Khái niệm con ng­ười và bản chất con người

Khái ni m con ngệ ười và b n ch t con ngả ấ ười

a Con ng ườ i là th c th sinh h c - xã h i ự ể ọ ộ

Theo C.Mác, con người là m t sinh v t có tính xã h i trình đ phát tri n ộ ậ ộ ở ộ ể cao nh t c a gi i t nhiên và c a l ch s xã h i, là ch th c a l ch s , sángấ ủ ớ ự ủ ị ử ộ ủ ể ủ ị ử

t o nên t t c các thành t u c a văn minh và văn hóa V phạ ấ ả ự ủ ề ương di n ệ sinh h c, con ngọ ười là m t th c th sinh v t, là s n ph m c a gi i t ộ ự ể ậ ả ẩ ủ ớ ự nhiên, là m t đ ng v t xã h i “B n thân cái s ki n là con ngộ ộ ậ ộ ả ự ệ ườ ừi t loài

đ ng v t mà ra, cũng đã quy t đ nh vi c con ngộ ậ ế ị ệ ười không bao gi hoàn ờ toàn thoát ly kh i nh ng đ c tính v n có c a con v t” Đi u đó có nghĩa ỏ ữ ặ ố ủ ậ ề

r ng con ngằ ười cũng nh m i đ ng v t khác ph i tìm ki m th c ăn, nư ọ ộ ậ ả ế ứ ước

u ng, ph i “đ u tranh sinh t n” đ ăn u ng, sinh đ con cái, t n t i và ố ả ấ ồ ể ố ẻ ồ ạ phát tri n Nh ng không để ư ược tuy t đ i hóa đi u đó Không ph i đ c tính ệ ố ề ả ặ sinh h c, b n năng sinh h c, s sinh t n th xác là cái duy nh t t o nên ọ ả ọ ự ồ ể ấ ạ

b n ch t c a con ngả ấ ủ ười, mà con người còn là m t th c th xã h i Khi xem ộ ự ể ộ xét con người, theo quan đi m c a ch nghĩa Mác - Lênin, không th tách ể ủ ủ ể

r i hai phờ ương di n sinh h c và xã h i c a con ngệ ọ ộ ủ ười thành nh ng ữ

phương di n bi t l p, duy nh t, quy t đ nh phệ ệ ậ ấ ế ị ương di n kia.ệ

Không ch là m t th c th sinh h cỉ ộ ự ể ọ , mà con người cũng còn là m t b ph nộ ộ ậ

c a gi i t nhiên “Gi i t nhiênủ ớ ự ớ ự là thân th vô c ể ơ c a con ngủ ườ đ i s ngi ờ ố

th xác và tinh th n c a con ngể ầ ủ ườ ắi g n li n v i gi i t nhiên” V phề ớ ớ ự ề ương

di n th c th sinh h cệ ự ể ọ , con người còn ph i ph c tùng các quy lu t c a gi iả ụ ậ ủ ớ

t nhiên, các quy lu t sinh h c nh di truy n, ti n hóa sinh h c và các quá ự ậ ọ ư ề ế ọ trình sinh h c c a gi i t nhiên Con ngọ ủ ớ ự ười là m t b ph n đ c bi tộ ộ ậ ặ ệ , quan

tr ng c a gi i t nhiên, nh ng l i có th bi n đ i gi i t nhiên và chính ọ ủ ớ ự ư ạ ể ế ổ ớ ự

b n thân mình, d a trên các quy lu t khách quan Đây chính là đi m khác ả ự ậ ể

bi t đ c bi t, r t quan tr ng gi a con ngệ ặ ệ ấ ọ ữ ười và các th c th sinh h c khác.ự ể ọ

V m t th xác, con ngề ặ ể ườ ối s ng b ng nh ng s n ph m t nhiên, dù là ằ ữ ả ẩ ự

dưới hình th c th c ph m, nhiên li u, áo qu n, nhà ứ ự ẩ ệ ầ ở B ng ho t đ ng ằ ạ ộ

th c ti n con ngự ễ ười tr thành m t b ph n c a gi i t nhiên có quan h ở ộ ộ ậ ủ ớ ự ệ

v i gi i t nhiên, th ng nh t v i gi i t nhiên, b i gi i t nhiên là “thân ớ ớ ự ố ấ ớ ớ ự ở ớ ự

th vô c c a con ngể ơ ủ ười” Vì th con ngế ười ph i d a vào gi i t nhiên, g n ả ự ớ ự ắ

bó v i gi i t nhiên, hòa h p v i gi i t nhiên m i có th t n t i và phát ớ ớ ự ợ ớ ớ ự ớ ể ồ ạ tri n Quan đi m này là n n t ng lý lu n và phể ể ề ả ậ ương pháp lu n r t quan ậ ấ

tr ng, có tính th i s trong b i c nh kh ng ho ng sinh thái và yêu c u ọ ờ ự ố ả ủ ả ầ phát tri n b n v ng hi n nay.ể ề ữ ệ

Con người còn là m t th c th xã h i có các ho t đ ng xã h i Ho t đ ng ộ ự ể ộ ạ ộ ộ ạ ộ

xã h i quan tr ng nh t c a con ngộ ọ ấ ủ ười là lao đ ng s n xu t “Ngộ ả ấ ười là

gi ng v t duy nh t có th b ng lao đ ng mà thoát kh i tr ng thái thu n ố ậ ấ ể ằ ộ ỏ ạ ầ

túy là loài v t” N u con v t ph i s ng d a hoàn toàn vào các s n ph m ậ ế ậ ả ố ự ả ẩ

c a t nhiên, d a vào b n năng thì con ngủ ự ự ả ườ ạ ối l i s ng b ng lao đ ng s n ằ ộ ả

xu t, b ng vi c c i t o t nhiên, sáng t o ra các v t ph m đ th a mãn ấ ằ ệ ả ạ ự ạ ậ ẩ ể ỏ nhu c u c a mình Nh có lao đ ng s n xu t mà con ngầ ủ ờ ộ ả ấ ườ ề ặi v m t sinh

h c có th tr thành th c th xã h i, thành ch th c a “l ch s có tính t ọ ể ở ự ể ộ ủ ể ủ ị ử ự nhiên”, có lý tính, có “b n năng xã h i” Lao đ ng đã góp ph n c i t o b n ả ộ ộ ầ ả ạ ả năng sinh h c c a con ngọ ủ ười, làm cho con người tr thành con ngở ười đúng nghĩa c a nó Lao đ ng là đi u ki n kiên quy t, c n thi t và ch y u quy tủ ộ ề ệ ế ầ ế ủ ế ế

đ nh s hình thành và phát tri n c a con ngị ự ể ủ ườ ả ềi c v phương di n sinh ệ

h c l n phọ ẫ ương di n xã h i.ệ ộ

Trong ho t đ ng con ngạ ộ ười không ch có các quan h l n nhau trong s n ỉ ệ ẫ ả

xu t, mà còn có hàng lo t các quan h xã h i khác Nh ng quan h đó ngày ấ ạ ệ ộ ữ ệ càng phát tri n phong phú, đa d ng, th hi n nh ng tác đ ng qua l i gi a ể ạ ể ệ ữ ộ ạ ữ

h v i nhau Xã h i, xét đ n cùng, là s n ph m c a s tác đ ng qua l i l n ọ ớ ộ ế ả ẩ ủ ự ộ ạ ẫ nhau gi a nh ng con ngữ ữ ười Tính xã h i c a con ngộ ủ ười ch có trong “xã h i ỉ ộ loài người”, con người không th tách kh i xã h i và đó là đi m c b n làmể ỏ ộ ể ơ ả cho con người khác v i con v t Ho t đ ng c a con ngớ ậ ạ ộ ủ ườ ắi g n li n v i các ề ớ quan h xã h i không ch ph c v cho con ngệ ộ ỉ ụ ụ ười mà còn cho xã h i, khác ộ

v i ho t đ ng c a con v t ch ph c v cho nhu c u b n năng sinh h c tr cớ ạ ộ ủ ậ ỉ ụ ụ ầ ả ọ ự

ti p c a nó Ho t đ ng và giao ti p c a con ngế ủ ạ ộ ế ủ ười đã sinh ra ý th c ngứ ười

T duy, ý th c c a con ngư ứ ủ ười ch có th phát tri n trong lao đ ng và giao ỉ ể ể ộ

ti p xã h i v i nhau Cũng nh có lao đ ng và giao ti p xã h i mà ngôn ngế ộ ớ ờ ộ ế ộ ữ

xu t hi n và phát tri n Ngôn ng và t duy c a con ngấ ệ ể ữ ư ủ ười th hi n t p ể ệ ậ trung và n i tr i tính xã h i c a con ngổ ộ ộ ủ ười, là m t trong nh ng bi u hi n ộ ữ ể ệ

rõ nh t phấ ương di n con ngệ ười là m t th c th xã h i Chính vì v y, khác ộ ự ể ộ ậ

v i con v t, con ngớ ậ ười ch có th t n t i và phát tri n trong xã h i loài ỉ ể ồ ạ ể ộ

người

b Con ng ườ i là s n ph m c a l ch s và c a chính b n thân con ng ả ẩ ủ ị ử ủ ả ườ i

Các nhà kinh đi n c a ch nghĩa Mác - Lênin phê phán quan ni m c a ể ủ ủ ệ ủ Phoi b c đã xem xét con ngơ ắ ười tách kh i đi u ki n l ch s c th và ho t ỏ ề ệ ị ử ụ ể ạ

đ ng th c ti n c a h , xem xét con ngộ ự ễ ủ ọ ười ch nh là đ i tỉ ư ố ượng c m tính, ả

tr u từ ượng, không có ho t đ ng th c ti n Phoi b c đã không nhìn th y ạ ộ ự ễ ơ ắ ấ

nh ng quan h hi n th c, s ng đ ng gi a ngữ ệ ệ ự ố ộ ữ ườ ới v i người trong đ i s ng ờ ố

xã h i, đ c bi t là trong s n xu t Do v y, ông đã tuy t đ i hóa tình yêu ộ ặ ệ ả ấ ậ ệ ố

gi a ngữ ườ ới v i người H n th n a, đó cũng không ph i là tình yêu hi n ơ ế ữ ả ệ

th c mà là tình yêu đã đự ược ông lý tưởng hóa Phê phán quan ni m sai l m ệ ầ

c a Phoi b c và c a các nhà t tủ ơ ắ ủ ư ưởng khác v con ngề ười, k th a các quanế ừ

ni m ti n b trong l ch s t tệ ế ộ ị ử ư ưởng nhân lo i và d a vào nh ng thành t u ạ ự ữ ự

c a khoa h c, ch nghĩa Mác kh ng đ nh con ngủ ọ ủ ẳ ị ườ ừi v a là s n ph m c a ả ẩ ủ

s phát tri n lâu dài c a gi i t nhiên, v a là s n ph m c a l ch s xã h i ự ể ủ ớ ự ừ ả ẩ ủ ị ử ộ loài người và c a chính b n thân con ngủ ả ười Mác đã kh ng đ nh trong tác ẳ ị

ph mẩ H t t ệ ư ưở ng Đ c ứ r ng, ti n đ c a lý lu n duy v t bi n ch ng và ằ ề ề ủ ậ ậ ệ ứ duy v t l ch s c a các ông là nh ng con ngậ ị ử ủ ữ ười hi n th c đang ho t đ ng, ệ ự ạ ộ lao đ ng s n xu t và làm ra l ch s c a chính mình, làm cho h tr thành ộ ả ấ ị ử ủ ọ ở

nh ng con ngữ ười nh đang t n t i.ư ồ ạ C n l u ý r ng con ngầ ư ằ ười là s n ph m ả ẩ

c a l ch s và c a b n thân con ngủ ị ử ủ ả ười, nh ng con ngư ười, khác v i con v t, ớ ậ không th đ ng đ l ch s làm mình thay đ i, mà con ngụ ộ ể ị ử ổ ười còn là ch th ủ ể

c a l ch s ủ ị ử

c Con ng ườ ừ i v a là ch th c a l ch s , v a là s n ph m c a l ch s ủ ể ủ ị ử ừ ả ẩ ủ ị ử

Con ngườ ừi v a là s n ph m c a l ch s t nhiên và l ch s xã h i, nh ng ả ẩ ủ ị ử ự ị ử ộ ư

đ ng th i, l i là ch th c a l ch s b i lao đ ng và sáng t o là thu c tính ồ ờ ạ ủ ể ủ ị ử ở ộ ạ ộ

xã h i t i cao c a con ngộ ố ủ ười Con người và đ ng v t đ u có l ch s c a ộ ậ ề ị ử ủ mình, nh ng l ch s con ngư ị ử ười khác v i l ch s đ ng v t L ch s c a đ ng ớ ị ử ộ ậ ị ử ủ ộ

v t “là l ch s ngu n g c c a chúng và s phát tri n d n d n c a chúng ậ ị ử ồ ố ủ ự ể ầ ầ ủ cho đ n tr ng thái hi n nay c a chúng Nh ng l ch s y không ph i do ế ạ ệ ủ ư ị ử ấ ả chúng làm ra, và trong ch ng m c mà chúng có tham d vào vi c làm ra ừ ự ự ệ

l ch s y, thì đi u đó di n ra mà chúng không h bi t và không ph i do ý ị ử ấ ề ễ ề ế ả

mu n c a chúng Ngố ủ ượ ạc l i, con người càng cách xa con v t hi u theo ậ ể nghĩa h p c a t này bao nhiêu, thì con ngẹ ủ ừ ườ ại l i càng t mình làm ra l ch ự ị

s c a mình m t cách có ý th c b y nhiêu” Ho t đ ng l ch s đ u tiên ử ủ ộ ứ ấ ạ ộ ị ử ầ khi n con ngế ười tách kh i con v t, có ý nghĩa sáng t o chân chính là ho t ỏ ậ ạ ạ

đ ng ch t o công c lao đ ng, ho t đ ng lao đ ng s n xu t Nh ch t o ộ ế ạ ụ ộ ạ ộ ộ ả ấ ờ ế ạ công c lao đ ng mà con ngụ ộ ười tách kh i loài v t, tách kh i t nhiên tr ỏ ậ ỏ ự ở thành ch th ho t đ ng th c ti n xã h i Chính th i đi m đó con ngủ ể ạ ộ ự ễ ộ ở ờ ể ười

b t đ u làm ra l ch s c a mình “Sáng t o ra l ch s ” là b n ch t c a con ắ ầ ị ử ủ ạ ị ử ả ấ ủ

người, nh ng con ngư ười không th sáng t o ra l ch s theo ý mu n tùy ti nể ạ ị ử ố ệ

c a mình, mà là ph i d a vào nh ng đi u ki n do quá kh , do th h ủ ả ự ữ ề ệ ứ ế ệ

trước đ l i trong nh ng hoàn c nh m i Con ngể ạ ữ ả ớ ười, m t m t, ph i ti p ộ ặ ả ế

t c các ho t đ ng trên các ti n đ , đi u ki n cũ c a th h trụ ạ ộ ề ề ề ệ ủ ế ệ ước đ l i, ể ạ

m t khác, l i ph i ti n hành các ho t đ ng m i c a mình đ c i bi n ặ ạ ả ế ạ ộ ớ ủ ể ả ế

nh ng đi u ki n cũ L ch s s n xu t ra con ngữ ề ệ ị ử ả ấ ười nh th nào thì tư ế ương

ng, con ng i cũng sáng t o ra l ch s nh th y T khi con ng i t o

ra l ch s cho đ n nay con ngị ử ế ười luôn là ch th c a l ch s , nh ng cũng ủ ể ủ ị ử ư luôn là s n ph m c a l ch s ả ẩ ủ ị ử

Con ngườ ồ ại t n t i và phát tri n luôn luôn trong m t h th ng môi ể ở ộ ệ ố

trường xác đ nh Đó là toàn b đi u ki n t nhiên và xã h i, c đi u ki n ị ộ ề ệ ự ộ ả ề ệ

v t ch t l n tinh th n, có quan h tr c ti p ho c gián ti p đ n đ i s ng ậ ấ ẫ ầ ệ ự ế ặ ế ế ờ ố

c a con ngủ ười và xã h i Đó là nh ng đi u ki n c n thi t, t t y u, không ộ ữ ề ệ ầ ế ấ ế

th thi u đ i v i s t n t i và phát tri n c a con ngể ế ố ớ ự ồ ạ ể ủ ười M t m t, con ộ ặ

người là m t b ph n c a gi i t nhiên, đ t n t i và phát tri n ph i quanộ ộ ậ ủ ớ ự ể ồ ạ ể ả

h v i gi i t nhiên, ph i ph thu c vào gi i t nhiên, thu nh n và s ệ ớ ớ ự ả ụ ộ ớ ự ậ ử

d ng các ngu n l c c a t nhiên đ c i bi n chúng cho phù h p v i nhu ụ ồ ự ủ ự ể ả ế ợ ớ

c u c a chính mình M t khác, là m t b ph n c a t nhiên, con ngầ ủ ặ ộ ộ ậ ủ ự ười cũng ph i tuân theo các quy lu t c a t nhiên, tuân theo các quá trình t ả ậ ủ ự ự nhiên nh c h c, v t lý, hóa h c, đ c bi t là các quá trình y, sinh h c, tâm ư ơ ọ ậ ọ ặ ệ ọ sinh lý khác nhau V phề ương di n sinh th hay sinh h c, con ngệ ể ọ ười là m t ộ

ti u vũ tr có c u trúc ph c t p, là m t h th ng m , bi n đ i và phát ể ụ ấ ứ ạ ộ ệ ố ở ế ổ tri n không ng ng, thay đ i và thích nghi khá nhanh chóng so v i các đ ng ể ừ ổ ớ ộ

v t khác trậ ước nh ng bi n đ i c a môi trữ ế ổ ủ ường Nó v a ti p nh n, thích ừ ế ậ nghi, hòa nh p v i gi i t nhiên, nh ng cũng b ng cách đó c i bi n gi i t ị ớ ớ ự ư ằ ả ế ớ ự nhiên đ thích ng và bi n đ i chính mình.ể ứ ế ổ

Con người cũng t n t i trong môi trồ ạ ường xã h i Chính nh môi trộ ờ ường xã

h i mà con ngộ ười tr thành m t th c th xã h i và mang b n ch t xã h i ở ộ ự ể ộ ả ấ ộ Con người là s n ph m c a hoàn c nh, c a môi trả ẩ ủ ả ủ ường trong đó có môi

trường xã h i Môi trộ ường xã h i cũng là đi u ki n và ti n đ đ con ngộ ề ệ ề ề ể ười

có th th c hi n quan h v i gi i t nhiên quy mô r ng l n và h u hi u ể ự ệ ệ ớ ớ ự ở ộ ớ ữ ệ

h n Trong th c ch t thì môi trơ ự ấ ường xã h i cũng là m t b ph n c a t ộ ộ ộ ậ ủ ự nhiên v i nh ng đ c thù c a nó So v i môi trớ ữ ặ ủ ớ ường t nhiên môi trự ường xã

h i có nh hộ ả ưởng tr c ti p và quy t đ nh đ n con ngự ế ế ị ế ườ ựi, s tác đ ng c a ộ ủ môi trường t nhiên đ n t ng cá nhân con ngự ế ừ ười thường ph i thông qua ả môi trường xã h i và ch u nh hộ ị ả ưởng sâu s c c a các nhân t xã h i Môi ắ ủ ố ộ

trường xã h i cũng nh m i cá nhân con ngộ ư ỗ ười thường xuyên ph i có quanả

h v i môi trệ ớ ường t nhiên và t n t i trong m i quan h tác đ ng qua l i, ự ồ ạ ố ệ ộ ạ chi ph i và quy đ nh l n nhau.ố ị ẫ

Do s phát tri n c a công nghi p, c a cách m ng khoa h c - công ngh , ự ể ủ ệ ủ ạ ọ ệ nhi u lo i môi trề ạ ường khác đã và đang được phát hi n Đó là nh ng môi ệ ữ

trường, nh môi trư ường thông tin, ki n th c, môi trế ứ ường t tính, môi ừ

trường đi n, môi trệ ường h p d n, môi trấ ẫ ường sinh h cọ Nh ng c n l u ý ư ầ ư

r ng, có nh ng môi trằ ữ ường trong s đó m i đố ớ ược phát hi n và đang đệ ược nghiên c u, nên còn có nhi u ý ki n, quan ni m khác nhau, th m chí đ i ứ ề ế ệ ậ ố

l p nhau Môi trậ ường sinh h c, môi trọ ường c n tâm lý, môi trậ ường tương tác y u, đang đế ược nghiên c u trong khoa h c t nhiên là nh ng môi ứ ọ ự ữ

trường nh v y Tuy nhiên, dù ch a đư ậ ư ược nh n th c đ y đ , m i đậ ứ ầ ủ ớ ược phát hi n hay còn có nh ng ý ki n, quan ni m khác nhau, thì chúng đ u ệ ữ ế ệ ề

ho c là thu c v môi trặ ộ ề ường t nhiên, ho c là thu c v môi trự ặ ộ ề ường xã h i ộ Tính ch t, ph m vi, vai trò và tác đ ng c a chúng đ n con ngấ ạ ộ ủ ế ười là khác nhau, không gi ng hoàn toàn nh môi trố ư ường t nhiên và môi trự ường xã

h i Chúng là nh ng hi n tộ ữ ệ ượng, quá trình c th c a t nhiên ho c xã h i,ụ ể ủ ự ặ ộ

có tác đ ng, nh hộ ả ưởng m t khía c nh h p, c th và xác đ nh phở ộ ạ ẹ ụ ể ị ở ương

di n t nhiên ho c xã h i.ệ ự ặ ộ

d B n ch t con ng ả ấ ườ i là t ng hòa các quan h xã h i ổ ệ ộ

Trong sinh ho t xã h i, khi ho t đ ng nh ng đi u ki n l ch s nh t đ nh ạ ộ ạ ộ ở ữ ề ệ ị ử ấ ị con người có quan h v i nhau đ t n t i và phát tri n “Trong tính hi n ệ ớ ể ồ ạ ể ệ

th c c a nó, b n ch t c a con ngự ủ ả ấ ủ ười là t ng hòa các quan h xã h i”ổ ệ ộ 1 B n ả

ch t c a con ngấ ủ ười luôn được hình thành và th hi n nh ng con ngể ệ ở ữ ười

hi n th c, c th trong nh ng đi u ki n l ch s c th Các quan h xã h i ệ ự ụ ể ữ ề ệ ị ử ụ ể ệ ộ

t o nên b n ch t c a con ngạ ả ấ ủ ười, nh ng không ph i là s k t h p gi n đ nư ả ự ế ợ ả ơ

ho c là t ng c ng chúng l i v i nhau mà là s t ng hòa chúng; m i quan ặ ổ ộ ạ ớ ự ổ ỗ

h xã h i có v trí, vai trò khác nhau, có tác đ ng qua l i, không tách r i ệ ộ ị ộ ạ ờ nhau Các quan h xã h i có nhi u lo i: Quan h quá kh , quan h hi n t i,ệ ộ ề ạ ệ ứ ệ ệ ạ quan h v t ch t, quan h tinh th n, quan h tr c ti p, gián ti p, t t nhiênệ ậ ấ ệ ầ ệ ự ế ế ấ

ho c ng u nhiên, b n ch t ho c hi n tặ ẫ ả ấ ặ ệ ượng, quan h kinh t , quan h phi ệ ế ệ kinh tế T t c các quan h đó đ u góp ph n hình thành lên b n ch t c a ấ ả ệ ề ầ ả ấ ủ con người Các quan h xã h i thay đ i thì ít ho c nhi u, s m ho c mu n, ệ ộ ổ ặ ề ớ ặ ộ

b n ch t con ngả ấ ười cũng sẽ thay đ i theo Trong các quan h xã h i c th ,ổ ệ ộ ụ ể xác đ nh, con ngị ười m i có th b c l đớ ể ộ ộ ược b n ch t th c s c a mình, và ả ấ ự ự ủ cũng trong nh ng quan h xã h i đó thì b n ch t ngữ ệ ộ ả ấ ườ ủi c a con người m iớ

được phát tri n Các quan h xã h i khi đã hình thành thì có vai trò chi ể ệ ộ

ph i và quy t đ nh các phố ế ị ương di n khác c a đ i s ng con ngệ ủ ờ ố ười khi n ế cho con người không còn thu n túy là m t đ ng v t mà là m t đ ng v t xãầ ộ ộ ậ ộ ộ ậ

h i Con ngộ ười “b m sinh đã là sinh v t có tính xã h i” Khía c nh th c th ẩ ậ ộ ạ ự ể sinh v t là ti n đ trên đó th c th xã h i t n t i, phát tri n và chi ph i.ậ ề ề ự ể ộ ồ ạ ể ố

1 C.Mác và Ph.Ăngghen Toàn t pậ , t.3 Nxb Chính tr qu c gia, Hà N i, 1995, ị ố ộ tr.11