tiểu luận kinh tế học quốc tế chuỗi giá trị toàn cầu sản phẩm đồ gỗ của việt nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế

Ngay từ các cuộc họp đầu năm nay, Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh phải giúp đỡ các doanh nghiệp trong lĩnh vực này tháo gỡ khó khăn sao cho sản phẩm gỗ phải trở thành một trong những mặ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA KINH TẾ QUỐC TẾ

=====000=====

TIỂU LUẬN KINH TẾ HỌC QUỐC TẾ I

ĐỀ TÀI: CHUỖI GIÁ TRỊ TOÀN CẦU SẢN PHẨM ĐỒ GỖ VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

Sinh viên thực hiện (Nhóm 9)

Phạm Thúy Quỳnh (Nhóm trưởng) Hứa Quỳnh Nga

Vũ Hoàng Châu Phạm Thị Hoài Nguyễn Thị Thùy An

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU 2

CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHUỖI GIÁ TRỊ TOÀN CẦU 4

1 Chuỗi giá trị toàn cầu nói chung 4

1.1 Khái niệm: 4

1.2 Vai trò: 4

1.3 Mô hình chuỗi giá trị cơ bản: 4

2 Chuỗi giá trị toàn cầu của riêng ngành gỗ 5

2.1 Cấu trúc thị trường ngành gỗ xuất khẩu: 5

2.2 Thực trạng xuất khẩu sản phẩm đồ gỗ 6

2.3 Mô hình chuỗi giá trị toàn cầu của ngành gỗ 7

CHƯƠNG II: CƠ HỘI CỦA NGÀNH SẢN XUẤT ĐỒ GỖ 9

1 Về cung ứng nguyên liệu: 10

2 Về trình độ công nghệ: 11

CHƯƠNG III: NHỮNG THÁCH THỨC CỦA NGÀNH SẢN XUẤT GỖ KHI THAM GIA VÀO CHUỖI GIÁ TRỊ TOÀN CẦU 12

1 Thách thức về nguyên liệu 12

1.1 Chất lượng gỗ 12

1.2 Nguồn cung nguyên liệu dần khan hiếm 12

1.3 Nguồn nguyên liệu trong nước 12

1.4 Nguồn nguyên liệu nhập khẩu 13

2 Thách thức về mặt sản xuất 14

2.1 Thách thức về chi phí sản xuất và năng suất lao động 14

2.2 Thách thức về mặt thiết kế 17

3 Thách thức về mặt phân phối, tiêu thụ: 17

3.1 Minh bạch nguồn gốc xuất xứ 17

3.2 Thiếu hệ thống kiểm soát chuỗi cung hiệu quả 19

3.3 Đối mặt với khó khăn khi xuất khẩu theo giá FOB 20

KẾT LUẬN 22

TÀI LIỆU THAM KHẢO 23

LỜI NÓI ĐẦU (PHẠM THÚY QUỲNH (nhóm trưởng) – 1814410186 VIẾT)

Trên thế giới, nhiều quốc gia, nguyên nhân khiến họ trở nên giàu có chính là xuất khẩu những mặt hàng mình có lợi thế, chẳng hạn là Đức với 1/3 GDP đến từ giá trị xuất khẩu

Nhận thức được điều đó, kể từ sau khi quyết định đổi mới nền kinh tế năm 1986, thực hiện đúng phương châm hội nhập sâu rộng, đa dạng hóa, đa phương hóa các mối quan hệ, sẵn sàng là bạn, là đối tác đáng tin cậy với mọi quốc gia trên thế giới, Việt Nam đã tích cực đẩy mạnh tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế bằng việc tham gia các tổ chức ASEAN, WTO, APEC, ASEM; ký kết hơn 90 Hiệp định thương mại mà mới đây nhất là hiệp định EVFTA

Đây là những cơ hội để doanh nghiệp kết nối và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và mạng lưới sản xuất toàn cầu Nhờ vậy, xuất khẩu của Việt Nam đã tăng nhanh chóng với tốc độ tăng trưởng hơn 15%/năm trong giai đoạn 2011-2019, chính thức cán mốc kim ngạch 500 tỷ USD vào giữa tháng 12-2019 Tính riêng trong kỳ 1 tháng 1 năm 2020, tổng giá trị hàng xuất khẩu đạt 10.880.696.459 USD, trong đó, các mặt hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; hàng dệt may; điện thoại các loại và linh kiện; nông sản lần lượt là 4 mặt hàng đem lại giá trị lớn nhất với số tiền thu về mỗi loại khoảng 1,5 tỷ USD và gần 1,1 tỷ USD

Tuy nhiên, có một loại mặt hàng xuất khẩu với tiềm năng thị trường rất lớn mà Việt Nam chưa thể tận dụng tốt dù có những điều kiện tự nhiên ưu đãi – các sản phẩm gỗ Ngay

từ các cuộc họp đầu năm nay, Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh phải giúp đỡ các doanh nghiệp trong lĩnh vực này tháo gỡ khó khăn sao cho sản phẩm gỗ phải trở thành một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, đạt giá trị 20 tỷ USD năm 2025 (thực tế, giá trị xuất khẩu gỗ tháng 1/2020 mới đạt mức trung bình 551.118.205 USD), nhất là trong bối cảnh chúng ta đang tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu Để đạt được mục tiêu này, việc hiểu rõ những cơ hội và thách thức đối với ngành gỗ xuất khẩu là vô cùng quan trọng Chính

vì vậy, chúng em đã lựa chọn đề tài “Chuỗi giá trị toàn cầu sản phẩm đồ gỗ của Việt Nam

Trong quá trình làm tiểu luận, nhóm chúng em không tránh khỏi những hạn chế và sai sót, mong cô góp ý để bài tiểu luận của chúng em được hoàn thiện hơn nữa

CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHUỖI GIÁ TRỊ TOÀN CẦU

(HỨA QUỲNH NGA – 1814410156 VIẾT)

1 Chuỗi giá trị toàn cầu nói chung

1.1 Khái niệm:

Dựa trên quan điểm của Michael Porter, năm 2002 hai nhà khoa học Mỹ là Raphael Kaplinsky và Mike Morris đã đưa ra khái niệm: "Chuỗi giá trị toàn cầu là một dây chuyền sản xuất kinh doanh theo phương thức toàn cầu hoá trong đó có nhiều nước tham gia, chủ yếu là các doanh nghiệp tham gia vào các công đoạn khác nhau từ thiết kế chế tạo tiếp thị đến phân phối và hỗ trợ người tiêu dùng"

1.2 Vai trò:

Phân tích chuỗi giá trị giúp xác định những khó khăn của từng khâu trong chuỗi, từ đó đưa

ra giải pháp khắc phục để đáp ứng yêu cầu của thị trường vá phát triển bền vững

Xây dựng chiến lược phát triển chuỗi giá trị liên quan tới những gì mà các tác nhân tham gia chuỗi giá trị phải làm để có thể cạnh tranh và tạo ra giá trị gia tăng hơn trong tương lai

Phân tích chuỗi giá trị còn giúp các nhà hỗ trợ xác định được các nút thắt cần tháo gỡ đối với các tác nhân trong các khâu của chuỗi và có những tác động đối với sự phát triển của chuỗi

1.3 Mô hình chuỗi giá trị cơ bản (Theo khung khái niệm Porter):

Porter M E (1985) chia chuỗi giá trị thành 5 hoạt động chính:

Logistics đầu vào

Logistics đầu vào Sản xuất Logistics đầu ra Marketing và bán hàng

Dịch vụ khách hàng

đầu vào sản phẩm: quản trị nguyên vật liệu, kiểm soát tồn kho,…

thành sản phẩm: gia công cơ khí, đóng gói, lắp ráp, kiểm tra,…

phối hàng hóa đến người mua:

xử lý đơn hàng, lên lịch trình, kế hoạch,…

lựa chọn kênh phân phối,…

chữa, điều chỉnh sản phẩm,…

2 Chuỗi giá trị toàn cầu của riêng ngành gỗ

2.1 Cấu trúc thị trường ngành gỗ xuất khẩu:

2.1.1 Các sản phẩm xuất khẩu chính:

Cơ cấu ngành gỗ xuất khẩu năm 2019 (Nguồn: Tổng Cục Hải quan)

Bên cạnh các sản phẩm gỗ kể trên, Việt Nam còn xuất khẩu những mặt hàng sau:

Gỗ tròn xẻ: Các loại sản phẩm này đều đến từ hai nguồn, đó là khai thác, chế biến trong

nước và nhập khẩu, trong đó khai thác và chế biến trong nước chiếm ưu thế cao hơn

Đồ gỗ thủ công mỹ nghệ: bao gồm các sản phẩm như tượng gỗ, tranh khắc gỗ, khảm trai,

tranh ghép gỗ, sơn mài, chạm khắc, các sản phẩm trang trí lưu niệm, quảng cáo như khung tranh, khung ảnh,…

2.1.2 Các thị trường xuất khẩu chính:

Gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam được xuất khẩu sang nhiều lãnh thổ, trong đó bốn quốc gia có kim ngạch cao nhất là Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản

2.2 Thực trạng xuất khẩu sản phẩm đồ gỗ

Theo số liệu từ Tổng Cục Hải quan, trong tháng 12/2019, xuất khẩu nhóm hàng gỗ và sản phẩm gỗ đạt 1,12 tỷ USD, tăng 16,4% so với tháng trước Tính đến hết năm 2019, trị giá xuất khẩu đạt 10,65 tỷ USD, tăng 19,5% so với năm 2018

Kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam tính đến tháng 08/2019

(Nguồn: Tổng Cục Hải quan)

Gỗ và sản phẩm gỗ trong năm 2019 được xuất khẩu chủ yếu đến các thị trường Hoa Kỳ với trị giá 5,33 tỷ USD, tăng 36,9% so với năm 2018; sang Nhật Bản với 1,33 tỷ USD, tăng 15,6%; sang Trung Quốc với 1,16 tỷ USD, tăng 8,4%…

Cơ cấu thị trường xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam trong tháng 08/2019

(Nguồn: Tổng Cục Hải quan)

Trong cơ cấu mặt hàng gỗ và sản phẩm gỗ xuất khẩu của Việt Nam, đồ nội thất bằng gỗ luôn chiếm tỷ trọng cao, điều này cho thấy việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng để đạt mục tiêu phát triển bền vững theo hướng chuyển đổi từ xuất khẩu gỗ nguyên liệu, sang các mặt hàng có giá trị gia tăng cao như mặt hàng đồ nội thất bằng gỗ đang rất hiệu quả

Đồ nội thất bằng gỗ là mặt hàng chính trong cơ cấu mặt hàng gỗ và sản phẩm gỗ xuất khẩu của Việt Nam, năm 2019 đạt 7,78 tỷ USD, tăng 23,5% so với năm 2018, chiếm tới 73% tổng trị giá xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ Trong đó, đồ nội thất phòng khách và phòng ăn là mặt hàng xuất khẩu dẫn đầu đạt 2,25 tỷ USD, tăng 25,3% so với năm 2018; xuất khẩu ghế khung

gỗ năm 2019 đạt 2 tỷ USD, tăng 43,4%, đây là mặt hàng xuất khẩu đạt tốc độ tăng trưởng cao nhất trong cơ cấu mặt hàng đồ nội thất bằng gỗ Tiếp theo là các mặt hàng như: đồ nội thất phòng ngủ, đồ nội thất nhà bếp và đồ nội thất văn phòng Ngoài mặt hàng đồ nội thất bằng gỗ xuất khẩu, năm 2019 Việt Nam còn xuất khẩu một số mặt hàng khác như: Dăm gỗ, ván và ván sàn, cửa gỗ, đồ gỗ mỹ nghệ…

2.3 Mô hình chuỗi giá trị toàn cầu của ngành gỗ

Theo các tác giả R Kaplinsky, O Memedovic, M Morris, J Readman (2003), chuỗi giá trị toàn cầu của ngành gỗ bao gồm các mắt xích sau:

Bài viết này sẽ xem xét 3 mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị sản phẩm đồ gỗ của Việt Nam như sau:

• Trồng và khai thác rừng

• Nhập khẩu gỗ

• Sơ chế

Cung ứng nguyên vật liệu

• Thiết kế

• Công nghiệp phụ trợ

• Chế biến

Sản xuất

• Xuất khẩu

Tiêu thụ

CHƯƠNG II: CƠ HỘI CỦA NGÀNH SẢN XUẤT ĐỒ GỖ (PHẠM THÚY QUỲNH (nhóm trưởng) – 1814410186 VIẾT)

Trong chuỗi giá trị toàn cầu của ngành chế biến gỗ xuất khẩu, sản xuất là khâu có giá trị thặng dư thấp nhất (khoảng 20%) trong toàn bộ quá trình kinh doanh; nhưng đây lại là công đoạn mà Việt Nam làm tốt nhất và hiện đang tham gia chủ yếu vào Điều đó có nghĩa là các doanh nghiệp Việt Nam còn yếu thế trong hai khâu còn lại: cung ứng nguyên liệu và đặc biệt

là phân phối, quảng bá sản phẩm tại các thị trường ngoại Không những thế, dù thực hiện tốt nhất khâu sản xuất nhưng thực chất, trong bước này, Việt Nam vẫn còn gặp phải nhiều hạn chế như thiếu công nghệ tiên tiến, trình độ quản lý, mẫu mã thiết kế Như vậy, nếu tự thân đảm nhiệm hết các công đoạn của chuỗi giá trị thì chất lượng sản phẩm làm ra chưa thực sự mang lại nhiều giá trị, lại có thể chưa tận dụng hết nguồn tài nguyên trong nước như lao động dồi dào, giá rẻ; quan hệ thương mại đã tạo dựng được với nhiều quốc gia trên thế giới; các vùng chế biến gỗ tập trung như Bình Dương – Thành phố Hồ Chí Minh, Quy Nhơn – Tây Nguyên, Hà Nội – Bắc Ninh, và hệ thống nhà xưởng (tính đến năm 2019, cả nước có khoảng

4700 doanh nghiệp, cơ sở chế biến đồ gỗ và lâm sản, trong đó 1.863 doanh nghiệp trực tiếp tham gia vào xuất khẩu sản phẩm đồ gỗ) Nguyên nhân dẫn đến khả năng này là do hệ thống phân phối và marketing kém nên sản phẩm gỗ của Việt Nam chưa có danh tiếng, người tiêu dùng nước ngoài chưa biết đến nhiều nên nhu cầu chưa cao, hạn chế đầu ra cho sản phẩm

Nhưng toàn cầu hóa, hay nói cách khác là việc tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu luôn là lời giải cho những bất cập nêu trên

1 Về cung ứng nguyên liệu:

Cơ cấu thị trường cung ứng gỗ nguyên liệu cho Việt Nam tháng 8/2019

(Nguồn: Tổng cục Hải quan)

Do nhiều lí do mà nguồn cung nội địa gỗ nguyên liệu không đủ đáp ứng nhu cầu sản xuất nên các đối tác nhập khẩu đóng vai trò rất quan trọng, trong đó có hai thị trường nhập khẩu gỗ truyền thống lớn nhất là Trung Quốc và Mỹ Việc phụ thuộc nhập khẩu gỗ nguyên liệu quá lớn vào hai đối tác trên đồng thời cũng tạo ra nguy cơ dễ chịu tổn thương cho ngành

gỗ nước ta Thật may, nhờ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu rộng rãi, Việt Nam còn là bạn hàng với rất nhiều bạn hàng khác, điển hình là Chile khi nguồn hàng của họ không chỉ có chất lượng tốt (đảm bảo được độ cứng, bám đinh, ốc vít và sơn rất tốt, kháng sâu tự nhiên), tính thẩm mỹ cao (vân gỗ đẹp, màu sáng) mà hơn hết là còn đảm bảo được tính bền vững cho ngành bởi đây là nguồn nguyên liệu được chứng nhận hợp pháp Trong số 2,4 triệu hecta đang được trồng tại Chile, có khoảng 1,6 triệu hecta đã có chứng chỉ FSC hoặc Certfor/PEFC, tương đương 70% diện tích Tổng số, có 104 doanh nghiệp có chứng nhận truy nguyên xuất

xứ sản phẩm Một đối tác đáng tin cậy và đang ngày càng trở nên quan trọng khác là New Zealand với gỗ thông Radiata được trồng và khai thác theo phương thức bền vững, đạt chứng nhận bảo vệ rừng FSC

2 Về trình độ công nghệ:

Việt Nam rất chủ động khi tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu để khắc phục những hạn chế, cụ thể ở đây là những yếu kém về mặt công nghệ, thể hiện đơn cử ở việc liên tục mở rộng qui mô của một triển lãm máy móc thiết bị phụ kiện phục vụ ngành gỗ - VietnamWood – nơi chứng kiến sự hội tụ của hàng trăm thương hiệu nổi tiếng trong giới máy móc quốc tế đến từ Ý, Đức, Áo, Trung Quốc, Tây Ban Nha, Mỹ… Dưới đây là danh sách một số công nghệ và dây chuyền đang được sử dụng tại Việt Nam:

Ngoài ra, Robot Yaskawa đến từ Nhật Bản bao gồm: Robot lắp ráp, Robot gắp nhả, Robot hàn – cắt, Robot sơn, Robot pallet là một số trong số nhiều sản phẩm công nghệ cao phục vụ sản xuất đồ gỗ mà Việt Nam chưa có điều kiện ứng dụng nhiều

Riêng đối với mảng gỗ nội thất (giường, tủ, cửa, tủ bếp) hiện nay mới xuất hiện công nghệ mới nhất từ Công ty Ilcam (Ý) với đặc điểm nổi bật là kiểm soát chất lượng sản phẩm rất kỹ, thể hiện rõ nhất trong khâu đánh bóng bề mặt sau 8 bước để hoàn thiện Ilcam hiện mới chỉ bán sản phẩm tại thị trường châu Âu và đang có ý định mở rộng thị trường

•Máy lăn keo

•Máy tạo vân gỗ

DÂY CHUYỀN SƠN

•Sơn keo

•Sơn Pallet

•Phun sơn

•Sơn tiết kiệm

•Bơm sơn, bình trộn sơn

•Chuyền máy công nghiệp

•Chuyền máy cabinet

•Chuyền máy nesting

•Chuyền máy sản xuất nhỏ lẻ

CHƯƠNG III: NHỮNG THÁCH THỨC CỦA NGÀNH SẢN XUẤT GỖ KHI THAM

GIA VÀO CHUỖI GIÁ TRỊ TOÀN CẦU

2 triệu m3 cho sản xuất đồ gỗ xuất khẩu nội, ngoại thất Do đó, đã làm giảm giá trị gia tăng, chất lượng sản phẩm và kém cạnh tranh cho việc sử dụng gỗ rừng trồng trong nước

1.2 Nguồn cung nguyên liệu dần khan hiếm

Trước đây, Việt Nam chủ yếu sử dụng nguyên liệu gỗ phục vụ cho xuất khẩu là gỗ rừng

tự nhiên, bởi diện tích rừng tự nhiên còn khá lớn Tuy nhiên trong những năm gần đây, diện tích rừng tự nhiên đã bị sụt giảm nghiêm trọng đã khiến Việt Nam phải chuyển sang sử dụng nguồn gỗ rừng trồng và gỗ nhập khẩu

1.3 Nguồn nguyên liệu trong nước

Về nguồn nguyên liệu gỗ trong nước thì kể từ năm 2014 Chính phủ quyết định đóng cửa rừng tự nhiên, do vậy nguồn nguyên liệu nội địa chỉ còn trông chờ vào gỗ rừng trồng Năm

2016, theo số liệu thông kê rừng của Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn, Việt Nam có tổng diện tích rừng là 14,3 triệu ha, gồm 10,1 triệu ha rừng tự nhiên và 4,2 triệu ha rừng trồng Trong 4,2 triệu ha rừng trồng, có khoảng 1 triệu ha cây cao su, hơn 2 triệu ha là cây keo tràm, còn lại là các loài khác Hai loại gỗ chủ yếu cho ngành chế biến gỗ là cao su và

Đến nay, đối với gỗ rừng trồng, ở Việt Nam mới chỉ có 8% diện tích rừng trồng sản xuất được cấp chứng chỉ FSC về quản lý rừng bền vững, trong khi đó tại các thị trường khó tính như Châu Âu hay Mỹ lại càng ngày càng khắt khe về nguồn gỗ sản phẩm cũng như đặt ra yêu cầu phải đảm bảo trách nhiệm với môi trường tự nhiên khi muốn nhập khẩu gỗ vào

1.4 Nguồn nguyên liệu nhập khẩu

Nguồn nguyên liệu gỗ của Việt Nam bị ảnh hưởng đáng kể từ gỗ nhập khẩu Lượng gỗ nhập khẩu lớn chiếm 30-50% Kim ngạch nhập khẩu gỗ nguyên liệu bằng 30% kim ngạch xuất khẩu gỗ sản phẩm từ trên 100 quốc gia và vùng lãnh thổ, cụ thể:

Campuchia, Lào, Indonexia, Malaysia: các loại gỗ lớn, gỗ cứng rừng tự nhiên, gỗ rừng trồng

và ván nhân tạo

Các nước từ Châu Đại Dương: Úc, New Zealand là nguồn nhập gỗ rừng trồng như keo, bạch đàn

Các nước Nam Mỹ: có Brazil và Chile cung cấp gỗ trồng là bạch đàn

Trung Quốc: là nguồn cung cấp ván nhân tạo

Các nước Bắc Mỹ: gỗ có giá trị và chất lượng cao như sồi, anh đào

Có nhiều nguyên nhân gây ra tình trạng khan hiếm gỗ cao su nguyên liệu Trước hết là việc Trung Quốc đóng cửa rừng trên cả nước từ đầu năm 2017 Việc đóng cửa rừng đã khiến cho ngành công nghiệp gỗ Trung Quốc bị thiếu hụt khoảng 50 triệu m3 gỗ/năm Để bù đắp lượng gỗ thiếu hụt, đương nhiên các doanh nghiệp gỗ Trung Quốc phải đẩy mạnh nhập khẩu

Trước đây, Malaysia là một trong những nước cung cấp gỗ cao su hàng đầu cho ngành gỗ Trung Quốc Tuy nhiên, từ ngày 1/7/2017, Malaysia lại cấm xuất khẩu gỗ cao su xẻ Sở dĩ Malaysia ban hành lệnh cấm này là vì việc xuất khẩu gỗ cao su xẻ đã khiến cho giá gỗ cao

su ở nước này tăng cao, từ 1.600 RM/tấn lên 2.300 RM/tấn, gây khó khăn lớn cho các nhà sản xuất đồ gỗ

Qua đó, khiến cho xuất khẩu gỗ Malaysia bị tụt từ vị trí thứ 6 xuống thứ 9 trong số những nước xuất khẩu gỗ lớn nhất thế giới Bị hụt nguồn cung từ Malaysia, thương nhân Trung