(Tiểu luận FTU) ẢNH HƯỞNG của môi TRƯỜNG KINH DOANH đến kết QUẢ HOẠT ĐỘNG của DOANH NGHIỆP có vốn đầu tư nước NGOÀI

Tổng quan tài liệu nghiên cứu ở nước ngoài 1.1.1 Nghiên cứu về các doanh nghiệp tại Châu Á Trong thời gian gần đây, nghiên cứu về ảnh hưởng của môi trường kinh doanh đến kết quả hoạt độn

TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU:

ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG KINH DOANH ĐẾN KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI

1 Tổng quan tài liệu nghiên cứu ở nước ngoài

1.1.1 Nghiên cứu về các doanh nghiệp tại Châu Á

Trong thời gian gần đây, nghiên cứu về ảnh hưởng của môi trường kinh doanh đến kết quả hoạt động của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) được thực hiện tương đối nhiều ở các nước châu Á, khu vực có khá nhiều các quốc gia đang phát triển và nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao, thu hút dòng vốn FDI hơn

cả Dưới đây là một số nghiên cứu điển hình liên quan đến vấn đề này tại các doanh nghiệp FDI ở Châu Á:

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế OECD (2000) đã tiến hành nghiên cứu

về các nhân tố chính tới hoạt động của các doanh nghiệp FDI tại Trung Quốc, trong

đó xem xét cụ thể sáu nhân tố của môi trường kinh doanh bao gồm: Quy mô và tốc

độ tăng trưởng của nền kinh tế, nguồn tài nguyên thiên nhiên và nguồn lao động, cơ

sở hạ tầng tài chính và công nghệ, hành lang pháp lý, các chính sách mở cửa với thương mại quốc tế, chính sách bảo vệ và xúc tiến đầu tư Thông qua việc thu thập các dữ liệu định tính dựa trên các báo cáo thống kê kinh tế hàng năm, kết quả nghiên cứu của OECD đã chỉ ra rằng quy mô và tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế

là yếu tốc có tác động lớn nhất đến việc thu hút cũng như hoạt động của các doanh nghiệp FDI tại quốc gia này

Tương tự, nghiên cứu của Cheng và Kwan (2000) về các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động của các MNC cũng đưa ra nhận định như trên từ trường hợp cụ thể của Trung Quốc Kết quả nghiên cứu cũng đưa ra hàm ý chung là các quốc gia với quy mô thị trường càng lớn, tăng trưởng kinh tế nhanh hơn và mức độ phát triển kinh tế cao hơn sẽ cung cấp nhiều cơ hội hơn cho các doanh nghiệp FDI để khai thác lợi thế sở hữu của họ và do đó, sẽ tác động tích cực đến kết quả hoạt động của các doanh nghiệp này

Liên quan đến các quốc gia thuộc khu vực Bắc Á, nghiên cứu của Quazi và Mahmud (2006) lại đề cập đến chất lượng của nguồn lao động, đặc biệt là lao động

có kĩ năng và chuyên môn cao cũng là một nhân tố quan trọng của môi trường kinh doanh có ảnh hưởng tích cực đến hoạt động của các MNC tại thị trường các quốc gia Nam Á Để minh chứng cho nhận định này, tác giả nghiên cứu cũng tiến hành khảo sát với 250 lao động đang làm việc tại các MNC hoạt động ở Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hong Kong, Macao, Mông Cổ

Beena và các cộng sự (2010) cũng tiến hành nghiên cứu về các doanh nghiệp FDI tại Ấn Độ, một trong những nền kinh tế mới nổi tại Châu Á, trong đó tập trung xem xét các yếu tố của môi trường kinh doanh tại quốc gia này với hoạt động của các doanh nghiệp nước ngoài Dữ liệu được thu thập thông qua việc khảo sát từ 160 chi nhánh của MNC tại Ấn Độ cho thấy phần lớn các công ty nước ngoài đầu tư vào

Ấn Độ, đặc biệt là các công ty công nghệ thông tin và viễn thông, đều đánh giá cao

về hạ tầng công nghệ cũng như các chính sách hỗ trợ, khuyến khích đầu tư tại Ấn

Độ đối với các doanh nghiệp FDI hoạt động trong lĩnh vực này Hầu hết các công ty này hài lòng với năng suất lao động, hiệu quả sản xuất, tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận… phần lớn kì vọng của họ về những tiêu chí này được đáp ứng phần lớn khi lựa chọn đầu tư tại Ấn Độ

Tuy nhiên, không phải bất cứ môi trường kinh doanh nào tại châu Á có tác động tích cực tới hoạt động của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài Điều này tuỳ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia Về vấn đề này, nghiên cứu gần đây của Quazi và Tandon (2018) đã thực hiện nghiên cứu về quan điểm của các công ty nước ngoài, (gọi tắt là FOF) về các chỉ số được lựa chọn

về môi trường kinh doanh tại bốn quốc gia Nam Á - Bangladesh, Ấn Độ, Pakistan

và Sri Lanka Sử dụng dữ liệu Khảo sát Doanh nghiệp Thế giới 2017 của Ngân hàng Thế giới, nghiên cứu này xác định sự bất ổn chính trị, cơ sở hạ tầng nghèo nàn

và tham nhũng lan rộng là ba trở ngại lớn nhất mà các FOF gặp phải trong hoạt động kinh doanh tại các quốc gia này

Một nghiên cứu tương tự của Sahoo (2018) đã bổ sung thêm kết quả phân tích

về các yếu tố có ảnh hưởng đến hoạt động của các FOF tại các quốc gia Nam Á

Bên cạnh bất ổn chính trị, cơ sở hạ tầng lạc hậu và tình trạng tham nhũng, những trở ngại khác của môi trường kinh doanh tại Nam Á có tác động tiêu cực đến hoạt động của các FOF gồm có trình độ giáo dục của lực lượng lao động, sự lỏng lẻo của các quy định thương mại và hải quan, tội phạm, trộm cắp và rối loạn chính trị, giấy phép đăng kí kinh doanh và khả năng tiếp cận nguồn vốn Nghiên cứu này cũng cho thấy kể từ năm 2007, môi trường kinh doanh cho các đã được cải thiện đáng kể ở Bangladesh, được cải thiện đôi chút ở Ấn Độ, được cải thiện một cách khiêm tốn ở Sri Lanka, nhưng ngày càng xấu đi ở Pakistan và Nepal Kết quả của nghiên cứu đã góp phần bổ sung thêm kiến thức về các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, điều này sẽ hữu ích trong việc đưa ra các chiến lược để cải thiện môi trường kinh doanh và thu hút dòng vốn FDI vào các nước đang phát triển

Như vậy đối với các doanh nghiệp FDI ở châu Á, các kết quả nghiên cứu đều chỉ ra rằng tốc độ tăng trưởng kinh tế, hạ tầng công nghệ thông tin, chất lượng lao động cũng như các chính sách khuyến khích, ưu đãi đối với đầu tư… là những nhân

tố chính của môi trường kinh doanh có ảnh hưởng lớn nhất đến kết quả hoạt động của các doanh nghiệp FDI đầu tư vào khu vực này

1.1.2 Nghiên cứu về các doanh nghiệp ở châu Phi

Bên cạnh Châu Á, các quốc gia đang phát triển ở Châu Phi cũng thu hút nhiều doanh nghiệp FDI đầu tư tại đây, vì vậy có khá nhiều nghiên cứu về ảnh hưởng của môi trường kinh doanh tới hoạt động của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại các nước Châu Phi Điển hình là một số nghiên cứu dưới đây:

Diagne (2013) đã tiến hành nghiên cứu về ảnh hưởng của môi trường kinh doanh đến đầu tư và sản lượng của các doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực sản xuất tại Senegal Cụ thể, nghiên cứu đề cập đến tác động của môi trường kinh doanh nghèo nàn đến Năng suất nhân tố tổng thể (TFP), sản lượng và đầu tư của các MNC sản xuất tại Sénégal Tác giả đã sử dụng mô hình Chu kỳ kinh doanh thực trong nền kinh tế mở nhỏ, dựa trên đánh giá của Ngân hàng Thế giới về điểm chuẩn của Senegal về môi trường kinh doanh Mô hình này nhằm mục đích đo lường tác động của tội phạm, tham nhũng, gián đoạn quyền lực, cơ sở hạ tầng kém, và gánh nặng

thuế và rào cảnh hành chính khác Kết quả nghiên cứu cho thấy môi trường kinh doanh kém tại Senagal có tác động tiêu cực đáng kể đến sản lượng và vốn đầu tư của các doanh nghiệp FDI hoạt động trong lĩnh vực sản xuất tại nước này Đặc biệt, kết quả cũng chỉ ra rằng việc cải thiện môi trường kinh doanh sẽ giúp cho cả đầu tư

và sản lượng tăng lần lượt 94% và 79%

Báo cáo của Ngân hàng Thế giới (World Bank) năm 2015 cũng được thực hiện về xu hướng và các nhân tố ảnh hưởng tới doanh nghiệp sản xuất có vốn đầu tư nước ngoài tại các quốc gia Châu Phi thuộc tiểu vùng Sahara Thông qua các khảo sát về doanh nghiệp FDI với quy mô lớn được thực hiện tại các quốc gia này, kết quả báo cáo nhận định rằng quy mô và tiềm năng thị trường, các ưu đãi đầu tư và sự

ổn định chính trị và xã hội là ba động lực hàng đầu cho đầu tư nước ngoài tại Ethiopia và một số quốc gia khác ở khu vực Sahara

Bên cạnh đó, chi phí nhân công và nguồn lao động tại các địa phương cũng là nhân tố quan trọng đối với việc thu hút cũng như kết quả hoạt động của các MNCs tại khu vực châu Phi Nhận định này được làm rõ trong nghiên cứu của Yang và các cộng sự (2016) Kết quả nghiên cứu này nhấn mạnh rằng Chính phủ cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc thu hút và thúc đẩy hoạt động của các doanh nghiệp FDI tại tiểu vùng Sahara đặc biệt là việc xây dựng hệ thống thể chế - pháp lý cùng với các chính sách ưu đãi đầu tư nhằm cải thiện hơn nữa môi trường kinh doanh tại các quốc gia này

Nhìn chung, mặc dù môi trường kinh doanh tại các quốc gia châu Phi chưa thực sự hấp dẫn và được đánh giá cao bởi các doanh nghiệp FDI như các nước châu

Á ở phần trước, song trong những năm gần đây môi trường kinh doanh tại khu vực này cũng có nhiều cải thiện đáng kể và tác động tích cực đến kết quả hoạt động của các MNCs

1.1.3 Nghiên cứu về các doanh nghiệp ở châu Âu

So với các quốc gia châu Á và châu Phi, cho đến nay nghiên cứu về ảnh hưởng của môi trường kinh doanh đến kết quả hoạt động của các doanh nghiệp FDI tại châu Âu có số lượng khiêm tốn hơn Một nghiên cứu điển hình về đề tài này

chỉ số môi trường kinh doanh được lựa chọn đối với hoạt động của dòng vốn FDI trong trường hợp các quốc gia thuộc khu vực Visegrad trong giai đoạn 2005 - 2015

Phương pháp nghiên cứu định lượng thông qua phân tích tương quan và hồi quy được sử dụng với nguồn dữ liệu được thu thập về môi trường kinh doanh của bốn quốc gia Visegrad - Cộng hòa Séc, Hungary, Ba Lan và Slovakia Các nhân tố của môi trường kinh doanh được xem xét bao gồm Chỉ số cạnh tranh toàn cầu (Global Competitive Index), Sự cởi mở của nền kinh tế (Ease of Doing Business), Chỉ số tự

do của nền kinh tế (Index of Economic Freedom), Chỉ số nhận thức tham nhũng (Corruption Perception Index), Xếp hạng tín dụng quốc gia (Country Credit Rating)

và Chỉ số toàn cầu hoá (KOF Index of Globalization) Kết quả nghiên cứu đã làm rõ nhận định rằng môi trường kinh doanh có ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động của dòng vốn FDI, tuy nhiên hướng và mức độ phụ thuộc khác nhau tùy theo các yếu tố được phân tích Tương tự, nghiên cứu của Witkowska (2007) cũng đưa ra kết quả rằng những nước có khả năng cạnh tranh toàn cầu cao hơn sẽ thu hút và thúc đẩy hoạt động của các doanh nghiệp FDI tốt hơn Tuy nhiên, quốc gia tự do hơn về kinh

tế, có mức độ toàn cầu hóa lớn hơn chưa hẳn đã mang lại kết quả hoạt động tích cực hơn cho các doanh nghiệp FDI tại khu vực này Ngoài ra đối với các quốc gia châu

Âu thuộc khu vực Visegrad thì vấn đề tham nhũng của đất nước đang khiến các nhà đầu tư nước ngoài không đầu tư vào các nước này

2 Tổng quan tài liệu nghiên cứu trong nước

Trong những năm gần đây, nền kinh tế Việt Nam bước vào thời kì mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế mạnh mẽ, trở thành môi trường kinh doanh ngày càng hấp dẫn các doanh nghiệp nước ngoài tới khai thác và đầu tư Thêm vào đó, thu hút và tăng cường hoạt động của các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam cũng là một trong những mục tiêu và phương hướng phát triển kinh tế được đặt lên hàng đầu của Chính Phủ Chính vì vậy, có khá nhiều nghiên cứu trong nước về sự ảnh hưởng của môi trường kinh doanh tới kết quả hoạt động của các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam, tiêu biểu là các nghiên cứu dưới đây:

Chu Thị Mai Phương (2015) đã tiến hành nghiên cứu nhằm phân tích tác động của môi trường thể chế kinh doanh đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp FDI ở

Việt Nam trong giai đoạn 2006-2012 Mô hình lý thuyết mà nghiên cứu sử dụng là hàm sản xuất Cobb – Douglas, với nguồn dữ liệu về doanh nghiệp được chiết từ bộ Điều tra Doanh nghiệp (GES) thực hiện bởi Tổng cục Thống kê (GSO) trong giai đoạn 2006–2012 và dữ liệu về thể chế môi trường kinh doanh được khai thác từ bộ

dữ liệu đánh giá Năng lực Cạnh tranh cấp Tỉnh (PCI) kể từ năm 2006 Kết quả thực nghiệm cho thấy, hầu hết các yếu tố thuộc các biến thể chế đều tác động lên doanh thu, và bất kỳ sự thay đổi nào trong các yếu tố thuộc môi trường kinh doanh đều có thể làm thay đổi kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp theo

cả hướng tích cực và tiêu cực Đặc biệt, ảnh hưởng của các chỉ tiêu thể chế môi trường kinh doanh đến doanh thu xuất khẩu có xu hướng mạnh hơn so với doanh thu nội địa của doanh nghiệp FDI Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tới sự cần thiết thực thi các chính sách liên quan đến việc cải thiện chất lượng môi trường kinh doanh đối với việc nâng cao năng suất và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp FDI ở Việt Nam trong thời gian tới

Nguyễn Quốc Việt và các cộng sự (2014) cũng tiến hành nghiên cứu đánh giá chất lượng thể chế cấp tỉnh tới hoạt động của các doanh nghiệp FDI tại các địa phương Việt Nam Nghiên cứu sử dụng mô hình kinh tế lượng với sự hỗ trợ của phần mềm Stata đã đo lường và chỉ ra rằng thể chế thực thi tại các địa phương có tác động mạnh mẽ đối với khả năng thu hút cũng như hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp FDI trong khi những thể chế hỗ trợ lại không có tác động Những phát hiện này rất hữu ích cho các chính quyền địa phương, đặc biệt là những tỉnh có tiền lệ yếu về thu hút FDI, để từ đó có những chính sách hợp lý cải thiện môi trường thể chế cấp nhằm tăng khả năng thu hút FDI, nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp này, đồng thời tăng tính đồng bộ của dòng FDI trong phạm vi cả nước

Xem xét về một địa phương cụ thể của Việt Nam, Huỳnh Thanh Nhã (2017)

đã nghiên cứu các nhân tố của môi trường đầu tư có ảnh hưởng đến hoạt động của các doanh nghiệp FDI trên địa bàn tỉnh Tiền Giang Nghiên cứu thực hiện với 36 biến quan sát thuộc 7 thang đo về sự hài lòng về môi trường đầu tư của các doanh nghiệp FDI tại tỉnh Tiền Giang Bên cạnh đó, thang đo Mức độ hài lòng chung gồm

liệu sử dụng được thu thập thông qua cuộc khảo sát được thực hiện với 195 cán bộ quản lý của các doanh nghiệp có vốn FDI đang hoạt động tại tỉnh Tiền Giang Kết quả nghiên cứu cho thấy, các nhân tố ảnh hưởng bao gồm: Nguồn nhân lực, Chi phí đầu vào cạnh tranh, Cơ sở hạ tầng đầu tư, Môi trường sống và làm việc, Lợi thế ngành đầu tư và Chế độ chính sách đầu tư Thông qua đó, một số hàm ý chính sách được đề xuất nhằm góp phần thu hút cũng như cải thiện môi trường kinh doanh với các doanh nghiệp FDI tại tỉnh Tiền Giang, đồng thời đề xuất cần mở rộng về phạm

vi nghiên cứu cho cả vùng đồng bằng sông Cửu Long

Một nghiên cứu tiêu biểu khác của Phạm Thế Anh và Nguyễn Đức Hùng (2012) cũng tập trung phân tích, làm rõ tác động của thể chế môi trường kinh doanh

và quản chế ở cấp độ doanh nghiệp đến năng suất và kết quả hoạt động của các doanh nghiệp FDI ở Việt Nam trong giai đoạn 2006- 2012 Tác giả đã sử dụng phương pháp tiếp cận hàm sản xuất với dữ liệu mảng được thiết lập từ bộ số liệu GES và PCI giai đoạn 2006-2012 để xem xét ảnh hưởng của thể chế môi trường kinh doanh địa phương và quản chế ở cấp độ doanh nghiệp đến năng suất và kết quả hoạt động của các doanh nghiệKết quả hồi quy dữ liệu mảng với hiệu ứng cố định cho thấy, bất kỳ sự cải thiện nào trong các yếu tố thuộc môi trường kinh doanh đều

có thể làm tăng kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Trong đó, chỉ tiêu về đào tạo lao động và chỉ tiêu chất lượng pháp lý và bảo vệ hợp đồng có ảnh hưởng mạnh nhất Phát hiện này là sự khẳng định về sự cần thiết thực thi các chính sách liên quan đến việc cải thiện chất lượng môi trường kinh doanh đối với việc nâng cao năng suất và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam trong thời gian tới

Tóm lại, từ tổng quan tình hình tài liệu nghiên cứu thuộc lĩnh vực đề tài ở trong nước và ngoài nước, có thể thấy rằng có tương đối nhiều nghiên cứu được thực hiện về ảnh hưởng của môi trường kinh doanh đến kết quả hoạt động của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, trong đó tập trung phần lớn ở các nước đang phát triển thuộc châu Á và châu Phi, nhưng ở các quốc gia châu Âu và Mỹ còn rất hiếm Xem xét riêng trường hợp của Việt Nam, đa số các nghiên cứu chỉ xem xét các doanh nghiệp FDI trong cả nước nói chung, chưa có nhiều nghiên cứu tập trung tại một vùng hoặc địa phương cụ thể