TỪ HÁN VIỆT SÔNG NÚI NƯỚC NAM (Nam quốc sơn hà)

Các từ: sơn hà, xâm phạm, trong bài Nam quốc sơn hà, giang san trong tụng giá hoàn kinh sư thuộc loại từ ghép chính phụ hay đẳng lập?. Trật tự của các yếu tố trong các từ này có giố

TỪ HÁN VIỆT

I Đơn vị cấu tạo từ Hán Việt

1 Ví dụ 1/69

SÔNG NÚI NƯỚC NAM

(Nam quốc sơn hà)

Nam quốc sơn hà Nam đế cư

Tiệt nhiên định phận tại thiên thư

Như hà nghịch lỗ lai xâm hạm

Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.

Nghĩa của các tiếng:

Nghĩa của các tiếng:

Nam quốc sơn hà

+ Nam: phương Nam

+ quốc: nước

+ sơn: núi

+ hà: sông

TỪ HÁN VIỆT

27 9

60 CÂU HỎI THẢO LUẬN CÂU HỎI THẢO LUẬN

1 Các từ: sơn hà, xâm phạm, (trong bài

Nam quốc sơn hà), giang san (trong

tụng giá hoàn kinh sư) thuộc loại từ

ghép chính phụ hay đẳng lập?

2 a) Các từ ái quốc, thủ môn, chiến

thắng thuộc loại từ ghép gì? Trật tự

của các yếu tố trong các từ này có

giống trật tự các tiếng trong từ ghép

thuần Việt cùng loại không?

b) Các từ thiên thư (trong bài Nam

quốc sơn hà), thạch mã (trong bài

Tức sự), tái phạm (trong bài Mẹ tôi)

thuộc loại từ ghép gì? Trong từ ghép

này, trật tự của các yếu tố có khác gì

so với trật tự các tiếng trong từ ghép

thuần Việt cùng loại?

Từ ghép đẳng lập Từ ghép chính phụ

- Xâm phạm

- Giang san

- Sơn hà chính đứng a Tiếng

trước tiếng phụ đứng sau

b Tiếng chính đứng sau tiếng phụ đứng trước

ái quốc, thủ môn, chiến thắng

thiên thư, thạch mã, tái

phạm

Bài tập 1: SGK Tr 70

- hoa 1 : hoa quả, hương hoa

- hoa 2: hoa mĩ, hoa lệ

- phi 1: phi công, phi đội

- phi 2: phi pháp, phi nghĩa

- phi 3: cung phi, vương phi

- tham 1: tham vọng, tham lam

- tham 2: tham gia, tham chiến

- gia 1: gia chủ, gia súc

- gia 2: gia vị, gia tăng

Cơ quan sinh sản hữu tính cây hạt kín

Nói về cái đẹp, lịch sự

Bay Trái với lẽ phải, trái với pháp luật

Vợ thứ của vua

Ham muốn

Dự vào, có mặt Nhà

Thêm vào

Bài tập 2: SGK Tr 71

Tìm 5 từ ghép Hán Việt có chứa yếu tố Hán Việt quốc, sơn,

cư, bại (đã được chú nghĩa dưới bài Nam quốc sơn hà)

kì cường

xá

dân định

khê

lâm giang

thủy cước

thảm vong

Bại

Bài tập 3: SGK Tr 71

mật, tân binh, hậu đãi, phòng hỏa vào nhóm thích hợp:

a Từ có yếu tố chính đứng trước, yếu tố phụ đứng sau.

b Từ có yếu tố phụ đứng trước, yếu tố chính đứng sau

a Yếu tố chính đứng trước: hữu ích, phát thanh, phòng hoả, bảo mật

b Yếu tố chính đứng sau: thi nhân, đại thắng,

tân binh, hậu đãi

ĐỐ VUI ĐỂ HỌC

Thiên thời, địa lợi, nhân hòa Gần xa xin chúc mọi nhà yên vui.

Nhân đây xin có mấy lời

Đố về thiên để mọi người đoán chơi.

Thiên gì quan sát bầu trời?  Thiên

Thiên gì vun vút bay đi chói lòa?  Thiên thạch

Thiên gì ngàn năm trôi qua?  Thiên niên kỉ

Thiên gì hạn hán phong ba hoành hoành?  Thiên tai Thiên gì hát mãi bài ca muôn đời?  Thiên thu

Thiên gì mãi mãi đi xa?  Thiên di

Thiên gì nổi tiếng khắp nơi

Thế gian cũng chỉ ít người nổi danh?  Thiên tài

Ví dụ/SGK/81+82

? Tại sao các câu văn dưới đây dùng các từ Hán Việt (in đậm, gạch chân) mà không dùng từ thuần Việt có nghĩa tương tự (ghi trong ngoặc đơn)?

a Phụ nữ Việt Nam anh hùng, bất khuất, trung hậu,

đảm đang.(đàn bà)

b Cụ là nhà lão thành cách mạng Sau khi cụ từ trần,

nhân dân địa phương đã mai táng cụ trên một ngọn

đồi (chết, chôn)

c Bác sĩ đang khám tử thi (xác chết)

Ví dụ a:

- Phụ nữ Việt Nam anh

hùng, bất khuất, trung hậu,

đảm đang.

- Đàn bà Việt Nam anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang.

Tạo sắc thái trang trọng

Sắc thái không

Tạo sắc thái trang trọng

- Cụ là nhà cách mạng

lão thành Sau khi cụ

từ trần, nhân dân địa

phương đã mai tang cụ

trên một ngọn đồi

Thể hiện thái

độ tôn kính

Thái độ thiếu tôn kính

Thể hiện thái độ tôn kính.

- Cụ là nhà cách mạng

lão thành Sau khi cụ chết, nhân dân địa

phương đã chôn cụ trên một ngọn đồi

Yết Kiêu đến kinh đô Thăng Long, yết kiến vua Trần

Nhân Tông

- Nhà vua: Trẫm cho nhà ngươi một loại binh khí

- Yết Kiêu: Tâu bệ hạ, thần chỉ xin một chiếc dùi sắt

2 Không nên lạm dụng từ Hán Việt:

b/ - Ngoài sân, nhi

đồng đang vui đùa.

a/ - Kì thi này con đạt

loại giỏi Con đề nghị mẹ

thưởng cho con một phần

thưởng xứng đáng!

Thiếu tự nhiên, không phù hợp với

hoàn cảnh giao tiếp

Tự nhiên, trong sáng phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp

a/ - Kì thi này con đạt loại giỏi Mẹ thưởng cho con một phần thưởng xứng đáng nhé!

b/ - Ngoài sân, trẻ em đang vui đùa.

1/ Em chọn từ ngữ nào trong ngoặc đơn để điền vào chỗ trống?

Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa … như nước trong nguồn chảy ra

- (thân mẫu,

mẹ) : Nhà máy dệt kim Vinh mang tên Hoàng

Thị Loan ………… Chủ tịch Hồ Chí Minh

Tham dự buổi chiêu đãi có ngài đại sứ và

Con chim ………… thì tiếng kêu thương

Con người ……… thì lời nói phải

- (lâm chung,

sắp chết) : Lúc ………… ông cụ còn dặn dò con cháu phải thương yêu nhau

giáo huấn

dạy bảo

=> Sở dĩ người Việt Nam thích dùng từ

Hán Việt để đặt tên người, tên địa lí vì nó mang sắc thái trang trọng

2/ Vì sao người Việt Nam thích dùng từ Hán Việt

để đặt tên người, tên địa lí?

- Thanh Thảo => Cỏ Xanh

- Thanh Vân => Mây xanh

- Trường giang => Sông dài

MỞ RỘNG YẾU TỐ HÁN VIỆT

Xem tranh và đoán câu tục ngữ có yếu tố là quả

MỞ RỘNG YẾU TỐ HÁN VIỆT

MỞ RỘNG YẾU TỐ HÁN VIỆT

Xem tranh và đoán câu tục ngữ có yếu tố là

IV Sử dụng từ Hán Việt:

b Kết luận:

- Dùng từ HV để tạo các sắc thái biểu cảm:

+ Tạo sắc thái trang trọng, thể hiện thái độ tôn kính.

+ Tạo sắc thái tao nhã, tránh gây cảm giác thô tục, ghê sợ.

+ Tạo sắc thái cổ, phù hợp với bầu không khí XH xa xưa.

- Tuy nhiên, không nên lạm dụng từ HV trong nói, viết: sẽ khiến lời văn, câu nói khó hiểu, không phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp.

1 Bài vừa học:

- Học thuộc các ghi nhớ

- Làm các bài tập còn lại trong SGK vào vở bài tập

- Thống kê trong tổ mình có bao nhiêu bạn được đặt tên theo từ Hán Việt và giải thích nghĩa của tên đó

2.Bài sắp học: Chủ đề Văn bản biểu cảm: Tìm hiểu chung

về văn biểu cảm; Đặc điểm vb biểu cảm; Đề văn biểu cảm và cách làm bài văn biểu cảm.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ