Các thầy, cô giáo phải thực sự là tấm gương sáng để mọi thế hệ học trò noi theo và để làm tròn sứ mệnh cao cả “trồng người”, mỗi nhà giáo phải luôn tu dưỡng phẩm chất đạo đức nghề nghiệp
Trang 1PHÂN TÍCH VÀ SO SÁNH ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP CỦA GIÁO VIÊN THEO
QUAN NI ỆM CỦA PHƯƠNG ĐÔNG VÀ PHƯƠNG TÂY
Teachers’ Professional Ethics in Western and Eastern Education System –
Compa-rative Analysis
TS Nguy ễn Hoàng Tiến,
Dr Nguyen Hoang Tien
vietnameu@gmail.com
0708741048
Tóm t ắt: Đạo đức nghề nghiệp là những quan điểm, quy tắc và chuẩn mực hành vi đạo
đức xã hội đòi hỏi phải tuân theo trong hoạt động nghề nghiệp, có tính đặc trưng của
nghề nghiệp Trong xã hội có bao nhiêu nghề thì có bấy nhiêu thứ đạo đức nghề nghiệp Đạo đức nghề nghiệp là đạo đức xã hội được thể hiện một cách đặc thù, cụ thể trong các hoạt động nghề nghiệp Với tính cách là một dạng của đạo đức xã hội, nó có quan hệ chặt chẽ với đạo đức cá nhân và thể hiện thông qua đạo đức cá nhân Đồng thời, do liên quan với hoạt động nghề và gắn liền với một kiểu quan hệ sản xuất trong một giai đoạn lịch sử nhất định nên đạo đức nghề nghiệp cũng mang tính giai cấp, tính dân tộc Đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ nhà giáo có vai trò rất quan trọng, góp phần quyết định chất lượng, hiệu quả hoạt động sư phạm và nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo Các thầy, cô giáo phải thực sự là tấm gương sáng để mọi thế hệ học trò noi theo và để làm tròn sứ mệnh cao cả “trồng người”, mỗi nhà giáo phải luôn tu dưỡng phẩm chất đạo đức nghề nghiệp
tảng trong nhân cách nhà giáo Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp của họ được duy trì thành nền nếp trong nhà trường dựa trên hệ thống các khuôn phép, quy tắc đạo đức nhằm định hướng, điều chỉnh nhận thức, đánh giá thái độ, hành vi của nhà giáo phù hợp với yêu cầu mô phạm của nghề dạy học Với nghề dạy học, người dạy muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ phải luôn tinh thông về nghề nghiệp, tiêu biểu về tri thức khoa học, tư tưởng chính trị, văn hóa, đạo đức, lối sống Như vậy, đạo đức nghề nghiệp của nhà giáo không phải là thành tố biệt lập mà có quan hệ mật thiết với các thành tố khác trong nhân cách của nhà giáo luôn gắn bó hữu cơ với năng lực, tài nghệ sư phạm của nhà giáo
T ừ khóa: đạo đức nghề nghiệp, quan niệm Đông Tây
Summary: Professional ethics are perspectives, rules and standards of social ethical
behavior that must be followed in professional activities In a society with so many professions, there are so many professional ethics Professional ethics is social morality expressed in a specific way, specific in professional activities As a form of social morality, it closely relates with personal morality and is expressed through personal morality At the same time, due to being associated with professional activities and being associated with a type of production relationship in a certain historical period, professional ethics are also class and ethnic Professional ethics of the teaching staff plays
Trang 2a very important role, helping to determine the quality and effectiveness of pedagogical activities and improve the quality of education and training The teachers must really be a good example for all generations of students to follow and to fulfill the noble mission of
"planting people", each teacher must always cultivate professional ethics to deserve honor and love of society Professional ethics is the foundation of a teacher's personality Their professional ethical standards are maintained in a school based on a set of ethical frameworks to guide, adjust perceptions, assess appropriate attitudes and behaviors of teachers with pedagogical requirements of teaching profession With teaching profession, teachers who want to fulfill the task must always be adept at their profession, typical of scientific knowledge, political thought, culture, ethics and lifestyle Thus, the professional ethics of teachers is not an isolated element but has a close relationship with other elements in the teacher's personality that always organically attaches to the teachers' competence and pedagogical skills
Keywords: professional ethics, East-West concept
1 Giáo d ục và đạo đức nghề nghiệp theo quan niệm của phương Tây
Giáo dục của phương Tây lấy học sinh làm trọng tâm Giáo dục của Việt Nam lấy giáo viên làm trọng tâm Điểm này, Việt Nam cần thay đổi và không nên đi ngược lại với
xu thế của thế giới Vì lấy giáo viên làm trọng tâm, học sinh/sinh viên tiếp thu kiến thức chủ yếu từ giáo viên, và tập trung vào việc học vẹt, hoặc nhắc lại những gì thầy cô dạy trong bài kiểm tra giữa/cuối kỳ Đáng ra, học sinh cần phải học kỹ năng suy nghĩ phê phán (critical thinking), đọc sách, tham khảo các bài báo khoa học mới xuất bản, và kỹ năng tổng hợp thông tin để giải quyết vấn đề Khi học ở Úc hay ở Mỹ, thời gian học trên lớp giữa thầy và trò chiếm tỷ lệ rất nhỏ so với thời gian học tổng thể của học sinh VD: một môn học có 3 tiếng/một tuần học trên lớp với thầy thì sinh viên phải đọc khoảng 200 trang tài liệu ở thư viện hoặc ở nhà để chuẩn bị cho ba tiếng đó trên lớp với thầy, và tham gia tranh luận với các bạn cùng lớp Vì giáo viên là nguồn cung cấp thông tin chính cho học sinh/sinh viên, thay vì tập trung vào phương pháp luận, câu trả lời cho một vấn đề đưa ra được phân định rạch ròi: đúng và sai, và sinh viên được khuyến khích học thuộc lòng câu trả lời đúng Khi lấy học sinh, sinh viên làm trọng tâm trong giảng dạy thì điểm của sinh viên được đánh giá theo khả năng lập luận và giải quyết vấn đề, chứ không theo khả năng nhắc lại câu trả lời đúng mà giáo viên đã dạy
Thứ hai là khuyến khích sự độc lập và chịu trách nhiệm của trẻ Nền giáo dục của
VN chịu ảnh hưởng nhiều của Đạo Khổng, đem lại cho các thế hệ trẻ của chúng ta nhiều giá trị văn hóa tốt đẹp, như: kính trên nhường dưới, tôn trọng thầy cô giáo, tinh thần ham học cao ngay cả khi điều kiện trường lớp còn rất hạn chế như ở các tỉnh miền núi Hà Giang, và vùng Tây Nguyên Các bạn trẻ được bố mẹ dành cho những điều kiện học hành tốt nhất có thể, ngay cả khi gia đình còn nhiều ưu tiên khác Ưu tiên về việc học của hai con được đặt cao hơn những ưu tiên khác của gia đình, như làm nhà, hay tích lũy lâu dài
Và đó không phải là một ngoại lệ đối với nhiều gia đình Việt Nam Ở Úc, giống nhiều gia đình người Úc khác, những ông bố xác định khi những đứa con vào đại học thì các cháu
sẽ phải tự vay tiền của nhà nước để đi học, chứ bố mẹ không còn sẵn sàng bỏ ra ½ thu nhập hàng tháng để chi trả việc học cho các con
Trang 3Thứ ba, tôn trọng tính chất cá nhân của học sinh Cho dù có những phẩm chất như nói trên, nhưng một số quy tắc, thói quen bắt nguồn từ Đạo Khổng lại là cản trở lớn cho nền giáo dục hiện đại của Việt Nam Học sinh, sinh viên không được dạy và khuyến khích tranh luận với thầy cô giáo, không được dạy cách suy nghĩ lập luận độc lập, ít tính đến các khả năng khác, ít đưa ra cách giải quyết vấn đề khác Nói một cách hình ảnh là học sinh được dạy rằng: chỉ có một con đường để đi từ A đến B và đó chính là đường thẳng Học sinh ít được khuyến khích tìm hiểu liệu còn có cách nào khác để đi từ A đến
B
Ở Mỹ, khác biệt lớn nhất giữa cách dạy và học của nền giáo dục Mỹ với giáo dục Việt Nam là văn hóa thảo luận trong lớp học Các giáo sư ở đây đánh giá cao những sinh viên có khả năng phản biện và chỉ ra lỗi sai của thầy Một điểm khác nữa về cách dạy của giảng viên Mỹ là tất cả giáo sư đều dành một khoảng thời gian trong tuần, gọi là "office hours", để sinh viên có thể lên gặp riêng trong văn phòng Nhu cầu của sinh viên cho khoảng thời gian office hours này rất lớn, có người cần gợi ý cho bài tập về nhà, có người cần giảng thêm về bài học, có người muốn thảo luận về đề tài giáo sư đang nghiên cứu Trong lớp, khi sinh viên mắc lỗi ngủ gật hay làm việc riêng, đa phần giảng viên không xử phạt vì thông cảm với sinh viên phải thức cả đêm hoàn thành deadline Một số giáo sư có mẹo nhỏ để đánh thức học trò, nếu phát hiện ra có sinh viên ngủ gật, thầy sẽ đặt ra câu đố
gì đó để có người trả lời rồi cả lớp vỗ tay, hoặc đồng thanh đếm ngược để giáo sư tiết lộ đáp án Người đang ngủ tự khắc tỉnh dậy Lỗi nghiêm trọng nhất thường không bao giờ được tha thứ ở đại học Mỹ là sao chép (plagiarism) Nếu bài viết của sinh viên bị xác định sao chép từ một nguồn khác, mức phạt nhẹ nhất là nhận luôn điểm F Nặng hơn là đuổi học Phần lớn trường đại học Mỹ áp dụng luật đuổi việc ngay lập tức với các giảng viên có quan hệ yêu đương với sinh viên Các giáo sư có ràng buộc điểm số với sinh viên thì không được phép nhận bất kỳ món quà nào từ người học Theo du học sinh Việt Nam, các sinh viên ở Mỹ có sự chủ động nhất định trong việc học của mình Những người phát biểu nhiều trong lớp thường nằm trong tốp dẫn đầu về thành tích học tập, vì họ phải rất tập trung mới có thể nghĩ ra câu hỏi để chất vấn giáo sư Các sinh viên cũng chủ động viết email hẹn gặp riêng giáo sư để xin tham gia nhóm nghiên cứu Nếu cảm thấy không phù hợp, sinh viên có thể tự rút lui hoặc chuyển sang nhóm khác Việc nghiên cứu khá phổ biến ở các đại học Mỹ, đặc biệt là với sinh viên các ngành khoa học kỹ thuật
2 Giáo dục và đạo đức nghề nghiệp theo quan niệm của phương Đông
Ở Việt Nam, nghề giáo luôn được xã hội trân trọng, tôn vinh là “nghề cao quý nhất trong những nghề cao quý” Người dạy học được gọi là thầy giáo, cô giáo và được coi là “kỹ sư tâm hồn”, không chỉ dạy chữ mà còn dạy cách làm người, hình thành và phát triển nhân cách người học Xã hội càng tôn trọng nghề dạy học càng đòi hỏi rất cao năng lực và phẩm chất đạo đức của nhà giáo Do tính chất đặc biệt của nhà giáo nên xã hội luôn mong muốn và yêu cầu cao về đạo đức nghề nghiệp của họ
Nhà giáo được xã hội tôn vinh bởi sứ mệnh trồng người cao cả Các nhà tư tưởng, nhà giáo dục lớn xưa và nay đều đánh giá rất cao vai trò của nhà giáo đối với sự nghiệp giáo dục, phát triển xã hội Luôn coi trọng phẩm chất đạo đức của nhà giáo, coi đó là thành tố cơ bản, nền tảng trong nhân cách nhà giáo Ở phương Đông cổ đại, Nho giáo coi
Trang 4mối quan hệ thầy trò là một trong ba mối quan hệ then chốt của xã hội: quân - thần, sư -
đệ, phụ - tử và yêu cầu “thầy ra thầy”, “trò ra trò” Triết gia Hy Lạp cổ đại Platon cho rằng: người thợ giày tồi thì quốc gia không quá lo lắm, dân chúng sẽ phải xỏ những đôi giày xấu Nhưng người thầy mà dốt nát, vô luân thì đất nước sẽ xuất hiện những người kém cỏi xấu xa Nghề dạy học lấy con người làm đối tượng để tác động, làm biến đổi và phát triển nhận thức, tư tưởng, tình cảm của người học Các giá trị văn hóa của nhân loại qua bàn tay của người thầy được kết tinh và truyền thụ cho các thế hệ kế tiếp để đào tạo
ra những con người có phẩm chất, năng lực phục vụ cho sự phát triển của xã hội Thành quả của quá trình lao động sư phạm là đào tạo ra những con người mới với nhân cách hoàn chỉnh Đạt được mục tiêu đó, vai trò của nhà giáo rất quan trọng, họ vừa là người thiết kế, vừa là người thi công trong quá trình dạy học Đạo đức của họ là tấm gương sống để người học noi theo
Đối với người Việt Nam nói riêng, người phương Đông nói chung, một tấm gương sáng còn hơn trăm bài diễn thuyết Hoạt động dạy học được tiến hành bằng nhiều phương thức, trong đó có một phương thức rất đặc biệt là lấy nhân cách tác động đến nhân cách, dùng nhân cách người thầy để cảm hóa học trò Do vậy, nhà giáo phải là tấm gương mẫu mực, luôn nêu gương về đạo đức để những giá trị tốt đẹp của người thầy được nhân lên trở thành phổ biến ở người học Đạo đức của họ gắn với đặc trưng của nghề dạy học mang tính mô phạm, chuẩn hóa rất cao, vừa dạy người, vừa dạy chữ, dạy nghề
Đạo đức nghề nghiệp là nền tảng trong nhân cách nhà giáo Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp của họ được duy trì thành nền nếp trong nhà trường dựa trên hệ thống các khuôn phép, quy tắc đạo đức nhằm định hướng, điều chỉnh nhận thức, đánh giá thái độ, hành vi của nhà giáo phù hợp với yêu cầu mô phạm của nghề dạy học Với nghề dạy học, người dạy muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ phải luôn tinh thông về nghề nghiệp, tiêu biểu
về tri thức khoa học, tư tưởng chính trị, văn hóa, đạo đức, lối sống Như vậy, đạo đức nghề nghiệp của nhà giáo không phải là thành tố biệt lập mà có quan hệ mật thiết với các thành tố khác trong nhân cách của nhà giáo luôn gắn bó hữu cơ với năng lực, tài nghệ sư phạm của nhà giáo Nội dung cốt lõi của chuẩn mực đạo đức này là sự toàn tâm, toàn ý với người học và nghề dạy học Dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng quyết tâm dạy thật tốt, có ý chí quyết tâm phấn đấu vươn lên, miệt mài với từng bài giảng, thường xuyên đúc rút kinh nghiệm và vận dụng sáng tạo trong hoạt động sư phạm nhà giáo không phải là thợ giảng mà phải là nhà giáo dục để hoàn thiện nhân cách người học Ở đó, đạo đức nghề nghiệp là nền tảng, động lực để nhà giáo hoàn thành sứ mệnh vẻ vang của mình Các thầy, cô giáo phải thực sự là tấm gương sáng về đạo đức để người học noi theo Đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ nhà giáo có vai trò rất quan trọng, góp phần quyết định đến chất lượng, hiệu quả hoạt động sư phạm và nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo của đất nước Mỗi nhà giáo phải luôn rèn luyện đạo đức nghề nghiệp để xứng đáng với sự tôn vinh và niềm tin yêu của xã hội
3 S ự pha trộn về giá trị đạo đức nghề nghiệp của giáo viên trong bối cảnh hội nhập
qu ốc tế và toàn cầu hóa
Trước tác động của nền kinh tế thị trường trong bối cảnh đẩy mạnh hội nhập quốc
tế, sự biến đổi thang giá trị nhân cách và các chuẩn giá trị nhân cách diễn ra rất nhanh
Trang 5chóng trong xã hội, đang đặt ra vấn đề bồi dưỡng, rèn luyện đạo đức nhà giáo phải được xem là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên có tính chiến lược không chỉ trong nhận thức,
mà quan trọng hơn là mỗi nhà giáo phải tự xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện Đúng
là giờ đây, cũng như nhiều ngành nghề khác, nghề dạy học đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ một số biểu hiện lệch lạc, bất cập trong đời sống xã hội làm suy giảm truyền thống đạo đức nghề nghiệp, gây ảnh hưởng tiêu cực đến đạo đức người thầy Hiện tượng đề cao lợi ích vật chất, lối sống thực dụng, các tệ nạn xã hội dường như ngày càng lấn át phẩm giá của con người, tác động xấu đến tình cảm, nguyện vọng của những người làm nghề sư phạm, làm một bộ phận nhà giáo sa sút, thậm chí bị suy thoái đạo đức lối sống Không ít trường hợp vì đồng tiền và danh lợi chà đạp lên quan hệ thầy trò, đồng chí, đồng nghiệp Những biểu hiện đó đã tác động lớn đến đời sống xã hội, làm hoen ố hình ảnh nghề cao quý luôn được xã hội tôn vinh Vì vậy, vấn đề bồi dưỡng, rèn luyện đạo đức nhà giáo cần phải được xem là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, có tính chiến lược không chỉ trong nhận thức mà quan trọng quyết định hơn là mỗi nhà giáo phải tự xây dựng kế hoạch triển khai tự rèn luyện nâng cao đạo đức của mình Yêu cầu đang đặt
ra với mỗi người làm công tác giáo dục là cùng với các nhiệm vụ khác cần thực hiện tốt những lời Bác dạy: “Việc gì có lợi cho nước, cho xã hội thì kiên quyết làm và làm trước Việc gì có hại cho nước, cho dân, cho người học thì kiên quyết bỏ, việc ác thì nhỏ mấy cũng tránh” Thường xuyên quán triệt, cụ thể hoá các nội dung trong việc thực hiện “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, lấy làm theo làm trọng tâm Coi trọng bồi dưỡng ý chí, khát vọng và chí hướng vươn lên hoàn thiện văn hoá sư phạm, biết tự kiềm chế, tự học để có hiểu biết sâu rộng về chuyên môn nghiệp vụ, thuần thục kỹ năng, điêu luyện tay nghề sư phạm, trau dồi phẩm chất đạo đức nhà giáo; thường xuyên nâng cao ý thức trách nhiệm với công việc chuyên môn, với sự nghiệp “trồng người” Giữ gìn tình đoàn kết, thống nhất trong tập thể sư phạm, biết lắng nghe, sẵn sàng học hỏi và cầu tiến bộ Nêu cao nguyên tắc, tính kỷ luật và tính kế hoạch trong hoạt động sư phạm; chấp hành nghiêm pháp luật của Nhà nước và quy định về đạo đức nhà giáo của Bộ Giáo dục
và Đào tạo; coi trọng, giữ vững, phát huy truyền thống tôn sư trọng đạo của dân tộc; thực hiện tốt cuộc vận động “Mỗi thầy cô giáo là tấm gương về đạo đức và tự học” Luôn thể hiện sự chuẩn mực, tính mô phạm trong tác phong, lối sống, trong giải quyết các mối quan hệ với mọi người, với công việc, với bản thân mình, nhất là đối với người học Đặc biệt phải chú trọng giải quyết mối quan hệ với người học, dựa trên nguyên tắc sư phạm
và gắn với thực hiện “Cần kiệm liêm chính, chí công vô tư” không để mặt trái cơ chế thị trường với những tác động tiêu cực làm ảnh hưởng đến quan hệ thầy trò vốn rất thiêng liêng
4 Xây d ựng hê ̣ thống giá tri ̣ đa ̣o đức nghề nghiê ̣p cho giáo viên ta ̣i Viê ̣t Nam trong
b ối cảnh hô ̣i nhâ ̣p quốc tế và toàn cầu hóa - thành tựu và ha ̣n chế
Từ ngàn đời nay, thầy giáo luôn được tôn vinh và có một vị trí vô cùng quan trọng trong xã hội Trong lịch sử Việt Nam, người thầy giáo là người chăm lo, dẫn dắt thế hệ trẻ; là người có lòng yêu nghề tha thiết, luôn coi trọng tri thức, lấy dạy chữ, dạy người làm lẽ sống của mình Đó là người truyền đạt kiến thức, là nhà giáo dục trong việc hình thành và phát triển kỹ năng sống, đạo đức cho học sinh, là tấm gương sáng cho học sinh
Trang 6noi theo Đây là những người coi trọng danh dự, lương tâm, gìn giữ khí tiết, xác lập vị trí của mình trong xã hội bằng tài năng, đức độ, học vấn, cống hiến Đảng Cộng sản Việt Nam luôn luôn đánh giá cao vai trò của người thầy giáo trên mặt trận giáo dục Hiện nay,
do việc đổi mới công nghệ và toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế về giáo dục, trong nền giáo dục mới có sự chuyển đổi cơ bản vai trò, vị trí của người thầy Công nghệ mới đang làm thay đổi thế giới việc làm, buộc phải thay đổi trong lĩnh vực giáo dục, đặc biệt thúc đẩy cải cách giáo dục phổ thông và dạy nghề Nhiệm vụ của giáo dục là thực hiện việc đào tạo nhằm có được các khả năng đa dạng, đào tạo liên ngành cũng như đào tạo người lao động có tri thức, có khả năng dự đoán các vấn đề, tìm tòi và khai thác kiến thức, đề xuất
ra các giải pháp Do đó, nhiệm vụ người dạy cũng cần phải thay đổi: thầy giáo không phải chỉ đơn thuần là người truyền thụ kiến thức mà là người thúc đẩy việc học hành Quá trình toàn cầu hoá trao đổi, dịch vụ tài chính, sản xuất và việc làm từ các nước có chi phí lao động cao đến các nước chi phí lao động thấp cũng có tác động mạnh đến giáo dục Khả năng phát hiện và khai thác kiến thức trở thành chìa khoá của cạnh tranh quốc
tế Kỷ nguyên thông tin cũng có ảnh hưởng đến giáo dục và đào tạo theo nghĩa dựa trên việc khai thác các công nghệ thông tin hiện đại để xử lý và quản trị thông tin “Xã hội tri
thức” ra đời từ sự thay thế mô hình kinh tế công nghiệp bằng mô hình kinh tế dựa trên kiến thức, thông tin và các công nghệ thông tin Vì vậy, giáo dục và dạy nghề phải thích ứng nhanh với các thay đổi liên quan đến thế giới việc làm Sự thay đổi công nghệ nhanh chóng và toàn cầu hoá cũng ảnh hưởng đến giáo dục và đào tạo Đó là việc học tập phải được tiến hành suốt đời và phải cố “học cách học” để chủ động nắm bắt tri thức Vai trò
của giáo dục là làm sao cho các nước phải có đội ngũ nhân lực được đào tạo phù hợp với nhu cầu Về cơ bản, giáo dục nhằm mục đích làm cho các cá nhân tự mình giải quyết được các vấn đề nhờ có đủ khả năng suy nghĩ và phán đoán Như vậy, giáo viên không chỉ là người dạy học trên lớp học, một người làm nhiệm vụ truyền thụ kiến thức là chính, người cung cấp thông tin, mà trở thành người tổ chức, hướng dẫn quá trình học của học sinh Những thay đổi về vai trò, vị trí của người học và người dạy trong những hoàn cảnh biến đổi nhanh, phức tạp đòi hỏi các cơ sở đào tạo giáo viên phải chuẩn bị cho các giáo sinh, những thầy giáo trong tương lai có khả năng đáp ứng linh hoạt và hiệu quả trước những yêu cầu mới
Với truyền thống hiếu học và tinh thần “tôn sư trọng đạo”, người thầy và nghề dạy học ở nước ta luôn được tôn vinh Trong thực tế có rất nhiều tấm gương các nhà giáo hết lòng yêu nghề Họ đã cống hiến cả cuộc đời cho sự nghiệp giáo dục và được rất nhiều thế
hệ học trò kính trọng Có rất nhiều thầy, cô giáo, nhất là ở vùng sâu, vùng xa đã vượt qua rất nhiều khó khăn về vật chất và tinh thần để cống hiến công sức, trí tuệ cho sự nghiệp
“trồng người” vẻ vang Tuy nhiên, trong những năm vừa qua ngành giáo dục và xã hội không khỏi đau lòng trước hiện tượng có những giáo viên thiếu chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp như bạo hành, lăng mạ học sinh, nhất là những vụ việc bạo hành trẻ em ở một số trường mầm non Thiếu gương mẫu trong lời nói, việc làm, đánh giá không khách quan người học… Những hiện tượng này tuy chỉ là “con sâu bỏ rầu nồi canh”, nhưng dễ tạo nên bức xúc và phản cảm trong xã hội Những sự việc này nếu không được nhìn nhận thấu đáo, khách quan sẽ dẫn đến đánh giá quy chụp nghề giáo và đội ngũ giáo viên hiện
Trang 7nay Để nhà giáo và đạo đức nghề nghiệp của họ được tôn vinh cần phải có những giải pháp cơ bản:
- Trước hết, cần tăng cường công tác giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống đối với đội ngũ nhà giáo hiện nay Gắn hoạt động này với các phong trào, cuộc vận động trong ngành giáo dục và việc “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” Kịp thời chỉnh đốn, uốn nắn, xử lý nghiêm những sai phạm của một số giáo viên vi phạm tư cách và đạo đức nhà giáo Những biện pháp này cần được thực hiện thường xuyên, lâu dài và thực chất để xây dựng hình ảnh nhà giáo mẫu mực, làm gương sáng cho học trò noi theo
- Thực hiện giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu Quốc sách ở đây không phải là lý thuyết hay khẩu hiệu mà phải biến thành chính sách và hành động thực tế Do đó, cần nắm bắt, giải quyết tốt nguyện vọng và các lợi ích chính đáng, thiết thực của đội ngũ nhà giáo, để kịp thời động viên họ yên tâm công tác, ra sức học tập, phấn đấu trau dồi hơn nữa chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp Quan tâm thực hiện tốt chế độ ưu đãi, khen thưởng, đảm bảo điều kiện làm việc, sinh hoạt đối với nhà giáo, nhất là những nhà giáo có trình độ, có học hàm, học vị cao, có nhiều cống hiến cho sự nghiệp giáo dục và đào tạo Mặt khác, khi xem xét, giải quyết và bảo đảm các chế độ, chính sách đối với đội ngũ nhà giáo phải thực sự dân chủ, công khai, công bằng, kịp thời, chính xác Kiên quyết đấu tranh, lên án và khắc phục kịp thời mọi biểu hiện vi phạm trong
thực hiện các chế độ, chính sách của Đảng, Nhà nước, của ngành giáo dục đối với các nhà giáo
- Để xứng đáng với sứ mệnh vẻ vang và cao cả trong sự nghiệp trồng người, xứng đáng với sự tôn vinh và niềm tin yêu của xã hội, bản thân mỗi nhà giáo phải luôn có nhận thức đúng đắn, sâu sắc về vị thế của nghề sư phạm, trọng trách cao cả của họ trong xã hội Tích cực tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất đạo đức, tác phong, lối sống để mỗi nhà giáo thực sự là những tấm gương sáng về nhân cách, đạo đức cho học sinh noi theo Bởi lẽ, sự tôn vinh, kính trọng đối với nhà giáo không chỉ ở kiến thức uyên thâm hay ở tài nghệ sư phạm mà quan trọng hơn cả là ở sự mô phạm về phẩm chất đạo đức, lòng yêu nghề, yêu trò và
sự mẫu mực trong lối sống, ở giá trị cao cả và trong sáng của nhân cách nhà giáo Mặt khác, đội ngũ nhà giáo phải không ngừng học tập và tự học tập để nâng cao trình độ về mọi mặt, phải luôn tìm tòi, sáng tạo và đổi mới trong nghiên cứu, giảng dạy Những thói quen theo kiểu lối mòn, nếp cũ không còn phù hợp cần được thay đổi, không được bằng lòng hay thoả mãn với trình độ hiện có của mình Không được có thái độ coi thường, hạ thấp và xem nhẹ vấn
đề học tập và tự học tập nâng cao trình độ chuyên môn, trình độ lý luận, kỹ năng nghiệp vụ sư phạm, năng lực quản lý Thực hiện nghiêm các quy định về chuẩn mực đạo đức nhà giáo do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định, cũng như các quy định của pháp luật cán bộ, công chức, viên chức Đồng thời, nhà giáo phải luôn làm mới chính mình bằng những tri thức mới, những thông tin mới, bài giảng mới Cần thuyết phục người học bằng chính sự uyên bác về kiến
Trang 8thức, trình độ chuyên môn và trí tuệ của mình Các thầy, cô giáo cần có thái độ kiên quyết đấu tranh, ngăn chặn những nhận thức, hành vi không đúng, những biểu hiện tiêu cực làm ảnh hưởng đến uy tín, phẩm giá, tư cách của nhà giáo Các thầy, cô giáo phải thực sự là tấm gương sáng về đạo đức để người học noi theo Đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ nhà giáo có vai trò rất quan trọng, góp phần quyết định đến chất lượng, hiệu quả hoạt động sư phạm và nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo của đất nước Mỗi nhà giáo phải luôn rèn luyện đạo đức nghề nghiệp để xứng đáng với sự tôn vinh và niềm tin yêu của xã hội
5 K ết luận và kiến nghị
Hơn lúc nào hết, chúng ta cần xây dựng đội ngũ những người làm công tác giáo dục có đầy đủ phẩm chất, năng lực, vừa “hồng”, vừa “chuyên” như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy Điều này không những để khẳng định tri thức, trình độ phát triển giáo dục của dân tộc, mà còn góp phần quan trọng cho thắng lợi của công cuộc đổi mới, hội nhập
quốc tế, xây dựng và phát triển đất nước Với tầm cao của nền kinh tế tri thức, mọi hành
vi, thái độ, lời nói, việc làm của nhà giáo đều là tấm gương phản ánh nhiều chiều nhưng không ai khác hơn chính nhà giáo phải tự soi mình Vừa qua, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa Xl về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã nhấn mạnh: “Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả Xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệp, dạy tốt, học tốt, quản lý tốt;
có cơ cấu và phương thức giáo dục hợp lý, gắn với xây dựng xã hội học tập; bảo đảm các điều kiện nâng cao chất lượng; chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế hệ thống giáo dục và đào tạo; giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và bản sắc dân tộc Phấn đấu đến năm 2030, nền giáo dục Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực” Để đạt được những mục tiêu đó, cần phải có sự nỗ lực, quyết tâm của cả hệ thống chính trị, của toàn dân, trong đó người thầy đóng một vai trò quan trọng đối với sự phát triển của nền giáo dục nước nhà Thực tiễn phát triển xã hội đòi hỏi phải đẩy mạnh xây dựng nền đạo đức mới, trong đó có đạo đức nghề nghiệp, đạo đức người thầy, làm cho đất nước ngày càng phát triển Để tạo ra một lớp người Việt Nam khỏe mạnh về thể chất, phong phú về tinh thần, trí tuệ, đủ năng lực đưa nước ta hội nhập với văn minh nhân loại, là nhiệm vụ của toàn xã hội, trong đó người thầy giữ vai trò không nhỏ
T ài liê ̣u tham khảo:
- Đào tạo, bồi dưỡng giáo viên theo hướng phát triển năng lực gắn với thực tiễn phổ thông ( Trang Bộ GD & ĐT Ban quản lý chương trình ETEP)
- Đa ̣o đức của nhà giáo hiê ̣n nay ( Trang Ta ̣p chí tổ chức Nhà nước)
- Trang Giáo dục thời đa ̣i