(SKKN HAY NHẤT) một số KINH NGHIỆM GIÚP học SINH lớp 33 TRƯỜNG TIỂU học TRẦN BÌNH TRỌNG GIẢI các bài TOÁN có lời văn

Việc giải toán được chú trọng như thế có lẽ vì những tác dụng thiết thực mà nó đạt được trên cả 2 mặt lí thuyết và thực tế với học sinh tiểu học: - Trước hết giải toán tốt là một bước c

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

“MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH LỚP 3/3 TRƯỜNG

TIỂU HỌC TRẦN BÌNH TRỌNG GIẢI CÁC BÀI TOÁN CÓ LỜI

VĂN”

1 / Về tình hình học sinh lớp 3/3 5

2/ Kết quả thống kê bài làm của học sinh 5

3/ Thực trạng về giải toán có lời văn hiện nay đối với học

sinh lớp 3/3:

6

1 Các biện pháp giúp học sinh năm vững phương pháp

1.1/ Giáo viên và học sinh

1.2/ Đối với phụ huynh học sinh

7 9

2 Hướng dẫn học sinh nắm chắc phương pháp chung về

các bước giải các bài toán có lời văn

9

* Bước 1: Hướng dẫn học sinh đọc đề kĩ toán 9

* Bước2: Hướng dẫn học sinh đọc tóm tắt đề toán 10

*Bước 3 : Phân tích bài toán 14

*Bước 4: Viết và trình bày bài giải 18

*Bước 5: kiểm tra lại bài làm(lời giải và kiểm tra kết

quả)

20

A PHẦN MỞ ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Song song với việc dạy và học môn Tiếng Việt, việc dạy và học Toán ở trường Tiểu

học có vai trò vô cùng quan trọng trong việc hình thành và phát triển khả năng toán học

cho học sinh Bởi từ đây, những bài học đơn giản đầu tiên sẽ là nền móng đưa các em đi

vào thế giới toán học bao la sau này Để phát triển tốt khả năng toán học cho học sinh,

hơn đâu hết, việc học toán ở trường Tiểu học phải đặc biệt được chú trọng Chúng ta đã

và đang thực hiện tốt nội dung này

Trong môn toán ở bậc Tiểu học, các bài giải toán có lời văn có một vị trí hết sức

quan trọng, chiếm phần lớn lượng thời gian trong học toán của học sinh Việc giải thành

thạo các bài toán là một trong những tiêu chuẩn để đánh giá khả năng học toán của mỗi

học sinh Việc giải toán được chú trọng như thế có lẽ vì những tác dụng thiết thực mà nó

đạt được trên cả 2 mặt lí thuyết và thực tế với học sinh tiểu học:

- Trước hết giải toán tốt là một bước củng cố tốt trong việc khắc sâu kiến thức số học, đo

lường, các yếu tố đại số, hình học ở học sinh

- Bên cạnh đó thông qua nội dung thực tế nhiều hình, nhiều vẻ của các đề toán, học sinh

sẽ tiếp nhận được những kiến thức phong phú về cuộc sống và có điều kiện để rèn luyện

khả năng áp dụng các kiến thức toán học vào đời sống Thực hiện tốt lời dạy “Học đi đôi

với hành” của Bác Hồ

- Ngoài ra việc giái toán sẽ giúp phát triển trí thông minh, óc sáng tạo, thói quen làm việc

một cách khoa học cho các em, bởi giải toán là quá trình đòi hỏi nhiều nhất sự tư duy, suy

luận khả năng phân tích chọn lựa của học sinh

- Cuối cùng, giải toán là cách tốt nhất để rèn luyện tính kiên trì, tự lực vượt khó, cẩn

thận chu đáo, yêu thích sự chặt chẽ, chính xác cho học sinh, bởi khi giải toán bắt buộc

các em phải tự mình xem xét vấn đề, tự mình giải quyết vấn đề, tự mình kiểm tra lại kết

quả

Vì những tác dụng thiết thực như thế, việc giải toán không chỉ giúp các em học giỏi

môn toán mà còn giúp các em học giỏi tất cả các môn học khác Muốn giải toán giỏi các

em cần phải xác định hướng đi chung trong hoạt động giải toán và việc dẫn dắt các em

Qua thực tế nhiều năm giảng dạy khối Ba, tôi nhận thấy trong các kiến thức toán ở

chương trình thì mạch kiến thức “Giải toán có lời văn” là mạch kiến thức khó khăn

nhất đối với học sinh bởi vì đối với một số học sinh vốn từ, vốn hiểu biết, khả năng

đọc hiểu, khả năng tư duy lôgic của các em còn rất hạn chế Các em chưa biết cách tự

học, chưa học tập một cách tích cực Học sinh khi giải toán có lời văn thường rất chậm

so với các dạng bài tập khác Nhiều khi với một bài toán có lời văn các em có thể đặt

và tính đúng phép tính của bài nhưng không thể trả lời hoặc lý giải là tại sao các em

lại có được phép tính như vậy? Thực tế hiện nay cho thấy, các em thực sự lúng túng

khi giải bài toán có lời văn Một số em chưa biết tóm tắt bài toán, chưa biết phân tích

đề toán để tìm ra đường lối giải, chưa biết tổng hợp để trình bày bài giải, diễn đạt

chưa rõ ràng, thiếu lôgic

Chính vì thế nhiều khi dạy học sinh đặt câu lời giải vất vả hơn so với dạy các em

thực hiện các phép tính để tìm ra đáp số của bài toán Việc đặt lời giải là một khó khăn

với các em học sinh vì các em mới chỉ đọc được đề toán chứ chưa hiểu được đề, chưa trả

lời các câu hỏi của giáo viên nêu: Bài toán cho biết gì? Đến khi giải toán thì đặt câu lời

giải chưa đúng, chưa hay hoặc không có câu lời giải

Vậy làm thế nào để học sinh hiểu đề bài, biết cách giải và tìm ra đáp số đúng của bài

toán, đó là điều khiến tôi rất trăn trở Đây là lí do mà tôi chọn đề tài

“Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp 3/3 Trường Tiểu học Trần Bình Trọng giải

các bài toán có lời văn” , mong tìm ra những giải pháp nhằm góp phần nâng cao kỹ năng

giải toán có lời văn cho học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 3/3 nói riêng Để các

em có thể giải thành thạo hơn với những bài toán có lời văn khó ở các lớp trên

II MỤC ĐÍCH ĐỀ TÀI:

“Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp 3/3 Trường Tiểu học Trần Bình Trọng giải

các bài toán có lời văn” nhằm giúp các em định hướng được cách giải các bài toán có

lời văn một cách thuận lợi và chính xác

B PHẦN NỘI DUNG

I THỰC TRẠNG:

1 Về tình hình học sinh lớp 3/3:

Năm học 2011 -2012 tôi được phân công dạy lớp 3/3 Lớp tôi chủ nhiệm có 35em - nữ

15 Phần lớn học sinh lớp tôi là con nông dân, buôn bán nhỏ hoặc bố mẹ làm nghề biển,

đi núi Điều kiện kinh tế gia đình còn gặp nhiều khó khăn nên các em chưa thực sự được

bố mẹ quan tâm đúng mức Một số phụ huynh không quan tâm đến con cái, tất cả mọi

việc học của con đều phó mặc cho nhà trường Điều đó ảnh hưởng rất lớn đến việc học

tập của các em Nhất là với môn toán số lượng học sinh yếu còn nhiều, chất lượng học

tập chưa cao, có những học sinh không hiểu được đề bài toán nên làm cho có, dẫn đế kết

quả của bài toán sai khá nhiều

Để thực hiện được vấn đề này, tôi đã tìm hiểu và nắm rõ tình hình học sinh lớp tôi

ngay khi được phân công Trước tiên tôi xem sổ chủ nhiệm năm học trước đồng thời tôi

trao đổi với giáo viên chủ nhiệm năm học trước để năm rõ hơn Sau đó tôi cho học sinh

kiểm tra lại để phân loại từng đối tượng học sinh

Đây là kết quả khảo sát chất lượng đầu năm môn Toán năm học 2011- 2012

(vì tỉ lệ học sinh yếu môn Toán chịu ảnh hưởng rất lớn ở phần bài tập giải toán có lời

*Qua kết quả thống kê bài khảo sát chất lượng của học sinh đầu năm tôi đã thống

kê được thì chất lượng làm bài của các em không tốt

+ Trong đó có 8 em là làm bài đạt điểm tối đa điểm 9 , 10

+ 11 em làm bài được điểm 7, 8 vì các các em tính toán chưa cẩn thận dẫn đến kết

quả chưa chính xác

+ Còn 15 em còn lại thì rơi vào trường hợp các em không giải được bài toán có lời

văn

* Nguyên nhân:

+ Do các em chưa đọc kĩ đề bài, chưa biết tập trung vào những dữ kiện trọng tâm của

đề toán không chịu phân tích đề toán khi đọc đề

+ Đa số học sinh bỏ qua một bước cơ bản trong giải toán là tóm tắt đề toán học sinh

chưa xác định các kiểu tóm tắt đề toán khác nhau phụ thuộc vào từng dạng bài cụ thể

+ Một số em biết tìm ra phép tính đúng nhưng khi đặt lời giải cho bài toán chưa hợp

lý

* Để khắc phục và thực hiện được vấn đề này, tôi đã tìm hiểu và nắm rõ tình hình

học sinh lớp tôi ngay khi được phân công Trước tiên tôi xem sổ chủ nhiệm năm học

trước đồng thời tôi trao đổi với giáo viên chủ nhiệm năm học trước để nắm rõ hơn Sau

đó tôi cho học sinh kiểm tra lại để phân loại từng đối tượng học sinh

3.Thực trạng về giải toán có lời văn hiện nay đối với học sinh lớp 3/3:

- Qua quá trình dạy học nhiều năm ở tiểu học, được trực tiếp thâm nhập vào quátrình học toán của học sinh nhất là học sinh lớp 3, tôi nhận thấy đa phần những hạn chế

trong kĩ năng giải toán của học sinh bắt nguồn từ những nguyên nhân sau:

+ Giáo viên chưa chú ý nhiều đến việc hướng dẫn kĩ năng đọc đề toán cho học sinh

Học sinh đọc đề vội vàng, chưa biết tập trung vào những dữ kiện trọng tâm của đề toán

không chịu phân tích đề toán khi đọc đề

+ Việc tóm tắt, tìm hiểu đề toán, đang còn gặp nhiều khó khăn đối với học sinh

trung bình yếu của lớp 3 Vì kĩ năng đọc thành thạo của các em chưa cao, nên các em đọc

được đề toán và hiểu đề còn thụ động, chậm chạp

+ Đa số học sinh bỏ qua một bước cơ bản trong giải toán là tóm tắt đề toán học

sinh chưa xác định các kiểu tóm tắt đề toán khác nhau phụ thuộc vào từng dạng bài cụ

thể

+ Học sinh chưa có kĩ năng phân tích và tư duy khi gặp những bài toán phức tạp

Hầu hết, các em làm theo khuôn mẫu của những dạng bài cụ thể mà các em thường gặp

trong sách giáo khoa, khi gặp bài toán đòi hỏi tư duy, suy luận một chút các em không

biết cách phân tích dẫn đến lười suy nghĩ Một số em biết tìm ra phép tính đúng nhưng

khi đặt lời giải thì còn lúng túng và có khi đặt lời giải cho bài toán chưa hợp lý

+ Khi giải xong bài toán, đa số học sinh bỏ qua bước kiểm tra lại bài, dẫn đến nhiều

trường hợp sai sót đáng tiếc do tính nhầm, do chủ quan Ngoài ra, còn có những trường

hợp học sinh hiểu bài nhưng còn lúng túng trong cách trình bày nhất là với các bài toán

giải có lời văn phức tạp

+ Thực tế trong một tiết dạy 35 phút, vừa dạy bài mới, vừa làm bài tập và các bàitoán có lời văn thường ở cuối bài nên thời gian để luyện nêu đề, nêu câu trả lời không

được nhiều nên học sinh chưa khắc sâu kiến thức, chưa nắm được mẹo để giải bài toán

Từ những thực trạng trên tôi mạnh dạn cải tiến nội dung, phương pháp giảng dạy như

sau:

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

1 Các biện pháp giúp học sinh năm vững phương pháp giải toán :

1.1/ Giáo viên và học sinh:

* Đối với học sinh lớp 3, đặc biệt là một số em học lực trung bình - yếu còn thụ động, rụt

rè trong giao tiếp Chính vì vậy tôi đã đề ra một số biện pháp sau:

- Để các em mạnh dạn hơn tự tin khi phát biểu, trả lời câu hỏi người giáo viên cần phải

luôn luôn gần gủi, khuyến khích các em giao tiếp

- Khích lệ học sinh tạo hứng thú khi học tập Đặc điểm chung của học sinh tiểu học

là thích được khen hơn chê, hạn chế chê các em trong học tập, rèn luyện Tuy nhiên, nếu

ta không biết kết hợp tâm lý từng học sinh mà cứ quá khen sẽ không có tác dụng kích

thích Đối với những em chậm tiến bộ, thường rụt rè, tự ti, vì vậy tôi luôn luôn chú ý

nhắc nhở, gọi các em trả lời hoặc lên bảng làm bài Chỉ cần các em có một “ tiến bộ nhỏ”

là tôi tuyên dương ngay, để từ đó các em sẽ cố gắng tiến bộ và mạnh dạn, tự tin hơn Đối

với những em học khá, giỏi phải có những biểu hiện vượt bậc, có tiến bộ rõ rệt tôi mới

khen Chính sự khen, chê đúng lúc, kịp thời và đúng đối tượng học sinh sẽ có tác dụng

khích lệ các em trong học tập

- Để giờ học có hiệu quả thì đòi hỏi tôi phải đổi mới phương pháp dạy học tức là kiểu

dạy học: “Lấy học sinh làm trung tâm”, hướng tập trung vào học sinh, học sinh là

người hoạt động tích cực tự tìm tòi khám phá để phát hiện ra kiến thức mới Thông qua

các hoạt động các em sẽ lĩnh hội kiến thức và nhớ rất lâu (nhớ kiến thức một cách khoa

học chứ không học vẹt) Trong mỗi tiết học, tôi thường dành khoảng 3 - 4 phút để cho

các em nghỉ giải lao tại chỗ bằng cách tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi học tập vừa

giúp các em thoải mái sau giờ học căng thẳng và qua các trò chơi học tập tạo cơ hội cho

học sinh có cơ hội được trao đổi, được luyện nói nhiều trong các tiết học giúp các em có

vốn từ lưu thông, các em có thể nhận xét và trả lời tự nhiên, nhanh nhẹn mà không rụt rè,

tự ti vừa giúp các em có phản ứng nhanh nhẹn, ghi nhớ một số nội dung bài đã học kĩ

hơn

- Để giúp học sinh giải toán có lời văn thành thạo, tôi luôn luôn chú ý rèn luyện kỹ

năng nghe, nói, đọc, viết cho các em bởi vì đọc thông, viết thạo là yếu tố “đòn bẩy” giúp

học sinh hiểu rõ đề và tìm cách giải bài toán một cách hợp lý, chính xác

- Trong một tiết dạy để đạt được kết quả cao đòi hỏi người giáo viên phải chuẩn bị

tốt Sự chuẩn bị càng tốt thì hiệu quả càng cao Vì vậy, người giáo viên phải nắm vững

yêu cầu của từng loại bài để có phương pháp cụ thể phù hợp với loại bài đó Ngoài ra

người giáo viên phải có thao tác linh hoạt và khắc sâu kiến thức từng dạng bài tập cho

học sinh

- Khuyến khích học sinh tham gia giải toán qua mạng Mua sách, báo nhi đồng để tập

giai các bài toán đố trong sách, phát huy thêm kiến thứ cho các em

1.2/ Đối với phụ huynh học sinh

Để thực hiện tốt cuộc vân động “ Hai Không” của ngành giáo dục và giúp cho phụ

huynh có biện pháp phù hợp trong việc giáo dục con cái, tôi đã tổ chức gặp gỡ các bậc

cha mẹ học sinh vào đầu năm học để trao đổi với phụ huynh học sinh về chỉ tiêu phấn

đấu của lớp và những yêu cầu cần thiết giúp các em học tập như: Mua sách vở, đồ dùng

học tập, cách hướng dẫn các em tự học ở nhà Yêu cầu phụ huynh dành thời gian quan

tâm nhắc nhở các em có cách học tập ở nhà vào những ngày nghỉ

2/ Hướng dẫn học sinh nắm chắc phương pháp chung về các bước giải các bài

toán có lời văn:

Mỗi bài toán các em có làm tốt được hay không đều phụ thuộc vào các phương

pháp giải toán được vận dụng ở mỗi bước giải bài toán đó Cho nên chúng ta hướng dẫn

học sinh năm được các bước giải bài toán như sau:

Bước 1: Đọc kĩ đề toán

Bước 2: Tóm tắt đề toán

Bước 3: Phân tích bài toán

Bước 4: Viết bài giải

Bước 5: Kiểm tra lời giải và kết quả bài giải

* Cụ thể yêu cầu đối với học sinh như sau:

* Bước 1 : Hướng dẫn học sinh đọc đề kĩ toán:

-Học sinh đọc ít nhất ba lần mục đích để giúp các em nắm được ba yếu tố cơ bản

Những “dữ kiện” là những cái đã cho, đã biết trong đầu bài, “những ẩn số” là những cái

chưa biết và cần tìm và những “điều kiện” là quan hệ giữa các dữ kiện với ẩn số

Cần cho học sinh đọc kỹ đề toán giúp học sinh hiểu chắc chắn một số từ ngữ quan

trọng nói lên những tình huống toán học bị che lấp dưới cái vỏ ngôn từ thông thường

như: “gấp đôi”, “ , ”, “ tất cả’, “ cả hai”, “ nhiều hơn”,” ít hơn” Nếu trong bài toán

có từ nào mà học sinh chưa hiểu rõ thì giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh hiểu được ý

nghĩa và nội dung của từ đó Phải tập cho học sinh có thói quen tự tìm hiểu đề toán qua

việc phân tích những điều đã cho và xác định được những điều phải tìm

Để làm được điều đó, cần hướng sự tập trung suy nghĩ của học sinh vào những từ quan

trọng của đề toán, từ nào chưa hiểu hết ý nghĩa thì phải tìm hiểu hết ý nghĩa của từ đó

* Bước 2 : Hướng dẫn học sinh đọc tóm tắt đề toán

- Sau khi đọc kĩ đề toán, các em biết lược bớt một số câu chữ, làm cho bài toán gọn

lại Nhờ đó mà mối quan hệ giữa cái đã cho và một số phải tìm hiện rõ hơn, các em có thể

tóm tắt được một đề toán và biết cách nhìn vào tóm tắt đó để nhắc lại đề toán

- Khi đã thâm nhập vào đề toán, việc tóm tắt đề toán sẽ giúp học sinh tự thiết lập đựơc

mối liên hệ giữa những cái đã cho và những cái phải tìm Học sinh tự tóm tắt được đề

toán nghĩa là nắm được yêu cầu cơ bản của bài toán

Khi tóm tắt đề cần gạt bỏ tất cả những gì là thứ yếu, lặt vặt trong đề toán và hướng sự

tập trung của học sinh vào những điểm chính yếu của bài toán, tìm cách biểu thị một cách

cô đọng nhất nội dung bài toán

Trên thực tế có rất nhiều cách tóm tắt thì các em càng dễ dàng giải toán đúng và nhanh

hơn Cho nên, khi dạy tôi đã truyền đạt một số cách tóm tắt các đề toán thông dụng sau:

Tuy nhiên, tôi luôn luôn hướng các em chọn cách nào dễ hiểu nhất, rõ nhất, điều đó

còn tùy thuộc vào nội dung từng bài

a/ Cách 1: Tóm tắt bằng chữ (Lời):

Ví dụ 1: Bài tập 2 SGK toán 3 trang 33 Đây là dạng toán gấp một số lên nhiều lần

Con hái được 7 quả cam, mẹ hái được gấp 5 lần số cam của con Hỏi mẹ hái được

bao nhiêu quả cam?

Tóm tắt bằng lời:

Con hái: 7 quả cam

Mẹ hái: gấp 5 lần số cam của con

Mẹ hái: … quả cam?

Ví dụ 3: Bài 3, 4 SGK toán 3 trang 68

Bài 3: Có 45kg gạo, chia đều vào 9 túi Hỏi mỗi túi có bao nhiêu ki-lô-gam gạo?

Tóm tắt:

9 túi: 45kg gạo

1 túi: … gạo?

Bài 4: Có 45kg gạo chia đều vào các túi, mỗi túi có 9kg gạo Hỏi có bao nhiêu túi gạo?

Tóm tắt:

9kg gạo: 1 túi

45kg gạo: … túi?

Ví dụ : ( Bài tập 2- trang 51 toán 3)

Một thùng đựng 24 lít mật ong, lấy ra số lít mật ong đó Hỏi trong thùng còn lại bao

nhiêu lít mật ong? Tóm tắt

Có: 24lít

Lấy ra: số lít mật ong

Còn lại: lít mật ong ?

b) Cách 2 : Tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng :

Muốn rèn luyện tốt cho học sinh kĩ năng tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng cần làm

quen với cách biểu thị một số quan hệ sau:

+ Quan hệ “số a lớn hơn hay kém hơn số b một số đơn vị”

Ví dụ 2: Bài tập 3 ( Trang 50-SGk toán 3) Bao gạo nặng 27 kg, bao ngô nặng hơn bao

gạo 5 kg Hỏi cả hai bao gạo và ngô nặng tất cả bao nhiêu kg?

Baogạo

Bao ngô

c) Cách 3: Tóm tắt bài toán bằng lưu đồ:

Đây là cách tóm tắt ít được sử dụng hơn, tuy nhiên nó khá tiện lợi và hiệu quả với một

số bài toán suy ngược từ cuối như: Nếu gấp một số lên 8 lần rồi bớt đi 5 thì được 43 Tìm

“Ba bạn Huệ, Cúc, Đào có trồng 3 cây: huệ, cúc và đào Trong 3 người không có ai

trồng cây trùng tên của mình cả” Hỏi bạn nào đã trồng cây nào?

Bài toán có hai nhóm đối tượng: một nhóm là tên các bạn, kí hiệu là H, C, Đ Một nhóm

là tên các cây, kí hiệu là: h, c, đ Ta dùng nét liền để nối hai đối tượng có sự tương ứng

với nhau và nét đứt để nối hai đối tượng không có sự tương ứng

Người cây

Dựa vào sơ đồ ta suy đựơc kết quả bài toán là: Bạn Huệ trồng cây đào, bạn Cúc trồng

cây huệ, bạn Đào trồng cây cúc

d) Cách 4: Tóm tắt bài toán bằng ngôn ngữ, kí hiệu ngắn gọn:

Thực chất đây là cách viết tắt các ý chính, chủ yếu của đề toán, phối hợp với việc dùng

một số dấu, kí hiệu mũi tên, dấu gạch ngang để biểu thị cái đã cho và cái phải tìm.VD:

Bài toán : “Một tổ thợ xây có 3 người, trong 5 ngày xây được 45 bờ kè Nếu tổ có 1

người xây trong 5 ngày thì xây dược bao nhiêu bờ kè?”

Có thể tóm tắt bài toán như sau:

3 người _5 ngày _45 bờ

1 người _5 ngày _ ? bờ

đ/ Cách 5 : Tóm tắt đề toán bằng bảng kẻ ô:

Nếu bài toán có các nhóm đối tượng chung với nhau những đặc tính nào đấy, hoặc

các đại lượng có giá trị tương ứng với nhau một cách chặt chẽ Lúc đó ta có thể dùng

bảng kẻ ô để xếp các đối tượng ấy vào cùng một hàng, rồi dựa vào sự tính toán suy luận

tính toán theo từng hàng hoặc từng cột để phối hợp lại mà đi đến kết quả Như vậy ta dễ

H C Đ

HCĐ