TQUAN ĐIỂM CỦA TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN VỀ MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA VẬT CHẤT VỚI Ý THỨC VÀ VIỆC PHÁT HUY TÍNH NĂNG ĐỘNG CHỦ QUAN CỦA Ý THỨC TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA BẢN THÂN

- tQuan tđiểm tcủa tFanxitbaycơn: tcoi tthế tgiới tvật tchất ttồn ttại tkquan, tvậtchất tlà ttổng thợp tcác thạt.. Quan niệm của triết học Mác-Lênin về vật chất * Định nghĩa vật chất của

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HCM

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ



MÔN HỌC: NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA

MÁC LÊNIN TIỂU LUẬN

TQUAN ĐIỂM CỦA TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN VỀ MỐI QUAN HỆ

BIỆN CHỨNG GIỮA VẬT CHẤT VỚI Ý THỨC VÀ VIỆC PHÁT HUY TÍNH NĂNG ĐỘNG CHỦ QUAN CỦA Ý THỨC TRONG QUÁ TRÌNH

PHÁT TRIỂN CỦA BẢN THÂN

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành tiểu luận này, em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến:

Ban giám hiệu trường Đại Học Sư phạm kỹ thuật Thành phố Hồ ChíMinh vì đã tạo điều kiện về cơ sở vật chất với hệ thống thư viện hiện đại, đadạng các loại sách, tài liệu thuận lợi cho việc tìm kiếm, nghiên cứu thông tin

Xin cảm ơn giảng viên bộ môn - Thầy _ đã giảng dạytận tình, chi tiết để em có đủ kiến thức và vận dụng chúng vào bài tiểu luận này

Do chưa có nhiều kinh nghiệm làm để tài cũng như những hạn chế về kiếnthức, trong bài tiểu luận chắc chắn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Rấtmong nhận được sự nhận xét, ý kiến đóng góp, phê bình từ phía Thầy để bài tiểuluận được hoàn thiện hơn

Lời cuối cùng, em xin kính chúc thầy nhiều sức khỏe, thành công và hạnhphúc

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN

Điểm: ………

KÝ TÊN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Phương pháp nghiên cứu 2

NỘI DUNG 3

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC 3

1.1 Vật chất 3

1.1.1 Quan niệm của chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật trước C.Mác về vật chất 3

1.1.2 Quan niệm của triết học Mác-Lênin về vật chất 6

1.1.3 Các hình thức tồn tại của vật chất 7

1.1.4 Tính thống nhất vật chất của thế giới 8

1.2 Ý thức 8

1.2.1 Nguồn gốc của ý thức 8

1.2.2 Bản chất của ý thức 10

1.2.3 Kết cấu của ý thức 12

1.3 Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức 13

1.3.1 Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng 13

1.3.2 Sự tác động trở lại của ý thức với vật chất 14

1.3.3 Ý nghĩa phương pháp luận 15

CHƯƠNG 2: PHÁT HUY TÍNH NĂNG ĐỘNG CHỦ QUAN CỦA Ý THỨC TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA BẢN THÂN 15

2.1 Tính năng động chủ quan 15

2.2 Vận dụng tính năng động chủ quan trong quá trình phát triển sinh viên 17

2.2.1 Phát triển lý tưởng cộng sản cho sinh viên 17

2.2.2 Phát triển thế giới quan khoa học trong nhân cách sinh viên Việt Nam 17

2.2.3 Xây dựng nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa cho sinh viên 18

KẾT LUẬN 20

TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

của tnước tta tquá tthấp, tlại tphải tđi tlên ttừ tmôi ttrường tcạnh ttranh tquyết tliệt t

Trước ttình thình tđó, tcũng tvới txu tthế t tphát ttriển tcủa tthời tđại, tĐảng tvà tnhà

nước tngày tcàng tgiàu tmạnh t

Với tý tnghĩa tđó, tsau tmột tthời tgian ttìm thiểu tem tđã tchọn tđề ttài t" tQuan

điểm của triết học Mác - Lênin về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất với

ý thức và việc phát huy tính năng động chủ quan của ý thức trong quá trình phát triển của bản thân." tĐể tcó tcái tnhìn tsâu tvà trộng thơn t

2 Mục tiêu nghiên cứu

Bài ttiểu tluận tđược tviết tvới tmục tđích tlàm trõ tmặt tlý tluận, tkhái tniệm tvật

chất, tý tthức tvà tmối tquan thệ tmật tthiết tgiữa tvật tchất tvà tý tthức tTừ tđó tvận tdụng

nhằm tđưa tra tgiải tpháp tnâng tcao ttính tnăng tđộng tchủ tquan ttrong tquá ttrình thọc ttập

và tphát ttriển tcủa tbản tthân

3 Phương pháp nghiên cứu

Về tphương tpháp tluận, ttiểu tluận tsử tdụng tnhững tphương tpháp tluận tduy tvật

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA

VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC 1.1 Vật chất

1.1.1 Quan niệm của chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật trước C.Mác về vật chất

* Vào thời kỳ cổ đại, ở Hy Lạp nói riêng, ở phương Tây nói chung các nhà triết học duy vật đã đồng nhất vật chất nói chung với các dạng cụ thể nào đó của nó.

- tVào tthời tkỳ tcổ tđại tở tphương tđông tquan tniệm tvật tchất tthể thiện tqua tmột

Trung Hoa có Thuyết Âm Dương cho rằng nguyên lý vận hành đầu tiên

và phổ biến của vạn vật là tương tác của những tthế tlực tđối tlập tnhau tđó tlà tâm tvà

này tcó t5 tnhân ttố tkhởi tnguyên tlà tKim t- tMộc t- tThủy t- tHỏa t- tThổ

Năm tyếu ttố tnày tkhông ttòn ttại tđọc tlập, ttuyệt tđối tmà ttác tđộng tlẫn tnhau

theo tnguyên ttắc ttương tsinh, ttương tkhắc tvới tnhau ttạo tra tvạn tvật tNhững ttư ttưởng

nói tchung tđặc tbiệt tlà tlĩnh tvực tvật tlý tsau tnày.

* Vào Thời kỳ cận đại:

Vào tthế tkỷ t17, tthế tkỷ t18 tnền tkhoa thọc ttự tnhiên, tthực tnghiệm tở tchâu tâu

đã tcó tnhững tbước tphát ttriển tmới tchứa tđựng tnhiều tyếu ttố tbiện tchứng

- tCôbecnich tchứng tminh tmặt ttrời tlà ttrung ttâm tđã tlàm tđảo tlộn ttruyền

thuyết tcủa tkinh tthánh tvà tquan tđiểm tcủa tthần thọc tvề tthế tgiới

- tQuan tđiểm tcủa tFanxitbaycơn: tcoi tthế tgiới tvật tchất ttồn ttại tkquan, tvật

chất tlà ttổng thợp tcác thạt tÔng tcoi ttự thiên tlà ttổng thợp tcủa tnhững tvật tchất tcó tchất

lượng tluôn tmàu, tmuôn tvẻ

- Quân tđiểm tcủa tGatxăngdi: tPhát ttriển thọc tthuyết tnguyên ttử tcủa tthời tcổ

Tóm tlại: tCác tnhà ttriết thọc tduy tvật ttrước tMác ttrong tcuộc tđấu ttranh tchống

được tgiải tquyết tmột tcách tkhoa thọc./

1.1.2 Quan niệm của triết học Mác-Lênin về vật chất

* Định nghĩa vật chất của Lê-nin:

“Vật tchất tlà tmột tphạm ttrù ttriết thọc tdùng tđể tchỉ tthực ttại tkhách tquan tđược

đem tlại tcho tcon tngười ttrong tcảm tgiác, tđược tcảm tgiác tcủa tchúng tta tchép tlại,

chụp tlại, tphản tánh tvà ttồn ttại tkhông tlệ tthuộc tvào tcảm tgiác”

* Phương thức và hình thức tồn tại của vật chất:

- tPhương tthức tcủa tVC:

+ tVận tđộng tlà tphương tthức ttồn ttại tcủa tVC, tlà tmột tthuộc ttính tcố thữu tcủa

VC

+ tVật tchất tvận tđộng tdo tcấu ttrúc, tnhu tcầu tcủa tsự tvật thiện ttượng

+ tVận tđộng tlà tsự tbiến tđổi tnói tchung

+ tĐối tlập tvới ttrạng tthái tvận tđộng tlà tđứng tim tĐứng tim tlà thình tthức tvận

động tđặc tbiệt, tđứng tim tlà ttương tđối, tvận tđộng tlà ttuyệt tđối

+ tCác thình tthức tcủa tvận tđộng:

VĐ tcơ thọc: tsự tdi tchuyển tvị ttrí tcủa tsự tvật ttrong tkhông tgian

VĐ tvật tlý: tsự tvận tđộng tcủa tcác tphân ttử, tđiện ttử, tcác thạt tcơ tbản, tcủa tcác

quá ttrình tnhiệt, tđiện,…

VĐ thóa thọc: tsự tphân tgiải tvà thóa thợp tcủa tcác tchất

VĐ tsinh tvật: tsự tbiến tđổi tgen, ttrao tđổi tchất tgiữa tcơ tthể tsinh tvật tvới tmôi

trường

VĐ txã thội: tsự tbiến tđổi ttrong tcác tlĩnh tvực tcủa txã thội, tsự tthay tthế tnhau tcác

hình tthái tkinh ttế t- txã thội

Mỗi thình tthức tvận tđộng tcơ tbản ttrên tkhác tnhau tvề tchất, tnhưng tgiữa tchúng

Không tgian, tthời tgian tlà tnhững thình tthức ttồn ttại tcủa tvật tchất:

Mọi tdạng tcụ tthể tcủa tvật tchất tđều ttồn ttại tở tmột tvị ttrí tnhất tđịnh, tcó tmột

gian ttồn ttại tngoài tvật tchất tvận tđộng

Là tnhững thình tthức ttồn ttại tcủa tvật tchất, tkhông ttách tkhỏi tvật tchất tnên

Ngoài tra, tkhông tgian tcó tthuộc ttính tba tchiều tcòn tthời tgian tchỉ tcó tmột

chất, tthế tgiới tthống tnhất tở ttính tvật tchất tTheo tquan tđiểm tđó:

Chỉ tcó tmột tthế tgiới tduy tnhất tlà tthế tgiới tvật tchất; tthế tgiới tvật tchất tlà tcái tcó

trước, ttồn ttại tkhách tquan, tđộc tlập tvới tý tthức tcon tngười

Thế tgiới tvật tchất ttồn ttại tvĩnh tviễn, tvô ttận, tvô thạn, tkhông tsinh tra, tkhông

hóa tlẫn tnhau, tlà tnguồn tgốc, tnguyên tnhân tvà tkết tquả tcủa tnhau

Bản tchất tvật tchất tvà ttính tthống tnhất tvật tchất tcủa tthế tgiới tlà tkết tluận tđược

Nguồn gốc tự nhiên của ý thức

Nguồn tgốc ttự tnhiên tcủa tý tthức tđược ttạo tbởi tcác tyếu ttố ttự tnhiên ttừ tý tthức

quan tTóm tlại, tý tthức tlà tsự tphản tánh tvề tthế tgiới tkhách tquan ttừ tcon tngười

Phản tánh tlà tsự ttái ttạo tvề tđặc tđiểm tdạng tvật tchất tnày tbởi tdạng tvật tchất

đó, thình tthức tnày tsẽ ttương tứng tquá ttrình ttiến thóa tvật tchất ttự tnhiên

Phản tánh tvề thóa thọc tvật tlý tlà tmột thình tthức tthấp tnhất tvà tđặc ttrưng tcho

định thướng tlựa tchọn tmà tchỉ tmang ttính tthụ tđộng tcủa tvật tnhận ttác tđộng

Phản tánh ttâm tlý: tlà tsự tphản tánh tcho tđộng tvật tđặc ttrưng tđã tđược tphát ttriển

đến ttrình tđộ tmà tcó thệ tthần tkinh ttrung tương, tphản tánh tnày tthể thiện tdưới tcơ tchế

phản txạ tcó tđiều tkiện tlên tnhững ttác tđộng tmôi ttrường tsống

Phản tánh tý tthức tlà thình tthức tđể tphản tánh tnăng tđộng tvà tsáng ttạo tbởi tcon

người

Phản ánh sinh thọc: tlà thình thức được phản ánh cao hơn và đặc trưng giới

tự nhiên hữu sinh Qúa trình phát triển giới tự nhiên hữu tsinh, tđược tthể thiện tqua

tính tkích tthích, tphản txạ tvà ttính tcảm tứng

Nguồn gốc xã hội của ý thức

Lao tđộng tvà tngôn tngữ tchính tlà tnhân ttố tcơ tbản tnhất, ttrực ttiếp ttạo tthành

nguồn tgốc txã thội tcủa tý tthức

+ tLao tđộng tlà tmột tquá ttrình tcon tngười tsử tdụng tvề tcông tcụ ttác tđộng tvới

tượng tnhất tđịnh tđể tcon tngười tquan tsát tđược

Những thiện ttượng tmà tcon tngười tquan tsát tđược tđó, tđược tthể thiện tthông

quan tquan tquá ttrình tlao tđộng

+ tNgôn tngữ tchính tlà tcái tvỏ tcủa tvật tchất ttừ tý tthức, thình tthức tvật tchất tnhân

tạo tcó tvai ttrò ttrong tthể thiện, tlưu ttrữ tnội tdung tý tthức

Sự tra tđời tngôn tngữ được gắn liền với lao động, theo đó lao động đã mangtính tập thể ngay từ đầu Mối quan thệ tcác tthành tviên tđòi thỏi tcó tsự tgiao ttiếp, tý

chí, ttrao tđổi ttri tthức,… tgiữa tcác tthành tviên tcủa tcộng tđồng tcon tngười

Khi tđòi thỏi tcác tnhu tcầu ttrên tthì tngôn tngữ tđược tkhởi tnguồn tvà tphát ttriển

Ý tthức tlà thình tảnh tchủ tquan tcủa tthế tgiới tkhách tquan: tThể thiện trằng tnội

sự tphản tánh tthế tgiới tbởi tbộ tnão tcon tngười

Ý tthức tlà tsự tphản tánh tsáng ttạo tthế tgiới: tÝ tthức tlà tsự tphản tánh thiện tthực

được tthực thiện tthông tqua thoạt tđộng tlao tđộng

Sự tphản tánh tsáng ttạo tcủa tý tthức tbiểu thiện tở tsự tcải tbiến tcái tvật tchất tdi

ánh, ttrong tkhuôn tkhổ tvà ttheo ttính tchất, tquy tluật tcủa tphản tánh

Tính tsáng ttạo tcủa tý tthức tđược tthể thiện tra trất tphong tphú tTrên tcơ tsở

học thết tsức ttrừu ttượng tvà tcó ttính tkhái tquát tcao

Ý tthức tlà tsự tphản tánh thiện tthực tkhách tquan tvào ttrong tbộ tóc tngười, tsong

người ttạo tra tsự tphản tánh tphức ttạp, tnăng tđộng, tsáng ttạo tcủa tbộ tóc.

Ý tthức tlà tsản tphẩm tlịch tsử tcủa tsự tphát ttriển txã thội tnên tvề tbản tchất tlà tcó

với tnhau; ttrong tđó tcơ tbản tnhất tlà ttri tthức, ttình tcảm tvà tý tchí

Tri tthức tlà ttoàn tbộ tnhững thiểu tbiết tcủa tcon tngưừi, tlà tkết tquả tcủa tquá ttrình

đạo tđức, ttình tcảm tthẩm tmỹ, ttình tcảm ttôn tgiáo, tV.V

Ý tchí tlà tsự tbiểu thiện tsức tmạnh tcủa tbản tthân tmỗi tcon tngười tnhằm tvượt

nhằm tgiải tphóng tmình, tgiải tphóng tnhân tloại

Tất tcả tcác tyếu ttố ttạo tthành tý tthức tcó tmối tquan thệ tbiện tchứng tvới tnhau,

1.3 Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

1.3.1 Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng

Trước tkhi tphân ttích tmối tquan thệ tgiữa tvật tchất tvà tý tthức tthì tphải thiểu trõ thai

phạm ttrù tvật tchất tvà tý tthức

Vật tchất ttheo tđịnh tnghĩa tcủa tLênin tlà tmột tphạm ttrù ttriết thọc tdùng tđể tchỉ

thế tgiới tkhách tquan tvào tnão tngười tchính tlà tnguồn tgốc ttự tnhiên tcủa tý tthức

Nói trằng tý tthức tcó tnguồn tgốc txã thội tlà tvì tlao tđộng tvà tngôn tngữ tlà thai tnguồn

sự tvật tkhái tquát thơn, tđồng tthời tthúc tđẩy ttư tduy ttrừu ttượng tphát ttriển

* Vật chất có vai trò quyết định đối với ý thức:

+ tTheo ttriết thọc tduy tvật tbiện tchứng, tvật tchất tcó ttrước, tý tthức tcó tsau tVật

chất ttồn ttại tkhách tquan, tđộc tlập tvới tý tthức tvà tlà tnguồn tgốc tsinh tra tý tthức

+ tÝ tthức ttồn ttại tphụ tthuộc tvào thoạt tđộng tthần tkinh tcủa tbộ tnão tvà ttổ tchức

+ tÝ tthức tlà tsự tphản tánh tthế tgiới tvật tchất tvào tbộ tnóo tcủa tcon tngười, tlà

hỡnh tảnh tcủa tthế tgiới tkhỏch tquan tVỡ tthế, tthế tgiới tkhỏch tquan tlà tnguồn tgốc tcủa

ý tthức, tquyết tđịnh tnội tdung tý tthức

1.3.2 Sự tác động trở lại của ý thức với vật chất

Mặc tdù tvật tchất tsinh tra tý tthức tnhưng tý tthức tkhông tthụ tđộng tmà tsẽ ttác

và tngược tlại, tnếu tnhận ttức tkhông tdùng, tý tthức tsẽ tkìm thãm tlịch tsử

1.3.3 Ý nghĩa phương pháp luận

Vật tchất tlà tnguồn tgốc tkhách tquan tcủa tý tthức: tý tthức tchỉ tlà tsự tphản tánh

quan tđiểm tkhách tquan ttrong thành tđộng

Do tý tthức tcó ttính tđộc tlập ttương tđối, tcó tthể ttác tđộng ttrở tlại tvật tchất tthông

Từ tmối tquan thệ tgiữa tvật tchất tvà tý tthức, tcần tphải tchống tchủ tnghĩa

Trên tcơ tsở tquan tđiểm tvề tbản tchất tvật tchất tcủa tthế tgiới, tbản tchất tnăng

khách tquan tvới tphát thuy ttính tnăng tđộng tchủ tquan

Xuất tphát ttừ tthực ttế tkhách tquan, ttôn ttrọng tkhách tquan tlà txuất tphát ttừ ttính

Phát thuy ttính tnăng tđộng tchủ tquan tlà tphát thuy tvai ttrò ttích tcực, tnăng tđộng,

trì ttrệ, tthụ tđộng, tv.v ttrong thoạt tđộng tnhận tthức tvà tthực ttiễn

2.2 Vận dụng tính năng động chủ quan trong quá trình phát triển sinh viên

Ý tthức tcó tthể ttác tđộng ttrở tlại tvật tchất tthông tqua thoạt tđộng tthực ttiễn tnên

con tngười tcần tphải tphát thuy ttính tnăng tđộng tchủ tquan tcủa tmình

Phát thuy ttính tnăng tđộng tchủ tquan ttức tlà tphát thuy tvai ttrò ttích tcực, tnăng

2.2.1 Phát triển lý tưởng cộng sản cho sinh viên

Lý ttưởng tgiữ tvai ttrò tquan ttrọng ttrong tquá ttrình thình tthành tnhân tcách tsinh

Có tniềm ttin, tcó thoài tbão, tsinh tviên ttất tcó tý tchí tthực thiện tlý ttưởng t

2.2.2 Phát triển thế giới quan khoa học trong nhân cách sinh viên Việt Nam

Thế tgiới tquan tkhoa thọc tkhông thình tthành tmột tcách ttự tđộng, ttức tcứ ttrang

bản tnhất tcấu tthành tnên tthế tgiới tquan t

Bởi tlẽ, ttriết thọc tMác t tLênin tnghiên tcứu tnhững tquy tluật tchung tnhất tcủa

2.2.3 Xây dựng nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa cho sinh viên

Xây tdựng ttrong thọ tnhững tquan tniệm tđúng tđắn tvề tcuộc tđời, tvề tý tnghĩa tvà

cho tsự tphát ttriển ttự tdo tcủa ttất tcả tmọi tngười"

Giáo tdục ttriết thọc tMác t tLênin tsẽ tgóp tphần ttừng tbước txây tdựng tvà tbồi

thực ttế tbiến tđổi ttừng tngày ttừng tgiờ

Quán ttriệt tphương tpháp tluận tcủa tchủ tnghĩa tMác-Lênin tvà ttư ttưởng tHồ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn tĐức tBách, tNhị tLê t(Chủ tbiên) t(2018), t“Một tsố tvấn tđề tđịnh

hướng txã thội tchủ tnghĩa tở tViệt tNam”, tNxb tLao tĐộng, tHà tNội

2 Đảng tCộng tsản tViệt tNam t(2016), tNghị tquyết tsố t06-NQ/TW tcủa

tham tgia tcác thiệp tđịnh tthương tmại ttự tdo tthế thệ tmới, tHà tNội

3 Dương tPhú tHiệp t(Chủ tbiên) t(2016), t“Tiến tlên tchủ tnghĩa txã thội tbỏ

qua tchế tđộ ttư tbản tchủ tnghĩa tở tViệt tNam”, tNxb tChính ttrị tquốc tgia, tHà tNội

4 Dương tPhú tHiệp t(2018), t“Triết thọc tvà tđổi tmới”, tNxb tChính ttrị

quốc tgia, tHà tNội

5 Đảng tCộng tsản tViệt tNam t(2013), tVăn tkiện tHội tnghị tlần tthứ ttám

Ban tChấp thành tTrung tương tkhoá tXI, tNxb tChính ttrị tquốc tgia, tHà tNội

6 Đảng tCộng tsản tViệt tNam t(2012), tChỉ tthị tsố t16-CT/TW tcủa tBan tBí

thư tVề ttăng tcường tsự tlãnh tđạo tcủa tĐảng tđối tvới tcông ttác tđưa tngười tlao

động tvà tchuyên tgia tViệt tNam tđi tlàm tviệc tở tnước tngoài, tHà tNội

7 Văn tkiện tĐại thội tđại tbiểu ttoàn tquốc tlần tthứ tXIII, tNxb tChính ttrị

quốc tgia tSự tthật, tHà tNội, t2021, tt tI, ttr t40, t185, t38

8 Văn tkiện tĐại thội tđại tbiểu ttoàn tquốc tlần tthứ tXII, tVăn tphòng tTrung

ương tĐảng, tHà tNội, t2016, ttr t191