(Tiểu luận FTU) chính sách ngoại giao của việt nam trong bối cảnh phức tạp của chiến tranh thương mại mỹ trung

Tính cấp thiết của đề tài Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, việc Mỹ, nền kinh thế lớn thứ nhất “khơi mào” cho một cuộc chiến tranh thương mại quy mô với Trung Quốc

ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

KHOA LÍ LUẬN CHÍNH TRỊ

- -

TIỂU LUẬN ĐƯỜNG LỐI

Đề tài: “Chính sách ngoại giao của Việt Nam trong bối cảnh phức tạp của chiến tranh thương mại Mỹ - Trung”

Nhóm 6

Lớp: Anh 7 – Kinh doanh quốc tế Nhật Bản – K56 Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Thu Thủy

Hà Nội – 03/2020

Danh sách thành viên

Phạm Lê Thảo Chi 1715520012 Nguyễn Phương Thảo Anh 1715520007

Nguyễn Thị Diệu Linh 1715520035 Hoàng Trung Kiên 1715520029 Nguyễn Bích Phương 1715520055 Nguyễn Thị Ngọc Trâm 1715520069 Phạm Tuấn Thành 1715520062 Bùi Thị Hoài Thương 1715520065

Mục lục

Phần mở đầu 4

1 Tính cấp thiết của đề tài 4

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Đối tượng nghiên cứu 4

4 Phạm vi nghiên cứu 5

Phần nội dung 6

1 Cơ sở lý thuyết 6

1.1 Một số khái niệm 6

1.2 Vai trò của chính sách ngoại giao Việt Nam trong bối cảnh phức tạp của chiến tranh thương mại Mỹ -Trung 7

2 Thực trạng Chính sách ngoại giao của Việt Nam trong bối cảnh phức tạp của chiến tranh thương mại Mỹ - Trung 8

2.1 Bối cảnh chiến tranh thương mại Mỹ - Trung 8

2.2 Ảnh hưởng của chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đối với kinh tế Việt Nam 12 2.3 Chính sách ngoại giao của Việt Nam, đường lối của Đảng trong bối cảnh phức tạp của chiến tranh thương mại Mỹ - Trung 14

3 Vận dụng đối với sinh viên vào giai đoạn hiện nay 19

Phần kết luận 22

Tài liệu tham khảo 23

Phần mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, việc Mỹ, nền kinh thế lớn thứ nhất “khơi mào” cho một cuộc chiến tranh thương mại quy mô với Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, đang làm dấy lên những căng thẳng trong quan hệ kinh tế giữa các quốc gia và khu vực Quan hệ Mỹ - Trung Quốc là một cặp quan hệ quan trọng và phức tạp hàng đầu trong quan hệ quốc tế nói chung cũng như kinh tế nói riêng từ sau chiến tranh thế giới lần thứ hai đến nay và có thể cả trong thời gian tới Trong giai đoạn từ 2005 tới nay, hai cường quốc thế giới này luôn xuất hiện những mâu thuẫn thương mại Năm 2018, chiến thương mại chính thức xảy ra không những khiến Mỹ và Trung Quốc bị tổn hại mà kinh tế toàn cầu cũng bị ảnh hưởng, bao gồm cả Việt Nam Nghị quyết số 06-NQ/TW của Việt Nam đã nêu rõ “Thực hiện có hiệu quả tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, giữ vững

ổn định chính trị - xã hội, trong bối cảnh nước ta tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới” Do đó, hiện nay, trong thời kì nước ta đang hội nhập, việc nhìn nhận cụ thể

và tinh tường về cuộc chiến tranh thương mại giữa hai nước Mỹ - Trung là vô cùng cần thiết để Đảng và Nhà nước chủ động đưa ra các chủ trương, chính sách kịp thời và phù hợp với mục tiêu mà Đảng đã đề ra; đồng thời nắm bắt lấy thời cơ và giảm thiểu các tác động tiêu cực mà cuộc chiến tranh thương mại này mang lại

2 Mục đích nghiên cứu

Việc nghiên cứu đề tài này để phân tích rõ nội dung của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ Trung, quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam tới thời điểm hiện nay về vị trí của đất nước trong cuộc chiến này và phân tích các chính sách đã có về vấn đề này Từ đó phát triển và đóng góp các ý kiến mới cho đất nước để đạt được các mục tiêu của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra

3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của bài viết là Cuộc chiến tranh thương mại Mỹ Trung, những ảnh hưởng của nó đến nền kinh tế Việt Nam và những chính sách ngoại giao của Việt Nam trong bối cảnh phức tạp của chiến tranh thương mại này

Phần nội dung

1 Cơ sở lý thuyết 1.1 Một số khái niệm 1.1.1 Chính sách ngoại giao

Chính sách ngoại giao của một quốc gia là tập hợp các chiến lược mà quốc gia đó

sử dụng trong quá trình tương tác với các quốc gia khác và các tổ chức quốc tế, trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, quân sự, văn hóa – xã hội, nhằm đạt được những mục tiêu khác nhau phù hợp với lợi ích của quốc gia đó trong môi trường quan hệ quốc tế

Chính sách ngoại giao thường được coi là cánh tay nối dài của chính sách đối nội, góp phần bảo vệ an ninh quốc gia, đạt được sự thịnh vượng về kinh tế, hay bảo vệ và tối

đa hóa lợi ích quốc gia nói chung, thông qua các con đường như hợp tác, cạnh tranh, xung đột, hoặc thậm chí chiến tranh Vai trò của chính sách ngoại giao ngày càng quan trọng và

là chìa khóa của sự hợp tác và phát triển giữa các quốc gia

1.1.2 Chiến tranh thương mại 1.1.2.1 Chiến tranh thương mại là gì?

Chiến tranh thương mại là hiện tượng trong đó hai hay nhiều nước tăng hoặc tạo ra thuế hoặc các loại rào cản thương mại (gồm: giấy phép xuất nhập khẩu, hạn ngạch nhập khẩu, viện trợ đối với các ngành sản xuất trong nước/nội địa, hạn chế xuất khẩu tự nguyện, yêu cầu khắt khe đối với hàng hóa nhập vào nội địa, lệnh cấm vận, hạn chế thương mại, và

sự làm mất giá tiền tệ) với nhau nhằm đáp trả những rào cản thương mại của nước đối lập

1.1.2.2 Các hình thức của chiến tranh thương mại

Chiến tranh tiền tệ: Các nước tìm cách giành lợi thế bằng cách hạ giá đồng nội tệ nước mình so với ngoại tệ nước khác

Chiến tranh thuế quan: Các nước tăng thuế quan với hàng hóa nhập khẩu từ nước ngoài dẫn đến các hàng hoá nhập khẩu này trở lên đắt đỏ do phải gánh thêm chi phí thuế, dẫn đến giảm khả năng cạnh tranh với sản phẩm nội địa không phải chịu thuế

Cấm vận kinh tế: Là các hình phạt về thương mại và tài chính của một hoặc nhiều nước nhằm vào một chính phủ, tổ chức hoặc cá nhân, cấm vận kinh tế được áp dụng không chỉ nhằm mục đích trừng phạt kinh tế mà còn vì nhiều mục đích như chính trị, quân sự và xã hội.

Chiến tranh kinh tế: Là chiến lược kinh tế trong đó sử dụng các biện pháp nhằm làm suy yếu nền kinh tế của đối thủ

1.1.2.3 Ảnh hưởng của chiến tranh thương mại

Chiến tranh thương mại ngoài những lợi ích mang lại trong việc thúc đẩy xuất khẩu

và tiêu dùng sản phẩm nội địa còn gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến mối quan hệ ngoại giao trao đổi văn hóa giữa các nước và gây ảnh hưởng đến thương mại toàn cầu, tình hình thương mại bị trì trệ và gây ra những tổn thất kinh tế lớn đối với các nước trong cuộc đồng thời đến các quốc gia khác trên thế giới

1.2 Vai trò của chính sách ngoại giao Việt Nam trong bối cảnh phức tạp của chiến tranh thương mại Mỹ -Trung

Kể từ khi bắt đầu thực hiện chính sách Đổi mới từ cuối những năm 1980, Việt Nam đã thi hành chính sách ngoại giao độc lập, tự chủ, rộng mở, đa dạng hoá, đa phương hoá quan hệ quốc tế, chủ động hội nhập quốc tế Chính sách đối ngoại Việt Nam vì vậy đang nhằm thực hiện phương châm “Việt Nam sẵn sàng là bạn và là đối tác tin cậy của tất cả các nước trong cộng đồng thế giới phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển Những năm gần đây, Việt Nam liên tục duy trì được thặng dư thương mại với Hoa Kỳ Đáng lưu ý, trong 3 đối tác thương mại lớn nhất, Hoa Kỳ là thành viên duy nhất Việt Nam đạt được thặng dư thương mại với con số xuất siêu gần 35 tỷ USD trong năm 2018, điều này khẳng định tầm quan trọng trong mối quan hệ hợp tác phát triển của Mỹ và Việt Nam Bên cạnh đó, Trung Quốc hiện nay đang là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, vì vậy đứng trước những ảnh hưởng nghiêm trọng của chiến tranh thương mại Mỹ- Trung, Việt Nam cần có những chính sách ngoại giao phù hợp để duy trì mối quan hệ hợp tác thương mại giữa cả hai đối tác đồng thời thúc đẩy phát triển thương mại toàn diện

Các chính sách ngoại giao của VN trước tình hình căng thẳng của thương mại Mỹ Trung có vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu tối đa những ảnh hưởng tiêu cực của căng thẳng thương mại ảnh hưởng trực tiếp tới Việt Nam như tác động tiêu cực tới kim ngạch xuất khẩu hay sự dịch chuyển của dòng vốn FDI vv, đồng thời giữ vững mối quan

-hệ ngoại giao đối với Mỹ và Trung Quốc trên vai trò đối tác chiến lược quan trọng Bên cạnh đó, những chiến lược ngoại giao phù hợp sẽ giúp phần không nhỏ trong việc hoạch định chiến lược tăng trưởng cho Việt Nam dựa trên những điểm tích cực mà chiến tranh thương mại Mỹ- Trung mang lại bên cạnh những điểm tiêu cực cần hạn chế

2 Thực trạng Chính sách ngoại giao của Việt Nam trong bối cảnh phức tạp của chiến tranh thương mại Mỹ - Trung

2.1 Bối cảnh chiến tranh thương mại Mỹ - Trung 2.1.1 Nguyên nhân

Nguyên nhân gián tiếp

Cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung là mâu thuẫn ngày càng gay gắt giữa 2 cường quốc kinh tế lớn nhất thế giới Dự báo, đến năm 2030, GDP danh nghĩa của Trung Quốc sẽ vượt Mỹ Song, nếu tính theo sức mua tương đương (PPP), GDP của Trung Quốc hiện nay đã vượt Mỹ Mỹ và Trung Quốc cũng là 2 cường quốc thương mại: Mỹ là nước nhập khẩu lớn nhất và xuất khẩu thứ nhì thế giới; Trung Quốc là nước xuất khẩu lớn nhất

và nhập khẩu thứ nhì thế giới

Những năm gần đây, sức mạnh của Mỹ có dấu hiệu suy giảm trong khi Trung Quốc đang bộc lộ tham vọng thay thế Mỹ trở thành cường quốc số một thế giới trên mọi phương diện Chính vì Mỹ quyết tâm giành lại vị thế của mình, còn Trung Quốc liên tục bành trướng, nên hai nước luôn trong thế đối đầu, nhất là từ khi Donald Trump lên nắm giữ chức tổng thống, với lời hứa đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại

Nguyên nhân trực tiếp

Các vấn đề sau đây được xem là những nguyên nhân cụ thể dẫn đến chiến tranh thương mại Mỹ - Trung:

Thứ nhất, tổng thống Trump đã đưa ra các chính sách bảo hộ chính quyền từ khi nhậm chức, với mục tiêu “nước Mỹ trên hết” và “làm nước Mỹ vĩ đại trở lại” Điều này không chỉ dẫn đến chiến tranh thương mại với Trung Quốc, mà còn dẫn đến xung đột lợi ích thương mại với một số quốc gia được xem là đồng minh của Mỹ (như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc) hay các nước láng giềng của Mỹ (như Canada, Mexico) Ngay sau khi lên nắm quyền, ông Trump đã rút khỏi hoặc yêu cầu đàm phán lại một loạt hiệp định thương mại tự

do (FTA) mà Mỹ đã ký kết hoặc đang thực thi

Thứ hai, từ góc độ kinh tế, thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc đã liên tục gia tăng mạnh trong hơn 20 năm qua, đặc biệt từ khi Trung Quốc gia nhập WTO (từ 100

tỷ USD năm 2001 lên 375 tỷ USD năm 2017) Chỉ tính riêng trong 6 tháng đầu năm 2018 thì con số này cũng đã ở mức 185,7 tỷ đô la Chính quyền Mỹ đã nhiều lần yêu cầu Trung Quốc giảm thặng dư thương mại với Mỹ Tuy nhiên phía Trung Quốc đáp trả rằng để giảm thâm hụt thương mại, chính Mỹ cần tăng cường hoạt động xuất khẩu của mình

Do đó, trong nỗ lực để đạt được cân bằng thương mại với Trung Quốc, chính quyền tổng thống Trump đã tiến hành áp thuế nhập khẩu lên các mặt hàng từ Trung Quốc, tạo sức ép

để Trung Quốc phải tăng mua hàng hóa của Mỹ, qua đó giảm thâm hụt thương mại Ngoài

ra, việc đánh thuế sẽ khiến hàng hóa sản xuất ở Trung Quốc nhập khẩu vào Mỹ ít nhiều mất đi lợi thế cạnh tranh về giá, buộc các công ty đa quốc gia đang đặt phần lớn nhà máy sản xuất tại Trung Quốc phải xem xét di dời về Mỹ

Thứ ba, là Trung Quốc luôn tham vọng trở thành quốc gia công nghệ hàng đầu thế

giới, và nhà trắng cũng luôn đau đầu về điều này Với mục tiêu trở thành nền kinh tế tiên tiến trên thế giới, không phụ thuộc vào nhập khẩu các công nghệ then chốt từ các đối thủ cạnh tranh chính, Trung Quốc hiện đã bỏ ra hàng tỷ USD vào chương trình "Sản xuất tại Trung Quốc 2025 (Made in China 2025)" để tạo động lực thúc đẩy sự phát triển các ngành công nghệ trọng yếu, trong đó có người máy, trí tuệ nhân tạo, hàng không vũ trụ, ô tô chạy điện, công nghệ Internet 5G Tuy nhiên, để thực thi chiến lược "Sản xuất tại Trung Quốc 2025", các công ty Trung Quốc phải dựa vào các công nghệ cốt lõi từ Mỹ

Chính vì vậy, Mỹ cáo buộc Trung Quốc bằng những thỏa thuận ngầm, hoặc thông qua mua bán, sáp nhập, đang buộc các công ty Mỹ phải chuyển giao công nghệ cho các đối tác Trung Quốc trong liên doanh Mỹ cũng cáo buộc Trung Quốc tìm mọi cách lấy công nghệ của Mỹ thông qua các phương thức như nhập khẩu công nghệ hay thậm chí ăn cắp công nghệ Trung Quốc tất nhiên đã bác bỏ toàn bộ những cáo buộc này

Thứ tư, là tình trạng vi phạm bản quyền nghiêm trọng ở Trung Quốc Mỹ nhiều lần

cáo buộc về tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Trung Quốc, đặc biệt là đối với bản quyền của các công ty Mỹ Chính quyền Mỹ cho rằng, các công ty Mỹ đã mất nhiều tỷ USD mỗi năm do việc ăn cắp bí mật thương mại của Trung Quốc Điều này xuất phát từ khả năng bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ rất yếu kém của hệ thống pháp luật Trung Quốc, hoặc đây cũng có thể là nước cờ Trung Quốc để tạo điều kiện cho các công ty công nghệ lớn trong nước dễ dàng có được bí mật công nghệ từ các sản phẩm, các công ty Mỹ

Thứ năm, các biện pháp hạn chế đầu tư của Trung Quốc Mỹ phản ứng mạnh mẽ

trước việc Trung Quốc cho phép các công ty nước ngoài có quyền tiếp cận thị trường nước này một cách tương xứng Chính phủ Trung Quốc đã đưa ra cam kết là sẽ nới lỏng giới hạn chủ sở hữu nước ngoài trong các lĩnh vực sản xuất ô tô, đóng tàu và máy bay càng sớm càng tốt; đồng thời hứa thúc đẩy các biện pháp đã công bố nhằm mở cửa lĩnh vực tài chính của nước này

Tuy nhiên, Mỹ có bằng chứng để nghi ngờ tính xác thực của cam kết trên, bởi Trung Quốc đã từng đưa ra những hứa hẹn tương tự khi gia nhập WTO năm 2001, song không thực thi Nhờ đó, các công ty Trung Quốc đã tận dụng thời gian dài hàng chục năm được bảo hộ để tạo lập vị thế thống lĩnh tại thị trường nội địa, đồng thời có khả năng tiến ra đầu

tư ở nước ngoài

2.1.2 Diễn biến

Chiến tranh thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ năm 2018 khởi đầu vào ngày 22/3/2018 khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ áp dụng đánh thuế 50 tỷ USD cho hàng hóa Trung Quốc để ngăn chặn những gì họ cho là hành vi thương mại không công bằng và hành và hành vi trộm cắp tài sản trí tuệ Đáp trả hành động của Mỹ, ngày 2/4/2018, Bộ Thương mại Trung Quốc đã áp đặt thuế đối với 128 sản phẩm của Mỹ

Tiếp đó, ngày 3/4/2018, USTR công bố danh sách áp đặt thuế đối với hơn 1.300 mặt hàng nhập khẩu của Trung Quốc trị giá 50 tỷ USD Để ứng phó, Trung Quốc đã áp dụng mức thuế 25% bổ sung cho máy bay, ô tô và đậu tương - là hàng xuất khẩu nông nghiệp hàng đầu của Mỹ sang Trung Quốc Sau hành động của Trung Quốc, ngày 5/4/2018, Tổng thống Donald Trump đã chỉ đạo USTR xem xét áp thuế 100 tỷ USD trong các mức thuế bổ sung.

Xung đột thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc diễn ra ngày càng căng thẳng hơn, khi Nhà Trắng liên tục áp đặt các mức thuế lên đến 25% đối với hàng hóa của Trung Quốc với công nghệ quan trọng trong công nghiệp Nhà Trắng cũng cho biết, sẽ công bố và áp đặt các hạn chế đầu tư và tăng cường kiểm soát xuất khẩu cho các cá nhân và tổ chức Trung Quốc, để ngăn chặn họ mua lại công nghệ của Mỹ

Để đáp trả lại, ngày 15/6/2018, Tổng thống Donald Trump tuyên bố: Mỹ sẽ áp đặt mức thuế 25% trên 50 tỷ USD xuất khẩu của Trung Quốc Trong đó, 34 tỷ USD sẽ bắt đầu vào ngày 6/7/2018, 16 tỷ USD còn lại sẽ tính từ ngày sau đó Chính quyền Trump cho biết thuế quan này là việc cần thiết để bảo vệ an ninh quốc gia và sở hữu trí tuệ của các doanh nghiệp Mỹ, giúp giảm thiểu thâm hụt của Mỹ với Trung Quốc Với hành động đó, Bộ Thương mại Trung Quốc cáo buộc, Mỹ đã châm ngòi cho một cuộc chiến thương mại và Trung Quốc sẽ đáp trả với mức thuế tương tự đối với hàng nhập khẩu của Mỹ, bắt đầu từ ngày 6/7/2018

24/09/2018, Mỹ chính thức áp thuế 10% lên 200 tỷ USD hàng từ Trung Quốc, đưa tổng trị giá hàng Trung Quốc bị áp thuế lên tới 250 tỷ USD Mức thuế này sẽ tăng lên 25%

kể từ 1/1/2019 Trung Quốc chính thức áp thuế 5-10% lên 60 tỷ USD hàng từ Mỹ

Mặc dù ngày 1/12/2018, lãnh đạo hai nước đã tuyên bố đình chiến, nhưng do căng thẳng vẫn tiếp tục leo thang, đến ngày 10/5/2019, Mỹ tiếp tục tăng thuế từ 10% lên 25% với 200

tỷ hàng Trung Quốc Để đáp trả, ngày 13/5/2019, Trung Quốc tuyên bố áp thuế 10-25%

lên 60 tỷ hàng hóa Mỹ, bắt đầu từ 1/6/2019