(Tiểu luận FTU) thị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển

Hàng hóa vận chuyển bằng đường biển luôn có nguy cơ gặp nhiều rủi ro, tuy nhiêntrách nhiệm của người chuyên chở, dù theo Quy tắc Hague 1924 hay Quy tắc Hamburg 1978, lại rất hạn chế, côn

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ

Bộ môn: Bảo hiểm trong kinh doanh

THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM HÀNG HÓA VẬN CHUYỂN BẰNG

ĐƯỜNG BIỂN

Họ và tên sinh viên:

Nguyễn Thị Hoàng Nhung 1311110513

Lớp: TMA402(2-1617).1_LT Giáo viên hướng dẫn: TS Trần Sĩ Lâm

Hà Nội, tháng 03 năm 2017

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH 3

LỜI NÓI ĐẦU 4

Phần 1:Lý thuyết chung về thị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển 5

I Thị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển 5

1 Khái niệm về thị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển 5

2 Các yếu tố cấu thành nên thị trường bảo hiểm 5

3 Những đặc trưng cơ bản của thị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển 6

II Một số khái niệm liên quan khác 7

Phần 2:Thị trường bảo hiểm vận chuyển hàng hóa bằng đường biển ở Việt Nam 9

I Tổng quan thị trường bảo hiểm của Việt Nam 9

II Trị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển tại Việt Nam trong 4 năm gần đây 10

1 Tỷ trọng của bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển trong toàn ngành bảo hiểm 10

2 Thực trạng tình hình kinh doanh bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển tại Việt Nam 11

III Khó khăn và thách thức của thị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển ở Việt Nam 13

1 Nhu cầu bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển xuất phát từ trong nước còn ít 14

2 Năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp bảo hiểm hàng hải ở Việt Nam còn yếu kém: 14

3 Tập quán nhập CIF và xuất FOB 15

4 Công tác giám định bồi thường còn yếu kém 16

Phần 3: Một số kiến nghị cho thị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển đường biển ở Việt Nam 17

1 Về công tác chăm sóc khách hàng: 17

3 Về công tác tổ chức kinh doanh 19

4 Về phòng và hạn chế tổn thất: 21

5 Về công tác bồi thường: 22

6 Về công tác cán bộ: 22

7 Liên kết các doanh nghiệp bảo hiểm với các tổ chức ngân hàng 23

KẾT LUẬN 25

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 26

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 So sánh các rủi ro được/ không được bảo hiểm 7 Bảng 2.1 Doanh thu bảo hiểm hàng hóa vận chuyển các doanh nghiệp Việt Nam từ 2012-2015 11 Bảng 2.2 Kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam từ 2012 -2015 12

DANH MỤC HÌNH

Hình 2.1 Thị phần của các doanh nghiệp bảo hiểm trên thị trường bảo hiểm Việt Nam 9 Hình 2.2 Doanh thu phí bảo hiểm gốc của thị trường phi nhân thọ 5 tháng đầu năm 2016 so với cùng kỳ

năm 2015 10

Hình 2.3 Tỷ trọng doanh thu theo nghiệp vụ bảo hiểm 5 tháng đầu năm 2016 10

Hình 2.4 Tỷ trọng doanh thu của bảo hiểm hàng hải toàn thế giới năm 2015 11

LỜI NÓI ĐẦU

Trong những năm qua nền kinh tế nước ta đã có những bước tăng trưởng đángkhích lệ, mà trong đó không thể không kể đến những đóng góp của hoạt động xuất nhậpkhẩu Hoạt động xuất nhập ngày càng phát triển lớn mạnh, chiếm tỉ trọng lớn trong cơ cấukinh tế Việt Nam, kèm theo đó là nhu cầu đối với bảo hiểm đối với hàng hóa xuất nhậpkhẩu cũng ngày một tăng cao Hoạt động bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu đã trở thànhtập quán trong hoạt động ngoại thương nên nghiệp vụ này vẫn đóng vai trò quan trọngtrong hoạt động kinh doanh của mỗi doanh nghiệp bảo hiểm Mặt khác, trao đổi buôn bánhàng hóa xuất nhập khẩu hiện nay vẫn được vận chuyển chủ yếu bằng đường biển, cụ thểchiếm đến 90% trọng lượng hàng hóa xuất nhập khẩu ở Việt Nam, do ưu điểm của loạihình vận chuyển này

Hàng hóa vận chuyển bằng đường biển luôn có nguy cơ gặp nhiều rủi ro, tuy nhiêntrách nhiệm của người chuyên chở, dù theo Quy tắc Hague 1924 hay Quy tắc Hamburg

1978, lại rất hạn chế, công tác khiếu nại, bồi thường rất khó khăn, tốn kém và mất thờigian, chính vì vậy mua bảo hiểm sẽ giúp các doanh nghiệp bảo vệ được rất nhiều quyềnlợi, lợi ích khi tổn thất xảy ra và tạo được sự an tâm trong kinh doanh Chính vì thế, thịtrường bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu vận chuyển bằng đường biển là thị trường cầnđược đầu tư, nâng cao và phát triển

Dưới sự gợi ý, hướng dẫn của giảng viên T.S Trần Sĩ Lâm, nhóm chúng em đã lựachọn đề tài “Thị trường bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu vận chuyển bằng đường biển ởViệt Nam” để nghiên cứu, thực hiện bài tập tiểu luận giữa kỳ của chúng em Nộidung củabài tiểu luận được chia thành 3 phần chính:

I Khái quát lý thuyết về bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển

II Thị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển ở Việt NamIII Một số kiến nghị cho thị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển

ở Việt Nam

Do vốn kiến thức còn hạn hẹp và kho tài liệu còn nhiều chế, nhiều số liệu chưađược cập nhật kịp thời, hoàn hảo nên bài tiểu luận không tránh khỏi những thiếu sót nhấtđịnh Chúng em rất mong nhận được sự nhận xét từ thầy để chúng em rút ra được thêm

Phần 1

Lý thuyết chung về thị trường bảo hiểm hàng

hóa vận chuyển bằng đường biển

I Thị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển

1 Khái niệm về thị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển

Thị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển là nơi mua và bán các sản

phẩm bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển Các sản phẩm bảo hiểm này là loạisản phẩm dịch vụ đặc biệt; là loại sản phẩm vô hình không thể cảm nhận được hình dáng,kích thước, màu sắc v.v sản phẩm bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển là sảnphẩm không được bảo hộ bản quyền, là sản phẩm mà người mua không mong đợi sự kiệnbảo hiểm xảy ra đối với mình để được bồi thường hay trả tiền bảo hiểm

2 Các yếu tố cấu thành nên thị trường bảo hiểm

- Chủ thể của thị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển

Là chủ hàng, người có đối tượng bảo hiểm đem đi bảo hiểm Tùy theo điều kiệnIncoterms sử dụng trong hợp đồng mua bán ngoại thương mà người mua bảo hiểm có thể

là người xuất khẩu hay người nhập khẩu

- Khách thể của thị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển

Là sản phẩm bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển, đó là sự cam kết củadoanh nghiệp bảo hiểm đối với bên mua bảo hiểm về việc bồi thường hay trả tiền bảohiểm khi có các sự kiện bảo hiểm xảy ra

- Các quy định pháp luậtBất kì một thị trường nào hoạt động cũng đều phải tuân thủ theo hệ thống pháp luậtcủa mỗi quốc gia.Thị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển cũng khôngnằm ngoài qui luật đó Ở những nước có thị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằngđường biển phát triển như các nước Châu Âu, hệ thống pháp luật thị trường bảo hiểm hàng

hóa vận chuyển bằng đường biển rất đầy đủ và chặt chẽ Đối với thị trường bảo hiểm hànghóa vận chuyển bằng đường biển Việt Nam, gần đây luật kinh doanh bảo hiểm đã ra đờigiúp cho hoạt động kinh doanh bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển đượcthuận lợi hơn.

3 Những đặc trưng cơ bản của thị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển

- Cung - cầu về bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển luôn biến độngBảo hiểm hàng hải là một trong những loại bảo hiểm xuất hiện đầu tiên vì đây là lĩnhvực thường xuyên xảy ra rủi ro và tổn thất lại vô cùng lớn Chính vì thế các doanh nghiệpngày một nhiều và luôn đưa ra thị trường những sản phẩm mới thích ứng với thị trường,đồng thời luôn gắn liền với sự phát triển của khoa học kĩ thuật của nền kinh tế, của quátrình hội nhập và toàn cầu hóa Sự cạnh tranh này giữa các doanh nghiệp bảo hiểm khiếncho thị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằngđường biển luôn gặp nhiều biếnđộng

- Phí bảo hiểm phụ thuộc vào nhiều yếu tốPhí bảo hiểm là số tiền mà người mua - khách hàng phải trả cho doanh nghiệp bảohiểm trên cơ sở thỏa thuận giữa người mua và người bán về một dịch vụ bảo hiểm nào đó

Phí bảo hiểm được thỏa thuận giữa người mua và người bán cũng có thể xem đó là giáchấp nhận của thị trường về dịch vụ (hay sản phẩm) bảo hiểm

Các nhân tố cơ bản ảnh hưởng đến phí bảo hiểm:

+ Mục tiêu định giá của từng doanh nghiệp: Các mục tiêu hướng theo lợi nhuận, mụctiêu hướng theo số lượng hợp đồng khai thác, mục tiêu hướng theo cạnh tranh

II Một số khái niệm liên quan khác

- Bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển là những nghiệp vụ bảo hiểm có

liên quan đến hàng hoá được vận chuyển trên biển hay những nghiệp vụ bảo hiểm nhữngrủi ro trên biển, trên bộ, trên sông có liên quan đến hành trình đường biển

- Đối tượng bảo hiểm của bảo hiểm hàng hoá chuyên chở bằng đường biển là hàng hoá

xuất nhập khẩu được vận chuyển trên biển được xác định rõ trong hợp đồng bảo hiểm vàcác chi phí có liên quan

- Phạm vi bảo hiểm là sự quy định trách nhiệm của người bảo hiểm đối với đối tượng

bảo hiểm (hàng hoá) về các mặt: rủi ro tổn thất, thời gian, không gian- hay chính là sựkhoanh vùng các rủi ro bảo hiểm

Theo các điều kiện bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển ICC 1/1982(Institute Cargo Clauses - điều khoản bảo hiểm do Hiệp hội bảo hiểm London ban hành vàđược sử dụng rộng rãi trên thế giới), công ty bảo hiểm chịu trách nhiệm bảo hiểm chonhững rủi ro dưới đây, trừ những trường hợp loại trừ

Bảng 1.1.So sánh các rủi ro được/ không được bảo hiểm

(A)

ICC (B)

ICC (C)

Tàu/ phương tiện vận chuyển mắc cạn, đắm, lậtúp

Phương tiện vận tải bị lật, trật bánh V V V

Tàu đâm va vào nhau hoặc phương tiện vậnchuyển đâm va phải bất kỳ vật thể gì bên ngoàikhông kể nước

tàuNước biển, sông, hồ tràn vào tàu, xà lan, hầmtàu, container hoặc nơi chứa hàng

Tổn thất toàn bộ kiện hàng bị rơi khỏi tàu hoặcrơi trong khi đang xếp/ dỡ hàng

Tổn thất chung và chi phí cứu hộ V V V

Cướp biển, trộm cắp và không giao hàng V X X

Trong đó: V là được bảo hiểm, X là không được bảo hiểm

Những loại trừ trong đơn bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bao gồm:

+ Điều khoản các loại trừ chung: hành vi xấu cố ý của Người được bảo hiểm; ròchảy, hao hụt trọng lượng thông thường; tổn thất do đóng gói chưa đúng quy cách; hưhỏng do khuyết tật vốn có, tính chất riêng của hàng; hư hỏng do sự chậm trễ; hư hỏng dotình trạng không trả được nợ; hư hỏng do vũ khí chiến tranh, năng lượng nguyên tử

+ Điều khoản loại trừ sự không phù hợp và không đủ khả năng đi biển

+ Điều khoản loại trừ rủi ro chiến tranh: mất mát, hư hỏng do chiến tranh, nộichiến

+ Điều khoản loại trừ rủi ro đình công: mất mát, hư hỏng do người đình công; hậuquả của đình công; khủng bố

- Số tiền bảo hiểm của hàng hoá được bảo hiểm là giá trị của hàng hoá do Người được

bảo hiểm kê khai và được công ty bảo hiểm chấp nhận Thông thường giá trị bảo hiểmđược tính dựa trên: giá trị của lô hàng theo Hợp đồng, hoá đơn mua bán cộng với chi phívận chuyển và phí bảo hiểm Thông thường số tiền bảo hiểm nhận bảo hiểm tối đa khôngvượt quá 110% giá trị hàng hóa tính theo giá CIF

- Rủi ro trong bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển là khả năng có thể gây

ra hư hỏng, thiệt hại hoặc hủy hoại hàng hóa xuất nhập khẩu vận chuyển bằng đường biển

- Tổn thất trong bảo hiểm hàng hoá xuất nhập khẩu vận chuyển bằng đường biển là

những thiệt hại hư hỏng của hàng hoá được bảo hiểm do rủi ro gây ra

Phần 2:

Thị trường bảo hiểm vận chuyển hàng hóa

bằng đường biển ở Việt Nam

I Tổng quan thị trường bảo hiểm của Việt Nam.

Quy mô thị trường bảo hiểm Việt Nam nói chung ngày càng được mở rộng Từ chỗ chỉ

có một doanh nghiệp bảo hiểm là Bảo Việt, đến nay đã có 30 doanh nghiệp bảo hiểm Phinhân thọ, 18 doanh nghiệp bảo hiểm Nhân thọ cùng hoạt động, cung cấp sản phẩm bảohiểm để khách hàng có quyền lựa chọn một cách tích cực

Tổng doanh thu phí bảo hiểm cũng có sự tăng trưởng so với cùng kỳ năm trước Theothống kê của Cục Quản lý giám sát bảo hiểm, tổng doanh thu phí bảo hiểm toàn thị trường

5 tháng đầu năm 2016 ước đạt 31.138,3 tỷ đồng, tăng 25,15% so với cùng kỳ năm 2015,trong đó doanh thu phí bảo hiểm phi nhân thọ ước đạt 14.293 tỷ đồng, tăng 16,3% so vớicùng kỳ năm 2015 Dẫn đầu thị trường về doanh thu phí gốc là PVI với doanh thu đạt2.862 tỷ đồng, tăng 11,6% so với cùng kỳ năm 2015, chiếm 20,03% thị phần Tiếp đến làBảo Việt đứng thứ hai với doanh thu ước đạt 2.438 tỷ đồng, tăng 6,5% so với cùng kỳ năm

2015, chiếm 17,06% thị phần, tiếp theo là các doanh nghiệp lớn khác như PTI, Bảo Minh,PJCO

Hình 2.1 Thị phần của các doanh nghiệp bảo hiểm trên thị trường bảo hiểm Việt Nam

Ngoài các doanh nghiệp bảo hiểm dẫn dầu thị trường nêu trên, một số doanh nghiệpbảo hiểm có tỷ lệ tăng trưởng doanh thu phí bảo hiểm gốc trên 50% so với cùng kỳ năm

2015 như BHV (92 tỷ đồng, tăng 133%), SGI (9 tỷ đồng, tăng 114,1%), Cathay (71 tỷđồng, tăng 78,6%), UIC, VASS, AIG hay ABIC Tuy nhiên một số doanh nghiệp lại códoanh thu phí bảo hiểm giảm so với cùng kỳ năm 2015 như Samsung Vina (359 tỷ đồng,giảm 38,2%), ACE (29 tỷ đồng, giảm 20,2%)

II Trị trườngbảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển tại Việt Nam trong 4 năm gần đây

1 Tỷ trọng của bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển trong toàn ngành bảo hiểm

Xét về bảo hiểm hàng hóa nói riêng, tỷ trọng của bảo hiểm hàng hóa vận chuyển trong

tổng doanh thu là khá nhỏ, chỉ chiếm 6,0%, trong đó bao gồm cả bảo hiểm hàng hóa vậnchuyển bằng đường biển Trong khi đó bảo hiểm xe cơ giới chiểm tỷ trọng lớn nhất trongtổng quan doanh thu (4.777 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 33,4%), tiếp theo là bảo hiểm sứckhỏe (3.489 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 24,4%), bảo hiểm tài sản và bảo hiểm thiệt hại (2.192

tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 15,3%), bảo hiểm cháy nổ (9,0%), bảo hiểm thân tàu và tráchnhiệm dân sự chủ tàu (6,5%)

Nếu so sánh với nghiệp vụ bảo hiểm thân tàu và trách nhiệm dân sự chủ tàu cùng nằmtrong phân khúc bảo hiểm hàng hải, có thể thấy riêng nghiệp vụ này đã chiếm 6,5%, lớnhơn tổng doanh thu của các loại bảo hiểm hàng hóa, tức là lớn hơn giá trị bảo hiểm hànghóa vận chuyển bằng đường biển nói riêng

Hình 2.2 Doanh thu phí bảo hiểm gốc của thị trường phi nhân thọ 5 tháng đầu năm 2016 so với cùng kỳ

năm 2015

Hình 2.3 Tỷ trọng doanh thu theo nghiệp vụ bảo hiểm 5 tháng đầu năm 2016

So sánh với tỷ trọng doanh thu của bảo hiểm hàng hải toàn thế giới, theo số liệu năm

2015, giá trị bảo hiểm hàng hóa chiếm tới 52,9%, trong khi tổng giá trị của bảo hiểm thântàu và trách nhiệm dân sự chủ tàu chỉ chiếm 32,1% Như vậy ta có thể thấy sự khác biệtkhá rõ ràng về tỷ trọng của bảo hiểm hàng hóa nói chung và bảo hiểm hàng hóa vậnchuyển bằng đường biển riêng ở Việt Nam và trên thế giới

Hình 2.4 Tỷ trọng doanh thu của bảo hiểm hàng hải toàn thế giới năm 2015

2 Thực trạng tình hình kinh doanh bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển tại Việt Nam

Bảng 2.1.Doanh thu bảo hiểm hàng hóa vận chuyển các doanh nghiệp Việt Nam từ 2012 – 2015

2,486

= 113 trUSD

2,158

= 98.1 tr USD

1,92787.6 tr USD

Thông qua bảng số liệu, ta có thể thấy được sự tăng trưởng đáng kể qua từng năm củanghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa trong đó trọng điểm là hàng hóa được vận chuyển bằngđường biển do 90% hàng hóa trên thế giới được vận chuyển bằng đường biển

Vào năm 2015, xảy ra tình trạng giảm phí bảo hiểm tràn lan Tại một cuộc họp Banbán chuyên trách bảo hiểm hàng hóa thuộc Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam đầu năm 2016,các chuyên gia cho rằng một số doanh nghiệp bảo hiểm hạ phí bảo hiểm rất nhiều, nhất làhàng xá (hàng rời, không có bao kiện đóng thùng đóng gói) có mức phí năm trước trungbình khoảng trên 0,3% giá trị hàng hóa thì đến năm 2015 giảm còn dưới 0,2%, trong khichi phí giám định, đề phòng hạn chế tổn thất, thiếu hụt hàng qua cân khá cao Vì thế năm

2015 có sự chững lại của thị trường bảo hiểm đồng thời tỷ lên bồi thường lại cao hơn năm

2014 nhưng vẫn được đánh giá là thị trường có tỷ lệ bồi thường phù hợp

Tuy nhiên khi so sánh mức doanh thu này với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua cácnăm, ta nhận thấy các doanh nghiệp bảo hiểm trong nước chỉ chiếm một thị phần rất nhỏ

Bảng 2.2 Kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam từ 2012 – 2015

thị trường vẫn duy trì đà tăng trưởng ở mức được kỳ vọng Đặc biệt thị trường bảo hiểmhàng hóa của Việt Nam vẫn được đánh giá là một thị trường có tiềm năng, có thẻ vượt quamức 2 chữ số tính trên doanh thu phí toàn thị trường phi nhân thọ khi mà nhà nước đã ra 1

số nghị định tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp bào hiểm, và tuyên truyềnkhuyến khích sử dụng bảo hiểm trong nước nhằm kích thích ngành kinh tế này Tuy nhiên,bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển vẫn chiếm tỉ trong rất nhỏ và còn có dấuhiệu giảm so với cùng kì năm ngoái

Danh sách top 10 công ty bảo hiểm phi nhân thọ uy tín năm 2016

(Nguồn: Vietnam Report)

III Khó khăn và thách thức của thị trường bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển ở Việt Nam

Lịch sử bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu của Việt Nam đã có từ lâu; tuy nhiên chođến nay, hoạt động bảo hiểm cho hàng hóa vận chuyển bằng đường biển do các công tybảo hiểm Việt Nam tiến hành vẫn còn ở mức hạn chế, tốc độ tăng trưởng không cao, có