(SKKN HAY NHẤT) sử dụng tài liệu văn học giúp học sinh hứng thú học tập lịch sử việt nam lớp 8, 9001

Lí do chọn đề tài Trong nhà trường phổ thông, bộ môn lịch sử là một trong những bộ môn có tầmquan trọng và có tính giáo dục rất lớn, nó cung cấp cho học sinh một bức tranh sinh động về l

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

"SỬ DỤNG TÀI LIỆU VĂN HỌC GIÚP HỌC SINH HỨNG THÚ

HỌC TẬP LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 8, 9"

Phần một ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Đặc điểm bộ môn

Dạy học lịch sử ở trường phổ thông là một quá trình giáo viên cung cấp cho học sinh

những kiến thức cơ bản của sử dân tộc nói riêng và lịch sử nhân loại nói chung, nhằm

phục vụ cho việc giáo dục học sinh phát triển toàn diện Lịch sử vốn tồn tại khách quan

và đã diễn ra trong quá khứ, cho nên muốn học sinh tiếp thu được vấn đề đòi hỏi giáo

viên phải lựa chọn các phương pháp dạy học khác nhau sao cho đạt kết quả cao

Với phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, học sinh chủ động lĩnh hội tri thức,

càng đòi hỏi người thầy giáo phải khai thác triệt để các phương pháp dạy học tích cực để

thu hút sự chú ý của học sinh Đồng thời lôi cuốn sự ham mê đối với học sinh học môn

lịch sử trong tình hình hiện nay

Đặc thù của bộ môn Lịch sử là: dài, nhiều sự kiện với những mốc Lịch sử khác nhau nên

khó ghi nhớ

2 Lí do chọn đề tài

Trong nhà trường phổ thông, bộ môn lịch sử là một trong những bộ môn có tầmquan trọng và có tính giáo dục rất lớn, nó cung cấp cho học sinh một bức tranh sinh động

về lịch sử loài người và lịch sử dân tộc

Từ đặc điểm bộ môn và yêu cầu thực tế, đòi hỏi chúng ta phải đổi mới phươngpháp dạy học lịch sử nhằm giúp học sinh hứng thú học tập, phát huy tính tích cực của học

sinh, giúp học sinh tư duy và nắm được nội dung kiến thức trọng tâm

Vì vậy người giáo viên phải sử dụng đến kiến thức các môn học khác như: Địa,công dân, văn học,… những bộ môn đó làm cho giờ học lịch sử sống động hơn, hấp dẫn

học sinh hơn Trong đó, nếu giáo viên biết vận dụng một số câu trích dẫn, câu văn, câu

thơ, đoạn trích để miêu tả tường thuật một sự kiện, một cuộc đời hoạt động của nhân vật,

một cuộc cách mạng…sẽ làm phong phú tri thức học sinh, giúp học sinh yêu thích, hứng

thú say mê học tập môn lịch sử và sẽ làm bớt đi sự khô khan của giờ học môn lịch sử Để

góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng, tôi

xin trình bày một số vấn đề về việc: “Sử dụng tài liệu văn học giúp học sinh hứng thú

học tập lịch sử Việt Nam lớp 8, 9” Với việc nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn sẽ

góp phần giúp giáo viên có một giờ dạy học có hiệu quả tốt hơn, học sinh tự giác, chủ

động lĩnh hội kiến thức và ngày càng yêu thích học môn lịch sử

3 Phạm vi và giới hạn nghiên cứu:

Đề tài nghiên cứu giảng dạy và học tập với nội dung “Gây hứng thú học tập lịch sửbằng tài liệu văn học” Đối tượng nghiên cứu mà tôi áp dụng cho đề tài này là: Học sinh

lớp 8A, 8B, 9A và 9B của trường THCS Ba Vinh

Đề tài được thực hiện trong năm học 2012- 2013 và các năm tiếp theo tại trường THCS

Ba Vinh và có thể nhân rộng ra các đơn vị bạn

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp sưu tầm sử liệu

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Cơ sở lí luận

Bác Hồ kính yêu dạy “Dân ta phải biết sử ta

Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”

Tại kỳ họp của Quốc hội khoá X năm 2000, Quốc hội X đã thông qua Nghị quyết số

40/2000/QH10 về vấn đề đổi mới chương trình giáo dục phổ thông Tiếp đó ngày

11/6/2001 Thủ tướng Chính phủ ra Chỉ thị số 14/2001/CT-TTg về đổi mới giáo dục phổ

thông Trong đó nhấn mạnh mục tiêu của chương trình đổi mới giáo dục phổ thông là

nhằm thay đổi cách dạy và học theo hướng tích cực hoá hoạt động của học sinh Một

trong những phương pháp để tích cực hoá hoạt động dạy và học đó là việc dạy học liên

môn

Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng của dạy học ở trườngphổ thông nói chung, môn lịch sử nói riêng Nó góp phần bổ sung lượng kiến thức các

môn học khác cho bài học, giúp học sinh hứng thú say mê học tập, góp phần nâng cao

hiệu quả bài học, đồng thời từ đó học sinh hướng đến và làm theo những điều tốt đẹp vì

con người

Mặt khác, bộ môn lịch sử cung cấp cho học sinh những tri thức ở nhiều lĩnh vực

của đời sống xã hội trong quá trình phát triển của lịch sử dân tộc và thế giới (cả tri thức

về khoa học xã hội và khoa học tự nhiên) Do đó việc dạy học liên môn là dùng các kiến

thức ở các bộ môn khác bổ sung, hỗ trợ làm sáng rõ hơn kiến thức mà học sinh đang

được học trong môn học, cụ thể ở đây là bộ môn lịch sử và việc sử dụng tài liệu văn học

trong dạy học lịch sử Từ cơ sở đó tôi mạnh dạn xin trình bày những kinh nghiệm về sử

dụng tài liệu văn học trong giờ học lịch sử

1.2 Cơ sở thực tiễn

“Lịch sử là những gì đã diễn ra trong quá khứ; lịch sử loài người mà chúng ta học là

toàn bộ những hoạt động của con người từ khi xuất hiện đến nay”

(SGK Lịch sử 6 – trang 3 – NXB Giáo dục năm 2002)

Như vậy, qua khái niệm trên chúng ta đều thấy rằng: Việc học lịch sử có nét đặc

trưng riêng, có cái khó riêng Đó là người học không thể tri giác trực tiếp; không thể “sờ”

hay làm thí nghiệm trong phòng thí nghiệm mà buộc phải tư duy, phải trừu tượng hoá,

khái quát hoá để dựng lại những gì đã diễn ra trong quá khứ, thông qua các sự kiện, niên

đại, nhân vật Để làm được điều đó ngoài việc sử dụng các nguồn tư liệu sử học (hiện

vật, văn tự cổ ) thì việc sử dụng các tác phẩm văn học có tác dụng rất lớn trong việc

“dựng lại” lịch sử.

Bên cạnh đó, việc dạy và học lịch sử ở nhiều trường phổ thông hiện nay đang gặp

nhiều khó khăn Đó là tình trạng đại bộ phận học sinh đang dần “xa lánh” môn lịch sử,

không còn hứng thú với việc học tập môn lịch sử Đây là thực trạng đáng buồn, bởi vì sử

học ở trường phổ thông có vai trò rất quan trọng trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm

và hình thành nhân cách của học sinh

Trong quá trình giảng dạy môn lịch sử, ở các bài học nội dung truyền đạt cho họcsinh chỉ là những kênh chữ, một vài bài có cung cấp thêm hình ảnh, trong các tiết dạy lịch

sử đa số giáo viên chỉ chú ý bám sát nội dung kiến thức trong sách giáo khoa mà chưa

chú ý sử dụng những hình thức khác để bổ trợ làm cho tiết học thêm sinh động Ví dụ

như: cung cấp thêm những hình ảnh ngoài sách giáo khoa hoặc những mẫu chuyện kể về

những con người đã góp phần xây dựng đất nước để có được những thành tựu của hôm

nay mà trong sách giáo khoa không đề cập đến một cách đầy đủ

Qua tiết dạy lịch sử tại đơn vị, không những không đem lại hứng thú cho học sinh, mà

tiết học trở nên khô khan, đôi lúc học sinh lại có những suy nghĩ lệch lạc về những nhân

vật lịch sử hoặc những sự kiện lịch sử quan trọng

Tìm hiểu nguyên nhân của hiện tượng trên, theo tôi có nhiều nguyên nhân Trong đó

nguyên nhân quan trọng dẫn tới hiện tượng trên đó là: Giáo viên dạy sử còn để giờ dạy sử

quá khô khan, nặng nề nên thiếu sự thu hút đối với học sinh Do đó, để khắc phục hiện

tượng này, theo tôi ngoài việc đổi mới phương pháp, tăng cường sử dụng đồ dùng trực

quan thì chúng ta cần sử dụng nhiều hơn nữa nguồn tài liệu văn học trong giờ học lịch

sử để làm bài giảng thêm sinh động, hấp dẫn hơn

Chương II

THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

2.1 Những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện đề tài

2.1.1 Thuận lợi

Thứ nhất: Bản thân là một giáo viên có nhiều năm tham gia giảng dạy môn Lịch sử 8, 9

nên nắm bắt rất rõ đặc điểm của bộ môn, mục đích, yêu cầu của chương trình và nắm bắt

rất rõ những khó khăn mà các em gặp phải khi lĩnh hội kiến thức lịch sử

Thứ hai: Từ năm học 2011-2012 trường tôi có hai giáo viên giảng dạy bộ môn Lịch sử

với trình độ chuẩn trở lên, đó là điều kiện để chúng tôi thường xuyên thực hiện các

chuyên đề, dự giờ, thao giảng và rút kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng bộ môn

Thứ ba: Ngày nay với sự bùng nổ của các phương tiện thông tin truyền thông đã giúp các

em tiếp cận Lịch sử với nhiều nguồn khác nhau để lĩnh hội kiến thức Lịch sử một cách

đầy đủ nhất Bên cạnh đó các em nhìn nhận bộ môn Lịch sử cũng theo chiều hướng tích

cực hơn

Thứ tư: Học sinh Trường trung học cơ sở Ba Vinh đa số các em đều ngoan, được trang bị

đầy đủ sách giáo khoa, và có thư viện với các đầu sách để các em tham khảo

Thứ năm: Bản thân có sức khoẻ tốt, có thời gian công tác giảng dạy; được Ban giám hiệu,

tổ chuyên môn cùng đồng nghiệp trong đơn vị giúp đỡ, tạo điều kiện để hoàn thành tốt

nhiệm vụ

2.1.2 Khó khăn

Thứ nhất: Học sinh Trường trung học cơ sở Ba Vinh có đến 99 % là con em đồng bào các

dân tộc thiểu số, đời sống vật chất khó khăn, trình độ không đồng đều nên chất lượng bộ

Thứ tư: Phương pháp nghiên cứu, trình bày, phân tích còn hạn chế

Thứ năm: Nguồn tài liệu tham khảo còn hiếm, khó sưu tầm (đặc biệt nguồn văn học

dân gian).

2.2 Thực trạng vấn đề

2.2.1 Đối với giáo viên

Là giáo viên đã công tác được gần 12 năm trong ngành, trong quá trình được tham gia tập

huấn, dự giờ đồng nghiệp và hơn hết là có nhiều năm trực tiếp giảng dạy bộ môn lịch sử

tôi thấy nhiều giáo viên vẫn xem nhẹ bộ môn của mình, tâm lí môn lịch sử là môn phụ, đã

làm cho không ít giáo viên có suy nghĩ “dạy cho xong”, hoặc là chỉ truyền tải những gì

trong sách giáo khoa yêu cầu, mà không chú ý đến việc đầu tư chiều sâu cho bài giảng,

mặt khác chương trình lịch sử lớp 8, 9 vẫn còn dài, nặng về kiến thức, làm cho học sinh

khó khăn trong việc lĩnh hội kiến thức

Bên cạnh đó, quá trình đào tạo chính quy chuyên ngành lịch sử chỉ có ở bậc đại học còn ở

bậc cao đẳng thì đào tạo môn kép như: Sử - Giáo dục công dân, Sử - Địa, Văn - Sử… đã

làm cho chất lượng đội ngũ giáo viên chưa cao

2.2.2 Đối với học sinh

Tâm lí học sinh vẫn xem nhẹ bộ môn Lịch sử, coi môn Lịch sử là môn phụ, các em chưa

thực sự tập trung tìm hiểu sâu bài học mà chỉ dừng lại ở mức độ học thuộc những gì thầy

cô cho ghi, mặt khác bộ môn Lịch sử vốn khô khan, dễ nhàm chán, nhiều giáo viên chưa

có phương pháp phù hợp, nên các em không ưa thích, không hứng thú học tập

Đầu năm học 2013-2014 để phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài tôi có làm một bài tập

trắc nghiệm để tìm hiểu động cơ và thái độ học tập của 113 học sinh lớp 8, 9 trường

THCS Ba Vinh như sau:

Hãy chọn phương án mà em cho là phù hợp với bản thân em?

1 Lịch sử chỉ là môn học phụ

2 Môn lịch sử rất khô khan và dài dòng

3 Học lịch sử rất thú vị vì nó giúp em tìm hiểu được

lịch sử loài người và lịch sử dân tộc

4 Học lịch sử chỉ cần học những gì thầy cô cho ghi là

được, không cần phải tìm tòi thêmKết qủa thu được như sau:

Câu 1: 82 học sinh trả lời đúng, 31 học sinh trả lời sai

Câu 2: 75 học sinh trả lời đúng, 38 học sinh trả lời sai

Câu 3: 50 học sinh trả lời đúng, 63 học sinh trả lời sai

Câu 4: 72 học sinh trả lời đúng, 41 học sinh trả lời sai

Qua kết quả thu được từ bài tập trắc nghiệm chúng ta có thể kết luận: Đa số học sinh vẫn

coi Lịch sử là môn phụ, khô khan, dài dòng và chỉ cần học những gì mà thầy cô cho ghi

là được

Trong những năm gần đây kết quả các kì thi đại học, cao đẳng cho thấy đa số học sinh

không nắm được những kiến thức của Lịch sử dân tộc, tỉ lệ điểm môn lịch sử đạt trên

điểm trung bình rất thấp, điều đó làm cho chúng ta không khỏi băn khoăn và càng thấy sự

cấp bách của việc thay đổi phương pháp dạy học Từ những thực trạng trên và nhiều năm

giảng dạy bộ môn lịch sử 8, 9 tôi muốn chia sẻ với đồng nghiệp những kinh nghiệm “Sử

dụng tài liệu văn học giúp học sinh hứng thú học tập lịch sử Việt Nam lớp 8, 9” và

mong muốn làm sao cho các em đừng lãng quên lịch sử

Chương III

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ “SỬ DỤNG TÀI LIỆU VĂN HỌC GIÚP HỌC SINH

HỨNG THÚ HỌC TẬP LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 8, 9”

Văn học và sử học có mối quan hệ mật thiết với nhau, trước đây người ta cho rằng “Văn,

Sử, Triết bất phân” bởi lúc đó Văn học, Sử học, Triết học chưa trở thành những môn

khoa học độc lập, còn ngày nay chúng đã trở thành các môn khoa học độc lập, nhưng

giữa chúng vẫn có mối quan hệ mật thiết với nhau Do đó, Văn học bổ trợ cho Sử học,

ngược lại Sử học bổ trợ cho Văn học, vì vậy nếu chúng ta biết vận dụng yếu tố Văn học

trong dạy học Lịch sử thì hiệu quả dạy học Lịch sử sẽ được nâng lên

3.1 Tài liệu tham khảo trong dạy học lịch sử

Theo tiến sĩ N.G Đairi trong cuốn “Chuẩn bị bài học lịch sử như thế nào” (NXB

Giáo dục Hà Nội 1973 – trang 35) Thì bài giảng lịch sử trên lớp nên thực hiện theo sơ đồ sau:

2 3

Trong đó, con số 1 chỉ phần tài liệu tham khảo không có trong SGK, giáo viên đưa vào

bài giảng nhằm nâng cao tính khoa học, sự trong sáng vừa sức, sự hấp dẫn lôi cuốn của

giờ học lịch sử

Ngoài SGK, tài liệu tham khảo có vị trí, ý nghĩa quan trọng trong việc làm phongphú kiến thức lịch sử đang học, hiểu sâu hơn quá khứ, tạo bài giảng hấp dẫn, sinh động

có sức lôi cuốn học sinh

Phân loại tài liệu tham khảo, theo tài liệu BDTX chu kì III, nó có các loại như sau:

- Tài liệu lịch sử gốc: Gồm các văn kiện, tài liệu có liên quan trực tiếp đến sự kiện,

ra đời vào thời điểm xảy ra sự kiện như các hiệp ước, điều ước, tuyên ngôn Ví dụ:

Hiệp ước Hác Măng (1883); tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước VNDCCH (2/9/1945)

- Tài liệu, văn kiện của Đảng, Nhà nước, phong trào công nhân và cộng sản Quốctế

- Các tài liệu văn học (văn học dân gian, văn học bác học, văn học hiện đại )

- Tài liệu lịch sử rút ra từ các công trình nghiên cứu sử học, dân tộc học

Như vậy, trong giờ dạy học việc sử dụng tài liệu tham khảo giúp học sinh có thêm

cơ sở để nắm vững, hiểu bản chất sự kiện lịch sử, hình thành khái niệm, hiểu rõ quy luật,

bài học của lịch sử, nó giúp các em khắc phục việc “hiện đại hoá” lịch sủ hoặc “hư cấu”

sai sự thực lịch sử

3.2 Sử dụng tài liệu văn học trong dạy học Lịch sử

3.2.1 Vai trò, ý nghĩa của tài liệu văn học

Tài liệu văn học trong quá trình dạy học lịch sử ở trường phổ thông có vai trò tolớn

Trước hết, các tác phẩm văn học với những hình tượng cụ thể có tác động mạnh mẽđến tư tưởng, tình cảm của học sinh, nó giúp học sinh tiếp nhận kiến thức, khắc sâu kiến

thức một cách dễ dàng hơn

Ví dụ: Khi dạy bài 20 (lịch sử 6) – “Từ sau Trưng Vương đến trước Lí Nam Đế”

ở mục 4 Cuộc khởi n ghĩa Bà Triệu (năm 248) để khắc sâu hình ảnh oai phong của Bà

Triệu khi xung trận giáo viên nên sử dụng 2 câu thơ sau:

Hoành qua đương hổ dị (Vung giáo chống hổ dể)

Đối diện bà vương nan (Giáp mặt vua Bà Khó)

Thứ hai, các tác phẩm văn học góp phần làm cho bài giảng thêm sinh động, hấpdẫn nâng cao, hứng thú của học sinh.

3.2.2 Các loại tài liệu văn học và cách sử dụng

Trong việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông tuỳ vào từng khoá trình, nội dungtừng bài, từng phần mà giáo viên có thể đưa vào bài giảng các loại tài liệu văn học khác

nhau như: Văn học dân gian; tác phẩm văn học ra đời vào thời kì xảy ra sự kiện lịch sử;

Tiểu thuyết lịch sử; Hồi kí cách mạng Mỗi loại lại có ý nghĩa khoa học riêng, dó đó khi

sử dụng phải phù hợp với yêu cầu bài giảng; với từng sự kiện, nhân vật lịch sử mà giáo

viên lựa chọn đưa vào

a Văn học dân gian

Văn học dân gian ra đời từ rất sớm và rất phong phú với nhiều thể loại khác nhaunhư thần thoại, truyền thuyết, truyện cổ tích, ca dao, dân ca Đây là những tài liệu có

giá trị, nó phản ánh nội dung nhiều sự kiện quan trọng trong lịch sử dân tộc

Ví dụ như: khi dạy bài 15 “Nước Âu Lạc” Khi giảng dạy về việc xây dựng thành

Cổ Loa và cuộc kháng chiến chống quân xâm lượcTriệu, giáo viên có thể đưa vào đó một

số câu chuyện cổ tích về Nỏ Thần, về xây Thành Cổ Loa Nhưng quan trọng hơn là qua

những câu chuyện đó giáo viên phải giúp học sinh thấy được bước tiến lớn của quân dân

Âu Lạc về kĩ thuật xây dựng cũng như kĩ thuật chế tác vũ khí

Các loại hình văn học dân gian còn góp phần minh hoạ, làm rõ sự kiện, nhân vậtlịch sử Do đó, giáo viên nên đưa vào để học sinh hiểu rõ hơn về sự kiện, nhân vật lịch sử

đó

Không những vậy, tài liệu văn học dân gian còn làm cho bài học sinh động, tạođược không khí gần gũi với bối cảnh lịch sử đang học Nó phản ánh những hiểu biết về

các sự kiện lịch sử đang học, giúp học sinh hiểu được vấn đề cụ thể rõ ràng hơn

Ngoài ra, việc sử dụng tài liệu văn học dân gian còn giúp học sinh biết được, hiểu được

về chí khí con người, về địa danh của một nhân vật lịch sử nào đó

Ví như khi nói về Lí Công Uẩn giáo viên có thể dùng 4 câu thơ sau:

“Màn có trời cao, chiếu đất liền

Đêm trăng thanh thả giấc thần tiên

Suốt đêm nào dám vung chân duỗi

Chỉ sợ sơn hà xã tắc nghiêng.”

Bên cạnh những tác dụng trên, việc sử dụng tài liệu văn học dân gian sẽ giúp choviệc giáo dục tư tưởng, đạo đức nói chung và giáo dục truyền thống dân tộc nói riêng có

kết quả hơn Chẳng hạn như: để giáo dục truyền thống đấu tranh bất khuất của dân tộc,

giáo viên có thể sử dụng trong bài giảng những tác phẩm như: Hịch Tướng Sĩ; bài thơ

Thần của Lí Thường Kiệt; Hoặc để giáo dục lòng biết ơn các vua Hùng, giáo viên sử

dụng hai câu nói của Bác Hồ: “Các vua Hùng đã có công dựng nước

Bác cháu ta phải cùng nhau giữ nước.”

b Các tác phẩm văn học ra đời vào thời kì diễn ra các sự kiện lịch sử

Đối với các tác phẩm văn học này, nó có ý nghĩa rất lớn đối với khi khui lạihình ảnh quá khứ Nó làm quá khứ của sự kiện lịch sử trở lên sống động hơn, chân

thật hơn Sự kiện trở nên có sức sống hơn và thu hút học sinh hơn khi theo dõi bài

giảng

Trong quá trình lịch sử từ đầu thế kỉ XX, khi nói về sự biến đổi của xã hội ViệtNam, cũng như thân phận của người nông dân trong xã hội thuộc Pháp Giáo viên có thể

sử dụng nhiều tác phẩm văn học có giá trị như: “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố; “Bước đường

cùng” của Nguyễn Công Hoan; “Lão Hạc” của Nam Cao để khắc sâu hình ảnh thân

phận người nông dân trong lòng xã hội cũ

Như vậy có thể nói rằng các tác phẩm văn học, xuất hiện cùng thời kì diễn ra các sự kiện

lịch sử, đã giúp học sinh thấy được “bức tranh” sống động của lịch sử, làm cho các em

nhận thức được sự kiện đómột cách toàn diện hơn

c Tiểu thuyết lịch sử

Tiểu thuyết lịch sử có vai trò không nhỏ đối với việc dạy học lịch sử, vì các tiểuthuyết này có chủ đề gần với những sự kiện trong khoá trình lịch sử, giúp học sinh khôi

phục lại bối cảnh lịch sử, hình ảnh các sự kiện nhân vật của quá khứ Ví như: Tiểu thuyết

“Đêm hội long trì”; tác phẩm “Hoàng Lê Nhất Thống Chí” tuy nhiên khi dạy giáo

viên cần lựa chọn, sáng lọc loại bỏ những tiểu thuyết bịa đặt, ảnh hưởng xấu đến nhận

thức lịch sử của học sinh

3.3 Phương pháp sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử

Theo Trịnh Tùng, trong cuốn Phương pháp dạy học lịch sử (trang 164 NXB Giáo

Dục 1999) để sử dụng tài liệu văn học trong giờ dạy lịch sử, có thể tiến hành theo cách

sau:

Thứ nhất: Đưa vào bài giảng một đoạn thơ, đoạn văn ngắn nhằm minh hoạ những

sự kiện đang học làm cho nội dung bài học được phong phú và giờ học thêm sinh động

Thứ hai: Dùng một đoạn trích để cụ thể hoá sự kiện, nêu ra kết luận khái quát giúphọc sinh hiểu sâu sắc hơn một thời kì, một sự kiện lịch sử.

Thứ ba: Tài liệu văn học được sử dụng để tổ chức những buổi ngoại khoá (Dạ hội

lịch sử).

Tuỳ vào nội dung bài học, tiết dạy và năng lực của mỗi giáo viên mà chúng ta cóthể sử dụng một trong những cách trên sao cho phù hợp

3.4 Một số yêu cầu khi sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử

Sử dụng tài liệu văn học trong giờ học sử giúp giờ học trở nên sinh động, hấp dẫnlôi cuốn học sinh, giúp học sinh có cái nhìn đa chiều đối với một sự kiện, một nhân vật,

một hiện tượng lịch sử Dễ dàng đưa kiến thức sử đến với học sinh Tuy vậy, theo tôi việc

sử dụng tài liệu văn học trong giờ học sử phải đảm bảo các yêu cầu sau:

Thứ nhất: Tài liệu văn học đó phải đảm bảo cả giá trị giáo dưỡng, giáo dục và giátrị văn học

Thứ hai: Tài liệu ấy phải là một bức tranh sinh động về những sự kiện, nhân vậtlịch sử đang học phải phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh

Thứ ba: Đối với giáo viên:

- Trước khi sử dụng, cần có sự lựa chọn kĩ càng, phải loại bỏ những yếu tố khôngphù hợp Đặc biệt đối với tài liệu văn học dân gian như thần thoại, cổ tích, ca dao, dân

ca giáo viên cần loại bỏ những yếu tố thần bí hoang đường giữ lại những điểm cơ bản,

khoa học phục vụ bài giảng

- Khi sử dụng giáo viên chỉ đưa vào những nội dung phù hợp, tránh việc lạmdụng đưa vào quá nhiều, làm loãng nội dung bài học lịch sử, biến giờ học sử thành giờ

giới thiệu các tác phẩm văn học, ảnh hưởng tới sự tập trung nhận thức của học sinh

vào những vấn đề đang học Đồng thời, giáo viên cần sử dụng ngữ điệu phù hợp với

tài liệu văn học, với nội dung sự kiện lịch sử cần minh hoạ phải đưa vào bài giảng một

cách hợp lí, lôgíc làm được điều đó thì tính thuyết phục, hấp dẫn sẽ tăng lên rất

nhiều

Nói tóm lại, việc sử dụng tài liệu văn học trong giờ học sử là một trong những cáchthức để giáo viên đưa tài liệu tham khảo vào trong giờ dạy sử Thực hiện theo sơ đồ dạy

học của Đairi, qua đó hoàn thành mục tiêu bài học, kế hoạch dạy học và nâng cao chất

lượng bộ môn trong trường phổ thông

3.5 Minh họa cách “Sử dụng tài liệu văn học giúp học sinh hứng thú học tập lịch sử

Việt Nam lớp 8, 9”

3.5.1 Minh họa cách sử dụng tài liệu văn học trong dạy học trong một số bài ở

chương trình lịch sử Việt Nam lớp 9

Bài 14: Việt Nam sau chiến tranh Thế giới thứ nhất

Ở mục I Chương trình khai thác lần thứ hai của thực dân Pháp

Khi giảng đến phần Thực dân Pháp tăng cường đầu tư vào nông nghiệp và khai mỏ giáo

viên có thể minh họa bằng câu thơ:

“Em đi ra Hòn Gai cuốc mỏ

Anh đi vào đất đỏ làm phu

Đổi thân được mấy đồng xu

Thịt xương vùi gốc cao su mấy tầng”

Hoặc: “Cao su đi dễ khó về

Khi đi trai tráng, khi về bủng beo”

Hay: “Cao su đi dễ khó về

Khi đi mất vợ, khi về mất con”

Hoặc: "Chúng bóc lột dân ta đến xương tủy, khiến cho dân ta nghèo nàn, thiếu thốn,

nước ta xơ xác, tiêu điều, chúng cướp không ruộng đất, hầm mỏ, nguyên liệu

Chúng giữ độc quyền in giấy bạc, xuất cảng và nhập cảng

Chúng đặt ra hàng trăm thứ thuế vô lí, làm cho dân ta nhất là dân cày và dân buôn trở nên

bần cùng

Chúng không cho các nhà tư sản ngóc đầu lên, chúng bóc lột công nhân vô cùng tàn

nhẫn…”

(Trích: "Tuyên ngôn độc lập")

Các câu thơ này và đoạn trích trong "Tuyên ngôn độc lập" giúp cho học sinh hiểu được

chính sách bóc lột của thực dân Pháp đối với nhân dân ta và giáo dục lòng căm thù giặc

cho học sinh, có thái độ thương yêu những người lao động chân chính

Ở mục II Các chính sách chính trị, văn hóa, giáo dục

Khi giảng giáo viên có thể trích dẫn: “Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trường học, chúng

thẳng tay chém giết những người yêu nước, thương nòi của ta, chúng tắm những cuộc

khởi nghĩa của ta trong những bể máu Chúng ràng buộc dư luận, thi hành chính sách ngu

dân Chúng dùng thuốc phiện, rượu cồn để làm cho nòi giống ta suy nhược…”

( Trích: " Tuyên ngôn độc lập")

Đây là dẫn chứng: chứng tỏ chính sách bóc lột thâm độc của thực dân Pháp đối với nhân

dân ta bác bỏ luận điệu “Khai phá văn minh” của mẫu quốc, qua đó giáo dục lòng yêu

nước, lòng căm thù giặc cho học sinh

Bài 16: Những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài trong những năm

1919-1925

Ở mục I Nguyễn Ái Quốc ở Pháp (1917- 1923)

Khi giảng giáo viên có thể trích dẫn Bản yêu sách của nhân dân An Nam gồm 8 điểm:1

Tổng ân xá những người bản xứ bị tù chính trị

2 Cải cách nền pháp lí Đông Dương bằng cách để người bản xứ cũng được quyền

hưởng những bảo đảm pháp lí như người châu âu Xóa bỏ hoàn toàn những tòa án đặc

biệt dùng làm công cụ để khủng bố và áp bức bộ phận trung thực nhất trong nhân dân An

Nam

3 Tự do báo chí và tự do ngôn luận

4 Tự do lập hội và hội họp

5 Tự do cư trú ở nước ngoài và tự do xuất dương

6 Tự do học tập, thành lập các trường kĩ thuật tại tất cả các tỉnh cho người bản xứ

7 Thay chế độ ra các sắc lệnh bằng chế độ ra các đạo luật

8 Có đại biểu thường trực của người bản xứ do người bản xứ bầu ra tại Nghị viện Pháp

để giúp cho Nghị viện biết được nguyện vọng của người bản xứ

( Trích: "Bản yêu sách của nhân dân An Nam")

Hoặc: Khi đọc luận cương của Lê-nin:

“…Luận cương đến Bác Hồ và Người đã khóc

Lệ Bác Hồ rơi trên chữ Lê Nin

Bốn bức tường im nghe Bác lật từng trang sách gấp

Tưởng bên ngoài đất nước đợi mong tin

Bác reo lên một mình như nói cùng đất nước

“Cơm áo là đây, hạnh phúc đây rồi”

Hình của Đảng lồng trong hình của nước

Phút khóc đầu tiên là phút Bác Hồ cười…”

Mục II Nguyễn Ái Quốc ở Liên Xô (1923-1924)

“Tuyết Mát -cơ -va sáng ấy lạnh trăm lần

Trông tuyết trắng như đọng nghìn nước mắt

Lê Nin mất rồi nhưng Bác chẳng dừng chân

Luận cương của Lê Nin theo người về quê Việt

Biên giới còn xa nhưng Bác đã đến rồi

Kìa bóng Bác đang hôn lên hòn đá

Lắng nghe trong màu hồng hình đất nước phôi thai”

(Trích: "Người đi tìm hình của nước" của Chế Lan Viên)

Hoặc: “Tháng giêng, Mạc Tư Khoa tuyết trắng

Một người đi quên rét buốt xương

Anh tìm ai? Lê-nin vĩ đại

Tinh hoa trên đất chất kim cương”

(Trích: "Theo chân Bác" của Tố Hữu)

Trên đây là dẫn chứng nhằm cung cấp thêm tư liệu cho học sinh về “Bản yêu sách của

nhân dân An Nam” của Nguyễn Ái Quốc gửi đến hội nghị Véc-xai, qua các dẫn chứng

này, chúng ta còn giúp học sinh dễ nhớ được các mốc lịch sử và giáo dục cho học sinh

tình cảm của mình dành cho Bác Hồ

Bài 17: Cách mạng Việt Nam trước khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời

Mục III Việt nam quốc dân đảng và cuộc khởi nghĩa Yên Bái (1930)

Khi nói về chủ nghĩa “Tam dân” của Tôn Trung Sơn giáo viên có thể trích dẫn câu: “Độc

Lập - Tự Do - Hạnh Phúc” trong quốc hiệu của nước ta và liên hệ cách mạng Trung Quốc

với cách mạng Việt Nam

Dân tộc: Độc lập

Dân quyền: Tự do

Dân sinh: Hạnh phúc

Bài 19: Phong trào cách mạng trong những năm1930 -1935

Nhằm khắc sâu địa danh cách mạng trong thời kì này giáo viên đọc đoạn thơ trong bài

"Thơ cách mạng”: