinh tế thế giới

và Việt Nam theo các cách khác nhau

3.3.1 Những ảnh hưởng tiêu cực:

Tăng thuế quan và liên quan là tăng chi phí đầu vào cũng như sản phẩm cuối

cùng dự kiến sẽ làm suy giảm lưu lượng thương mại toàn cầu và GDP toàn cầu

Là một trong những nền kinh tế mở cửa mạnh nhất trên thế giới, Việt Nam

không thể tránh khỏi những tác động như dòng vốn tháo chạy ra khỏi cácthị

trường mới nổi, các chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn sâu sắc hơn, cũng

viễn cảnh suy giảm đầu tư trực tiếp nước ngoài Mặc dù Việt Nam khôngphải

là đối tượng của các biện pháp thương mại trực tiếp từ phía Mỹ (ngoại trừ thuế

quan trên nhôm và thép), và có thể trước mắt còn hưởng lợi do tình trạng chuyển

hướng thương mại ra khỏi Trung Quốc và Mỹ, nhưng quốc gia này đang phải

chịu nguy cơ khi tranh chấp thương mại có khả năng leo thang thông qua các

tác động gián tiếp, bao gồm suy giảm về nhu cầu bên ngoài và dòng vốn

đầu tư

từ nước ngoài

8 Trung Quốc là nguồn nhập khẩu lớn nhất, còn Mỹ là thị trường xuất khẩu

lớn nhất và quan trọng nhất của Việt Nam Một mặt, tình trạng chuyển hướng

thương mại có thể khiến cho một số mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam thay thế

được các mặt hàng xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ, hiện đang phải chịu

thuế quan cao hơn, hay thay thế một số mặt hàng xuất khẩu của Mỹ sang Trung

Quốc đang phải chịu thuế quan trả đũa

Việt Nam rất có thể phải chịu tác động tiêu cực khi tăng trưởng và thương

mại toàn cầu suy giảm, các nhà đầu tư giảm lòng tin Kết quả mô phỏng tác

động cho thấy tác động bất lợi do tính bất định và đầu tư có thể sẽ lớn hơn so

với lợi ích thu được nhờ chuyển hướng thương mại, khiến cho GDP có thể giảm

đến 0,6% Bên cạnh đó còn một rủi ro nữa là Việt Nam cũng có thể phải đối

mặt với tranh chấp thương mại, trong điều kiện quốc gia đang có thặng

dư thương mại theo cơ cấu thương mại với

dòng vốn đầu tư, nhất là khi tranh chấp kéo dài trong trung hạn Các nhà sản xuất tại Việt

Nam cũng có thể phải đối mặt với cạnh tranh tăng lên ngay ở thị trường trong

nước khi hàng Trung Quốc tìm kiếm địa chỉ thay thế Cú sốc về cạnh tranh có

thể tác động mạnh nhất đến các quốc gia đang có hàng nhập khẩu từ Trung

9 Quốc chiếm tỷ trọng tương đối lớn và có cơ cấu xuất khẩu tương tự như Trung

Quốc (In-đô-nê-xia, Ma-layxia, Phi-líp-pin, Thái Lan và Việt Nam) (Bastos2018) Áp lực cạnh tranh từ Trung Quốc tăng lên ở thị trường trong nước

có thể gây ra chi phí điều chỉnh ở các quốc gia, nhất là khi cạnh tranh mạnh hơn

về nhập khẩu làm mất việc làm ở một số ngành Những áp lực cạnh tranh đó có

thể còn lớn hơn khi đồng nhân dân tệ của Trung Quốc giảm giá so với đồng

tiền của các quốc gia Đông Á và Thái Bình Dương

Nhưng dù sao, nền kinh tế trong nước cũng được hưởng một số lợi ích khi cạnh

tranh tăng lên như giá cả thấp hơn và ngày càng có nhiều chủng loại sảnphẩm

đa dạng cho người sản xuất và tiêu dùng, bên cạnh đó là lợi ích về hiệu suất do

đẩy mạnh chuyên môn hóa ở các công đoạn và các hình thức sản xuất khác

nghệ cao của Trung Quốc trên cơ sở lợi thế so sánh

Về đầu tư, Việt Nam cũng sẽ là điểm đến mới của cả Mỹ và Trung Quốc khi

họ buộc phải lựa chọn chuyển hướng đầu tư, để khi xuất khẩu từ các nước có

vai trò trung gian như Việt Nam sang Mỹ sẽ không phải chịu mức áp thuếcao

Các chuyên gia kinh tế nhận định, có khả năng đầu tư FDI của Trung Quốc và

Mỹ vào Việt Nam sẽ gia tăng để thông qua đó giảm thiệt hại từcuộc chiếnthương mại

10 Việt Nam hiện đang là nơi sản xuất lớn nhất của Samsung với sản lượng

khoảng 240 triệu chiếc điện thoại/năm (Trung Quốc sản xuất 150 triệu chiếc/năm) Samsung đang có kế hoạch cắt giảm sản lượng khoảng 40 triệu sản

phẩm tại Trung Quốc bởi giá nhân công cao kết hợp với nguy cơ chiến tranh

thương mại Mỹ - Trung leo thang, để chuyển hướng đầu tư sang các nước khác

Trong bối cảnh này, Việt Nam có cơ hội thu hút thêm vốn đầu tư của Samsung

Theo đó, thu hút vốn FDI, xuất khẩu của Việt Nam sẽ tăng, các khu công nghiệp

sẽ được hưởng lợi, nhiều việc làm mới cũng sẽ được tạo ra

Mỹ là thị trường xuất khẩu dệt may lớn nhất của Việt Nam với 12,2 tỷ USD

(tương đương 50% tổng xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam ra nước

ngoài)

Hàng dệt may của Việt Nam vào Mỹ hiện đang chịu mức thuế từ 8 - 10%

Chiến tranh thương mại tiếp tục chắc chắn mang lại thuận lợi cho ngành dệt may

nhưng mức độ có thể sẽ không quá đột biến Bởi các doanh nghiệp này hiện đã

chạy hết công suất cũng như chưa có kế hoạch đầu tư thêm trong ngắn hạn Nếu

lấy thêm được đơn hàng từ Mỹ, các doanh nghiệp cũng sẽ phải thuê gia công

bên ngoài và chấp nhận mức lợi nhuận thấp hơn

Ngành dệt may và da giày cũng được dự báo là một trong những ngành được

hưởng lợi trong chiến tranh thương mại nhờ đồng Nhân dân tệ (CNY) mất giá

mạnh so với USD, qua đó CNY cũng mất giá so với VND giúp các doanhnghiệp nhập được vải và các nguyên phụ liệu dệt may, da giày với giá rẻ hơn

Mặt khác, các ngành này của Việt Nam có thể lấy thêm được thị phần của Trung

Quốc tại thị trường Mỹ nhờ mức giá cạnh tranh hơn cũng như thu hút được

thêm vốn đầu tư FDI, từ đó giúp xuất khẩu tăng, nhiều việc làm mới được tạo

tốc độ chậm vì đối với các Tập đoàn đa quốc gia, sản xuất tại Trung Quốc vẫn

có sức hấp dẫn nhất định, nhất là đối với các phân khúc cần trình độ nhân công cao dù

mức lương tại đây đang có xu hướng tang

11

3.4 Lợi thế so sánh Việt Nam - Trung Quốc

Một số doanh nghiệp Việt Nam cho hay các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu

sang thị trường Trung Quốc có thể kể đến là mặt hàng điện tử, máy vi tính và

linh kiện; nông sản; giày dép các loại Ngược lại, Trung Quốc là thị trường

nhập khẩu lớn của Việt Nam với đa dạng chủng loại mặt hàng như máy móc,

thiết bị, nhóm mặt hàng vải may mặc, sắt thép

Thousand)

Import

Thousand) Thousand)

Revealed Revealed

advantage (RCA) advantage (RCA) advantage (RCA)

(US$

(US$

comparative comparative

All Products 21950444.54 50037690.97 1 Capital goods 6412146.97 22717867.59 0.91 Consumer goods 4159574.74 6503108.62 0.98 Intermediate

goods 5866376.99 20136854.31 0.53 Raw materials 5512335.18 673708.24 0.48 Animal 838983.29 136667.71 0.26

Chemicals 198874.88 3077712.83 0.08 Food Products 559793.3 477894.07 1.08 Footwear 935715.35 438594.63 14.88 Fuels 1493302.63 977530.78 0.38 Hides and Skins 370488.74 456860.03 2.27 Mach and Elec 6406113.11 22213209.74 1.1 Metals 158256.78 7922747.25 0.09

Minerals 79748.96 75104.64 0.08 Miscellaneous 1968196.68 1439798.42 3.79