(SKKN HAY NHẤT) khai thác tính năng động của học sinh, gây hứng thú trong giờ học môn GDCD ở trường THCS thông qua phương pháp “trò chơi”

Giảng dạy GDCD để gây hứng thú cho học sinh, giáo viên phải đa dạng hóa các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học.“Trò chơi” là phương pháp rất có hiệu quả để thu hút sự tham gia của

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

“KHAI THÁC TÍNH NĂNG ĐỘNG CỦA HỌC SINH, GÂY HỨNG

THÚ TRONG GIỜ HỌC MÔN GDCD Ở TRƯỜNG THCS THÔNG

QUA PHƯƠNG PHÁP TRÒ CHƠI”

PHẦN MỞ ĐẦU

I Bối cảnh của đề tài:

Mục tiêu đào tạo của nhà trường phổ thông là hình thành và phát triển toàn diện nhân

cách tốt đẹp của thế hệ trẻ, những công dân tương lai của đất nước Chính vì vậy, môn

GDCD là một môn có vai trò quan trọng, góp phần đào tạo học sinh thành những người

lao động mới, vừa có tri thức khoa học, vừa có đạo đức, vừa có năng lực hoạt động thực

tiễn, vừa có phẩm chất chính trị - tư tưởng, biết: “Sống và làm việc theo hiến pháp và

pháp luật”

II Lý do chọn đề tài:

Thực hiện theo tinh thần đổi mới, nâng cao hiệu quả chất lượng giáo dục, có nhiều tác

động tích cực, thật sự đã gây được sự hứng thú cho học sinh trong quá trình tiếp thu kiến

thức, phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh Từ thực tế trên, tôi xin rút

kinh nghiệm của mình qua đề tài: “ Khai thác tính năng động của học sinh, gây hứng thú

trong giờ học môn GDCD ở trường THCS thông qua phương pháp “Trò chơi”

III Phạm vi và đối tượng nghiên cứu:

- Đề tài có thể áp dụng cho tất cả các giáo viên dạy môn GDCD ở bậc THCS và tất cả

các học sinh THCS

- Đối tượng thông qua học sinh khối 7, khối 9 và giáo viên trường THCS Nguyễn

Văn Tư

IV Mục đích nghiên cứu.

Nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn GDCD, tạo sự hấp dẫn, hứng thú, cho học

sinh trong quá trình học tập và làm cho môn GDCD thật sự xứng đáng với vị trí, ý nghĩa

và tầm quan trọng của bộ môn trong nhà trường THCS

V Điểm mới trong kết quả nghiên cứu

Vận dụng sáng tạo, khai thác được tính năng động của học sinh, gây hứng thú trong

giờ học môn GDCD nhằm nâng cao chất lượng đáp ứng yêu cầu mới của đất nước

PHẦN NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận.

Luật giáo dục đã xác định: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát

triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm

hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa…”

Sự nghiệp giáo dục thường xuyên được nâng cao và đổi mới để đáp ứng nhu cầu phát

triển của đất nước Đối với giáo viên, việc đổi mới dạy học bộ môn đòi hỏi phải thường

xuyên nâng cao trình độ chuyên môn và trình độ nghiệp vụ sư phạm, cải tiến phương

pháp dạy học phù hợp với nội dung, mục tiêu môn học là một yêu cầu rất cần thiết Học

sinh ngày nay có điều kiện tiếp xúc với nhiều phương tiện thông tin, khá nhạy bén với

khoa học kỹ thuật Một tiết học môn GDCD cho sinh động, không phải chỉ là phô trương

hình thức nhiều phương pháp, mà nên thật sự chú trọng chiều sâu, hiệu quả của mỗi

phương pháp khi sử dụng, nhằm kích thích tư duy, phát huy tính tích cực chủ động sáng

tạo của học sinh trong quá trình học tập

Giảng dạy GDCD để gây hứng thú cho học sinh, giáo viên phải đa dạng hóa các

phương pháp và hình thức tổ chức dạy học.“Trò chơi” là phương pháp rất có hiệu quả để

thu hút sự tham gia của học sinh.Trong cuộc chơi, mọi người đều bình đẳng và đều cố

gắng thể hiện hết mình.Vì vậy, tổ chức trò chơi chẳng những là biện pháp để tăng cường

hứng thú trong học tập, nâng cao sự chú ý, thay đổi các trạng thái tâm lý mệt mỏi trong

quá trình nhận thức mà còn là biện pháp rèn luyện các kỹ năng ứng xử trong giao tiếp,

củng cố và phát triển khả năng tự tin của các em trong học tập và trong hoạt động xã hội

Cụ thể phương pháp này sẽ có tác dụng:

+ Tăng cường khả năng chú ý nắm bắt nội dung bài học của các em

+ Nâng cao hứng thú cho người học, góp phần làm giảm mệt mỏi, căng

thẳng trong học tập của học sinh

+ Tăng cường khả năng giao tiếp giữa giáo viên và học sinh, và giữa học sinh với

nhau, giúp học sinh rèn luyện các khả năng ứng xử, giao tiếp

+ Thu hút cả lớp theo dõi tham gia các hoạt động

II Thực trạng của vấn đề:

Tại Hội thảo “Đánh giá hiệu quả dạy học môn GDCD tháng 04/2009”, Bộ Giáo Dục

và Đào tạo đã có nhận định sau:

“Giáo viên dạy môn GDCD đã có nhiều cố gắng trong việc đổi mới phương pháp dạy

học.Tuy nhiên, hiện tượng dạy học lệ thuộc vào sách giáo khoa và sách giáo viên còn phổ

biến.Việc rèn luyện kỹ năng, giáo dục thái độ và hành vi của học sinh trong dạy học môn

GDCD thực hiện chưa đạt được yêu cầu đề ra của chương trình Nhiều nơi chủ yếu chỉ sử

dụng các thiết bị dạy học môn học tối thiểu do Bộ qui định, chưa quan tâm đến việc tự

làm thiết bị, đồ dùng dạy học Nhiều cấp quản lý chưa thực sự quan tâm đến môn GDCD,

vẫn xem đó là môn học phụ, nên chưa tạo điều kiện để giáo viên GDCD nâng cao chất

lượng dạy học…”

Thật vậy, nhận thức của đa số giáo viên về đổi mới phương pháp dạy học là đúng

nhưng chưa đầy đủ vị trí, vai trò môn học, còn xem nhẹ, cải tiến các phương pháp còn

chậm, vận dụng chưa đa dạng, kết hợp chưa hiệu quả, ngại đổi mới vì không muốn mất

nhiều thời gian, công sức đầu tư cho việc chuẩn bị giờ dạy Giáo viên giảng dạy vận dụng

phương pháp hiệu quả còn thấp, sử dụng hình thức còn đơn điệu, chưa phù hợp với bài

học,với thực tiễn, với đối tượng học sinh địa phương.Thực hiện phương pháp dạy theo

mô hình lấy học sinh làm trung tâm chưa rõ ràng.Vận dụng các yếu tố trực quan để kích

thích người học chưa thật sự sinh động Học sinh lĩnh hội kiến thức còn nhàm chán.Từ

đó, việc tìm ra phương pháp dạy học tốt nhất, để khai thác tính năng động của học sinh,

gây hứng thú trong giờ học môn GDCD là một yêu cầu rất cần thiết

III Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề.

Phương pháp và hình thức dạy học môn GDCD rất phong phú, đa dạng, bao gồm cả

phương pháp dạy học và phương pháp giáo dục đạo đức như:(nêu gương, thuyết phục,

khen thưởng,luyện tập, tổ chức sinh hoạt, giáo dục bằng truyền thống…), bao gồm các

phương pháp hiện đại: (thảo luận nhóm, đóng vai, giải quyết vấn đề, nghiên cứu trường

hợp điển hình, trò chơi, dự án, động não…)và các phương pháp truyền thống:(thuyết

trình, đàm thoại, kể chuyện…).Mỗi phương pháp dạy học đều có mặt tích cực và hạn chế

riêng, phù hợp với từng loại bài và đòi hỏi những điều kiện thực hiện riêng.Vì vậy, giáo

viên không nên phủ định hoặc lạm dụng phương pháp nào Điều quan trọng là căn cứ vào

nội dung, tính chất của từng bài, căn cứ vào trình độ nhận thức của học sinh và năng lực,

sở trường của giáo viên, căn cứ vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của lớp, của trường mà

lựa chọn và sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học một cách hợp lý.Trong dạy học

môn GDCD, có thể vận dụng phương pháp “Trò chơi” nhằm:

+ Hình thành tri thức mới

+ Hình thành kỹ năng

Ngoài ra, việc tổ chức trò chơi khác nhau còn có tác dụng củng cố tri thức, hình thành

thái độ liên quan đến chuẩn mực hành vi qui định Để vận dụng thành công phương pháp

“Trò chơi” trong dạy môn GDCD cần thực hiện những bước sau:

- Bước 1: Tôi đã linh hoạt chọn các bước:

Giáo viên chọn thời gian vận dụng phương pháp, chọn những nội dung tổ chức tròchơi, cần sử dụng phương tiện tổ chức trò chơi, chọn cách tổ chức như thế nào cho cóhiệu quả.

- Bước 2: Sáng tạo trò chơi

Giáo viên có thể tùy từng bài, từng thời gian sử dụng và phụ thuộc thực tế học sinh

để lựa chọn phương pháp trò chơi như: Sắm vai, tiếp sức, trò chuyện cuối tuần…

1 Biện pháp áp dụng trò chơi.

1.1 Lựa chọn thời gian vận dụng trò chơi.

Trong giảng dạy GDCD không nhất thiết giờ nào cũng bắt buộc nhất nhất áp dụngphương pháp mới này.Tài liệu “Bồi dưỡng giáo viên giảng dạy, sách giáo khoa lớp 6-7-8-9” môn GDCD viết: “Tùy từng bài, từng phần, từng điều kiện dạy học của nhà trường,khả năng của học sinh và năng lực sở trường của giáo viên mà lựa chọn phươngpháp”.Chính vì điều đó, khi áp dụng giáo viên phải biết lựa chọn thời điểm nội dung bàicần áp dụng để thích hợp nhất

 Sử dụng trò chơi vào đầu giờ học để kiểm tra bài cũ và giới thiệu bài mới:

Cách vận dụng đó,vừa kiểm tra được kiến thức bài cũ để giải quyết trò chơi, đồng

thời bước đầu nhận ra nội dung kiến thức bài học mà các em sắp được học Bên cạnh

đó,còn tạo tâm lý thoải mái, phấn khởi, học sinh hào hứng học tập hơn, giải tỏa tâm lý

mệt mỏi, căng thẳng tinh thần do giờ học trước hoặc mệt mỏi do hoàn cảnh xung quanh

gây ra

 Sử dụng trò chơi nhằm hình thành tri thức mới:

Trò chơi thường được tổ chức sau khi đã tìm hiểu hoạt động 1 (tìm hiểu đặt vấn đề

hoặc thông tin sự kiện), từ những kiến thức thực tế qua hoạt động 1, vận dụng những kiến

thức đó, giáo viên tổ chức trò chơi cho học sinh khám phá, phát hiện ra tri thức mới, tri

thức đó nằm ngay trong nội dung bài học

 Sử dụng trò chơi để hình thành kỹ năng:

Xác định mục đích của việc tổ chức trò chơi nhằm hình thành kỹ năng cho các em,

chúng ta tổ chức trò chơi trên cơ sở vận dụng những tri thức của bài vừa học Từ đó, giúp

học sinh hình thành được những kỹ năng xử lý tình huống đạo đức, pháp luật, vì đây là

thời điểm thử nghiệm để học sinh dựa vào lý thuyết để giải quyết những vấn đề xãy ra

trong môi trường xung quanh, rèn luyện được kỹ năng lựa chọn, cách giải quyết khi gặp

những tình huống đạo đức, pháp luật thực trong cuộc sống

 Sử dụng trò chơi nhằm củng cố tri thức, hình thành thái độ:

Khác với việc tổ chức trò chơi vào các thời điểm và mục đích khác nhau như trên, ở

thời điểm tổ chức trò chơi để củng cố tri thức, hình thành thái độ có mục đích khác đó là:

để học sinh thâu tóm được nội dung bài học, giúp khắc sâu, nhớ rõ hơn nội dung vừa học

xong Từ đó, vận dụng vào các tình huống giả định, trò chơi giả định, để học sinh bày tỏ

thái độ của mình trước môi trường tập dượt đó.Thời điểm tổ chức trò chơi với mục đích

này thiết nghĩ vào cuối giờ học là hợp lý nhất

1.2 Lựa chọn nội dung tổ chức trò chơi.

- Phải phù hợp với bài đạo đức, pháp luật mà học sinh đang học

- Nội dung phải vừa sức học, phải đảm bảo đủ thông tin kiến thức mà học sinh đã

nắm được, không dễ quá và cũng không khó quá

- Nội dung cần phù hợp với cuộc sống thực tế của học sinh, giúp các em dễ vận dụng

vào thực tiễn Nội dung trò chơi phải có tính khả thi, trò chơi đưa ra phải phù hợp với

thực tế trường, lớp

1.3 Sử dụng phương tiện khi tổ chức trò chơi.

Thực tế, qua các tiết dự giờ ở trường tôi cũng như các trường bạn, tôi thấy thường

khi cho học sinh chơi trò chơi, đa số chỉ tổ chức “suông” mà thiếu sự chuẩn bị như:

không hóa trang nhân vật, không đủ phiếu cá nhân, không có thẻ xanh, thẻ đỏ để phục vụ

đánh giá, không có phần thưởng…Chính vì điều đó, mà mỗi lần tổ chức trò chơi là một

lần thiếu hấp dẫn học sinh, dẫn đến sự đơn điệu và nhàm chán

1.4 Chọn cách tổ chức trò chơi có hiệu quả.

 Bước phổ biến trò chơi:

+ Giáo viên giúp học sinh nắm vững trò chơi như: Tên trò chơi, nội dung, cách chơi,

cách phân thắng bại…

+ Giáo viên chọn một số học sinh tham gia trò chơi, bảo đảm qua các giờ học, lần

lượt học sinh được tham gia tất cả, đặc biệt chú ý những học sinh nhút nhát, ít phát biểu

 Bước học sinh thực hiện trò chơi:

+ Các em thảo luận với nhau về việc thực hiện trò chơi

+ Một nhóm học sinh thực hiện trò chơi trước lớp, cả lớp theo dõi

+ Những em khác, nhóm khác có thể tiếp tục thực hiện trò chơi (đối với trò chơi sắm

vai thì có cách giải quyết khác)

 Bước tổng kết, đánh giá:

- Giáo viên hướng dẫn học sinh đánh giá việc thực hiện trò chơi: trò chơi có được

thực hiện đúng quy tắc không, có phù hợp với nội dung bài học không, có thể rút ra bài

học gì qua trò chơi này? Giáo viên nhận xét, đánh giá chung và tuyên bố nhóm (hay cá

nhân) thắng cuộc (nếu có)

- Giáo viên khen thưởng nhóm có kết quả tốt bằng cách:

+ Tặng một tràn pháo tay cùng với những lời động viên khen ngợi

+ Ghi điểm các thành viên trong nhóm

+ Trao thẻ xanh cho nhóm thực hiện tốt, thẻ đỏ cho nhóm chưa tốt

+ Trao thưởng một hoặc hai gói quà cho đội thắng

Như vậy, với những biện pháp đã vận dụng vào từng thời điểm, mục đích, nội dung

khác nhau thật sự phát huy tác dụng, giờ dạy học thực sự là giờ “vừa học, vừa

chơi”, kết hợp được giữa “học và hành”, hấp dẫn học sinh và gây sự chú ý học hơn nhiều

2 Sáng tạo một số trò chơi để vận dụng trong giảng dạy môn GDCD.

Việc sáng tạo và lựa chọn một số trò chơi để vận dụng nhằm nâng cao hiệu quả giờ

học môn GDCD trong trường THCS là một vấn đề hết sức cần thiết

2.1 Trò chơi sắm vai.

- Sắm vai là phương pháp học sinh thực hành,“ làm thử” một số cách ứng xử nào đó

cách giải quyết một vấn đề xãy ra trong cuộc sống thực tế, nhằm tập dượt cho học sinh

kịp thời ứng phó khi bắt gặp Khi đó các em sẽ đứng trước những lựa chọn có thể xấu

hoặc tốt áp dụng vào đầu giờ học hoặc cuối giờ

và đút vào ngăn bàn” Và sau đó yêu cầu 2 nhóm thảo luận và sắm vai thể hiện cách giải

quyết của mình Sau khi diễn giáo viên cho học sinh kết luận được: Việc làm của Huy

thiếu sự tôn trọng thầy cô giáo, các em cần phải có cách cư xử như thế nào để bày tỏ sự

“Tôn sư trọng đạo”

2.2 Trò chơi tiếp sức.

- Áp dụng trò chơi này nhằm huy động tính tích cực của tất cả học sinh trong lớp, em

nào cũng phải động não và hoạt động kể cả học sinh yếu kém Trò chơi này áp dụng khi

giáo viên yêu cầu học sinh tìm những biểu hiện của những chuẩn mực đạo đức hay pháp

luật trong cuộc sống hằng ngày rất nhiều, vì thế các em có thể thảo luận và nêu ra những

biểu hiện đó

- Cách tiến hành trò chơi:

+ Chuẩn bị bảng phụ và phiếu học tập cá nhân

+ Trên lớp giáo viên treo bảng phụ, chia nhóm và công bố luật chơi

+ Tổng kết cuộc chơi, rút kinh nghiệm và khen thưởng

Ví dụ: Khi dạy GDCD 9 bài 2 tiết 2 “Tự chủ” Mỗi nhóm được phát một tập phiếutrắng, các em hãy suy nghĩ và ghi lại những biểu hiện của tính tự chủ và những biểu hiện

thiếu tự chủ trong cuộc sống vào phiếu (mỗi phiếu ghi một biểu hiện) Sau đó mỗi nhóm

lần lượt từng em lên dán phiếu vào bảng phụ cho phù hợp 2 cột của nhóm mình Trò chơi

3 phút, nhóm nào tìm được nhiều biểu hiện hơn thì thắng cuộc

- Giáo viên tuyên bố kết thúc cuộc chơi, hướng dẫn học sinh nhận xét, góp ý Giáo

viên bổ sung thêm những biểu hiện mà học sinh chưa đề cập đến…

2.3 Trò chơi “Trò chuyện cuối tuần”.

- Trò chơi này tập cho các em luôn tự tin, rất thích mình được làm người lớn, là

những nhân vật thành đạt trong cuộc sống Qua trò chơi, các em tự rút bài học kinh

nghiệm cho bản thân

- Cách tiến hành trò chơi:

+ Chọn 1 học sinh dẫn chương trình

+ Chọn các nhân vật chính để thực hiện trò chơi

+ Kết thúc giáo viên tuyên dương các nhân vật thực hiện trò chơi và rút ra bài họckinh nghiệm

Ví dụ: Khi dạy GDCD 9 bài 8 tiết 11 “Năng động sáng tạo” (tt), phần củng cố toànbài giáo viên tổ chức trò chơi “Trò chuyện cuối tuần” Chọn 5 nhân vật chính để thực

hiện trò chơi:1/ Dẫn chương trình.2/ Nhà Bác học Êđixơn.3/ Bác Lũy (Thần đèn).4/ Một

nhà doanh nghiệp thành đạt.5/ Lê Thái Hoàng học sinh lớp 12A chuyên Toán trường Đại

học sư phạm Hà Nội

Các học sinh còn lại vai khán giả có thể đặt những câu hỏi để hỏi những vị kháchmời bất cứ câu hỏi nào có nội dung xoay quanh bài học Như vậy, đòi hỏi các vị khách

mời phải biết sáng tạo, linh hoạt, nhanh nhạy trong xử lý tình huống khi người dẫn

chương trình và khán giả hỏi Qua thực tế cho thấy, những học sinh vai những vị khách

mời rất thích mình được đóng vai những nhân vật trên, cho nên các em luôn thể hiện rõ

bản lĩnh, phong cách chững chạc, tự tin của mình trước khán giả Còn khán giả thì rất

thích để tìm ra những câu hỏi hóc búa, hỏi những vị khách mời, xem có trả lời được

không…Từ đó cho thấy, giờ học sinh động hẳn lên, học sinh đã nhận biết, thông hiểu và

vận dụng kiến thức bài học vào thực tế trong một tình huống giả định (tuy nhiên không