NV11 xây dựng chủ đề ngữ văn 11: truyện ngắn hiện đại VN

KẾ HOẠCH DẠY HỌC CHỦ ĐỀ NGỮ VĂN LỚP 11 Tên chủ đề Đối tượng dạy học HS lớp 11 Thời lượng dạy học 12 tiết I GIỚI THIỆU 1 Tên chủ đề 2 Nội dung chương trình các môn học được tích hợp trong chủ đề Cơ sở.

KẾ HOẠCH DẠY HỌC CHỦ ĐỀ NGỮ VĂN LỚP 11

Tên chủ đề:

Đối tượng dạy học: HS lớp 11

Thời lượng dạy học: 12 tiết

- Thực tiễn: Thông qua việc tìm hiểu chủ đề văn học này, HS sẽ có ý thức trong việc tìm hiểu giá trị văn học hiện đạiViệt Nam nói riêng và văn học dân tộc nói chung Đồng thời, GV cũng sẽ giúp HS phát triển các kĩ năng tiếp cận một vănbản văn xuôi hiện đại theo đặc trưng thể loại

 Nội dung chủ đề: Hai đứa trẻ – Thạch Lam, Chữ người tử tù – Nguyễn Tuân, Hạnh phúc của một tang gia – Vũ

Trọng

Phụng, Chí Phèo – Nam Cao

 Ý nghĩa xây dựng chủ đề: Xây dựng chủ đề này với mục đích giúp HS phát triển và hoàn thiện các năng lực: NL giao tiếp và hợp tác, NL giải quyết vấn đề và sáng tạo, NL ngôn ngữ, NL tự chủ và tự học, NL thẩm mĩ…

3 Mục tiêu dạy học chủ đề

Sau khi học xong, HS sẽ đạt được:

- Huy động những tri thức về tác giả, hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm, ngôn ngữ … để đọc hiểu văn bản.

- Đọc hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại:

+ Xác định đề tài, chủ đề, nghệ thuật kể chuyện của tác phẩm

+ Nhận diện, phân tích ý nghĩa của hình tượng nghệ thuật

+ Nhận diện, phân tích tâm trạng, ngôn ngữ, cử chỉ, hành động, mối quan hệ với các nhân vật khác, tính cách, sốphận của các nhân vật trong tác phẩm

+ Nhận diện, phân tích và đánh giá những nét đặc sắc trong nghệ thuật

+ Đánh giá sự sáng tạo của mỗi nhà văn

- Đọc diễn cảm, đọc sáng tạo những tác phẩm trên

- Vận dụng những kiến thức và kĩ năng đã học để đọc những truyện ngắn hiện đại khác của Việt Nam (không có trongSGK); nêu lên những kiến giải, suy nghĩ về các phương diện nội dung, nghệ thuật của các truyện ngắn được học trong chủđề; viết đoạn văn hoặc bài văn nghị luận về những tác phẩm trong chủ đề

 Về thái độ

- Cảm thông, trân trọng những ước mong của con người về cuộc sống tươi đẹp.

- Có ý thức xác định lẽ sống, lí tưởng sống cao đẹp

- Yêu quý, trân trọng, tự hào, có ý thức trách nhiệm giữ gìn truyền thống văn hóa dân tộc

 Định hướng các năng lực chính được hình thành:

- Năng lực giao tiếp (nghe, nói, đọc, viết)

- Năng lực thẩm mĩ (cảm thụ và sáng tạo)

- Năng lực hợp tác

- Năng lực tự học

4 Sản phẩm: Sơ đồ tư duy tổng hợp kiến thức các bài học

5 Phương pháp và kĩ thuật dạy học

- Phương pháp: thảo luận nhóm, đóng vai, trò chơi

- Kĩ thuật: sử dụng phiếu học tập, sơ đồ tư duy

6 Tiến trình dạy học:

- Tiết 1 + 2: Giới thiệu chủ đề (tiết 33 + 34: Khái quát văn học VN từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng tháng Tám năm 1945)

- Tiết 3 + 4: Dạy Hai đứa trẻ – Thạch Lam

- Tiết 5 + 6: Dạy Chữ người tử tù – Nguyễn Tuân

- Tiết 7 + 8: Dạy Hạnh phúc của một tang gia – Vũ Trọng Phụng

- Tiết 9: Dạy tác giả Nam Cao

- Tiết 10 + 11: Dạy Chí Phèo – Nam Cao

- Tiết 12: Tổng kết chủ đề

II BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC VÀ ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC CHÍNH ĐƯỢC HÌNH THÀNH THÔNG QUA CHỦ ĐỀ

- Nêu xuất xứ, hoàncảnh sáng tác củatác phẩm

- Lí giải sự ảnh hưởng của mộtchi tiết trong cuộc đời, conngười tác giả hoặc hoàn cảnhsáng tác ảnh hưởng đến tácphẩm

- Chỉ ra những biểu hiện về conngười tác giả thể hiện trong tácphẩm

Vận dụng hiểu biết về tácgiả, hoàn cảnh sáng tác

để lí giải giá trị nội dung,nghệ thuật của tác phẩm

- Nhập vai tác giả để kể

và lí giải cuộc đời,phong cách nghệ thuật

- Vận dụng đặc điểmphong cách tác giả vàotiếp cận và đọc hiểuvăn bản khác

Thể loại

Nhận diện thể loạicủa văn bản

Lí giải đặc điểm thể loại (bố cục,cốt truyện…) văn bản

Vận dụng hiểu biết về thểloại văn bản vào phântích, lí giải giá trị ND,NT

Đề tài,

cảm

hứng

Nhận ra đề tài, cảmhứng của văn bản

Hiểu được cội nguồn nảy sinhcảm hứng

Vận dụng hiểu biết về đềtài, cảm hứng vào phântích, lí giải giá trị nộidung, nghệ thuật

Từ đề tài, cảm hứng, tựxác định con đườngphân tích một văn bảnmới cùng đề tài

- Biết đánh giá tâm trạng,tình cảm của nhân vật.

- Khái quát đời sống tâmhồn, nhân cách của nhàvăn

- Biết bình luận, đánhgiá đúng đắn những ýkiến, nhận định về cácvăn bản truyện đượchọc

- Liên hệ với những giátrị sống hiện tại của bảnthân và những ngườixung quanh

- Biết cách tự nhậndiện, phân tích và đánhgiá thế giới hình tượng,tâm trạng nhân vậttrong các truyện kháccùng thể tài

- Đánh giá giá trị, đónggóp của tác phẩm đốivới văn học hiện đạinói riêng và với nềnvăn học dân tộc nói

- Tự phát hiện, phântích và đánh giá giá trịnghệ thuật của nhữngtác phẩm ngoài SGK

Đọc

Đọc diễn cảm - Viết bài phân tích

truyện

- Sưu tầm những tácphẩm tương tự của tácgiả và của giai đoạnvăn học này

III BIÊN SOẠN HỆ THỐNG CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP

1 Hai đứa trẻ – Thạch Lam

Mức độ

Vấn đề

Thạch Lam: cuộc đời, con người,

phong cách nghệ thuật, sự nghiệp

- Tác động của hoàn cảnh ra đời tớiviệc thể hiện nội dung, tư tưởng củatác phẩm

Giá trị

nội dung

- Cảnh vật trong truyện được miêu

tả trong thời gian và không gian

- Cảnh này gợi cho em những suynghĩ, xúc cảm gì?

như thế nào?

- Tìm những chi tiết miêu tả bức

tranh nơi phố huyện lúc chiều tàn

(âm thanh, hình ảnh, màu sắc,

đường nét)?

- Tìm những chi tiết miêu tả cảnh

chợ tan?

- Cùng với cảnh chiều tàn, chợ

tan, cảnh những kiếp người nghèo

khổ nơi phố huyện được tả ra sao?

- Nhân vật trong tác phẩm là ai?

điểm gì nổi bật? Hãy thống kê các

chi tiết để làm rõ điều đó?

- Trong bóng tối bao trùm, cuộc

sống ở phố huyện vẫn thấp thoáng

hiện ra qua những ánh sáng nào?

- Mối quan hệ giữa các nhân vật nhưthế nào?

- Ngôn ngữ, tâm trạng của nhân vật

có đặc điểm gì?

- Em nhận xét gì về cuộc sống củahọ?

- Ý nghĩa biểu tượng của hình tượngbóng tối và ánh sáng là gí?

- Trong bóng tối mênh mông nhưthế, cuộc đời những con người nơiphố huyện hiện lên như thế nào? Họ

- Khái quát vềtính cách và sốphận của nhânvật

- Qua việc miêu

tả cuộc đời, mơước của họ, tahiểu thêm gì vềtấm lòng củaThạch Lam đốivới những con

Gắn liền với cuộc sống của những

ai?

- Biểu tượng chuyến tàu lặp bao

nhiêu lần trong tác phẩm?

có ước mơ, mong đợi điều gì?

- Phân tích những đặc điểm của hìnhtượng nhân vật Liên

- Trước cảnh chiều tàn, chứng kiếncảnh sống của những con ngườinghèo khổ, tâm trạng Liên ra sao?

- Ý nghĩa biểu tượng chuyến tàu

- Tại sao đêm nào chị em Liên cũngchờ tàu qua rồi mới đi ngủ? Có phảihai chị em chờ tàu qua để bán hàngkhông? Tại sao?

người nơi phốhuyện nghèo?

- Hình tượngnhân vật Liêngiúp nhà vănthể hiện cáinhìn như thếnào về cuộcsống và conngười?

- Qua việc thểhiện nội tâmcủa Liên, emhiểu thêm gì vềtấm lòng củanhà văn ThạchLam?

- Tư tưởng nhà văn được thể hiện

rõ nhất trong câu văn, đoạn văn

nào?

- Lí giải tư tưởng của nhà văn thôngqua câu văn, đoạn văn đó

- Nhận xét về nghệ thuật miêu tả vàgiọng văn của Thạch Lam

Tại sao nói Hai đứa trẻ của

Thạch Lam là

“truyện không

- Theo em, sáng tác tác phẩm nàytrong hoàn cảnh như vậy, tác giảmuốn gửi gắm điều gì?

Thể loại Tác phẩm được viết theo thể loại

nào?

Chỉ ra những đặc điểm về kết cấu,cốt truyện… của văn bản

- Quản ngục có thái độ như thế

- Tình huống truyện có gì đặc biệt?

- Tại sao lại có thái độ như vậy? Vìsao quản ngục lại biệt đãi Huấn Cao

- Tác dụng củatình huốngtruyện trongviệc tạo ra sứchấp dẫn của tác

nào khi gặp Huấn Cao?

- Ngục quan có phẩm chất gì

khiến Huấn Cao cảm kích?

- Tại sao Huấn Cao bị bắt?

- Cảnh cho chữ diễn ra vào lúc

- Vẻ đẹp của hình tượng Huấn caođược thể hiện ở những phương diệnnào?

- Tại sao nói đây là một cảnh tượngxưa nay chưa từng có?

- Nêu ý nghĩa cảnh cho chữ?

phẩm

- Quan điểmnghệ thuật củanhà văn là gì?

3 Hạnh phúc của một tang gia – Vũ Trọng Phụng

Thể loại Tác phẩm được viết theo thể loại

nào?

Chỉ ra những đặc điểm về kết cấu,cốt truyện… của văn bản

Đề tài,

cảm

hứng

Chủ đề của tác phẩm này là gì? - Giải thích ý nghĩa nhan đề “Số

đỏ”, “Hạnh phúc của một tang gia”

Giá trị

nội dung

- Thái độ của từng thành viên

trong gia đình cụ cố Hồng khi cụ

tổ chết được thể hiện ở những chi

tiết nào?

- Cái chết của cụ tổ còn đem lại

niềm “hạnh phúc” cho ai?

- Đám tang của cụ tổ được miêu tả

xã hội lúc bấygiờ như thếnào?

Giá trị

nghệ

thuật

IV THIẾT KẾ KẾ HOẠCH DẠY HỌC

Tiết 29, 30, 31, 35: HAI ĐỨA TRẺ

Thạch Lam

A MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

- Khái quát kiến thức về tác giả, tác phẩm

- Tình cảm xót thương của Thạch Lam đối với những con người sống nghèo khổ, quẩn quanh và sự cảm thông, trân trọngcủa nhà văn trước mong ước của họ về một cuộc sống tươi sáng hơn

- Nét độc đáo trong bút pháp nghệ thuật của Thạch Lam

2 Kĩ năng

- Đọc, tóm tắt truyện ngắn

- Phân tích hình tượng văn học

3 Thái độ

- Cảm thông với cuộc sống của những con người nghèo khổ, trân trọng những ước mơ của họ về một cuộc sống tươi đẹp

- Có thái độ đúng đắn với môi trường sống

- Thái độ sống: có ước mơ

4 Năng lực

- Năng lực thu thập thông tin

- Năng lực tư duy

- Năng lực giải quyết vấn đề

- Phương tiện: SGK, sách giáo viên, giáo án

- Phương pháp: vấn đáp, bình giảng, thảo luận nhóm

2 Học sinh: SGK, vở ghi, vở soạn

C TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC

1 Ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ

3 Dạy bài mới

HOẠT ĐỘNG CỦA GV

HOẠT ĐỘNG CỦA HS

CHUẨN KIẾN THỨC CẦN ĐẠT

NĂNG LỰC CẦN PHÁT TRIỂN Hoạt động 1: KHỞI ĐỘNG

Dẫn vào bài: Khi nhận xét về nhà văn

Thạch Lam, Nguyễn Tuân viết: “Xúc

cảm của nhà văn Thạch Lam thường bắt

nguồn từ những chân cảm đối với con

người ở tầng lớp dân nghèo Thạch Lam

là nhà văn luôn quý mến cuộc sống,

trân trọng sự sống của mọi người xung

quanh” Chúng ta sẽ thấy rõ điều này

qua tác phẩm “Hai đứa trẻ” của ông.

HS lắngnghe

Hoạt động 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả: Thạch Lam (1910 – 1942)

- Dựa vào phần tiểu dẫn SGK, trình bày

những nét cơ bản về cuộc đời, con

người, phong cách nghệ thuật, sự

nghiệp sáng tác của Thạch Lam.

HS trìnhbày

- Là em ruột của Nhất Linh và Hoàng Đạo, cả

ba người đều là thành viên của Tự lực vănđoàn

Thế Lữ: “Không có một sáng tác nào

của Thạch Lam mà không có rất nhiều

Thạch Lam trong đó.”

- Nêu xuất xứ của tác phẩm.

II Đọc hiểu văn bản

1 Bức tranh nơi phố huyện

- Khung cảnh thiên nhiên phố huyện

được miêu tả trong khoảng thời gian

nào?

- Gia đình truyền thống văn học

- Nhiều năm sống với mẹ và chị tại phố huyệnCẩm Giàng, Hải Dương  sớm gần gũi nhữngngười bình dân, Thạch Lam thấu hiểu cảnh ngộcùng nỗi lòng của họ

 Con người

- Trầm tĩnh, kính đáo, thiên về đời sống nộitâm, không thích sự ồn ào, khoa trương, ít khiphản ứng một cách bồng bột, mạnh mẽ

- Đa cảm, có tâm hồn tinh tế  nâng niu mọi vẻđẹp trong cuộc sống quanh mình, phát hiện ra

“cái đẹp man mác khắp nơi trong vũ trụ”(Theo dòng)

 Phong cách: thường viết những truyệnkhông

có chuyện, chủ yếu khai thác thế giới nội tâmcủa nhân vật với những cảm xúc mong manh,

mơ hồ trong cuộc sống thường ngày

 Sự nghiệp sáng tác: SGK

2 Tác phẩm: Hai đứa trẻ

- Xuất xứ: trích “Nắng trong vườn” (1938)

- Truyện là sự hòa quyện của 2 yếu tố hiệnthực và lãng mạn

II Đọc hiểu văn bản

1 Bức tranh nơi phố huyện 1.1 Cảnh ngày tàn

Câu văn “Chiều, chiều rồi” tựa như một

câu thơ trong bài thơ trữ tình đượm

buồn, như tiếng kêu khẽ khàng, tiếng

thở dài âm thầm của nhà văn, của nhân

vật để bộc lộ nỗi buồn dịu dàng trong

“Một chiều êm ả như ru”

- Tìm những chi tiết miêu tả bức tranh

nơi phố huyện lúc chiều tàn (âm thanh,

hình ảnh, màu sắc, đường nét)

- Trong đoạn đầu của truyện ngắn, tác

giả sử dụng những biện pháp tu từ nào?

Nêu tác dụng.

- Cảnh phố huyện về khuya có đặc điểm

gì nổi bật? Hãy thống kê các chi tiết để

làm rõ điều đó?

Bóng tối đã đi trọn một hành trình từ

cảnh vật bên ngoài đến thế giới sâu thẳm

trong tâm hồn con người khi nhà văn

dừng lại miêu tả bóng tối “ngập đầy dần

trong mắt Liên”, thấm vào tâm hồn ngây

thơ, nhạy cảm của em

- Trong bóng tối bao trùm, cuộc sống ở

phố huyện vẫn thấp thoáng hiện ra qua

- Thời gian: Chiều, chiều rồi Một chiều êm ả như ru…

 hoàng hôn

 Âm thanh:

- tiếng trống thu không  hoàng hôn

“từng tiếng một vang ra để gọi buổi chiều”

 Không gian yên tĩnh của phố huyện+ Cảm giác về sự ngưng đọng của thời gian+ “gọi” nhân hóa: âm thanh có linh hồn, cótâm trạng, một linh hồn ảm đạm, một tâm trạngbuồn bã – một nỗi buồn của âm thanh gọi mộtnỗi buồn của cảnh vật

- tiếng ếch nhái  cảm giác thôn dã

- tiếng muỗi vo ve  không gian yên tĩnh

+ đường phố, các con ngõ chứa đầy bóng tối + bóng tối ngập tràn con đường, con sống, cácngõ vào làng

những ánh sáng nào? Gắn liền với cuộc

sống của những ai?

- Ý nghĩa biểu tượng của hình tượng

bóng tối và ánh sáng là gí?

- Bức tranh thiên nhiên phố huyện hiện

lên như thế nào?

- Tìm những chi tiết miêu tả cảnh chợ

tan.

Không còn sự đông đúc để nhin, không

còn sự ồn ào để nghe, hai đứa trẻ cảm

nhận sự tĩnh lặng tàn tạ của cảnh chợ

chiều qua khứu giác: “Mùi âm ẩm bốc

lên, hơi nóng của ban ngày lẫn với mùi

cát bụi quen thuộc quá khiến chị em

Liên tưởng là mùi riêng của đất của quê

hương này” – đó là cảm nhận của những

con người có niềm yêu mến, gắn bó thân

thiết với quê hương

+ một khe sáng ở một vài cửa hàng + quầng sáng quanh ngọn đèn chị Tý + một chấm lửa nhỏ trong bếp lửa bác Siêu + ngọn đèn của Liên thưa thớt từng hột sáng

 Ánh sáng yếu ớt, thưa thớt, le lói

 Kiếp người nhỏ bé, sống leo lét, tàn lụi

 Thiên nhiên phố huyện được miêu tả trong

sự hài hòa giữa hình ảnh, âm thanh, màu sắctrong những câu văn êm ả như thơ Đặt trongánh mắt quan sát tinh tế và sự cảm nhận mơmộng của Liên, bức tranh thiên nhiên nơi phốhuyện nghèo vừa êm đềm, thân thuộc vừa manmác, u buồn, thấm đượm cảm xúc trìu mến,nâng niu của con người với cảnh sắc quêhương

1.3 Cảnh chợ tàn

- Âm thanh: không ồn ào

- Hình ảnh:

+ người không còn+ rác rưởi trên đất

- Cùng với cảnh chiều tàn, chợ tan,

cảnh những kiếp người nghèo khổ nơi

phố huyện được tả ra sao?

- Em có nhận xét gì về cuộc sống của

họ?

Hình ảnh chiếc đèn con hạt đỗ của chị

Tý là một biểu tượng đầy ám ảnh về

những kiếp sống leo lét trong bóng tối

của xã hội cũ Chiếc đèn con không làm

cho cuộc đời họ sáng thêm nhưng lại đủ

sức soi sáng sự nghèo khổ, héo hắt của

họ

Cảnh hai chị em Liên “đứng sững nhìn

theo cụ” không chỉ thể hiện cảm giác sợ

hãi mà còn bộc lộ nỗi xót thương, ái

ngại cho một kiếp sống vô cảm, vô thức

+ một vài người bán hàng về muộn đang thuxếp hàng hóa

- Mùi vị:

+ mùi âm ẩm+ hơi nóng của ban ngày lẫn với mùi cát bụiquen thuộc  sự gắn bó thân thiết với quêhương

2 Cuộc sống con người nơi phố huyện

- Những đứa trẻ nhặt rác: duy trì sự sống bằngphế thải của sự sống  Liên động lòng thươngnhưng chính chị cũng không có tiền cho chúng

+ chép miệng: “Ôi chao, sớm với muộn mà có

ăn thua gì”  sự chán chường, uể oải, ngánngẩm

 làm việc như một thói quen tẻ nhạt, nhàmchán, đơn điệu

+ hình ảnh chiếc đèn con hạt đỗ:

• Xuất hiện nhiều lần trong truyện

• Ngọn đèn le lõi  kiếp người leo lét

Bản thân sự tàn lụi trong cuộc đời cụ

cũng là một bóng tối triền miên, làm dày

đặc thêm bóng tối của đêm đen phố

huyện

- Qua việc miêu tả thiên nhiên và cuộc

sống con người nơi phố huyện, Thạch

Lam muốn thể hiện điều gì?

- Câu văn: “Chừng ấy người trong bóng

tối mong đợi một cái gì tươi sáng cho sự

sống nghèo khổ hàng ngày của họ” thể

hiện ước mơ gì của những người dân

phố huyện?

- Bà cụ Thi: ấn tượng, ám ảnh nhất+ tiếng cười: khanh khách  vô cảm, vô thức+ dáng điệu: lảo đảo  khuất dần vào bóng tối

 Người duy nhất nói to và cười to

- Bác phở Siêu với món quà xa xỉ thường là ế

ẩm và gia đình bác Xẩm trên manh chiếu ráchvới “mấy tiếng đàn bầu bật trong yên lặng”không có người nghe, thằng con lê la “nghịchnhặt rác bẩn vùi trong cát bên đường”

- Hai đứa trẻ: Liên và An+ nhớ lại cuộc sống quá khứ ở Hà Nội+ hiện tại: bố mất việc, mẹ với gánh hàngxaosm hai chị em trông mong thuê một nửacửa hàng của bà cụ

• Nhỏ xíu, cũ nát

• Chiếc chõng nan sắp gãy kêu cót két

• Tấm phên nứa dán giấy nhật trình cũ nát

• Ngày chợ phiên cũng chỉ bán được 2.5bánh xà phòng

 vô vọng, nghèo khổ trong cuộc sống hiện tại

 Niềm xót thương da diết với những conngười đâng sống trong sự vây hãm của tăm tối,nghèo khổ, buồn tẻ và ngưng trệ Đồng thờiông cũng trân trọng, nâng niu những hi vọngcủa họ về sự thay đổi cuộc đời

Thạch Lam đã đem đến một biểu hiện

mới mẻ, sâu sắc cho giá trị nhân đạo của

tác phẩm, đó là niềm tin vào con người

Tất cả những cư dân phố huyện sống âm

thầm, mòn mỏi trong bóng tối, xơ xác

héo hắt trong nghèo khổ, vậy mà họ vẫn

mơ hồ chờ đợi “một cái gì” tốt đẹp hơn,

dẫu sự chờ đợi ấy thật xa xôi, vô vọng

Có thể nhận ra sự chờ đợi ấy trong lời

nhắc chậm rãi, bâng quơ của chị Tý về

những người khách hàng chưa ra, trong

cách góp chuyện bằng tiếng đàn buồn bã

của bác Xẩm hay cái “nghển cổ” trông

ngóng của bác Siêu khi hướng về phía

ga đón đợi đoàn tàu, đặc biệt là tâm

trạng khắc khoải, háo hức của hai chị em

Liên và An khi hằng đêm chờ đoàn tàu

từ Hà Nội đi qua ga xép nhỏ phố huyện

Hi vọng vào sự thay đổi cuộc đời dù rất

mong manh, mơ hồ, Thạch Lam vẫn cho

thấy những con người ở đây không

muốn bị chìm lấp vào bóng tối, không

muốn sự tồn tại của mình trong cuộc đời

trở thành vô nghĩa bởi sự quẩn quanh,

mòn mỏi

- Tại sao đêm nào chị em Liên cũng chờ

 Giá trị nhân đạo

tàu qua rồi mới đi ngủ? Có phải hai chị

em chờ tàu qua để bán hàng không? Tại

sao?

Trong cảm nhận của Liên, con tàu từ Hà

Nội như đã đưa một chút “thế giới khác”

đ ingang qua ga xếp nhỏ của phố huyện

Cảm nhận ấy cho thấy việc chờ tàu của

Liên và An hầu như chỉ xuất phát từ nhu

cầu của đời sống tinh thần – đó là việc

những đứa trẻ khao khát, hướng về một

thế giới khác, một thế giới hoàn toàn đối

lập với thế giới các em đang sống

- Tâm trạng của hai đứa trẻ trước khi

đoàn tàu đến, trong khi tàu đến và khi

đoàn tàu đã đi qua được thể hiện qua

những chi tiết nào?

Điều đó cho em thấy tâm trạng gì của

nhân vật?

3 Tâm trạng Liên và An trong cảnh đợi tàu

- Nguyên nhân việc chờ tàu: làm theo lời mẹdặn

+ để bán hàng mưu sinh  không hoàn toàn+ thỏa mãn nhu cầu tinh thần  hầu như

- Tâm trạng hai đứa trẻ:

+ Trước khi đoàn tàu đến:

• 2 đứa trẻ đã nhận thấy dấu hiệu đầu tiêncủa nó qua sự xuất hiện của người gácghi trên sân ga

• Khi tàu còn ở xa, Liên đã trông thấy

“ngọn lửa xanh biếc, sát mặt đất như matrơi”

• Nghe thấy “tiếng còi xe lửa ở đâu vanglại, trong đêm khuya ké dài ra theongọn gió xa xôi”

 Hồi hộp, náo nức+ Khi đoàn tàu đi tới:

- Ý nghĩa của hình ảnh đoàn tàu là gì?

- Ý nghĩa của việc chờ tàu hằng đêm

của hai chị em Liên và An? Điều đó thể

hiện ước mơ gì của những người dân

nơi phố huyện nghèo?

• Hai chị em choáng ngợp trước hình ảnhđoàn tàu “rầm rộ đi tới”

• Lắng nghe “tiếng dồn dập, tiếng xe rítmạnh vào ghi…”, “tiếng hành khách ồn

 Vui sướng, hạnh phúc, mơ mộng+ Khi đoàn tàu đi qua: hai đứa trẻ vẫn còn dõitheo cái chấm nhỏ của ngọn đèn trên toa cuốicùng

 Bâng khuâng, luyến tiếc

- Ý nghĩa hình ảnh đoàn tàu:

+ Biểu tượng của một thế giới đáng sống: sựgiàu sang và rực rỡ ánh sáng, nó đối lập vớicuộc sống mỏi mòn, nghèo khổ, tối tăm củangười dân phố huyện

+ Hình ảnh của Hà Nội, của hạnh phúc, củanhững kí ức tuổi thơ êm đềm

+ Là khát vọng vươn ra ánh sáng, vượt quacuộc sống tù túng, quẩn quanh, không cam

- Qua truyện ngắn, Thạch Lam muốn

gửi gắm thông điệp gì?

chịu cuộc sống tầm thường, nhạt nhẽo đangvây quanh

- Ý nghĩa của việc chờ tàu:

Ánh sáng của đoàn tàu chỉ vút qua như một tiachớp nhưng nó cũng mang đến cho những kiếpngười đang sống lay lắt trong bóng tối mộtthoáng vui nhờ, ngóng theo Mơ tưởng về đoàntàu, về Hà Nội, về “một thế giới khác” chính làmong muốn được thoát ra khỏi tù hãm, tăm tối,nghèo khổ, dù chỉ trong thoáng chốc, dù chỉ để

có một ảo giác như đang được sống, hoặc ít rađược chờ đợi, được hi vọng vào một thế giớikhác tốt đẹp hơn, tươi sáng hơn

III Tổng kết

1 Nội dung

- Khái quát kiến thức về tác giả, tác phẩm

- Vẻ đẹp của hình tượng nhân vật Huấn Cao, qua đó hiểu được quan điểm thẩm mĩ của nhà văn Nguyễn Tuân

- Nghệ thuật của thiên truyện: tình huống truyện độc đáo, tạo không khí cổ xưa, thủ pháp đối lập, ngôn ngữ góc cạnh, giàutính tạo hình

2 Kĩ năng

- Đọc, tóm tắt văn bản

- Phân tích vẻ đẹp nhân vật

3 Thái độ:

- Trân trọng cái đẹp, cái tài

- Trân trọng văn hóa cổ truyền dân tộc

4 Năng lực

- Năng lực thu thập thông tin

- Năng lực tư duy

- Năng lực giải quyết vấn đề

- Phương tiện: SGK, sách giáo viên, giáo án

- Phương pháp: trò chơi, vấn đáp, thảo luận nhóm, nêu vấn đề…

2 Học sinh: SGK, vở ghi, vở soạn

C TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC

1 Ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ

3 Dạy bài mới

HOẠT ĐỘNG CỦA GV

HOẠT ĐỘNG CỦA HS

CHUẨN KIẾN THỨC CẦN ĐẠT

NĂNG LỰC CẦN PHÁT TRIỂN Hoạt động 1: KHỞI ĐỘNG

Khi viết về Nguyễn Tuân, nhà phê

bình Nguyễn Đăng Mạnh đã viết:

“Nguyễn Tuân là nhà văn của chủ nghĩa

hiện thực thẫm mĩ” Phong cách của

Nguyễn Tuân là phong cách tài hoa

trong việc săn tìm cái đẹp cao cả, uyên

bác trong việc sử dụng từ ngữ và kiến

thức văn hóa, phong cách của một cây

bút vừa cổ điển vừa hiện đại Điều này

đã thể hiện rất rõ trong “Chữ người tử

tù” trích “Vang bóng một thời”.

Hoạt động 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

I Tìm hiểu chung

- Trình bày những nét cơ bản về tác giả

về cuộc đời, con người, sự nghiệp

Ngay từ nhỏ, Nguyễn Tuân “đã được

nuôi trong nền văn hóa cổ truyền của

dân tộc, với những phong tục, nền nếp,

với cách ăn ở vui chơi từ một thời xưa

HS trìnhbày

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả: Nguyễn Tuân (1910 – 1987)

- Sinh ra trong một gia đình nhà nho khi Hánhọc đã tàn

- Quê ở Hà Nội nhưng từ nhỏ ông đã theo giađình sống nhiều năm ở các tỉnh thành phốmiền Trung

đang tàn dần và biến đổi, ngổn ngang vì

sự xâm nhập của văn minh máy móc và

hàng hóa từ phương Tây ào đến” Hoàn

cảnh gia đình và môi trường sống ấy đã

có ảnh hưởng sâu sắc tới tư tưởng, cá

tính và sáng tác của ông

Nhiều bút danh:

+Thanh Hà (Thanh Hoá - Hà Nội): nơi

khởi nghiệp sự nghiệp văn chương của

ông

+ Ngột Lôi Quật: Ngột ngạt quá muốn

làm Thiên lôi quật phá lung tung

+ Ân Ngũ Tuyên: Nguyễn Tuân

+ Nhất Lang: Chàng trai số 1

+ Tuấn thừa sắc: Tuân

Đó là thời thực dân Pháp vừa đặt xong

ách đô hộ lên nước ta, phong trào Cần

vương thất bại, những Nho sĩ cuối mùa

trở thành lớp người lạc lõng Những

truyện ngắn trong tập truyện chỉ tập

trung miêu tả thói quen, cung cách sinh

hoạt, những kiểu ăn chơi cầu kì, phong

lưu, đài các của những con người tài hoa

ấy

 tạo điều kiện cho ông ngay từ thời niên thiếu

đã được “xê dịch” qua nhiều nơi

- Nguyễn Tuân là một trí thức, một nghệ sĩ cóbản lĩnh và nhân cách, giàu lòng tự trọng và cótinh thần dân tộc Ông trân trọng những giá trịvăn hóa cổ truyền của dân tộc, tha thiết yêutiếng Việt và luôn có ý thức làm giàu, làm đẹpthêm cho tiếng Việt

- Ý thức cá nhân phát triển rất cao

- Phong cách nghệ thuật: tài hoa, uyên bác, độcđáo Ông miêu tả sự vật ở phương diện thẩm

mĩ văn hóa, quan sát, khám phá con người ởphương diện tài hoa nghệ sĩ

b Tác phẩm “Chữ người tử tù”

- Lúc đầu có tên là “Dòng chữ cuối cùng” sau

II Đọc hiểu văn bản

- Em hiểu thế nào là tình huống truyện?

Tình huống truyện có tác dụng gì ?

- Trong truyện « Chữ người tử tù »,

Nguyễn Tuân đã xây dựng tình huống

truyện như thế nào ?

- Quản ngục là người như thế nào: nghề

nghiệp, sở thích?

Hoạt động nhóm : GV chia lớp làm 4

nhóm thảo luận về vấn đề sau :

Tìm những chi tiết thể hiện tâm trạng

của quản ngục

- NHÓM 1 : khi nghe tin Huấn Cao sắp

đến trong đoàn tử tù, khi đón Huấn Cao

vào sáng hôm sau.

in trong tập “Vang bóng một thời” thì đổi tênthành “Chữ người tử tù”

II Đọc hiểu văn bản

1 Tình huống truyện

- Tình huống: hoàn cảnh có vấn đề  conngười phải có thái độ thích ứng

 tự bộc lộ tâm hồn, tính cách…

- Tình huống truyện “Chữ người tử tù”: cuộc

kì ngộ giữa Huấn Cao và quản ngục+ Bình diện xã hội: tử tù >< quản ngục  kẻthù

- Kẻ say mê chơi chữ đến kỳ lạ

- Kiên trì nhẫn nhại, công phu, quyết xin chữcho bằng được

- Suốt đời chỉ có một ao ước: Có được chữ Huấn Cao mà treo trong nhà

Tâm trạng

- NHÓM 2 : trong đêm đợi tù

- NHÓM 3 : khi Huấn Cao ở nhà lao

- NHÓM 4 : khi nghe tin ông Huấn phải

vào kinh chịu án tử hình

Ban ngày ông là một quản ngục mẫn

cảm với những mánh khóe hành hạ tù

nhân trước mặt bọn lính, ban đêm lại trở

về với cõi riêng của trăn trở, suy tư – bi

kịch của một con người phải dùng cái ác

để ngụy trang, che chở cho mình được

an toàn khi sống giữa thế giới của cái ác

Nếu xem cuộc đời như một dòng thác dữ

thì viên quản ngục, trong những suy tư

chìm đắm về ông Huấn, lại có gương

mặt của một « mặt nước áo xuân, bằng

lặng, kín đáo và êm nhẹ » Nếu xã hội

đương thời nhiễu nhương như « một bản

đàn mà nhạc luật đều hồn loạn, xô bồ »

thì viên quản ngục với « tính cách dịu

dàng và lòng biết giá người » là một

« âm thanh trong trẻo chen vào giữa bản

 người tù vĩ đại sắp từ biệt cuộc đời

- Đồ vật+ đèn leo lét+ án thư vàng nhợt + đĩa dầu sở trên cây đèn nến vơi dần mực dầu

 Gợi sự cũ kĩ

- Người quản ngục :+ mái tóc hoa râm+ râu đã ngả màu

 xót xa cho con người bị cầm tù bởi công việcxấu xa, độc ác của chính mình

+ gương mặt : những đường nhăn nheo của bộ mặt tư lự bây giờ biến mất hắn

 ông sống 2 cuộc đời trái ngược nhau

Nguyên nhân của sự biệt đãi là xuất phát

từ niềm kính trọng sâu sắc của quản

ngục với tài năng, khí phách của ông

Huấn, với ý muốn giúp cho Huấn Cao

« đỡ cực trong những ngày cuối cùng »

Việc này không chỉ thể hiện tấm lòng

« biệt nhỡn liên tài » mà còn có thể coi

là một hành vi dũng cảm của viên tiểu

lại giữ từ dám bất chấp luật pháp, dám

đảo lộn trật tự hà khắc của nhà tù, biến

kẻ tử tù thành thần tượng để cung

phụng, tôn thờ

- Đánh giá của em về nhân vật Quản

ngục?

- Theo em, quản ngục có phải người

xấu, kẻ ác không? Vì sao?

- Em hiểu nghĩa cụm từ “biệt nhỡn liên

 Khi đón Huấn Cao vào sáng hôm sau

+ ngày ngày dâng rượu và thức nhắm, dáng vẻkhép nép, cách nói năng cung kính, « lễ phép »

- Không biết làm thế nào để xin được chữ, chỉ

lo mai mốt « ông Huấn bị hành hình thì khôngkịp xin được mấy chữ thì ân hận suốt đời mất »

 Tấm lòng « biệt nhỡn liên tài »

 Khi nghe tin ông Huấn phải vào kinhchịu án tử hình : « tái nhợt người »

- Sự thương tiếc với Huấn Cao

- Nỗi tiếc hận đau đớn khi án tử hình sẽ mang

cả Huấn Cao và những « báu vật » mà quảnngục khao khát trong cả cuôc đời vào cõi hư

vô, cát bụi

 Tuy không phải nhân vật chính nhưng quảnngục vẫn là nhân vật được Nguyễn Tuân khámphá, miêu tả ở phương diện tài hoa, nghệ sĩ bởitấm lòng « biệt nhỡn liên tài », là nhân vật thểhiện những quan niệm độc đáo, tích cực của

tài” là thế nào?

- Tại sao Huấn Cao bị bắt?

- Vẻ đẹp của hình tượng Huấn Cao

được thể hiện ở những phương diện

nào?

nhà văn về con người và nghệ thuật

3 Nhân vật Huấn Cao

- Kẻ cầm đầu cuộc đại nghịch chống triều đình

bị bắt giam với án tử hình đang chờ ngày rapháp trường

« cái tài viết chữ rất nhanh và rất đẹp » của ông

- nét chữ mang khát vọng tung hoành của mộtđời người

- Đc tôn lên tầm báu vật : « có được chữ HuấnCao là có một báu vật trên đời »

- Qua những lời ca ngợi và niềm mong mỏikhát khao của viên quản ngục : « chữ ôngHuấn đẹp lắm, vuông lắm »

 Khí phách ngang tàng :

- Từ bỏ công danh, sẵn sàng xả thân vì nghĩalớn : « người đứng đầu bọn phản nghịch »chống lại triều đình Với nhân dân, Huấn Cao

là bậc anh hùng

- Hành động « dỗ gông »  khắc họa hình ảnh

một vị « thủ xướng ngạo ngược »

- Khi ở trong nhà lao tỉnh Sơn :

+ trước sự biệt đãi của viên quản ngục : ôngngạc nhiên nhưng vẫn « thản nhiên nhận rượtthịt, coi đó là một việc vẫn làm trong cái hứngsinh bình lúc chưa bị giam cầm »

 Tấm lòng nhân hậu, nhân cách trongsáng, trân trọng nghĩa tình – vẻ đẹp thiênlương

- Quan niệm : « ta nhất sinh không vì vàngngọc hay quyền thế mà ép mình viết câu đốibao giờ »

 một nghệ sĩ chân chính vì biết đặt cái đẹp lêntrên tiền bạc và quyền lực, biết gắn cái đẹp vớicái thiện

- « Tính ông vốn khoảnh, ít khi cho chữ » : viếtchữ không chỉ thể hiện tài hoa trong nghệ thuậtthư pháp mà còn để bộc lộ và gửi gắm cái tâm,cái chí  chia sẻ với những người tri âm tri kỉ

- Ngục quan có phẩm chất gì khiến

Huấn Cao cảm kích?

- Tại sao nói đây là một « cảnh tượng

xưa nay chưa từng có »?

- Nêu ý nghĩa cảnh cho chữ?

Sự nghịch lí ấy chính là nguyên nhân tạo

ra tâm thế kì lạ của các nhân vật: hình

thành việc cho chữ và xin chữ mà người

cho không sung sướng, người xin không

mãn nguyện, cả hai bên đều ngậm ngùi,

buồn bã Hình ảnh “lửa rụng xuống nền

đất ẩm phòng giam, tàn lửa tắt nghe xèo

xèo” sau khi Huấn Cao hoàn thành việc

viết chữ đã đem lại nỗi buồn bã cho

người đọc về sự lụi tắt, không chỉ của

ánh lửa đóm mà còn là của một sinh

mạng vĩ đại

Trong sự tương phản này lại hàm chứa

những sự tương phản khác mang ý nghĩa

 Quý trọng bạn bè, trân trọng tài hoa, tâm chícủa mình

- Trân trọng những tấm lòng trong thiên hạ :

« Thiếu chút nữa ta đã phụ mất một tấm lòngtrong thiên hạ »

 Quý trọng những người có tấm lòng « biệtnhỡn liên tài »

- Lời khuyên đối với quản ngục : Huấn Caokhông hề sợ hãi trước cái chết cận kề mà đãtrao những con chữ quý báu của mình và cứuvớt một con người thoát khỏi nghề dơ bẩn

- Nghệ thuật giúp cái đẹp bất tử >< người tạo

ra là người tử tù đang ở đêm cuối cùng củacuộc đời

 Cái đẹp trở nên mong manh, quý giá và giờkhắc tạo ra cái đẹp càng trang trọng, thiêngliêng

sâu sắc:

- “khói tỏa như đám cháy nhà”: xua đi

xú uế

- ánh đuốc đỏ rực: xua đi tối tăm

- tấm lụa bạch thanh khiết, cao quý

- chậu mực: tỏa hương xua đi những tầm

thường, dơ dáy chốn ngục tù

Những tương phản không chỉ làm hiện

ra sự khắc nghiệt của hoàn cảnh mà còn

cho thấy ý chí phi thường của những con

người yêu cái đẹp, dám vượt lên trên sự

nghiệt ngã chốn ngục tù để sáng tạo,

chiêm ngưỡng và lưu giữ cái đẹp, những

con người đã giúp cho cái đẹp ngự trị,

tỏa sáng ở ngay chính nơi chốn của cái

xấu và cái ác

Có thể cái đẹp, cái thiện, cái cao cả đã

chiến thắng và tỏa sáng, bóng tối dơ dáy

của ngục tù đã nhường chỗ cho ánh sáng

của cái đẹp cao khiết của thiên lương

Chi tiết Huấn Cao “đứng thẳng người

dậy” mang ý nghĩa ẩn dụ sâu sắc: Huấn

Cao không chỉ sáng tạo, ban phát cái

đẹp mà thông qua sức mạnh kì diệu của

cái đẹp Huấn Cao còn cứu vớt một con

c Tương phản trong vị thế của người tù và người coi tù

- « người tù cổ đeo gông, chân vướng xiềng »thì uy nghi, đàng hoàng, hiên ngang cho chữ,dạy bảo và khuyên nhủ >< thơ lại « run runbưng chậu mực » cùng với quản ngục « khúmnúm… »

- người tù viết xong còn cúi xuống « đỡ viênquản ngục đứng thẳng người dậy » >< viên