Thuyết trình báo cáo giải pháp thi giáo viên giỏi môn sinh học THCS

Trong tiến trình bài giảng, giáo viên thường dành nhiều thời gian cho việc tổ chức các hoạt động hình thành kiến thức mới, chưa thật sự chú trọng khâu hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài mới

Trang 1

PHÒNG GDĐT

TRƯỜNG THCS

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

, ngày 27 tháng 10 năm 2020

BÁO CÁO Biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn

- Tên biện pháp: “Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài mới để rèn kĩ năng tự học môn Sinh học 9 ở trường THCS ”

- Tên tác giả:

- Đơn vị công tác: Trường THCS

- Lĩnh vực, đối tượng áp dụng biện pháp: Học sinh khối 9

- Thời gian áp dụng biện pháp: Bắt đầu từ năm học 2019-2020

I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Thực trạng vấn đề:

Trong xã hội hiện đại, với sự bùng nổ thông tin, khoa học, kĩ thuật, công nghệ phát triển như vũ bão thì không thể nhồi nhét vào đầu học sinh (HS) khối lượng kiến thức ngày càng nhiều Do vậy, cần chú trọng rèn luyện phương pháp

tự học cho HS Tuy nhiên, trên thực tế việc rèn luyện kỹ năng tự học cho học sinh ở trường THCS chưa được chú trọng đúng mức, còn nhiều “khoảng trống” dẫn đến nhiều học sinh không biết cách tự học sao cho có hiệu quả

Đa số học sinh chưa có kỹ năng tự nghiên cứu, chưa có phương pháp tự học, tự tìm hiểu kiến thức Ý thức tự chuẩn bị bài mới trước khi đến lớp còn hạn chế, thường có thói quen ỷ lại, trông chờ vào sự truyền đạt một chiều từ phía giáo viên (GV)

Trong tiến trình bài giảng, giáo viên thường dành nhiều thời gian cho việc tổ chức các hoạt động hình thành kiến thức mới, chưa thật sự chú trọng khâu hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài mới cho tiết học sau Giáo viên thường giao nhiệm vụ một cách chung chung như: “Các em về nhà học bài, trả lời các câu hỏi trong SGK, đọc trước nội dung bài mới” gây khó khăn, lúng túng cho

Trang 2

HS Chính vì vậy, tôi đã chọn giải pháp: “Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài mới

để rèn kĩ năng tự học môn Sinh học 9 ở trường THCS ”

2 Vai trò, ý nghĩa của biện pháp.

Rèn cho HS có được phương pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học, biết linh hoạt ứng dụng những điều đã học vào những tình huống mới, biết tự lực phát hiện và giải quyết những vấn đề đặt ra thì sẽ tạo cho các em lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi con người, kết quả học tập nhân lên gấp bội

như ông cha ta thường nói “học một biết mười” Không chỉ vậy còn giúp các em

thích ứng, hòa nhập với cuộc sống, trở thành những công dân toàn cầu

II NỘI DUNG

Cách thức thực hiện biện pháp gồm các nội dung sau:

- Ngay trong tiết học đầu tiên, tôi dành một khoảng thời gian nhất định để giới thiệu cho HS hiểu cấu trúc và đặc điểm SGK môn Sinh học 9 Thông tin cho các em về sự cần thiết của việc học tập tích cực, đặc biệt là khâu chuẩn bị bài trước khi lên lớp Từ đó, HS có thể chú trọng hơn đến nhiệm vụ học tập của mình để mang lại hiệu quả cao

- Quy định mỗi HS có 2 quyển vở (một quyển để ghi chép trên lớp và trả lời các câu hỏi hay bài tập trong SGK sau mỗi tiết học; một quyển dùng riêng cho việc chuẩn bị bài mới, gọi là Sổ tay Sinh học)

1 Hướng dẫn học sinh chuẩn bị nội dung bài mới (giao nhiệm vụ học tập)

Đối với giải pháp này, người GV cần dành nhiều thời gian hơn để hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài mới, xem đây là một khâu quan trọng trong tiến trình bài dạy Chuẩn bị bài mới không có nghĩa là chuẩn bị hết nội dung bài học mà

có thể chuẩn bị một phần nội dung hay chỉ cần tìm những ví dụ liên hệ thực tế chẳng hạn, …GV cần có biện pháp hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài mới thông qua hệ thống câu hỏi, câu lệnh SGK hay dùng phiếu học tập

* Hệ thống câu hỏi hướng dẫn cần được chuẩn bị thật cụ thể Mỗi câu hỏi, bài tập phải định hướng rõ vấn đề cần nghiên cứu thông qua các câu lệnh rõ ràng như: tìm ý chính; lập sơ đồ; liệt kê; so sánh…

Giáo viên có thể gợi ý học sinh vấn đề cần giải quyết là gì? đã học rồi hay chưa học? thuộc nội dung nào? Trang nào? Bài nào? Tài liệu nào? Hoặc gợi ý

để các em tra cứu thông tin trên Internet để trả lời những vấn đề khó

* Sử dụng phiếu học tập định hướng học sinh chuẩn bị bài mới Giáo viên có thể phát trực tiếp cho học sinh hoặc gửi lên địa chỉ học tập trực tuyến của lớp (Zalo, Facebook, Mesagger…) Phiếu học tập đã thể hiện rõ ràng nội

Trang 3

dung hay sản phẩm HS cần đạt nên giáo viên sẽ nhẹ nhàng hơn trong việc hướng dẫn học sinh Câu hỏi, bài tập trong phiếu được sắp xếp theo logic tổ chức hoạt động học tập cho học sinh

2 Học sinh thực hiện nhiệm vụ tự học.

- Hoạt động cá nhân: Học sinh tự tìm kiếm thông tin trong SGK, tài liệu

tham khảo hoặc tra cứu trên mạng Internet…để thực hiện các hoạt động đã được giáo viên định hướng Kết quả làm việc được cụ thể bằng câu trả lời hoặc hình

vẽ, sơ đồ, bảng biểu sẽ được các em ghi lại vào Sổ tay sinh học Đó là tri thức và

kĩ năng mang tính cá nhân, chưa được kiểm chứng, có thể là thông tin chính xác hoặc chưa chính xác

Hoạt động nhóm: Nhóm thường giới hạn thành viên do GV phân công,

trong đó có tính đến tỉ lệ cân đối về sức học, giới tính…Khi thành lập xong, các nhóm tự lực thực hiện nhiệm vụ được giao: từ khâu phân công nhiệm vụ cho các thành viên; lập kế hoạch làm việc; thỏa thuận về quy tắc làm việc; tiến hành giải quyết nhiệm vụ; chuẩn bị báo cáo kết quả trước lớp; xác định nội dung, cách trình bày kết quả

* Lưu ý: Trong khi các em thực hiện nhiệm vụ cá nhân hay nhóm trước

khi học bài mới thì GV thường xuyên hỏi han, động viên, đôn đốc các em hoàn thành nhiệm vụ của mình

3 Tổ chức các hoạt động học tập cho HS ở trên lớp

Tùy vào năng lực của giáo viên cũng như khả năng nhận thức của HS từng lớp, GV linh hoạt lựa chọn hình thức tổ chức các hoạt động học tập cho phù hợp, hiệu quả

Giáo viên tổ chức, điều khiển hoạt động thảo luận cho học sinh Ở đây, giáo viên đóng vai trò là người tổ chức đồng thời là người trọng tài, cố vấn cho hoạt động học tập hợp tác của học sinh theo đúng mục tiêu Học sinh trao đổi kết quả hoạt động cá nhân với bạn bè, với tập thể thông qua các hoạt động cặp đôi hay nhóm nhỏ Sau đó GV sẽ chỉ định ngẫu nhiên người trình bày trong nhóm để đảm bảo tất cả thành viên trong nhóm đều phải có sự chuẩn bị

Giáo viên quy định thời gian cho mỗi phần trình bày để đảm bảo tiến độ tiết học Sau mỗi phần trình bày các học sinh nhóm khác có thể đặt câu hỏi đối với phần trình bày trên Sau cùng giáo viên sẽ nhận xét, góp ý và hoàn thiện lại nội dung bài học để học sinh học tập và rút kinh nghiệm Những kiến thức, kĩ năng của học sinh được giáo viên chính xác hóa Đây là tri thức khoa học mà học sinh cần lĩnh hội, qua đó học sinh đối chiếu, kiểm tra và điều chỉnh kết quả

tự học của bản thân

Trang 4

4 Đánh giá hiệu quả các hoạt động học tập của HS.

Đánh giá ý thức chuẩn bị bài mới của cá nhân HS: thời gian đầu nhận lớp, tôi phải kết hợp với đội ngũ cán bộ lớp, tổ trưởng hoặc trưởng nhóm kiểm tra nghiêm túc kết quả làm việc của từng HS thông qua kiểm tra sổ tay Sinh học

Đánh giá hoạt động của các nhóm ở trên lớp: GV phải đưa ra tiêu chí đánh giá rõ ràng, cụ thể, chi tiết trước khi các nhóm báo cáo đảm bảo tính công khai, công bằng, chính xác, minh bạch Kết hợp đánh giá của giáo viên và tự đánh giá của HS

Cuối cùng giáo viên sẽ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của từng

cá nhân, từng nhóm bằng điểm số và có thể thêm một bài kiểm tra viết ngắn dưới dạng trắc nghiệm Việc đánh giá HS không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động học của trò mà còn nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy

5 Minh chứng qua một vài tiết dạy cụ thể trong môn Sinh học 9.

5.1 Khi dạy tiết 9 – Nguyên phân

a) Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài mới

PHIẾU HƯỚNG DẪN HỌC

(Thời gian hoàn thành: 1 tuần)

sản phẩm

Cá nhân

- Yêu cầu HS nghiên cứu nội dung SGK bài 9 – Nguyên phân

- Xem video quá trình nguyên phân theo đường link https://www.youtube.com/watch?

v=59wmHUYDS50

- Hoàn thiện bảng 9.2: Vẽ hình và hoàn chỉnh thông tin về diễn biến cơ bản của NST ở các kì của Nguyên phân (Kì trung gian –> Kì đầu –> Kì giữa –> Kì sau –> Kì cuối)

- Hoàn thành vào

sổ tay Sinh học

Nhóm 1 Vẽ và chú thích sơ đồ quá trình nguyên phân trên

khổ A0

2 Đặt câu hỏi cho nhóm khác

- Sản phẩm được trưng bày tại lớp

- Báo cáo trên sơ đồ

Trang 5

trong thời gian 3 phút

- Trả lời câu hỏi của nhóm khác đặt ra (nếu có)

b) Tổ chức các hoạt động học tập cho HS ở trên lớp.

- Giờ dạy, GV tiến hành các hoạt động khác như bình thường Tới phần diễn biến của NST qua các kì Nguyên phân thì GV mời các nhóm treo sản phẩm của mình lên vị trí học tập của nhóm mình

- Bốc thăm ngẫu nhiên 2 nhóm lên trình bày

- Mời nhóm khác đặt câu hỏi cho 2 nhóm vừa trình bày Đại diện của nhóm trình bày sẽ giải đáp phần câu hỏi của nhóm bạn đặt ra Nếu không trả lời được thì

GV sẽ trợ giúp,

- Cuối cùng, GV chốt kiến thức, đặt câu hỏi (bài tập) củng cố, mở rộng: GV sử dụng các hình ảnh rời rạc, không có chú thích, yêu cầu HS lên sắp xếp lại theo trình tự đúng của các kì trong nguyên phân và chú thích cho từng hình ảnh hoặc đưa ra một số câu hỏi trắc nghiệm mở rộng kiến thức

5.2 Khi dạy tiết 15- ADN

a) Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài mới.

PHIẾU HƯỚNG DẪN HỌC

(Thời gian hoàn thành: 1 tuần)

sản phẩm

Cá nhân

- Nghiên cứu thông tin trong SGK và các tài liệu tham khảo, tìm hiểu về cấu tạo hóa học của phân tử ADN thông qua trả lời các câu hỏi sau:

1 ADN được cấu tạo từ những nguyên tố hóa học nào?

2 Phân tử ADN có khối lượng và kích thước ra sao?

3 ADN được cấu trúc theo nguyên tắc nào?

- Hoàn thành vào sổ tay Sinh học

Trang 6

1 Xem video về cấu trúc không gian của phân

tử ADN qua đường link: https://www.youtube.com/

watch?v=SaztJB6dQqU

2 Chế tạo mô hình cấu trúc không gian một đoạn phân tử ADN

(Các em tham khảo qua 2 đường link sau) https://www.youtube.com/watch?v=ICZRyffQrZo https://www.youtube.com/watch?

v=lnJ0zh9TnD0&t=6s

3 Đặt câu hỏi cho nhóm khác

- Sản phẩm được trưng bày tại lớp

- Báo cáo trên

mô hình trong thời gian (3 phút)

- Trả lời câu hỏi của nhóm khác đặt ra (nếu có)

b) Tổ chức các hoạt động học tập cho HS ở trên lớp.

- SGK hiện hành đang viết theo trình tự: Phần I Cấu tạo hóa học của phân tử ADN, phần II Cấu trúc không gian của ADN

- Khi tổ chức hoạt động học tập trên lớp thì tôi chia lớp thành 4 nhóm và đi ngược lại với SGK

* Hoạt động 1: Tìm hiểu cấu trúc không gian của ADN

- GV gọi các nhóm lên báo cáo sản phẩm trên mô hình (đã chuẩn bị sẵn) trong thời gian 3 phút

- Khai thác từ mô hình để thấy được cấu trúc không gian của phân tử ADN

* Hoạt động 2: Tìm hiểu cấu tạo hóa học của ADN

- Trên cơ sở HS đã được chuẩn bị trước ở nhà thể hiện ở Sổ tay sinh học Đây mới chỉ là thông tin mang tính chất cá nhân, chưa được kiểm chứng Các em trao đổi nhóm hoặc ghép đôi với nhau

- GV phát cho mỗi nhóm 1 tờ giấy A0 để các em trình bày tất cả những hiểu biết

về cấu tạo hóa học của phân tử ADN trong thời gian (5 phút)

- Các nhóm treo sản phẩm của nhóm tại vị trí của nhóm mình GV bốc thăm ngẫu nhiên một nhóm lên trình bày Đại diện nhóm khác nhận xét, bổ sung

- Từ cấu tạo hóa học của ADN, GV tổ chức cho HS làm rõ tính đặc thù và đa dạng của ADN

* Cuối cùng, GV chốt kiến thức, đặt câu hỏi (bài tập) củng cố, mở rộng

Trang 7

c) Đánh giá hiệu quả hoạt động.

- Kết hợp sự đánh giá của GV với HS để cho điểm từng nhóm

- Điểm của cá nhân HS là điểm của nhóm kết hợp với sự đánh giá của nhóm về

sự tham gia, đóng góp của từng cá nhân để tạo nên sản phẩm chung

III HIỆU QUẢ:

Sau quá trình rèn luyện kĩ năng tự học, học sinh đã dần dần hình thành thói quen chuẩn bị bài mới trước khi lên lớp Các tiết học trên lớp không chỉ là thầy đọc trò chép mà nó chuyển thành môi trường để học trò được thể hiện năng lực của bản thân, của nhóm Học sinh tự phát hiện ra vấn đề cần giải quyết, tự đặt ra các câu hỏi để nhóm khác trả lời Thời gian hình thành các đơn vị kiến thức mới được rút ngắn, thay vào đó là các hoạt động vận dụng, mở rộng kiến thức Chính vì thế mà tiết học trở nên hứng thú, sôi nổi hơn rất nhiều Từ đó góp phần nâng cao chất lượng công tác giảng dạy bộ môn

IV KẾT LUẬN

1 Ý nghĩa và hướng phát triển của biện pháp.

Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài mới là công việc mà người GV vẫn thường làm Nhưng làm như thế nào để phát huy tối đa hiệu quả của biện pháp lại là một vấn đề khác Suốt mấy tháng nghỉ phòng dịch Covid 19, tôi đã giao nhiệm vụ học tập trực tuyến cho HS và thấy rằng các em có thể làm tốt hơn những điều mà chúng ta vẫn nghĩ Năm nay, tôi tiếp tục phát triển ý tưởng của mình trên cơ sở dạy học trực tiếp kết hợp với trực tuyến Biện pháp này đã được

áp dụng và thể hiện tính khả thi cao Nó có thể áp dụng ở hầu hết các môn học, góp phần hình thành và phát triển năng lực tự học cho HS

2 Kiến nghị, đề xuất.

2.1 Với nhà trường:

Tăng cường tổ chức các hoạt động giao lưu chuyên môn giữa các nhà trường để tạo điều kiện cho GV được học hỏi đồng nghiệp, hoàn thiện bản thân

Chú trọng khuyến khích, động viên đối với những cá nhân tích cực, có kết quả cao trong hoạt động đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng dạy học

Tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho học sinh để các em có nhiều điều kiện hơn trong việc liên hệ, tìm tòi, vận dụng kiến thức trong thực tiễn

2.2 Với phòng giáo dục:

Đầu tư xây dựng các phòng học chức năng với không gian rộng rãi hơn,

có đầy đủ đồ dùng, thiết bị dạy học

Trang 8

Tăng cường công tác chỉ đạo về đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, nâng cao hiệu quả giảng dạy Nếu có điều kiện có thể tổ chức mời các chuyên gia trong dự án dạy học tích cực về tập huấn, bồi dưỡng thêm cho GV các phương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại, mang lại hiệu quả cao

Tham mưu, đề xuất với cấp trên để tạo ra cơ chế khuyến khích HS yêu thích và đam mê với môn học hơn (ví dụ: Khi đạt giải trong các kì thi HSG cấp Thị xã hay cấp tỉnh thì được cộng điểm thi vào THPT)

XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN ĐƠN VỊ

Ngày 26 tháng 10 năm 2020

Người viết báo cáo

Trang 11