Ngành giáo dục và đào tạo đã có chỉ thị về việc tăng cường công tác giáodục bảo vệ môi trường, trong đó nhiệm vụ trọng tâm là trang bị cho học sinhkiến thức, kĩ năng về môi trường và bảo
Trang 1MỤC LỤC
Trang
A Đặt vấn đề ………2
1 Lí do chọn đề tài………2
2 Mục đích nghiên cứu……… 3
3 Đối tượng viết đề tài và phạm vi nghiên cứu………3
4 Nhiệm vụ nghiên cứu………3
5.Phương pháp nghiên cứu………3
B Giải quyết vấn đề……… 4
I Cơ sở lí luận và thực tiễn……… 4
1.Cơ sở lí luận……… ……… 4
2 Cơ sở thực tiễn……… 4
II Thực trạng của đề tài nghiên cứu.……… ….4
1 Thực trạng……… 4
2 Nguyên nhân… 5
III Biện pháp thực hiện 5
1 Cơ sở đề xuất giải pháp……… 5
2 Các biện pháp cụ thể…… 6
3.Một số ví dụ minh họa 6
IV Kiểm nghiệm…… 17
C Kết luận và đề xuất 19
Trang 2A ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lí do chọn đề tàiSinh ra và lớn lên ở một vùng quê có cánh đồng lúa xanh bát ngát, khôngkhí thật trong lành Bây giờ cũng vẫn cánh đồng ấy nhưng không khí không còntrong lành nữa, cứ đến mùa hè tôi lại cho các con về quê chơi, cho các cháu rađồng để thả diều và tôi đã chứng kiến một cảnh tượng thật đau buồn đó là dọccác con mương nhỏ ở gần ruộng có rất nhiều vỏ bao thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ,những người dân ở đây họ vứt bừa bãi không để đúng nơi qui định, có lần tôi đãphải giật mình khi các cháu ra đồng chơi và mang về một nắm vỏ bao trên tayrồi chơi như đồ chơi
Quê tôi còn có một con sông, trước đây là nơi chúng tôi thường đi tắmnhưng bây giờ cũng ít người tắm vì nó rất bẩn, cứ buổi tối nhiều gia đình lạimang rác thải ( tất cả các loại rác thải của gia đình) ra sông để vứt, họ cứ vô tưvứt, cứ coi sông như là nơi để chứa rác Ban ngày bị chính quyền địa phươngbắt thì họ lại vứt rác vào ban đêm Nói chung là ý thức bảo vệ môi trường củanhiều người dân ở đây là rất kém
Xuất phát từ tình hình thực tế trên tôi thấy mình phải có trách nhiệm kêugọi, tuyên truyền ý thức bảo vệ môi trường đến mỗi người dân, vì mình có lợithế rất lớn đó là mình là một giáo viên có thể thông qua hàng ngàn học sinh giáodục các em ý thức bảo vệ môi trường rồi từ các em lại tuyên truyền đến giađình, đến những người xung quanh các em
Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanhcon người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của conngười và sinh vật Môi trường là nơi tồn tại, sinh trưởng và phát triển, là nơichứa đựng các nguồn tài nguyên, các chất thải của đời sống và sản xuất, đồngthời là nơi lưu trữ và cung cấp thông tin cho con người Nhưng môi trường hiệnnay đang xuống cấp, nhiều nơi bị ô nhiễm nghiêm trọng Vì vậy, môi trường cầnđược bảo vệ, bảo vệ môi trường hiện nay đang là vấn đề mang tính toàn cầu
Tuy nhiên đối với mỗi học sinh trên địa bàn huyện Triệu Sơn nói chung và trongtrường trung học phổ thông Triệu Sơn 2 nói riêng thì vấn đề về ô nhiễm môitrường đối với các em đang còn rất mơ hồ và ý thức bảo vệ môi trường trongmỗi học sinh còn rất thấp Các em cứ nghĩ rằng bảo vệ môi trường là công việccủa các cấp lãnh đạo, của những người làm công tác môi trường
Mỗi học sinh chưa nhận thức đúng về tầm quan trọng của môi trường đốivới sự sống của con người và chưa ý thức được việc bảo vệ môi trường là của tất
cả chúng ta chứ không phải của riêng ai Chỉ cần một hành động nhỏ của các emhàng ngày cũng giúp bảo vệ môi trường
Ngành giáo dục và đào tạo đã có chỉ thị về việc tăng cường công tác giáodục bảo vệ môi trường, trong đó nhiệm vụ trọng tâm là trang bị cho học sinhkiến thức, kĩ năng về môi trường và bảo vệ môi trường bằng nhiều hình thứcphù hợp như thông qua các môn học và hoạt động ngoại khóa…
Trang 3Bản thân là một giáo viên giảng dạy môn vật lí tôi thấy việc tích hợp nộidung giáo dục bảo vệ môi trường trong quá trình giảng dạy môn Vật lí là vấn đềrất cần thiết.
2 Mục đích nghiên cứu
Việc giáo dục bảo vệ môi trường trong giảng dạy Vật lí nhằm giúp các emhiểu rõ bản chất của các vấn đề về môi trường như tính hữu hạn của tài nguyênthiên nhiên và khả năng chịu tải của môi trường, quan hệ chặt chẽ giữa môitrường với sự sống và phát triển của con người, giúp các em nhận thức được ýnghĩa và tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường Từ đó có thái độ, có ý thứctrách nhiệm, có cách ứng xử đúng đắn trước các vấn đề môi trường
3 Đối tượng viết đề tài và phạm vi nghiên cứu
Đề tài ”Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học vật lí lớp 10 ”được nghiên cứu và viết dựa vào đặc điểm tâm sinh lí của các đối tượng họcsinh khối lớp 10 và dựa vào hoạt động dạy của giáo viên và học của học sinh,nội dung chương trình môn học
4 Nhiệm vụ nghiên cứu
Qua đề tài ”Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học vật lí lớp10” giúp học sinh có ý thức tự giác, có tinh thần trách nhiệm, có kĩ năng nhậnthức, có cách ứng xử đúng đắn, tích cực với các vấn đề môi trường nảy sinh
Đồng thời sẽ có hành động cụ thể để bảo vệ môi trường, tuyên truyền, vận độngmọi người cùng chung tay bảo vệ môi trường trong gia đình, nhà trường và cộngđồng
5 Phương pháp nghiên cứu
- Dựa vào việc khảo sát, tham quan, nghiên cứu tình hình môi trường ởđịa phương
- Dựa vào thực tế giảng dạy, dự giờ, trao đổi kinh nghiệm của các đồngnghiệp, thông qua tham khảo sách báo, mạng internet, các thông tin đại chúng
- Dựa vào các hoạt động thực tiễn, từ đó phân tích, tổng hợp để đưa ra cácgiải pháp giáo dục bảo vệ môi trường
Trang 4Sự suy giảm môi trường Việt Nam hiện nay bao gồm sự suy giảm:
- Môi trường đất
- Môi trường không khí
- Môi trường rừng
- Môi trường nước
- Suy giảm đa dạng sinh học
- Ô nhiểm môi trường do việc xử lí chất thải chưa được đảm bảo (ônhiễm các sông, vùng do chất thải của các nhà máy)
- Điều kiện vệ sinh môi trường, vệ sinh an toàn thực phẩm cung cấpnước sạch ở đô thị và nông thôn thấp
Những hiểm họa suy thoái môi trường ngày càng đe dọa cuộc sống của loàingười Vì vậy bảo vệ môi trường là vấn đề sống còn của nhân loại Việc tích hợpgiáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học Vật lí trong trường phổ thông là việclàm cần thiết, không thể thiếu giúp học sinh hiểu biết được mối quan hệ giữamôi trường tự nhiên, môi trường xã hội và vai trò của con người trong đó Từ đó
sẽ có thái độ thân thiện với môi trường, yêu quý, tôn trọng thiên nhiên và ý thứcbảo vệ môi trường
2 Cơ sở thực tiễn:
Hiện nay con người đã khai thác quá mức và sử dụng không hợp lí cácnguồn tài nguyên, dẫn đến mất cân bằng sinh thái, môi trường sống bị ô nhiễmnghiêm trọng và đang đe dọa đến cuộc sống con người như: Không khí ô nhiễm,hiệu ứng nhà kính, ô nhiễm nguồn nước, rừng bị suy giảm, sạt lở đất, lũ lụt, hạnhán…Vì vậy việc lựa chọn nội dung để tích hợp giáo dục bảo vệ môi trườngtrong giảng dạy vật lí là vấn đề cần thiết và quan trọng nhằm trang bị cho họcsinh hệ thống kiến thức đầy đủ về môi trường và kĩ năng bảo vệ môi trường phùhợp với tâm lí lứa tuổi, với tình hình thực tế ở địa phương Bên cạnh đó tuyêntruyền giáo dục nâng cao ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trường
II Thực trạng của đề tài nghiên cứu.
1 Thực trạng:
Bảo vệ môi trường hiện nay đang là nhiệm vụ của toàn xã hội, trong đó cóhọc sinh Tuy nhiên, rất nhiều học sinh không mấy quan tâm, thậm chí thờ ơ vớiviệc bảo vệ môi trường Do đó trong quá trình dạy học giáo viên cần giáo dụchọc sinh Vì vậy trong quá trình dạy học giáo viên cần giáo dục học sinh biết
Trang 5cách bảo vệ môi trường, trước hết là môi trường sống xung quanh các em như ởnhà, ở xóm làng, ở nhà trường.
Ở các trường phổ thông hiện nay cũng có nhiều trường đề cập đến cácbiện pháp giáo dục bảo vệ môi trường nhưng việc là này còn chưa thườngxuyên, đôi khi còn mang tính sách vở, thiếu sự gần gũi với cuộc sống thực tế củahọc sinh
Vật lí là môn khoa học mang tính thực tiễn cao, chúng ta hoàn toàn có thểvừa đưa ra các biện pháp giáo dục bảo vệ môi trường liên quan đến từng nộidung trong các bài học cụ thể lại vừa gần gũi với sự hiểu biết của học sinh Từ
đó có tác dụng kích thích tính tò mò, sáng tạo, hứng thú học tập, mở rộng sựhiểu biết của học sinh, đặc biệt là hướng sự quan tâm của các em tới môi trường
để từ đó biết cách bảo vệ môi trường
2 Nguyên nhân:
- Do điều kiện phục vụ dạy học, cơ sở vật chất trang thiết bị còn thiếu, tàiliệu ,sách báo cho giáo viên và học sinh tham khảo chưa phong phú, chưa đápứng được nhu cầu và hấp dẫn học sinh
- Do thời lượng của một tiết học hạn chế do đó giáo viên ngại đi sâu vàoviệc tích hợp nội dung bảo vệ môi trường
- Kĩ năng sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại của giáo viên còn hạnchế Như việc sử dụng máy chiếu để phục vụ cho dạy học hoặc việc sử dụngmáy vi tính để sưu tầm các tư liệu , phim ảnh liên quan đến môi trường…
III Biện pháp thực hiện
1 Cơ sở đề xuất giải pháp:
Hiện nay tình trạng môi trường bị suy thoái nghiêm trọng Nguyên nhân
do sự phát triển mạnh mẽ của các ngành công nhiệp đã thải ra môi trường mộtlượng khí thải rất lớn, làm ô nhiễm nghiêm trọng đến môi trường sống
Ô nhiễm môi trường không khí đang là một vấn đề bức xúc đối với môitrường đô thị, công nghiệp và các làng nghề ở nước ta hiện nay Ô nhiễm môitrường không khí có tác động xấu đối với sức khỏe con người (đặc biệt là gây racác bệnh về đường hô hấp) ảnh hưởng đến hệ sinh thái và biến đổi khí hậu (hiệuứng nhà kính, mưa axit và suy giảm tầng ô zôn), …
Công nghiệp hóa càng mạnh, đô thị hóa càng phát triển thì nguồn thải gây
ô nhiễm môi trường không khí càng nhiều, áp lực làm biến đổi chất lượng khôngkhí theo chiều hướng xấu càng lớn, yêu cầu bảo vệ môi trường không khí càngquan trọng
Việc tích hợp bảo vệ môi trường như trên chưa đem lại hiệu quả, học sinh
sẽ không hiểu biết về tác động của môi trường đối với loài người, như thế sẽ làmmôi trường ngày càng mất cân bằng về sinh thái, đe dọa nghiêm trọng đến cuộcsống con người
Với vị trí là một giáo viên giảng dạy môn Vật lý ở trường phổ thông trunghọc, dựa vào tình hình của trường và tình hình môi trường thực tế ở địa phương
Trang 6tôi đã sử dụng một số giải pháp tích hợp bảo vệ môi trường vào dạy học và đãđạt hiệu quả cao
2 Các biện pháp cụ thể:
a) Xây dựng nội dung tích hợp
Để học sinh nhận thức đúng về vai trò của môi trường đối với cuộc sống,
từ đó có những hành động cụ thể để bảo vệ môi trường thì trước tiên cần chọnlựa chủ đề thật gần gũi, thiết thực và sát với nội dung bài học, phù hợp với nhậnthức của các em Đối với môn Vật lí, việc giáo dục bảo vệ môi trường cho họcsinh cần thông qua các nội dung của từng bài học cụ thể trong chương trình học
b) Thu thập tài liệu về môi trường
Giáo viên thu thập các tài liệu liên quan đến môi trường, sự ô nhiễm môitrường và các hình thức bảo vệ môi trường Hiện nay với sự phát triển mạnh mẽcủa công nghệ thông tin, việc tìm kiếm tài liệu trên mạng internet trở nên dễdàng Đây là điều kiện thuận lợi cho việc tích hợp bảo vệ môi trường vào dạyhọc
Sau khi xây dựng được nội dung tích hợp giáo viên tìm và lựa chọnnhững hình ảnh, clip sinh động, ấn tượng phù hợp với yêu cầu, nội dung kiếnthức để đưa vào bài giảng
c) Lựa chọn thời điểm thích hợp trong tiết dạy để tích hợp nội dung giáodục bảo vệ môi trường
Việc lựa chọn thời điểm và nội dung để tích hợp hết sức quan trọng Mộtmặt nó làm cho bài dạy trở nên sinh động và có ý nghĩa, mặt khác nếu lựa chọnkhông phù hợp sẽ làm cho bài dạy bị đứt quãng và xa rời trọng tâm kiến thức Vìvậy giáo viên cần phải nghiên cứu kĩ lưỡng các phương án tích hợp để vừa đảmbảo dạy đúng, dạy đủ vừa đạt được mục tiêu giáo dục bảo vệ môi trường đượcđưa vào sau khi các em đã tiếp thu được kiến thức nội dung học tập của phần đó
d) Sử dụng máy chiếu projecter để dạy nội dung tích hợp
Việc sử dụng máy vi tính kết hợp với máy chiếu để dạy học sẽ phát huycao tính trực quan của bài dạy Đặc biệt phần tích hợp bảo vệ môi trường đòi hỏikhông chỉ cung cấp kiến thức kĩ năng mà quan trọng là hình thành ở học sinhthái độ tích cực trước các vấn đề về môi trường bị suy thoái, điều này sẽ đạtđược hiệu quả cao khi các em được chứng kiến những hình ảnh, clip về thựctrạng cũng như những hậu quả của ô nhiễm môi trường đưa lại
3 Một số ví dụ minh họaa) Ví dụ 1:
Bài 25 : ĐỘNG NĂNG ( Vật lí lớp 10 cơ bản)
*Vị trí tích hợp: Sau khi học sinh đã học xong phần I Giáo viên yêu cầuhọc sinh trả lời câu C2
Câu C2 ý c) Chứng tỏ dòng nước lũ đang chảy mạnh có động năng và cóthể sinh công?
Trang 7Trả lời : Dòng nước lũ có khối lượng nước và vận tốc chảy đều rất lớn, cóthể phá đổ và cuốn trôi nhà cửa, cây cối.
Giáo viên cho học sinh xem một đoạn clip khoảng 3-5 phút về trận lũ ởLai Châu,…
Năm 2011 Nhật Bản là nước chịu thiệt lớn nhất khi cơn sóng thần đã đổ
bộ vào nước này làm 15854 người thiệt mạng, 9677 người bị thương và 3155người mất tích tại 18 tỉnh
Mưa có ảnh hưởng rất lớn đến dòng chảy lũ Cường độ mưa lớn kết hợpvới địa hình dốc dễ gây ra lũ quét và trượt lãnh thổ
Con người không có ý thức cao về việc bảo vệ môi trường cũng như bảo
vệ chính cuộc sống của mình Chỉ vì những lợi ích trước mắt mà các khu rừng
đã bị chặt phá, đốt rừng làm nương rẫy gây mất cân bằng hệ sinh thái
Ở Việt Nam những năm gần đây có rất nhiều trận lũ quét làm tỗn thấtnặng nề cả về người và tài sản
Tại Thanh Hoá từ năm 2005 đến nay có 17 khu vực đã xảy ra lũ quét, sạt
lỡ đất (Thường Xuân, Quan Hoá, Như Thanh, Mường Lát, Bá Thước và TriệuSơn)
Tại Triệu Sơn tháng 9 năm 2013 lũ quét đã làm 9 người chết và mất tích,
2 người bị thương nặng, mưa lũ đã làm 300ha lúa mùa bị ngập úng, 134 ngôinhà bị cuốn trôi hàng ngàn hecta hoa màu bị ngập úng Xã thường xuyên bị lũlụt, sạt lở đất như xã Thọ Bình Các xã thường bị mưa lũ gây ngập úng như VânSơn, Thái Hoà, An Nông, Khuyến Nông, Tân Ninh
Trang 8- Nếu nguồn nước ăn của gia đình bị ô nhiễm phải xử lí trước khi sử dụng.
Không được dùng nước bẩn để ăn gây bệnh tật
* Để góp phần bảo vệ môi trường em học sinh Lê Đức Anh lớp 6D trườngTHCS Quảng Hải, xã quảng Xương, Thanh Hóa đã làm bài thơ, cô tặng mỗi họcsinh một bản về các em đọc và suy nghĩ
BẢO VỆ MÔI TRƯỜNGNước ta nhiệt đới gió mùaMưa nhiều nắng lắm, bão to hay vàoMùa hè nắng nóng gắt gaoMùa đông giá lạnh, gió gào tái têMùa xuân mưa bụi dầm dềMùa thu nước lụt tràn trề ngập sâuThời tiết khắc nghiệt từ lâu
Ai ai cũng biết mà đâu có phòngCây xanh không chịu chăm trồng
Ra tay xẻ núi, lấp sông, san đồiLâm tặc chặt gỗ ồi ồiKiểm lâm im lặng chỉ ngồi nhìn theoNúi rừng trọc cây cối nghèoMặc sông chảy xiết, mặc đèo trống trơ
Thủy điện cứ mọc sờ sờNgăn dòng giữ nước trong hồ mênh mông
Mùa khô hạn hán cháy đồngĐến mùa lũ lụt, ngập sông, ngập làngĐói kém nên phải lang thangLàm nương, làm rẫy, đào vàng khắp nơi
Núi rừng đào xới tơi bời
Bỏ qua tất cả những lời can ngănSống chết mặc kệ nhân dânCốt sao lợi ích dành phần về tayLòng tham biết mấy cho đầyTài nguyên đất nước ngày ngày nghèo khô
Tục ngữ đã có vần thơLuôn luôn ghi nhớ từng tờ từng trang
“Lũ lụt là lút cả làng”
Đừng làm những việc trái ngang lợi mình
Luôn luôn gìn giữ môi sinh
Trang 9Là giữ đời sống cho mình mà thôi.
Động cơ nhiệt và vấn đề ô nhiễm môi trường
Sử dụng động cơ nhiệt luôn gắn liền với việc khai thác các nguyên liệunhư than đá, dầu lửa, khí đốt…Việc các nguồn nguyên liệu trên đang cạn kiệtdần là một nguy cơ đối với cuộc sống con người
Tuy nhiên, còn một nguy cơ nữa mà con người đang phải đối mặt Đó làviệc các nhiên liệu bị đốt cháy trong động cơ nhiệt đang làm ô nhiễm môitrường sống của con người và các sinh vật khác trên Trái Đất
Mọi động cơ nhiệt, kể cả những động cơ hiện đại nhất mà con người hivọng có thể chế tạo ra được cho tương lai, cũng không thể chuyển hóa hoàn toànnhiệt lượng do nguyên liệu bị đốt cháy tỏa ra thành công cơ học mà phải tỏa mộtphần nhiệt lượng này vào khí quyển Nhiệt lượng do các động cơ nhiệt thải vàokhí quyển làm cho nhiệt độ của khí quyển tăng cao hơn mức bình thường Hầuhết các sinh vật trên Trái Đất đều quen sống ở môi trường có nhiệt độ trongkhoảng từ 00C đến 500C( trừ một số vi rút đặc biệt) và rất nhạy cảm với sự thayđổi nhiệt độ bất thường Do đó, sự tăng nhiệt độ bất thường do các động cơ nhiệtgây ra sẽ ảnh hưởng xấu đến sự sinh sản và tăng trưởng của các sinh vật trênTrái Đất Ngoài ra việc tăng nhiệt độ bất thường của khí quyển còn là nguyênnhân gây ra các thiên tai, đe dọa cuộc sống của con người và các sinh vật khác
Mặt khác, để làm nguội các động cơ nhiệt công suất lớn dùng trong cácnhà máy, người ta thường dùng nước Dòng nước, sau khi làm nguội động cơnhiệt, có nhiệt độ rất cao được thải vào các sông, hồ…làm cho nhiệt độ củanước sông, hồ cao hơn mức bình thường Việc thay đổi nhiệt độ bất thường củacác sông, hồ ảnh hưởng đến quá trình sinh sản cũng như tăng trưởng của các loàithủy sản
Ngoài việc gây ra “ô nhiễm nhiệt” nêu trên, các động cơ nhiệt còn làm ônhiễm môi trường bởi các khí độc do việc đốt cháy các nhiên liệu tỏa ra Xăngchẳng hạn, khi bị đốt cháy thải ra rất nhiều khí độc trong đó đặc biệt nguy hiểm
là khí cacbon ôxit (CO) và hơi chì (nếu là xăng có pha chì)
Trang 10Một số hình ảnh gây ô nhiễm môi trường
