giáo án chủ đề tuần hoàn máu sinh học 11

CHỦ ĐỀ TUẦN HOÀN MÁU (2 tiết) Người soạn NGUYỄN NGÔ CƯƠNG I Nội dung chủ đề 1 1 Tên chủ đề “Tuần hoàn máu ” Chủ đề này gồm các bài Bài 18;19 trong chương I, Mục B , thuộc Phần 4 Sinh học Sinh ho.

CHỦ ĐỀ: TUẦN HOÀN MÁU (2 tiết)

Người soạn : NGUYỄN NGÔ CƯƠNG

I Nội dung chủ đề

1.1 Tên chủ đề : “Tuần hoàn máu ”

Chủ đề này gồm các bài: Bài 18;19 trong chương I, Mục B , thuộc Phần 4 Sinh học Sinh học cơ thể sinh học 11 THPT

Bài 18 Tuần hoàn máu

Bài 19 Tuần hoàn máu (tt)

1.2 Nội dung chi tiết của chủ đề

TIẾT 1

- ND1: Cấu tạo và chức năng của HTH

- ND 2: Các dạng hệ tuần hoàn ở động vật

TIẾT 2

- ND 3 :Hoạt động của tim

- ND4 : Hoạt động của hệ mạch

1.3 Thời lượng

Căn cứ vào lượng kiến thức, phương pháp tổ chức dạy học chủ đề, trình độ nhận thức của HS ở trường chúng tôi thiết kế thời lượng cho chủ đề như sau:

- Thời gian học ở nhà: 1tuần nghiên cứu tài liệu “tuần hoàn máu”

- Số tiết học trên lớp: 2 tiết nghiên cứu các nội dung 1, 2,3,4

II.Mục tiêu chủ đề:

Sau khi học xong chủ đề này HS có khả năng:

1- Kiến thức:

- Nêu được cấu tạo và chức năng, ý nghĩa của tuần hoàn máu

- Phân biệt được hệ tuần hoàn hở với hệ tuần hoàn kín,

- Nêu được ưu điểm của hệ tuần hoàn kín so với hệ tuần hoàn hở, hệ tuần hoàn kép với hệ tuần hoàn đơn

- Nêu dược chiều hướng tiến hóa của hệ tuần hoàn

- Nêu được các qui luật hoạt động của tim: tim có tính tự động, tim hoạt động nhịp nhàng theo chu kì

- Giải thích được tại sao tim lại hoạt động theo các qui luật đó

- Trình bày được cấu trúc của hệ mạch và các qui luật vận chuyển máu trong hệ mạch

2 Kỹ năng:

- Kĩ năng tư duy, kĩ năng giải quyết vấn đề

- Kĩ năng khoa học: quan sát; phân loại; định nghĩa

- Kĩ năng học tập: tự học; tự nghiên cứu; hợp tác; giao tiếp

3 Thái độ:

-Vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực tiễn cuộc sống

- HS có ý thức tuyên truyền và phòng các bệnh về huyết âp

III Các năng lực có thể hướng tới trong chủ đề:

1 Năng lực nhận biết phát hiện và giải quyết vấn đề dựa trên hiểu biết về cấu tạo của các dạng tuần hoàn, cấu tạo của tim và huyết áp

2 Thu nhận và xử lí thông tin, làm các bài tập liên quan đến chu kì hoạt động của tim

3 Nghiên cứu khoa học: đề xuất giả thuyết, dự đoán kết quả

4 Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn

5 Năng lực tư duy thông qua phân tích, so sánh, xác lập mối quan hệ giữa nhịp tim và khối lượng cơ thể.mối quan hệ giữa huyết áp với tiết diện mach, độ đàn hồi của mạch và dung tích máu

6 Năng lực ngôn ngữ: diễn đạt trình bày nội dung dưới nhiều hình thức khác nhau

1 Năng lực nhận biết phát hiện và giải quyết vấn đề

dựa trên hiểu biết về hệ tuần hoàn,cấu tạo tim và

hoạt động của tim và huyết áp

Giải thích các hiện tượng thực

tế

2 2 Thu nhận và xử lí thông tin -Đọc hiểu các sơ đồ, bảng biểu,

hình ảnh -Lập bảng so sánh hệ tuần hoàn

hở, hệ tuần hoàn kín, hệ tuần hoàn đơn và hệ tuần hoàn kép

3 Nghiên cứu khoa học: đề xuất giả thuyết, dự đoán

kết quả

-Quan sát các biểu hiện của các bệnh do tim mạch, huyết áp: Đề xuất các biện pháp giảm các loại bệnh tật do tim mạch và huyết áp gây ra

4 Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn -Vận dụng kiến thức về tim

mạch và huyết áp để giải thích một số bệnh trong thực tế

5 Năng lực tư duy thông qua phân tích, so sánh, xác

lập mối quan hệ giữa nhịp tim và khối lượng cơ

thể.mối quan hệ giữa huyết áp với tiết diện mach,

độ đàn hồi của mạch và dung tích máu

-Phân tích được mối quan hệ giữa nhịp tim và khối lượng cơ thể, mối quan hệ giữa huyết áp với tiết diện mach, độ đàn hồi của mạch và dung tích máu

6 Năng lực ngôn ngữ: diễn đạt trình bày nội dung

dưới nhiều hình thức khác nhau

-Lập sơ đồ khái niệm -Trình bày được các hiểu biết của cá nhân về một số loại bệnh

do tim mạch và huyết áp

IV.Bảng mô tả các mức yêu cầu cần đạt được

Nội dung

MỨC ĐỘ NHẬN THỨC

THẤP

VẬN DỤNG CAO

1. Cấu tạo

và chức

năng hệ

tuần

hoàn.

-Nêu được các bộ phận cấu tạo hệ tuần hoàn

- Nêu được chức năng của hệ tuần hoàn

-Tại sao khi tim ngừng đập thì cơ thể sẽ chết?

2.Các dạng hệ

tuần hoàn ở

động vật.

-Trình bày được thế nào là hệ tuần hoàn hở? HTH kín? HTH đơn?

HTH kép?

- Vai trò của tim trong tuần hoàn máu?

-Ưu điểm của HTH kín so với HTH hở? Ưu điểm của HTH kép so với HTH đơn?

- Trong HTH kín thì khi nào

sẽ xuất hiện HTH kép?

-Phân biệt HTH kín và HTH hở?

HTH đơn và HTH kép?

-Dựa vào cấu tạo của các dạng HTH hãy nêu chiều hướng tiến hóa của tim và HTH?

2 Hoạt

động

của tim

- Tính tự động của tim là gì?

- Tính tự động của tim có được do yếu tố nào quyết định?

- Hệ dẫn truyền của tim hoạt động như thế nào?

- Chu kì tim là gì?

Chu kì tim hoạt động như thế nào?

- Tại sao hệ dẫn truyền của tim có tính

tự động?

- Tại sao có sự khác nhau giữa nhịp tim và khối lượng cơ thể?

- Tại sao tim hoạt động suốt đời mà không mệt mỏi?

- Làm BT liên quan đến chu

kì HĐ của tim

- Tại sao trong suốt chu kì tim tâm nhĩ luôn

co trước tâm thất, điều gì xảy ra nếu tâm nhĩ và tâm thất cùng co đồng thời?

- Tim hoạt động theo những QL nào? Tại sao tim hoạt động theo những QL đó?

4 Hoạt động -Nêu được thành - Giải thích có - Bạn A trong -Tại sao nói

của hệ mạch.

phần của hệ mach?

- K/n huyết áp? k/n vận tốc máu?

-Chỉ ra được sự khác nhau giữa các thành phần khác nhau trong hệ mạch?

- Tại sao có 2 trị số HATT và HATtr?

- Mối quan hệ giữa vận tốc máu và tiết diện mạch?

sự biến đổi HA, vận tốc máu trong hệ mạch?

- HA phụ thuộc vào những yếu

tố nào?

- Tại sao khi cơ thể mất máu thì

HA giảm?

- Bạn A đo được

HA có trị số là 90/60mmHg

Theo em kết quả

đó nói lên điều gì?

trường hợp trên cần phải làm gì để

bảo vệ SK?

- Những nguyên nhân nào dẫn đến bệnh HA thấp và

HA cao? Vì sao người già hay mắc bệnh HA cao?

bệnh HA cao là

kẻ giết người thầm lặng?

Đề xuất thêm những thiết bị

hỗ trợ cho những người bị bệnh về HA?

V Chuẩn bị

1.Chuẩn bị của GV:

- Tranh Hình 18.1;18.2; 18.3; và Hình 19.1;19.2,19.3,19.4 Bảng 19.1; 19.2

- Phiếu học tập

2.Chuẩn bị của học sinh:

Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến tuần hoàn máu

VI.Tiến trình tổ chức dạy học

1 Ổn định tổ chức.

2 Kiểm tra bài cũ.

3 Tiến trình dạy và học.

a Hoạt động mở đầu

Ngày nay cùng với sự phát triển của kinh tế, bữa ăn hàng ngày được cải thiện, việc

ăn quá nhiều mỡ động vật, uống quá nhiều rượu bia dấn đến nhiều bệnh liên quan đến Tuần hoàn máu như máu nhiếm mỡ, thành mạch bị hẹp do những mảng mỡ bám trên thành động mạch hàng năm thì có đến

Giáo viên chiếu các hình ảnh liên quan đến tuần hoàn máu, những bệnh liên quan đến bệnh cao huyết áp,

Như vậy muốn phòng tránh bệnh về tim mạch, tránh những rủi ro về bệnh về tim mạch

HS: thảo luận và trả lời được

- Biết rõ chức năng và cấu tạo của từng bộ phận của hệ tuần hoàn, từ đó

có cách ăn uống, chế độ sinh hoạt hợp lý để bảo vệ tuần hoàn máu

GV: như vậy để hiểu rõ hơn về cấu tạo và chức năng của hệ tuần hoàn, thầy cùng các em cùng nhau tìm hiểu Nội dung chủ đề bài học: Tuần hoàn máu

Học sinh hình dung được vấn đề cần giải quyết của chủ đề bài học

GIỚI THIỆU NỘI DUNG CHỦ ĐỀ

CHỦ ĐỀ TUẦN HOÀN MÁU

bao gồm 2 bài: 18,19 tuần hoàn máu

nội dung được sắp xếp lại trong chủ đề là

nd 1: cấu tạo và chức năng của hệ tuần hoàn

nd2: các dạng hệ tuần hoàn

nd3: hoạt động của tim

nd4: hoạt động của hệ mạch

4 nội dung thầy cùng các em tìm hiểu trong vòng 90 phút ~ 2 tiết học

TIẾT 1

nd 1: cấu tạo và chức năng của hệ tuần hoàn

nd2: các dạng hệ tuần hoàn

b hoạt động báo cáo

Giáo viên yêu cầu học sinh Báo cáo như đã phân công

4 Nhóm thực hiện việc báo cáo theo như sự phân công của giáo viên từ tiết trước

Nhóm 1 báo cáo: Cấu tạo hệ tuần hoàn.

Nhóm 2 báo cáo: Chức năng hệ tuần hoàn.

Nhóm 3 Báo cáo: Hệ tuần hoàn hở.

Nhóm 4 Báo cáo: Hệ tuần hoàn kín

Xen kẻ giữa các nhóm báo cáo giáo viên nhật xét tổng hợp kiến thức

c Hoạt động thảo luận

1.Quan sát hình 18.3 hoàn thành phiếu học tập

c

2 Cho biết ưu điểm của hệ tuần hoàn kín so với hệ tuần hoàn hở?

 Trong hệ tuần hoàn kín, máu chảy trong động mạch dưới áp lực cao hoặc trung bình Tốc độ máu chảy nhanh, máu đi được xa, đến các cơ quan nhanh

 đáp ứng tốt hơn nhu cầu trao đổi khí và trao đổi chất của cơ thể.

3 Vì sao hệ tuần hoàn hở chỉ thích hợp cho động vật có kích thước nhỏ, ít hoạt động?

Vì tốc độ máu chậm, khả năng điều hòa phân phối máu đến các cơ quan chậm

4 Tại sao côn trùng có kích thước nhỏ nhưng vẫn hoạt động mạnh? VD dế mèn, châu chấu…

Vì hoạt động trao đổi khí cho các tế bào ở côn trùng do hệ thống ống khí đảm nhận, chứ không phải là hệ tuần hoàn

5 Dựa vào cấu tạo các dạng hệ tuần hoàn hãy nêu hướng tiến hóa của tim và hệ tuần hoàn …

• Từ chưa có hệ tuần hoàn → có hệ tuần hoàn và hệ tuần hoàn ngày càng hoàn thiện.

• Từ hệ tuần hoàn hở → hệ tuần hoàn kín.

• Từ tuần hoàn đơn (tim 3 ngăn với một vòng tuần hoàn) → tuần hoàn kép (từ tim ba ngăn, máu pha nhiều tim ba ngăn với vách ngăn trong tâm thất, máu

ít pha trộn hơn → tim bốn ngăn máu không pha trộn).

6 ưu điểm của hệ tuần hoàn kép so với hệ tuần hoàn đơn

Trong động mạch của hệ tuần hoàn kép máu chảy dưới áp lực cao, máu chảy nhanh, đi xa tạo ra áp lực thuận lợi cho quá trình trao đổi chất ở mao mạch

 Trao đổi chất diễn ra nhanh.

GV nhận xét bổ sung các câu hỏi HS trả lời

d Hoạt động củng cố.

- GV: gọi 1 học sinh tổng hợp kiến thức đã học qua sơ đồ tư duy

- Chơi trò chơi ô chữ để khắc sâu kiến thức

GV Khắc sâu kiến thức cho HS về tuần hoàn máu bằng trò chơi ô chữ.(Sử dụng máy chiếu)

(THIẾT LẬP Ô TƯƠNG ỨNG VỚI CÂU HỎI SAU- ĐÂY LÀ CÁC Ô CHỮ HÀNG

NGANG)

Câu 1: Chất dịch chứa huyết tương và các thành phần hữu hình gồm hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu… ( Đ/A- máu)

Câu 2: Đây là mô hình tuần hoàn mà máu được tim bơm vào động mạch sau đó tràn vào xoang cơ thể Ở đó, máu bị trộn lẫn với các dịch mô ( Đ/A- hệ tuần hoàn nhỏ)

Câu 3: Đây là một loài động vật thuộc ngành chân khớp, có hệ tuần hoàn hở.(Đ/A- tôm) Câu 4: Bộ phận này giống như một cái máy bơm hút và đẩy máu chảy trong mạch máu (Đ/A- Tim)

Câu 5: Thuộc hệ mạch, mang máu giàu oxi đi nuôi cơ thể(Đ/A- Động mạch)

Câu 6: Lớp động vật mà tim của chúng có 3 ngăn, có sự pha trộn máu giàu O2 và máu giàu CO2 ở tâm thất( Đ/A- Lưỡng cư)

Câu 7: Chất dịch gồm máu hoặc hỗn hợp máu – dịch mô.( Đ/A- dịch tuần hoàn)

(Ô CHỮ BÍ MẬT CẦN TÌM - Ô CHỮ HÀNG DỌC MAO MẠCH)

TIẾT 2

a Hoạt động khởi động

Giáo viên chiếu đoạn video thí nghiệm tách rời tim ếch và cơ đùi ếch cho vào trong dung dịch sinh lý?

Học sinh có thể trả lời

Giáo viên giới thiệu nội dung cần tìm hiểu trong tiết học này

nd3: hoạt động của tim

nd4: hoạt động của hệ mạch

b Hoạt động báo cáo.

Các nhóm lần lượt báo cáo nội dung đã phân công, và các nhóm khác có sự phản biện bằng các câu hỏi có liên quan đến nội dung bài

Giáo viên hướng dẫn học sinh chuẩn bị báo cáo nội dung bài học

Nhóm 1 báo cáo: Tính tự động của tim

Nhóm 2 báo cáo: Chu kỳ tim

Nhóm 3 báo cáo: Huyết áp

Nhóm 4 báo cáo: Vận tốc máu

Sau khi một nhóm hoàn thành xong, giáo viên nhận xét, tổng hợp kiến thức

c Hoạt động thảo luận.

CÂU 1 Những nguyên nhân dẫn đến bệnh huyết áp thấp và huyết áp cao Huyết áp thấp có thể xuất hiện từ nhiều nguyên nhân khác nhau nhưng phổ biến

nhất đó là do:

- Thiếu máu hoặc chất lượng máu kém do ăn uống không đủ dinh dưỡng, chu kỳ kinh nguyệt kéo dài, phụ nữ sau khi sinh, người ốm dậy, chấn thương mất máu…

- Mất nước do tiêu chảy, lao động quá sức…

- Huyết ấp thấp cơ địa, do gen di truyền

- Rối loạn chức năng thể dịch khi các thụ thể cảm áp bên trong lòng động mạch hoạt động kém hiệu quả, dẫn đến mất khả năng điều chỉnh huyết áp của cơ thể Mắc một số bệnh mạn tính như tuyến giáp, suy tim, bệnh van tim, rối loạn nhịp tim hoặc do dùng một số thuốc điều trị (thuốc lợi tiểu, thuốc tim mạch, hướng tâm thần…) cũng có thể gây hạ huyết áp đột ngột

Huyết áp cao

Do tuổi tác lớn tuổi, béo phì, uống nhiều bia rượu, tiền sử gia đình, giới tính,

CÂU 2 Vì sao người già hay mắc bệnh huyết áp cao

Người già hay bị cao HA do thành động mạch bị lão hóa, giảm tính đàn hồi, động mạch trở nên cứng hơn, tăng tích lũy mỡ dẫn đến xơ mỡ động mạch, ngoài ra còn nhiều nguyên nhân khác như môi trường sống, chế độ ăn uống, trạng thái thần kinh, các bệnh kết hợp (tiểu đường, gout )

CÂU 3 Tại sao nói tăng huyết áp là kẻ thù giết người thầm lặng?

Tim: gây dày thành tâm thất trái, loạn tim suy tim, hẹp ĐM vành, gây thiếu máu trong tim, nhồi máu cơ tim

- Não: mạch máu dễ bị vỡ, đặc biệt là ở não xuất huyết não dễ đến tử vong hoặc bại liệt

- Thận: tăng huyết áp ở ĐM thận lâu ngày tổn thương cầu thận suy thận

CÂU 4 Cần phải làm gì để huyết áp ổn định?

- Lao động, tập thể dục thường xuyên vừa sức

-Tránh thức khuya, không hút thuốc, uống cà phê, uống rượu

- Cần ăn uống đủ chất, không ăn quá no, đặc biệt hạn chế thức ăn giàu Colesterol (thịt và mỡ động vật…)

- Thường xuyên xoa bóp để máu lưu thông trong hệ mạch.Về mùa đông không nên tắm nước lạnh đột ngột dễ gây tai biến tim mạch

CÂU 5 Tính số nhịp tim của người trong thời gian 1 phút?

1 nhip~ 1 chu kỳ -mất 0,8s

Số nhịp tim trong 1 phút là : 60:0,8=75 nhịp/phút

d hoạt động củng cố

- Làm một số bài tập

- Liên hệ thực tế bảo vệ trái tim khỏe

- Giới thiệu các chương trình như hiến máu nhân đạo, quyên góp quỹ trái tim cho em

- *Cuối cùng GV giới thiệu ứng dụng cho HS biện pháp giúp tuần hoàn máu tốt là tập BIOGA( Dùng máy chiếu để chiếu):

Có thể cho đoạn phim về các bệnh cao huyết áp, huyết áp thấp.

Dưới đây là các tư thế yoga giúp kích thích tuần hoàn máu

1 Tư thế con rắn (Cobra):

Tác dụng: Giúp giảm các cơn đau thần kinh tọa

2 Tư thế con lạc đà (Camel)

Tác dụng: Cải thiện sự lưu thông máu lên não

3.Tư thế Wind Relieving (Pavanmuktasana)

Tác dụng: Kích thích thần kinh, tăng lưu thông máu đến Da

4 Dặn dò học sinh học ở nhà

- Học bài cũ, chuẩn bị bài mới

VII RÚT KINH NGHIỆM