Trách nhiệm xã hội của trường đại học Ngày nay, việc thực hiện trách nhiệm xã hội đã không chỉ quan trọng với doanh nghiệp mà cả đối với các cơ sở giáo dục.. Do đó, các trường muốn phát
Trang 1MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI
CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC Some Problems About The University Social Responsibility
Ths Lưu Thế Vinh 1
Vấn đề trách nhiệm xã hội thâm nhập vào Việt Nam đã khá lâu, thông qua hoạt động của các công ty đầu tư nước ngoài vào Việt Nam Tuy nhiên, đến nay về nhận thức của xã hội, các doanh nghiệp và các trường đại học nói riêng còn khá hạn chế Bài viết đề cập đến một số vấn đề lý luận về trách nhiệm xã hội của trường đại học ở nước ta hiện nay
Từ khoá: Trách nhiệm xã hội; Trách nhiệm xã hội của trường đại học The problem of social responsibility penetrated in to Vietnam for a long time, through the activities of foreign investment companies However, the awareness of the society, businesses and universities in particular is still limited This article metions to some reasoning problems about the university social responsibility in our country today.
Keyword: the social responsibility; the university social responsibility
Trách nhiệm xã hội của tổ chức là cam kết của tổ chức đóng góp cho sự phát triển bền vững thông qua việc cân bằng ba yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường Là sự cam kết của tổ chức đóng góp cho sự phát triển bền vững, thông qua những việc làm nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người lao động, cho cộng đồng và toàn xã hội, theo cách có lợi cho cả tổ chức cũng như vì sự phát triển chung của xã hội Là việc các tổ chức luôn thể hiện sự quan tâm tới các vấn đề xã hội và vấn đề môi trường trong quá trình hoạt động của mình gắn với phát triển bền vững
Các trường đại học là nguồn cung cấp nhân lực chất lượng cao tối cần thiết, quyết định cho sự phát triển của xã hội Nó không những phải có trách nhiệm với người học, với đội ngũ cán bộ giảng viên, những người có lợi ích liên
1 Khoa Lý luận Chính trị - Trường Đại học Hùng Vương
Trang 2quan, mà còn phải có trách nhiệm trước nhà nước và xã hội Vì thế, việc thực hiện trách nhiệm xã hội càng có ý nghĩa quan trọng hơn
1 Trách nhiệm xã hội của trường đại học
Ngày nay, việc thực hiện trách nhiệm xã hội đã không chỉ quan trọng với doanh nghiệp mà cả đối với các cơ sở giáo dục Bởi kỳ vọng của xã hội đối với các trường đại học rõ ràng không chỉ là trung tâm giáo dục, chuyển giao tri thức,
mà đòi hỏi nó phải đóng một vai trò tích cực hơn nữa trong đời sống kinh tế - xã hội nói chung Các cơ sở giáo dục đại học hiện nay không chỉ là “ngôi đền tri thức” cho người học, mà bên cạnh đó cũng phải luôn quan tâm đến những ảnh hưởng tác động từ hoạt động của mình đối với các đối tượng liên quan khác Trong công cuộc đổi mới toàn diện giáo dục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, những yêu cầu chất lượng nguồn nhân lực ngày càng cao, xã hội càng có cái nhìn ngày càng khắt khe hơn đối với các cơ sở giáo dục về trách nhiệm trước cộng đồng,
xã hội Do đó, các trường muốn phát triển bền vững không chỉ phải tuân thủ những chuẩn mực, quy định của pháp luật về bảo đảm chất lượng giáo dục, mà đòi hỏi phải đảm bảo cả những chuẩn mực khác về dân chủ hoá giáo dục, về quyền lợi của người học, quyền lợi đào tạo và phát triển của cán bộ giảng viên; góp phần phát triển cộng đồng, các hoạt động thực hiện an sinh xã hội, nhân đạo, từ thiện khác…
Như vậy, có thể hiểu trách nhiệm xã hội hội của trường đại học là trách nhiệm hay cam kết thiết lập và duy trì một cách tiếp cận đạo đức trong việc quản
lý các vấn đề liên quan (bên trong và bên ngoài) của trường đại học và cam kết với xã hội cung cấp sản phẩm, dịch vụ hữu ích cho cộng đồng, đồng thời khuyến khích cam kết về môi trường và phát triển bền vững Là vấn đề ứng xử của nhà trường đối với các chủ thể và đối tượng có lợi ích liên quan trong quá trình hoạt động của mình: từ đội ngũ cán bộ, giảng viên, công nhân viên, sinh viên, phụ huynh, các doanh nghiệp, đến trách nhiệm chung với lợi ích cộng đồng, xã hội
và cả những hoạt động nhân đạo, từ thiện đóng góp cho sự phát triển chung của đất nước
Trang 3Trong thời bối cảnh hiện nay, trách nhiệm xã hội của trường đại học có thể tiếp cận ở các khía cạnh cơ bản như: trách nhiệm của trường đại học với cán bộ giảng viên, công nhân viên; trách nhiệm của trường đại học với người học; trách nhiệm của trường đại học với thị trường và người tiêu dùng; trách nhiệm của trường đại học với cộng đồng, xã hội
2 Lợi ích khi thực hiện trách nhiệm xã hội của trường đại học
Việc thực hiện trách nhiệm xã hội của các trường trước hết là vì chất lượng sản phẩm giáo dục của mình; vì yêu cầu của dân chủ hóa, xã hội hóa giáo dục;
kế đến là vì yêu cầu của các nhà tài trợ nguồn lực cho nhà trường (nhà nước, các công ty, các phụ huynh ); vì phải đáp ứng qui luật giá trị và qui luật cạnh tranh trong kinh tế thị trường Và một lý do quan trọng nữa là vì quyền tự chủ phải gắn liền với nghĩa vụ và trách nhiệm trước nhà nước, trước xã hội và trước người học cũng như đối với chính bản thân đội ngũ cán bộ tham gia giáo dục Vì thế các trường đại học hiện nay phải có tầm nhìn xa để hướng tới mục tiêu hoạt động toàn diện, chứ không chỉ giới hạn bởi lợi ích kinh tế đơn thuần Các trường cần thấy được thước đo thành công của nhà trường bắt nguồn từ những ảnh hưởng tích cực mà họ tạo ra cho xã hội Phải thấy được lợi ích dài hạn chủ yếu của việc thực hiện trách nhiệm xã hội là cho chính nội bộ trường, như giúp cải thiện quan hệ trong hoạt động, thu hút được nhân tài, giảm tỷ lệ nhân viên bỏ việc, tạo động lực thúc đẩy người lao động cống hiến vì nhà trường, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo
Việc thực hiện tốt trách nhiệm xã hội sẽ giúp làm tăng giá trị thương hiệu, nâng cao uy tín của nhà trường trong quan hệ với người học, phụ huynh, với các đối tác và thị trường, tạo ưu thế trong cạnh tranh, thuận lợi trong việc thu hút người học và kêu gọi đầu tư Danh tiếng tốt thường rất khó xây dựng, nhưng có thể bị hủy hoại một cách dễ dàng, nhanh chóng Danh tiếng của một trường đại học có được là kết quả từ sự tin tưởng của các bên liên quan (học sinh, sinh viên, cựu sinh viên, phụ huynh, doanh nghiệp, cộng đồng…) Danh tiếng tốt về trách
Trang 4nhiệm xã hội có thể giúp một trường đại học xây dựng và củng cố niềm tin từ các bên liên quan
Thông qua việc thực hiện trách nhiệm xã hội, giúp xây dựng, bảo vệ thương hiệu không bị xã hội kỳ thị, chỉ trích Nâng cao uy tín và tạo lập mối quan hệ kết nối bền vững với cán bộ giảng viên, người học và các đối tác, góp phần giải quyết những khó khăn, giảm rủi ro trong quá trình hoạt động Trên thực tế, đã có trường không chỉ giải quyết tốt vấn đề lợi ích cho người lao động,
mà còn đóng góp không ít cho các hoạt động nhân đạo, từ thiện xã hội; thế nhưng sinh viên của họ khi ra trường và ngay cả khi đang học lại bị xã hội kỳ thị, phân biệt, không chấp nhận Thế nên, dù có nhiều đóng góp cho xã hội nhưng chưa tạo lập được uy tín vững chắc đối với người học và xã hội, thì các trường vẫn gặp nhiều khó khăn trong khâu tuyển sinh, thu hút nhân tài, kêu gọi đầu tư hay việc làm cho sinh viên khi ra trường Do vậy, muốn tạo lập danh tiếng và tránh kỳ thị, phân biệt đối xử thì mỗi nhà trường phải có được “cái tâm”, “cái đức” trong việc thực hiện trách nhiệm xã hội đối với cộng đồng xã hội; phải luôn xem nó như là sứ mệnh của mỗi nhà trường
3 Một số khó khăn khi thực hiện trách nhiệm xã hội
- Trước hết, sự hiểu biết của các trường về trách nhiệm xã hội của mình
còn hạn chế, chưa đầy đủ Hầu hết đều chỉ hiểu đơn thuần đó là làm từ thiện, nhân đạo mà chưa hiểu rằng việc thực hiện trách nhiệm xã hội là phải hoạt động thường xuyên, trực tiếp được thể hiện trong toàn bộ các hoạt động của nhà trường Do đó, trên thực tế có không ít trường, một mặt, vẫn tham gia tích cực các hoạt động nhân đạo, từ thiện, nhưng mặt khác, vẫn chạy theo lợi ích kinh tế, tranh thủ các kẽ hở của cơ chế, chính sách để kiếm lời, ít quan tâm đến chất lượng đào tạo, cũng như nhu cầu và lợi ích của cộng đồng, xã hội Lợi dụng cơ chế, nhiều trường chưa đủ, hoặc không đủ điều kiện phải đi thuê cơ sở vật chất, phòng học, thiết bị, thuê giáo viên, mượn giáo sư, tiến sỹ để mở thêm những ngành mới, xin thêm chỉ tiêu, có thêm ngân sách; đào tạo, liên kết đào tạo ồ ạt,
Trang 5chụp giật lấy số lượng để thu học phí nhưng chất lượng đào tạo không đảm bảo, làm ảnh hưởng đến danh tiếng, uy tín của nhà trường
Từ đó, vấn đề đặt ra cho các trường đại học là cần phải có một cách tiếp cận toàn diện về trách nhiệm xã hội, cũng như cần phải luôn ý thức sâu sắc về mọi hoạt động của mình, không chỉ tuân thủ đúng pháp luật mà trước hết cần phải có tâm, có đạo đức, có văn hoá trong nghề
- Thứ hai, một trong những dào cản tác động bất lợi đến việc thực hiện
trách nhiệm xã hội là do nhiều trường hiện nay chưa tự chủ được hoặc chưa được tự chủ về mặt tài chính, do đó bị thiếu hụt nguồn tài chính để thực hiện các yêu cầu, chuẩn mực trách nhiệm xã hội Hầu hết là các trường công lập phụ thuộc vào nguồn ngân sách của nhà nước nên không có sự chủ động về nguồn lực tài chính Các trường dân lập, tư thục thì chủ yếu quan tâm đến lợi nhuận, chạy theo số lượng Vì vậy, chưa thực sự quan tâm đến chất lượng đào tạo, chưa
có đủ điều kiện cũng như nhu cầu thực hiện các yêu cầu chất lượng, cũng như cam kết trách nhiệm xã hội
- Thứ ba, Còn thiếu cơ sở pháp lý cho việc thực hiện trách nhiệm xã hội.
Hiện nay, cũng đã có trường có ý thức trong việc thực hiện trách nhiệm xã hội Nhưng những việc làm này hầu như còn mang nhiều tính bắt buộc, theo quy định pháp luật hoặc là tự phát hơn là một việc làm tự nguyện gắn liền với hình ảnh, uy tín và danh dự của nhà trường Trong mục 3, Điều 5, Điều lệ Trường Đại học, ngày 12 tháng 10 năm 2014 lần đầu tiên có quy định: “Trách nhiệm xã hội của trường đại học thể hiện ở các hoạt động: Báo cáo, công khai và giải trình với cơ quan quản lý nhà nước và các bên liên quan về các hoạt động của nhà trường theo quy định của pháp luật; cam kết với cơ quan quản lý nhà nước và chịu trách nhiệm về mọi hoạt động để đạt được các cam kết; không để bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào lợi dụng danh nghĩa và cơ sở vật chất của trường để tiến hành các hoạt động trái với các quy định của pháp luật” Tuy nhiên, đến nay nhiều trường còn thiếu hệ thống các quy tắc đảm bảo dân chủ và thực hành dân chủ trong quản lý, để phát huy và khai thác triệt để nội lực, tiềm năng trí tuệ của cán bộ giảng viên, tạo thương hiệu để phát triển bềng vững Chưa có quy định
Trang 6về việc tổ chức hoạt động công chúng làm nền tảng để quảng bá hình ảnh, nâng cao chất lượng, thu hút nguồn lực Hay nhiều trường còn thiếu những quy định, cam kết về đảm bảo chất lượng, điều kiện học tập, nghiên cứu và chuẩn đầu ra của sinh viên Vì vậy, chưa có cơ sở để gắn trách nhiệm xã hội như là một trong những yêu cầu, sứ mệnh trong quá trình hoạt động của mỗi nhà trường
4 Một số kiến nghị
Để tăng cường trách nhiệm xã hội của các nhà trường, mà chủ yếu là trách nhiệm đối với người học, với cán bộ giảng viên, với doanh nghiệp và với cộng đồng xã hội, cần quan tâm tới những vấn đề sau:
Một là, Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức của xã hội về trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ và lợi ích của việc thực hiện trách nhiệm xã hội của trường đại học Việc tuyên truyền có thể được thực hiện thông qua nhiều hình thức như qua các phương tiện thông tin đại chúng, trên các trang thông tin điện
tử của tỉnh, các cơ quan trong và ngoài tỉnh hoặc gửi trực tiếp đến các cơ quan đơn vị đạo tạo Hơn nữa, việc tuyên truyền này cần được mở rộng đến cả các
cơ quan quản lý nhà nước có liên quan, các nhà quản lý, các nhà hoạch định chính sách vĩ mô, cũng như phải cập nhật, phổ biến đầy đủ các bộ quy tắc ứng
xử, các tiêu chuẩn trách nhiệm xã hội liên quan đến các trường
Thứ hai, Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước với các chủ thể khác có liên quan trong thực hiện trách nhiệm xã hội của trường đại học Bởi trách nhiệm xã hội của nhà trường chỉ được coi trọng và trở nên cấp thiết khi có cơ chế giám sát đồng bộ, có sự kết hợp giữa chính quyền và các lực lượng trong xã hội
Thứ ba, Cần có các biện pháp đủ mạnh để xử lý vi phạm của các trường trong việc thực hiện trách nhiệm xã hội, nhất là đối với các trường không bảo đảm về cơ sở vật chất, nhân lực và chất lượng, gây ảnh hưởng đến người học, thị trường và xã hội Đồng thời, cần tăng cường các hình thức khuyến khích, động viên, khen thưởng đối với các trường tự giác và thực hiện tốt trách nhiệm xã hội
Trang 7Thứ tư, Cần thay đổi nhận thức về việc thực hiện trách nhiệm xã hội, đặc biệt là đối với đội ngũ lãnh đạo các trường đại học Việc thực hiện trách nhiệm
xã hội không chỉ đơn giản là vấn đề đạo đức kinh doanh hay các hoạt động từ thiện theo cách hiểu mang tính truyền thống; không phải là các hoạt động đòi hỏi các trường phải bỏ chi phí mà không đem lại lợi ích kinh tế, mà ngược lại, cần thấy được lợi ích lâu dài khi các trường tham gia thực hiện trách nhiệm xã hội
Cuối cùng, Các trường cần có chiến lược dài hạn trong việc xây dựng và thực hiện các tiêu chuẩn trách nhiệm xã hội Việc thực hiện trách nhiệm xã hội theo ý nghĩa đầy đủ và đích thực không phải là một vấn đề đơn giản và nằm trong khả năng giải quyết tức thì của phần lớn các trường đại học ở Việt Nam, bởi sự hạn chế của nhận thức, của các yếu tố nguồn lực… Vì vậy, các trường cần xây dựng một lộ trình phù hợp trong từng giai đoạn, phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội của địa phương cũng như của trường để đảm bảo tính khả thi
Tài liệu tham khảo
1 Nguyễn Đình Cung và Lưu Minh Đức (2009) Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp – CSR: một số vấn đề lý luận và yêu cầu đổi mới quản lý nhà nước đối với CSR ở Việt Nam.
2 Shu-Hsiang (Ava) Chen (2015) University Social Responsibility (USR):
Identifying an Ethical Foundation within Higher Education Institutions, The
Turkish Online Journal of Educational Technology, volume 14 issue 4: 165-172
3 Lê Đức Ngọc (2009), Bàn về quyền tự chủ và trách nhiệm xã hội của các cơ sở
giáo dục đại học, Kỷ yếu Hội thảo khoa học: "Vấn đề tự chủ - tự chịu trách nhiệm của các trường đại học, cao đẳng Việt Nam" do Ban liên lạc các trường đại học và cao đẳng Việt Nam (VUN)
4. Brennan Weiss (2006) University World News, The rise of social responsibility
Trang 8in higher education, [online]. Available at:
<http://www.universityworldnews.com/article.php?
story=20160811095808959> [Accessed 5 Aug 2016]