Đề tài: “Ứng dụng công nghệ thông tin làm đồ dùng dạy học và soạn giáo án điện tử phục vụ giảng dạy chuyên ngành tin học tại trường Trung cấp Kinh tế Kỹ thuật Đồng Nai” năm 2015 của ch
Trang 11
Tên SKKN: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY CHUYÊN NGÀNH TIN HỌC TẠI TRƯỜNG TRUNG CẤP KINH TẾ - KỸ THUẬT ĐỒNG NAI
I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Ngày 31 tháng 12 năm 2015 đánh dấu hình thành khối cộng đồng kinh tế ASEAN, để thực hiện mục tiêu cuối cùng của hội nhập kinh tế trong "Tầm nhìn ASEAN 2020", nhằm hình thành một khu vực kinh tế ASEAN ổn định, thịnh vượng và có khả năng cạnh tranh cao, trong đó hàng hóa, dịch vụ, đầu tư sẽ được chu chuyển tự do, và vốn được lưu chuyển tự do hơn, kinh tế phát triển đồng đều, đói nghèo và chênh lệch kinh tế-xã hội được giảm bớt vào năm 2020 Lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp cũng bị ảnh hưởng lớn với nhiều thời cơ và thử thách mới, yêu cầu mới là phải đào tạo nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn, kỹ thuật đáp ứng sản xuất, kinh doanh, …
Yêu cầu thực tế hội nhập, đòi hỏi giáo dục phải đổi mới, lấy người học làm trung tâm Ngay bản thân giáo viên phải làm việc nhiều hơn, trở thành người hướng dẫn, người dẫn đường, người điều phối các hoạt động giáo dục, …chứ không phải người truyền thụ kiến thức nữa, ngay trong bài giảng của mình với
BM03-TMSKKN
Trang 2nhiều sự việc xảy ra hơn Đòi hỏi mỗi giáo viên phải tự đổi mới để đáp ứng được
các nhiệm vụ được giao Bên cạnh đó, còn phải giáo dục được bộ phận học sinh
còn thụ động, lười học, thích tiếp cận với mạng xã hội, internet tại trường Quá
trình Dạy-học là quá trình tương tác qua lại lẫn nhau, muốn quá trình dạy-học đạt
được hiệu quả tốt nhất thì mỗi thầy cô giáo phải không ngừng đổi mới phương
pháp dạy học, cải tiến biện pháp giáo dục, cũng như ứng dụng công nghệ hiện đại
Nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”, Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã ban hành Nghị
quyết số 29-NQ/TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 “Về đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện
kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế" Nhà nước,
Chính phủ, Bộ Giáo dục và đào tạo, các Sở giáo dục và đào tạo, … đã xây dựng kế
hoạch hành động chi tiết để thực hiện Nghị quyết số 29 trong giai đoạn mới
Trường trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Đồng Nai thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, bắt đầu tuyển sinh và đào tạo từ năm học 2008 - 2009 Nhận thức được việc
để đáp ứng được xu thế mới, Nhà trường cần phải nâng cao chất lượng đào tạo
Trong đó, nâng cao chất lượng giảng dạy là khâu đột khá Tại trường đã có nhiều
Trang 3giáo viên cải tiến quá trình dạy – học nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy các học phần nhưng đạt được hiệu quả ở mức nhất định
Vậy để phát huy tính tích cực của người học trong Trường nói chung và chuyên ngành Tin học nói riêng nhằm nâng cao chất lượng dạy và học tại Trường
Tác giả xin trình bày giải pháp cải tiến là: “Giải pháp nâng cao chất lượng
giảng dạy chuyên ngành tin học tại trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Đồng Nai”
II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1 Cơ sở lý luận 1.1 Một số quy định của Pháp luật
Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”;
Thông tư số 38/2013/TT-BGDĐT ngày 29 tháng 11 năm 2013 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quy định về quy trình và chu kỳ kiểm định chất lượng chương trình đào tạo của các trường đại học, cao đẳng và trung
Trang 4cấp chuyên nghiệp Các trường từ Trung cấp chuyên nghiệp đến Đại học phải thực
hiện sự kiểm định chất lượng thông qua biện pháp tự đánh giá và đánh giá ngoài
theo tiêu chí, tiêu chuẩn của Bộ để xác định vị trí và khả năng đào tạo của mình
trong hệ thống giáo dục quốc dân ở Việt Nam, khẳng định quyết tâm của Nhà nước
ta trong việc không ngừng đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo
1.2 Một số khái niệm liên quan
Chất lƣợng: Trong mỗi lĩnh vực khác nhau, với mục đích khác nhau nên có
nhiều quan điểm về chất lượng khác nhau Tuy nhiên, có một định nghĩa về chất
lượng được thừa nhận ở phạm vi quốc tế, đó là định nghĩa của Tổ chức Tiêu chuẩn
hoá Quốc tế Theo điều 3.1.1 của tiêu chuẩn ISO 9000:2005 định nghĩa chất lượng
là: "Mức độ đáp ứng các yêu cầu của một tập hợp có đặc tính vốn có"
Giảng dạy: là sự điều khiển tối ưu hóa quá trình người học chiếm lĩnh tri
thức khoa học, phát triển và hình thành nhân cách
1.3 Một số tài liệu đƣợc tham khảo về nâng cao chất lƣợng giảng dạy
Luận văn: “Nghiên cứu đánh giá chất lượng giảng dạy đại học tại học viện báo chí và tuyên truyền” của tác giả Trần Thị Tú Anh đăng trên Website:
http://doc.edu.vn/ đã thể hiện chi tiết các khái niệm, các tiêu chí, công cụ đánh giá
Trang 5Học viện Báo chí và Tuyên truyền như: Giải pháp về phía nhà trường, giải pháp cho giảng viên, giải pháp cho sinh viên
Đề tài: “Nâng cao chất lượng dạy học môn tin học lớp 6 bằng dụng cụ trực quan” của tác giả Trần Thị Hoa đăng trên website: http://sangkienkinhnghiem.org/
với nhiều giải pháp cụ thể nhằm tích cực hóa người học Đề tài chỉ giới hạn ở việc
sử dụng phương pháp dạy học trực quan nhằm nâng cao khả năng tiếp thu của người học và có đưa ra bảng phân tích kết quả đạt được với phương pháp này
Đề tài: “Ứng dụng công nghệ thông tin làm đồ dùng dạy học và soạn giáo
án điện tử phục vụ giảng dạy chuyên ngành tin học tại trường Trung cấp Kinh tế
Kỹ thuật Đồng Nai” năm 2015 của chính tác giả, đã khẳng định vị trí, vai trò của
quá trình kết hợp linh hoạt phương pháp giảng dạy, đồ dùng dạy học và việc ứng dụng công nghệ thông tin qua bài giảng điện tử sẽ đem đến hiệu quả cao trong quá trình dạy và học Đề tài giới hạn ở chỗ chỉ là một giải pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy
Như vậy, mỗi đề tài tham khảo đều có những giải pháp hay khác nhau và tồn tại những điểm chưa phù hợp với thực tế tại trường, giúp tác giả định hướng và sẽ cải tiến, bổ sung thêm những giải pháp cụ thể để áp dụng linh hoạt vào quá trình
Trang 6giảng dạy của mình cũng như phù hợp với người học nhằm nâng cao chất lượng
giảng dạy chuyên ngành tin học tại đơn vị đang công tác
2 Cơ sở thực tiễn 2.1 Thuận lợi
Lãnh đạo trường luôn quan tâm, khuyến khích nâng cao chất lượng dạy và học, Nhà trường thường xuyên yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học, ứng dụng
công nghệ thông tin vào giảng dạy và quản lý;
Nhà trường có cơ sở vật chất đáp ứng điều kiện học tập: số lượng phòng học, chất lượng và trang bị phòng học, xưởng thực tập đảm bảo (02 phòng, 03
xưởng), máy tính, máy chiếu (06 cái), hệ thống nối mạng internet tốc độ cao;
Đội ngũ giáo viên trong trường có trình độ đạt chuẩn và trên chuẩn theo quy định của Pháp luật, luôn đoàn kết và không ngừng học tập nâng cao trình độ
chuyên môn, nghiệp vụ, luôn hòa đồng với đồng nghiệp, thường xuyên trao đổi
học tập kinh nghiệm; luôn hòa đồng, gần gũi, tạo mọi điều kiện thuận lợi, giúp đỡ
người học tạo môi trường sư phạm lành mạnh, người học an tâm học tập
2.2 Khó khăn
Trang 7Người học phải học song song văn hóa và nghề nên số lượng tiết học nhiều,
dễ gây ra áp lực dẫn đến không tập trung và có thể dễ chán học Một bộ phận học sinh chưa tự giác học tập: thích lên mạng xã hội, lười học, ham chơi game;
Một số phụ huynh học sinh có chưa thật quan tâm đến con em mình làm ảnh hưởng việc trao đổi thông tin giữa Nhà trường và gia đình, dẫn đến chất lượng giáo dục bị ảnh hưởng;
Trường có 02 bảng Active board nhưng chưa được khai thác hiệu quả;
Một bộ phận giáo viên còn tư tưởng đối phó trong công tác giảng dạy
2.3 Số liệu thống kê
Hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường lần 3, 4, 5, 6, 7: 100% giáo viên sử dụng bài giảng ứng dụng công nghệ thông tin, kết hợp với đồ dùng dạy học, kết hợp nhiều phương pháp dạy học vào 1 tiết giảng;
Hội thi giáo viên dạy giỏi trung cấp chuyên nghiệp toàn quốc lần thứ 10 tại
Đà Nẵng, Nhà trường có 2 bài dự thi: Thầy Phan Viết Thịnh sử dụng bài giảng điện tử có kết hợp mô hình thật, Bảng quy trình để sinh động hóa bài giảng, kết hợp nhiều phương pháp dạy học vào tiết giảng (đạt giải Ba); Thầy Trương Nhựt
Trang 8Thiện sử dụng bài giảng điện tử kết hợp máy tính thật, bảng quy trình để giảng
dạy, kết hợp nhiều phương pháp dạy học vào tiết giảng (đạt giải Nhì)
Đối với các môn văn hóa, giáo viên đa phần sử dụng phương pháp thuyết trình truyền thống, chưa tích cực người học dẫn đến kết quả học tập chưa cao: tỷ lệ
học lại các môn văn hóa trong học kỳ 1 trên 15% Đối với các học phần nghề thì
kết quả khả quan hơn: tỷ lệ học lại nhỏ hơn 10%;
Tỷ lệ học sinh đạt yêu cầu hai môn thi tốt nghiệp là Lý thuyết tổng hợp nghề
và thực hành tổng hợp nghề của ngành Kỹ thuật lắp ráp, sửa chữa máy tính thi vào
ngày 28/4/2016 là 100%
III TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP
Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài :
1 Kết hợp nhiều phương pháp dạy học với phương tiện và đồ dung dạy học
Mỗi phương pháp giảng dạy đều có ưu điểm và nhược điểm khác nhau:
phướng pháp thuyết trình có thể truyền tải lượng lớn kiến thức nhưng làm người
học thụ động; phương pháp trực quan giúp người học tư duy được vấn đề nhưng
kiến thức truyền tải ít phụ thuộc vào đồ dùng trực quan; phương pháp đàm thoại
Trang 9giúp người học thoải mái trao đổi để giáo viên đánh giá năng lực người học khách quan hơn nhưng dễ làm người học lúng túng nếu không khéo xử lý tình huống,…Bên cạnh đó phương tiện, đồ dùng dạy học cũng góp phần quan trọng vào bài dạy, sẽ đêm đến kết quả tốt khi giáo viên sử dụng linh hoạt và phù hợp với nội dung giảng dạy nhưng cũng tạo không ít khó khăn khi giáo viên sử dụng không phù hợp làm người học lúng túng Như vậy việc kết hợp nhuần nhuyễn các phương pháp dạy học với sự hỗ trợ của phương tiện, đồ dùng dạy học sẽ đem đến kết quả tốt cho tiết dạy
Việc kết hợp nhiều phương pháp dạy học đạt được hiệu quả, giáo viên cần:
- Xây dựng kế hoạch giảng dạy học phần chi tiết có xác định những phương pháp dạy học sẽ sử dụng;
- Nghiên cứu kỹ từng nội dung giảng dạy, lựa chọn các phương tiện và đồ dùng dạy học đáp ứng được nội dung (có thể tự làm thêm những đồ dùng dạy học), khả năng tiếp thu của người học để lựa chọn phương pháp dạy học thích hợp;
- Tư duy tiến trình tiết dạy, một số sự cố và cách khắc phục có thể xảy ra;
- Xây dựng kế hoạch bài dạy thật chi tiết, phân bố thời gian hợp lý, cách kết hợp các phương pháp dạy học, nội dung nào cần đồ dùng dạy học gì, …;
Trang 10- Lựa chọn và soạn bài giảng điện tử (xem xét việc kết hợp multimedia vào một số nội dung để làm nổi bật, thu hút người học);
- Sau mỗi tiết dạy, giáo viên phải rút kinh nghiệm về: nội dung, phương pháp, thời gian, phương tiện và đồ dùng dạy học, đặc biệt phải rút kinh nghiệm về
người học
Ví dụ 1: Tham gia Hội thi giáo viên dạy giỏi toàn quốc lần thứ X tại thành phố Đà Nẵng, tác giả tham dự với bài dự thi “Cài đặt Hệ điều hành
Windows 7”: khi dẫn nhập vào bài là một tình huống có vấn đề, với những câu hỏi
được đặt ra, người học suy nghĩ trả lời trên cơ sở đã tìm hiểu trước nội dung bài
học, giáo viên và học sinh vấn – đáp liên tục để làm rõ ý nghĩa, tầm quan trọng của
việc cài đặt windows 7 nhằm giải đáp nội dung trọng tâm của tiết học là: “Vì sao
phải học cài đặt hệ điều hành Windows 7?”; tiếp đến tác giả sử dụng sơ đồ tư duy
để khái quát các nội dung sẽ học giúp người học hình dung ra được các công việc
sẽ thực hiện; ở nội dung “xây dựng quy trình cài đặt” thì tác giả thao tác mẫu cho
người học quan sát, đàm thoại với người học từng bước cài đặt để đưa ra quy trình
cài đặt tổng quát, và tác giả cũng đã chuẩn vị một bảng quy trình tổng quát in màu
rõ nét để hỗ trợ người học trong quá trình thực hiện yêu cầu thực hành Bên cạnh
đó hệ thống xuất tín hiệu nhiều màn hình, điều khiển các máy tính thông qua hộp
Trang 11điều khiển, máy chiếu cũng được thực hiện linh hoạt cùng với việc kết hợp nhiều phương pháp dạy học thích hợp góp phần quan trọng vào thành công của bài giảng
Ví dụ 2: Giảng dạy học phần “Cở sở dữ liệu” lớp 1409 Kỹ thuật lắp ráp, sửa chữa máy tính vào học kỳ 2
Ở chương 1 Tổng quan về Cơ sở dữ liệu Tác giả kết hợp dẫn chứng thực tế việc vận dụng cơ sở dữ liệu vào các website, các hệ thống quản lý trong các công
ty, … để thuyết trình và kết hợp trình chiếu slide có hình ảnh minh họa nêu bật ý nghĩa, vị trí, tầm quan trọng của học phần
Chương 2 Mô hình dữ liệu quan hệ: giáo viên sử dụng hình ảnh về những
mô hình trên mạng kết hợp bài giảng Power Point, vẽ mô hình trên bảng để diễn giải cho người học, kết thúc tiết học vẽ sơ đồ tư duy trên bảng (hoặc chiếu 1 slide
có sơ đồ tư duy) để hệ thống lại kiến thức đã học
Chương 3 Ngôn ngữ dữ liệu SQL: giáo viên phải sử dụng phần mềm SQL server 2000 (hoặc phiên bản cao hơn) chạy mô phỏng cho người học quan sát trực tiếp, kết hợp thuyết trình, diễn giải, đàm thoại giúp người học hiểu sâu nội dung
Ở đề tài tham khảo:“Ứng dụng công nghệ thông tin làm đồ dùng dạy học và soạn giáo án điện tử phục vụ giảng dạy chuyên ngành tin học tại trường Trung cấp Kinh tế Kỹ thuật Đồng Nai” năm 2015, tác giả đã thể hiện sinh động tầm quan
Trang 12trọng khi kết hợp giữa phương tiện, đồ dùng dạy học với phương pháp dạy học
đem lại những kết quả khả quan
Tiến trình một tiết dạy đòi hỏi sự linh hoạt rất cao của các giáo viên Giáo viên cần chú ý đến trọng tâm kiến thức, đến kỹ năng sử dụng phần mềm và kết hợp
phương tiện kỹ thuật, đồ dùng dạy học với phương pháp dạy học giúp người học
tiếp thu tri thức hiệu quả
2 Phương pháp giảng dạy liên học phần
Chương trình đào tạo trung cấp chuyên nghiệp có một đặc thù khá rõ nét là
chương trình được chia thành các học phần tương đối độc lập nhưng có tính liên
thông với nhau Ví dụ: Lắp ráp, cài đặt máy tính mạng máy tính Lắp đặt,
quản trị mạng An ninh mạng; Tin học đại cương Tin học văn phòng Cở
sở dữ liệu Hệ quản trị cở sở dữ liệu Thiết kế Website Thực tập xây dựng
Website, ,
Như vậy việc vận dụng kiến thức của học phần trước để tiếp thu kiến thức của học phần liên môn tiếp theo là rất quan trong, mỗi học phần sẽ có một đặc thù
riêng trong cách giảng dạy lý thuyết và thực hành Giáo viên cần hiểu và phân biệt
rõ các đặc điểm này Không thể áp dụng chung một cách dạy cho tất cả các học
phần trong chương trình
Trang 13Ví dụ 1: Giảng dạy học phần “Tin học đại cương” lớp 1509 Kỹ thuật lắp ráp, sửa chữa máy tính vào đầu học kỳ 2, mục tiêu đòi hỏi người học phải trình
bày được các nội dung cơ bản về Word, một số hàm đơn giản của Excel, thao tác
cơ bản về Powerpoint ,… Nhưng đến học phần Tin học văn phòng thì mục tiêu yêu cầu người học phải thuần thục soạn thảo văn bản, sử dụng phần lớn các hàm trong Excel trên nền tảng kiến thức đã học ở học phần tin học đại cượng;
Ví dụ 2: Học phần Mạng máy tính cung cấp kiến thức cơ bản về các thiết bị
mạng, bấm cáp mạng, địa chỉ mạng thì học phần lắp đặt và quản trị mạng yêu cầu triển khai một hệ thống mạng hoàn chỉnh, cung cấp địa chỉ IP, đi đường mạng,
… đến học phần an ninh mạng thì xác định các tiêu chí an toàn, mã hóa, các sự
cố trong quá trình vận hành, bảo trì hệ thống đã xây dựng
Việc vận dụng kiến thức liên học phần rất quan trọng, giáo viên khai thác và
sử dụng tốt các kiến thức của học phần cũ để truyền tải kiến thức học phần mới sẽ đem lại hiệu quả tiếp thu tốt cho người học, giúp người học định hình được mình
sẽ học những gì, tiếp theo sẽ học gì, từ đó kích thích tính tự học và tinh thần học hỏi của người học
3 Mô tả kiến thức bằng tình huống, hình ảnh, vật thật và thao tác mẫu