(Tiểu luận FTU) các rủi ro chính và biện pháp phòng ngừa rủi ro trong hoạt động tài trợ thương mại quốc tế

Nhận thức được nhu cầu của các doanh nghiệp, nhiều ngân hàng thương mại đã vàđang triển khai hoạt động tài trợ thương mại quốc tế.. Khái niệm rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế R

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

-*** -TIỂU LUẬN

Tài trợ thương mại quốc tế

Đề tài: CÁC RỦI RO CHÍNH VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG

NGỪA RỦI RO TRONG TÀI TRỢ THƯƠNG MẠI

QUỐC TẾ

Nhóm thực hiện: Nhóm 3 Lớp tín chỉ: TCH417.2 Giảng viên hướng dẫn: ThS Phan Thị Hương Giang

Hà nội, tháng 9 năm 2019

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

I TỔNG QUAN 2

1 Khái niệm rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế 2

2 Nguyên nhân 2

3 Ảnh hưởng 3

4 Đặc điểm 3

II CÁC RỦI RO CHÍNH 4

1 Rủi ro vĩ mô 4

2 Rủi ro vi mô 6

3 Rủi ro hàng hóa 7

III MỘT SỐ KIẾN NGHỊ, GIẢI PHÁP 8

1 Các giải pháp phòng ngừa rủi ro trong hoạt động tài trợ thương mại quốc tế .8 2 Các giải pháp nhằm hạn chế rủi ro trong hoạt động tài trợ thương mại quốc tế 12

3 Một số kiến nghị với các bên có liên quan 14

4 Những kiến nghị với các Ngân hàng: 17

5 Những kiến nghị đối với các doanh nghiệp 19

KẾT LUẬN 20

LỜI NÓI ĐẦU

Việt Nam là một nước đang phát triển và đang ngày càng mở rộng hoạt độngthương mại quốc tế, sau rất nhiều những hiệp định hợp tác với các khu vực được kýkết Hoạt động thương mại quốc tế đóng một vai trò hết sức quan trọng trong sựnghiệp công nghiệp hoá và hiện đại hoá của đất nước Thông qua thương mại quốc tế,Việt Nam không những phát huy được lợi thế so sánh của mình mà còn tận dụng đượctiến bộ khoa học kỹ thuật cùng kinh nghiệm quản lý của các nước từ đó nâng cao năngsuất lao động, đẩy mạnh tăng trưởng kinh tế và cải thiện đời sống nhân dân

Để tham gia có hiệu quả vào hoạt động thương mại quốc tế, rất nhiều doanhnghiệp Việt Nam cần sự hỗ trợ tài chính từ bên ngoài để trang trải cho nhu cầu về vốnphát sinh trong suốt quá trình xuất nhập khẩu Các doanh nghiệp có thể huy động vốn

từ nhiều nguồn Bên cạnh nguồn vốn hỗ trợ chính thức ODA để xây dựng cơ sở, pháttriển hạ tầng thì nguồn vốn tài trợ thương mại cũng có ý nghĩa quan trọng để giúpdaoanh nghiệp duy trì và mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh

Nhận thức được nhu cầu của các doanh nghiệp, nhiều ngân hàng thương mại đã vàđang triển khai hoạt động tài trợ thương mại quốc tế Đây cũng trở thành mảng kinhdoanh mang lại nhiều lợi nhuận cho các ngân hàng

Tuy nhiên, cũng giống như nhiều hoạt động kinh doanh khác của ngân hàng, hoạtđộng tài trợ thương mại tiềm ẩn không ít rủi ro Đồng thời, để tạo được lòng tin vớidoanh nghiệp cũng như với những đối tác nước ngoài, một mặt ngân hàng phải tiếptục phát huy những ưu điểm, liên tục cải tiến, một mặt phải phát hiện, khắc phục kịpthời những mặt yếu kém còn tồn tại

Với mong muốn làm rõ những rủi ro đó, chúng em quyết định thực hiện đề tài:

“Các rủi ro chính và biện pháp phòng ngừa rủi ro trong hoạt động tài trợ thương mạiquốc tế.” để góp phần phục vụ cho chương trình môn học của mình

NỘI DUNG

I Tổng quan

1 Khái niệm rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế

Rủi ro trong hoạt động tài trợ thương mại quốc tế là những biến cố không mong

đợi, xảy ra khi ngân hàng tiến hành hỗ trợ về mặt tài chính cho các doanh nghiệpXNK Những rủi ro này có thể dẫn đến những tổn thất về mặt tài sản, làm giảm sút lợinhuận thực tế so với dự kiến của ngân hàng hay làm giảm uy tín của ngân hàng đối vớikhách hàng hoặc bên thứ ba

Hoạt động tài trợ thương mại quốc tế thường có sự tham gia của rất nhiều bên,

cả bên Việt Nam và bên nước ngoài; các bên khó có đầy đủ thông tin về tình hình tàichính và sự thiện chí của nhau vì vậy nên đây là một trong những hoạt động tiềm ẩnnhiều rủi ro nhất của ngân hàng

2 Nguyên nhân

- Khoảng cách địa lý giữa các bên tham gia hợp đồng xa hơn (trừ trường hợpmua bán với khu chế xuất) làm hạn chế sự hiểu biết lẫn nhau, hiểu biết về thịtrường đồng thời nảy sinh rủi ro trong quá trình vận chuyển hàng hóa

- Luật điều chỉnh thương mại quốc tế nói chung rất đa dạng, phức tạp có thể làcác điều ước quốc tế, luật nước ngoài, tập quán quốc tế thậm chí là các án lệ

Phán quyết của tòa án, trọng tài trong nước khó thực thi ở nước ngoài và dù cóthực thi được thì cũng với chi phí rất cao

- Tập quán mua bán, kinh doanh của các quốc gia, các vùng lãnh thổ rất khácnhau đòi hỏi nhà xuất khẩu, nhập khẩu phải am hiểu về nghệ thuật đàm phán,

ký kết hợp đồng

- Bất đồng về ngôn ngữ làm tăng rủi ro không hiểu biết lẫn nhau, mỗi bên hiểuhợp đồng theo cách riêng của mình dẫn đến hậu quả khôn lường Do vậy,những người làm xuất nhập khẩu cần nắm rõ các thuật ngữ thương mại chuyênngành để tránh những hiểu lầm đáng tiếc

3 Ảnh hưởng

Rủi ro tài trợ thương mại quốc tế khi xảy ra không chỉ ảnh hưởng tới các ngânhàng thương mại nói riêng mà còn ảnh hưởng tới toàn bộ nền kinh tế nói chung vì cácngân hàng thương mại có thể coi là những trung tâm tài chính thu nhỏ của cả nền kinh

tế Do đó, khi ngân hàng gặp rủi ro thì tất yếu sẽ gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đốivới nền kinh tế và đời sống xã hội Các ngân hàng thường có mối liên hệ chặt chẽ vớinhau, khi một ngân hàng gặp rủi ro thì có thể kéo theo một hệ thống ngân hàng bịkhủng hoảng Điều này kéo theo tình trạng mất ổn định trên thị trường tiền tệ, làmgiảm giá trị của đồng nội tệ, đẩy tỷ giá hối đoái lên cao, gây khó khăn cho các doanhnghiệp trong sản xuất và tiêu thụ hàng hoá Lúc đó nền kinh tế sẽ bị ảnh hưởng trầmtrọng như: Mức sống giảm, thất nghiệp tăng, các vấn đề xã hội trở nên trầm trọng

Chính vì những lý do trên mà công tác phòng ngừa và hạn chế rủi ro trong hoạt độngtài trợ thương mại quốc tế là vô cùng cấp thiết

4 Đặc điểm

- Rủi ro mang tính gián tiếp: Rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế phụthuộc vào tình hình tài chính, sự thiện chí trả nợ của khách hàng và môi trườngkinh tế khách quan

- Rủi ro có tính chất đa dạng và phức tạp: Hoạt động thương mại quốc tế hết sức

đa dạng và phức tạp do đó khi tiến hành tài trợ thương mại quốc tế, các ngânhàng thương mại cũng phải đối phó với các rủi ro có nguyên nhân, hình thức

và hậu quả rất đa dạng, phức tạp Do vậy, khi phòng ngừa và hạn chế rủi ro,các ngân hàng cần phải chú ý đến mọi dấu hiệu rủi ro, phải xuất phát từnguyên nhân, bản chất, hậu quả của rủi ro để có những biện pháp xử lý thíchhợp

- Rủi ro mang tính tất yếu khách quan, luôn tồn tại và gắn liền với hoạt động tàitrợ của ngân hàng: Tình trạng thông tin bất cân xứng khiến cho ngân hàngkhông thể nắm bắt và lường trước được các rủi ro một cách toàn diện và đầy

đủ, điều này làm cho hoạt động tài trợ luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro

II Các rủi ro chính

1 Rủi ro vĩ mô

Rủi ro vĩ mô có thể được định nghĩa là những yếu tố bên ngoài có xu hướng tácđộng xấu đến hoạt động thương mại quốc tế của khách hàng Một số vấn đề thườnggặp trong tài trợ thương mại quốc tế là do thiếu đánh giá cao rủi ro quốc gia, rủi rongoại hối, rủi ro ngành, rủi ro ngân hàng và sự gian lận

1.1 Rủi ro quốc gia

Các yếu tố liên quan đến loại rủi ro này thường là sự ổn định về chính trị vàkinh tế của một quốc gia, kiểm soát ngoại hối (nếu có), và chính sách bảo hộ ngànhcông nghiệp trong nước trong thời gian ngắn Tất cả các yếu tố này sẽ quyết định liệuquốc gia có thể và sẽ thực hiện đúng các cam kết thanh toán của họ đúng hạn haykhông Ví dụ, từ nhiều quan điểm của các quốc gia trên thế giới, Sri Lanka được coi là

ít rủi ro trong ngắn hạn, (nghĩa là, rủi ro trong việc xuất khẩu tới hai năm sẽ được xemxét, với điều kiện nhà nhập khẩu Sri Lanka có thể phát hành tín dụng chứng từ, tốtnhất là được xác nhận bởi một ngân hàng có uy tín cao) Điều này là do Sri Lanka đã

tự do hóa kiểm soát hối đoái, không có lịch sử mắc lỗi trong các cam kết nợ nướcngoài và có một nền kinh tế khá mạnh Điều khiến đất nước này không được coi làmức độ rủi ro "thoải mái hơn" là các vấn đề chính trị gây ra bởi vấn đề ly khai

Hầu hết các ngân hàng đều có các đơn vị chuyên trách đối phó với rủi ro quốc gia

và họ kiểm soát mức độ rủi ro mà ngân hàng sẽ gánh chịu cho mỗi quốc gia Hệ thốngkiểm soát này rất quan trọng trong việc cân bằng sự ổn định của các tổ chức, chống lạicác giao dịch lợi nhuận cao đi kèm với rủi ro cao hơn Tuy nhiên, thường có rất nhiềuxích mích giữa các nhân viên ngân hàng thương mại và các đơn vị này, nơi mà trướcđây tạo ra cảm giác sau này quá nghiêm ngặt và việc kinh doanh là quá khó

1.2 Rủi ro hối đoái

Thanh toán và các khoản thu bằng ngoại tệ xuất hiện hàng ngày trong thươngmại quốc tế và thương nhân luôn phải chịu sự biến động của tỷ giá hối đoái do nhiều

lý do kinh tế, chính trị và thậm chí hoàn toàn là đầu cơ Khối lượng trao đổi vô cùnglớn của thị trường ngoại hối toàn cầu khiến nhà nhập khẩu / nhà xuất khẩu không

kiểm soát và các biến động bất lợi trong giao dịch tiền tệ với đồng nội tệ có thể xóasạch toàn bộ lợi nhuận và nhiều giao dịch hơn.

Điều quan trọng là các nhà giao dịch giả mạo liên kết với các phòng giao dịchngoại hối trong các ngân hàng vì sau đó họ sẽ có thể theo kịp thị trường năng động vàquan trọng hơn là tham gia vào các giao dịch ngoại hối kỳ hạn để bảo vệ biên lợinhuận của họ Đáng ngạc nhiên, nhiều nhân viên tín dụng trong các ngân hàng coiphòng giao dịch của một ngân hàng là một nơi bí ẩn và để khách hàng của họ thảoluận về bất kỳ vấn đề tỷ giá hối đoái với các đại lý Điều này không nên xảy ra vàngười cho vay phải nỗ lực để đạt được ít nhất một sự hiểu biết cơ bản về hoạt động và

xu hướng trên thị trường

1.3 Rủi ro nghiệp vụ

Khi tiến hành hoạt động tài trợ thương mại quốc tế, các ngân hàng luôn luônphải đối mặt với nguy cơ rủi ro nghiệp vụ Một sai sót của đội ngũ cán bộ ngân hàngcũng có thể gây tổn thất lớn cho các bên khách hàng đồng thời tổn hại đến lợi ích và

uy tín của chính ngân hàng Đối với trường hợp thanh toán bằng L/C, nếu ngân hàngtiếp nhận một bộ chứng từ sai biệt nhưng không phát hiện ra mà vẫn tiến hành thanhtoán cho bên xuất khẩu thì đây chính là một sai sót lớn liên quan đến nghiệp vụ Trongtrường hợp này ngân hàng không những sẽ không nhận được thanh toán từ bên nhậpkhẩu mà còn gây mất lòng tin với các khách hàng, ảnh hưởng lớn tới hoạt động chungcủa ngân hàng

Tại Việt Nam, do đặc thù, các giao dịch thường phát sinh vào buổi chiều, dồn

hồ sơ lên Sở Giao dịch tạo sức ép phải xử lý nhanh đối với thanh toán viên và kiểmsoát viên Đây chính là nguyên nhân dẫn tới các rủi ro, sai sót trong quá trình tácnghiệp

1.4 Rủi ro đạo đức

Để bao quát các khía cạnh khác nhau của hàng hải và thực sự là bất kỳ loạigian lận thương mại nào khác đòi hỏi phải có khối lượng giấy tờ Có nhiều loại gianlận như gian lận tài liệu, lừa đảo đối tác, lừa đảo bảo hiểm, trộm cắp hàng hóa, đánhcắp và vi phạm bản quyền Thật không may, có một số quốc gia bị từ chối vì chứachấp những kẻ lừa đảo Nguyên tắc vàng là "nếu thỏa thuận có vẻ quá tốt là sự thật thì

có lẽ là như vậy" và người ta nên thận trọng khi xử lý các giao dịch có giá trị lớn hơnnhiều so với định mức Tín dụng tài liệu giả mạo luôn được lưu hành và may mắnthay, một nhân viên dịch vụ thương mại có kinh nghiệm có thể phát hiện tín dụng giảthường xuyên hơn không.

Nếu hàng hóa được phát hành theo cam kết của nhà nhập khẩu để thanh toán trongtương lai - thường là bằng cách chấp nhận hối phiếu - thì ngân hàng xuất khẩu /tàichính mất quyền kiểm soát đối với hàng hóa và phương thức phát hành này được gọi

là D / A (chứng từ chống chấp nhận) sẽ rủi ro hơn

2 Rủi ro vi mô

Rủi ro vi mô gặp phải ở cấp độ khách hàng cá nhân và bị giới hạn bởi rủi ro tàichính (tín dụng) và rủi ro hoạt động liên quan đến hoạt động kinh doanh của họ

2.1 Rủi ro không thanh toán (Rủi ro mất vốn)

Rủi ro này xảy ra khi khách hàng hoặc bên thứ ba không thanh toán hoặc chấp nhậnthanh toán cho ngân hàng

Cụ thể:

- Đối với nghiệp vụ mở L/C thanh toán hàng nhập khẩu: Rủi ro nhà nhập khẩukhông nhận bộ chứng từ và thanh toán cho ngân hàng phát hành sau khi ngânhàng đã thanh toán cho nhà xuất khẩu

- Đối với hoạt động bảo lãnh: Rủi ro sau khi ngân hàng thực hiện thay nghĩa vụcho bên được bảo lãnh, bên này không tiến hành hoàn trả cho ngân hàng

- Đối với nghiệp vụ chiết khấu chứng từ: Rủi ro người nhập khẩu hoặc ngânhàng phát hành L/C không đồng ý thanh toán bộ chứng từ

- Đối với nghiệp vụ bao thanh toán: Rủi ro bên thứ ba không đồng ý thanh toáncác khoản phải thu hoặc thanh toán các hối phiếu, kỳ phiếu, …

- Đối với nghiệp vụ đồng tài trợ: Rủi ro bên được nhận tài trợ không thực hiệnnghĩa vụ trả nợ đối với các ngân hàng tham gia đồng tài trợ

- Đối với nghiệp vụ cho vay tài trợ XNK: Rủi ro bên đi vay không thanh toán

2.3 Rủi ro liên quan đến tài sản bảo đảm:

Khi tiếp nhận tài sản bảo đảm, ngân hàng luôn đứng trước nguy cơ rủi ro giá trịcủa tài sản cầm cố, thế chấp khi tiến hành phát mại không đủ bù đắp thiệt hại hoặc dobiến động của thị trường, những tài sản này bị mất giá so với khi ngân hàng nhận bảođảm Ngoài ra, trong nhiều trường hợp, khi ngân

hàng tiến hành phát mại tài sản cầm cố, thế chấp thì gặp rắc rối do thiếu những giấy tờchứng nhận quyền sở hữu những tài sản này

3 Rủi ro hàng hóa

Rủi ro liên quan đến sản phẩm là những rủi ro mà người bán tự động phải chấpnhận như một phần không thể thiếu trong cam kết của họ, ví dụ, bảo hành hiệu suấtđược chỉ định, bảo trì theo thỏa thuận hoặc nghĩa vụ dịch vụ Người mua phải xem xétcác yếu tố bên ngoài như sơ suất trong quá trình sản xuất hoặc thời tiết khắc nghiệttrong quá trình vận chuyển có thể ảnh hưởng đến sản phẩm của họ như thế nào

Những vấn đề này cũng có thể dẫn đến tranh chấp giữa các bên, ngay cả saukhi hợp đồng được ký kết Điều quan trọng đối với người bán là hợp đồng được diễnđạt chính xác, sao cho mọi thay đổi có thể ảnh hưởng đến sản phẩm theo mặc định sẽbao gồm bồi thường hoặc thay đổi tương ứng trong các cam kết của người bán

III Một số kiến nghị, giải pháp.

1 Các giải pháp phòng ngừa rủi ro trong hoạt động tài trợ thương mại quốc tế

1.1 Nâng cao chất lượng công tác thẩm định và phân tích khách hàng

Thẩm định và phân tích khách hàng là khâu quan trọng nhằm đảm bảo hạn chếrủi ro tài trợ thương mại quốc tế ở mức độ cao nhất Quá trình thẩm định cần đáp ứngđược các yêu cầu về chất lượng và thời gian, đảm bảo sự cẩn trọng hợp lý trên cơ sởphân tích tương quan giữa lợi nhuận và rủi ro cũng như đáp ứng những tiêu chuẩntrong việc phục vụ khách hàng Để làm được điều này, cán bộ thẩm định cần thựchiện các nhiệm vụ sau:

Thực hiện phân tích và thẩm định chính xác rủi ro tổng thể của khách hàngtheo định kỳ 6 tháng hoặc 1 năm Công việc này sẽ giúp cho ngân hàng có một cáinhìn tổng quát về tình hình kinh doanh, chất lượng kinh doanh và khả năng thực hiệncác cam kết với ngân hàng của doanh nghiệp xin tài trợ

Cần chú trọng đến công tác phân tích định lượng, lượng hóa mức độ rủi rođồng thời kết hợp với phân tích định tính (phân tích ngành kinh doanh của doanhnghiệp, phân tích lịch sử tín dụng của doanh nghiệp…) để nhận ra những rủi ro tiềmtàng và hạn chế những rủi ro đó

Các cán bộ phụ trách thẩm định khách hàng trước khi tiến hành tài trợ thươngmại quốc tế cần thực hiện phân tích tình hình tài chính của doanh nghiệp dựa trên sốliệu của 3 loại báo cáo tài chính (Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt độngkinh doanh và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ) Tất cả các chỉ tiêu này đều có ý nghĩa quan

trọng trong việc đánh giá khách hàng Ví dụ, hệ số tổng nợ phải trả/vốn chủ sở hữu

của doanh nghiệp quá cao chứng tỏ doanh nghiệp đi vay mượn nhiều hơn số vốn hiện

có, nên doanh nghiệp có thể gặp rủi ro trong việc trả nợ Ngược lại, nếu hệ số tổng các