(SKKN HAY NHẤT) đảo ngược độc đáo kết cấu bài thơ “bếp lửa” của bằng việt để giảng dạy nhằm nâng cao hiệu quả

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆMĐỀ TÀI: HỌC SINH THCS"... Nhưng khó khăn cũng là vì văn học là nghệ thuật ngôn từ.. Và vì khó nên học sinh không dễ thấy hứng thú... Qua thực tiễn điều

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

HỌC SINH THCS"

A ĐẶT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ KHOA HỌC.

1 Cơ sở lí luận.

Người giáo viên được vinh danh là những “kĩ sư tâm hồn”, nghĩa là những người xây

dựng, làm giàu, làm mới và làm đẹp cho tâm hồn người học Để đảm nhận được vai trò kĩ

sư ấy, thiết nghĩ người giáo viên phải biết vận dụng một cách sáng tạo, linh hoạt và phù

hợp các phương pháp dạy học, đem lại hiệu quả giáo dục cao nhất Thời đại càng phát

triển, đòi hỏi càng phải đổi mới phương pháp dạy học, mà mục tiêu luôn luôn là hướng

vào người học, phát huy vai trò là “trung tâm” của các em, phát huy tính chủ động, tích

cực, sáng tạo và đem lại hứng thú thực sự cho các em trong mỗi giờ học Luật Giáo dục,

Điều 28.2 đã ghi: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tích tích cực, tự giác,

chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học; bồi dưỡng

phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn kỹ năng vận dụng kiến thức vào

thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Như

vậy, hứng thú học tập của học sinh chính là đích đến đầu tiên của việc đổi mới phương

pháp dạy học Có khơi được hứng thú học tập ở học sinh thì người giáo viên mới có thể

mở được cánh cửa tâm hồn để làm nhiệm vụ là một “kĩ sư” của mình

Vậy thế nào là hứng thú?

Theo Từ điển Tiếng Việt – Nhà xuất bản Đà Nẵng, năm 2000, “ hứng thú là sự ham

thích” Nói một cách rõ hơn thì hứng thú chính là sự “nổi lên, dấy lên, bộc lộ ra” cảm xúc

thích thú, phấn khích, say mê trước một đối tượng cụ thể nào đó Hứng thú là một trạng

thái tinh thần khiến cho con người có thể giải toả được sự căng thẳng, mệt mỏi, giúp tập

trung vào công việc và trở thành động lực để làm việc

Trong hoạt động dạy học, người giáo viên chỉ đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn, điều

khiển, còn học sinh mới là người hoạt động thực sự Để học sinh có thể cộng tác cùng

giáo viên và tích cực, tự giác hoạt động thì việc đem lại hứng thú cho học sinh trong các

giờ học đóng vai trò quan trọng hàng đầu

Với học sinh THCS, ở cái lứa tuổi “dại chưa qua, khôn chưa tới”, lứa tuổi với sự phát

triển phức tạp của tâm lí, việc đem lại hứng thú học tập cho các em có ý nghĩa rất lớn Ở

lứa tuổi này, các em rất chóng chán, dễ mất hứng thú, không chịu bất kì sự gò ép, lệ

thuộc nào Các em lại chưa có ý thức rõ ràng về tầm quan trọng của việc học để có thể

kiên trì, chịu khó Với các em học trước hết phải “thích” đã Một khi đã mất hứng thú và

cảm thấy một sự gò ép, khiên cưỡng, các em sẽ tìm đến một giải pháp là “giải phóng”

cho tinh thần Nghĩa là để đầu óc trống rỗng, không tập trung, không suy nghĩ và không

cộng tác trong giờ học Nếu điều đó diễn ra lâu dài, tạo thành một thói quen thì hậu quả

sẽ vô cùng nguy hại Vì lúc đó “sức ì” ở các em rất lớn nên việc muốn phát huy tính chủ

động, tích cực, sáng tạo ở các em là một việc làm khó thực hiện

Xuất phát từ đặc trưng môn học, việc tạo hứng thú cho học sinh trong các giờ dạy học

Văn có những thuận lợi, khó khăn riêng Thuận lợi vì văn học trực tiếp bộc lộ cảm xúc

tâm hồn và tư tưởng của nhà văn trước cuộc sống “Là nghệ thuật ngôn từ nên nó có tính

vạn năng trong việc phản ánh mọi chiều sâu và bề rộng của hiện thực khách quan, cả

những điều kì diệu và bí ẩn trong thế giới tâm hồn con người” (Lí luận văn học – Nhà

xuất bản Giáo Dục, 2001) Con đường văn chương đến với người đọc chính là từ trái tim

đến với trái tim Vì vậy mà văn học dễ gây hứng thú Nhưng khó khăn cũng là vì văn học

là nghệ thuật ngôn từ Là nghệ thuật ngôn từ, văn học không mang tính trực quan mà

“mang tính hình tượng gián tiếp” Việc tiếp nhận văn học không phải chỉ đơn thuần là thu

nhận trực tiếp kiến thức như các môn học khác, cũng không thể cảm nhận trực tiếp bằng

tai, mắt như các loại hình nghệ thuật nghe nhìn Việc tiếp thu các hình tượng văn học còn

là quá trình diễn biến phức tạp của tư duy người đọc, chỉ dựa trên những kí hiệu ngôn từ

Phải thông qua hoạt động khai thác hệ thống hình tượng nghệ thuật, người đọc mới khám

phá được chiều sâu tư tưởng, tình cảm mà nhà văn muốn gửi gắm Thực sự đó là một vấn

đề khó đối với học sinh, nhất là ở lứa tuổi THCS, khi mà vấn đề khai thác tác phẩm văn

chương đòi hỏi khai thác trong tính chỉnh thể, tính hệ thống trong khi các em còn nặng về

tư duy trực quan, cảm tính Và vì khó nên học sinh không dễ thấy hứng thú

Đó thực sự là thử thách với người dạy Văn.

2 Cơ sở thực tiễn.

Xã hội ngày càng phát triển thì thị hiếu thẩm mĩ của con người cũng như việc lựa

chọn môn học yêu thích của học sinh ngày càng thay đổi Sự phát triển của nền kinh tế thị

trường tạo ra lối sống thực dụng cho con người Lối sống đó ảnh hưởng chi phối đến cả

việc học tập và lựa chọn môn học để chọn nghề của học sinh Thực tế cho thấy, hứng thú

học Ngữ Văn nói chung và học Văn bản nói riêng của học sinh ngày một ít đi, môn Ngữ

Văn đang mất dần vị trí của mình Mặc dù nó vẫn là môn học chính, nhưng học sinh có

thực sự yêu thích và lựa chọn nó cho hướng đi của mình hay không? Một thực tế ai cũng

phải công nhận là hiện nay, trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, giáo viên rất bối rối,

khó khăn trong việc tạo đội tuyển học sinh thi Ngữ Văn Vì đó là lựa chọn cuối cùng của

các em, khi các môn Toán, Tiếng Anh đã đủ số lượng Số lượng hồ sơ khối C thi tuyển

sinh vào các trường Đại học, Cao đẳng, Trung cấp trong cả nước cũng ngày một giảm

Với học sinh THCS việc chọn nghề, chọn khối đã bắt đầu định hình nên đó là lí do

các em “xa dần” với môn Văn Bên cạnh đó, mặc dù là môn học chính nhưng với các em,

việc học Văn chưa xuất phát từ sự say mê, hứng thú thực sự Các em chỉ học mang tính

thụ động, đối phó Vì vậy mà những kiến thức nhận được từ bài học Văn ở các em chỉ hời

hợt, ít đọng, chóng quên Như lời của Tiến sĩ Văn học Trịnh Thu Tuyết – giáo viên dạy

Văn ở Hà Nội đã nói: “Những năm gần đây, một trong những vấn đề khiến nhiều giáo

viên văn trăn trở, bối rối, thậm chí bất lực buông xuôi, đó là tình trạng học trò chán học

văn, chán văn chương, rút gọn việc học văn bằng các hoạt động nhàm chán, miễn cưỡng

với: nghe, ghi chép, trả bài - trong đó hoạt động nghe không còn hứng thú, hoạt động ghi

không có sáng tạo và việc trả bài phần nào đúng với ý nghĩa là trả lại bài thầy cô đã giảng

cho thầy cô, trả càng đủ, càng chính xác càng tốt!”

Là một giáo viên dạy Văn, trước thực tế đó, bản thân tôi cũng cảm thấy chua xót và

đầy trăn trở Liệu có lúc nào, người giáo viên dạy Văn lại trở thành những “ông đồ” của

“một thời vang bóng”?

II MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU.

Xuất phát từ những cơ sở lí luận, thực tiễn đó, bản thân tôi thực sự nhiều năm trăn

trở và đã quyết định thực hiện đề tài nghiên cứu “Một số giải pháp nhằm tạo hứng thú

học Văn (ở đây tôi muốn đề cập đến giờ học Văn bản) cho học sinh THCS” Với việc

thực hiện đề tài này, tôi muốn tự nâng cao nhận thức, năng lực về chuyên môn cho bản

thân mình Đồng thời, mong muốn được bày tỏ, trao đổi với đồng nghiệp để góp phần

cùng tìm cách “giải mã”, tìm đáp án cho bài toán “tạo hứng thú học Văn” cho học sinh

Mục đích cuối cùng vẫn là mong học sinh ngày càng yêu thích văn chương, hứng thú học

Văn để không những có được kết quả cao trong học tập mà ngày càng đến gần với cái

Chân – Thiện – Mĩ để người giáo viên thực sự hoàn thành được nhiệm vụ của một “kĩ sư

tâm hồn”

III ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

1 Đối tượng nghiên cứu chính là hứng thú học Văn của học sinh THCS, nội dung

các văn bản trong chương trình sgk Ngữ Văn THCS và các phương pháp để dạy học Văn

bản Có rất nhiều phương pháp, giải pháp nhằm tạo hứng thú học Văn cho học sinh, cũng

đã có rất nhiều ý kiến, sáng kiến nghiên cứu vấn đề này Tuy nhiên, ở phạm vi đề tài này,

bản thân tôi xin được trình bày một số giải pháp nhằm tạo hứng thú cho học sinh dựa trên

đặc trưng thể loại văn học, đặc biệt là giải quyết khó khăn trong vấn đề tích hợp môi

trường trong thơ trữ tình và giảng dạy văn bản thuyết minh trong cụm văn bản nhật dụng

2 Thời gian nghiên cứu đề tài là những năm dạy học của bản thân, trong đó tôi bắt

đầu nghiên cứu đề tài từ năm 2009 và tiến hành thực nghiệm đối chứng trong các năm

học 2010 – 2011 và 2011 – 2012

3 Phương pháp nghiên cứu: bao gồm thu thập thông tin, xử lí số liệu, điều tra kiểm

chứng, đối chứng thực nghiệm, đúc rút kinh nghiệm và trao đổi thảo luận cùng bạn bè,

đồng nghiệp

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I THỰC TRẠNG.

Thực tế cho thấy học xong một giờ Đọc – Hiểu văn bản, học sinh thu nhận được cái

mà các em cần quá ít ỏi, thậm chí cá biệt có em không thu hoạch được gì Chính điều đó

dẫn đến kiến thức thực tế về văn học của các em còn nghèo nàn, dùng từ ngữ trong giao

tiếp một cách thiếu chính xác, đặc biệt trong các bài Tập làm văn thường mắc lỗi chính

tả, câu văn viết chưa đúng ngữ pháp, cách diễn đạt vụng về, sáo mòn, lệ thuộc vào sách

tham khảo, nhất là các em chưa biết cách vận dụng kiến thức đã học vào bài văn Nguyên

nhân dẫn đến tình trạng đó là do việc giảm hứng thú hoặc không cảm thấy hứng thú trong

giờ học Văn của các em Qua thực tiễn điều tra một lần nữa khẳng định điều đó

Năm học 2010 – 2011, tôi được phân công giảng dạy Ngữ Văn các lớp 7B, 7D Trên cơ sở đã bắt đầu

nghiên cứu về vấn đề hứng thú học Văn của học sinh THCS từ năm 2009, nên tôi tiến hành thực nghiệm điều

tra tại hai lớp 7B, 7D và kết quả thu được như sau:

được khảosát

Học sinh có hứng thú tronggiờ Đọc – Hiểu văn bản

Học sinh có điểm trungbình học kì I loại Khá -Giỏi

Năm học 2011 – 2012, tôi được phân công giảng dạy các lớp 8A, 8B, 8C Tiếp tục điều tra, thu thập, tôi lại

được kết quả như sau:

được khảosát

Học sinh có hứng thú tronggiờ Đọc – Hiểu văn bản

Học sinh có điểm trungbình học kì I loại Khá -Giỏi

Từ kết quả cho thấy, số học sinh có hứng thú học Văn chiếm tỉ lệ thấp Chỉ riêng lớp

8A là lớp chọn nên tỉ lệ này có cao hơn gần gấp đôi

Vậy thì, nguyên nhân nào dẫn đến sự giảm hứng thú, giảm yêu thích văn chương

ở học sinh? Theo tôi, có rất nhiều nguyên nhân, bao gồm cả khách quan lẫn chủ quan, cả

nguyên nhân do thời đại, xã hội lẫn nguyên nhân do nội dung, chương trình môn học và

bản thân người học, người dạy Văn (ở đây tôi muốn đề cập đến vấn đề dạy học Đọc

-Hiểu văn bản)

Về nội dung, chương trình phân môn Văn học, việc đổi mới chương trình, nội

dung dạy học Văn đòi hỏi môn Văn phải thực hiện được nhiều nhiệm vụ, không chỉ đem

lại giá trị văn chương trong mỗi tác phẩm đến với học sinh mà còn kết hợp giáo dục kĩ

năng sống, tích hợp giáo dục môi trường, cung cấp tri thức thực tế, mang tính thời sự của

đời sống qua hệ thống các văn bản nhật dụng Phải chăng điều đó làm phần nào giảm đi

tính nghệ thuật, tính văn chương trong mỗi giờ dạy học Văn, khiến học sinh cảm thấy là

môn Văn khô khan, nhàm tẻ? Tuy nhiên vấn đề quan trọng hơn là chúng ta thực hiện đổi

mới nhưng đã có hướng dẫn thật cụ thể, chi tiết cho từng văn bản cụ thể và những giải

pháp thực sự hiệu quả cho việc thực hiện đổi mới đó chưa? Hay tất cả chỉ là sự “mò

đường” của giáo viên trên cơ sở những định hướng chung chung, có sẵn

Về phía học sinh, bên cạnh lí do ảnh hưởng của việc chọn môn đề chọn khối, chọn

nghề như ở phần trên đã nói, còn có lí do môn Ngữ Văn được coi là một môn học khó,

mang tính đặc thù Từ hiểu đến cảm là cả một quá trình phức tạp, đòi hỏi người học phải

thực sự say mê để phát huy hết trí tưởng tưởng, sáng tạo cũng như năng lực cảm thụ, có ý

thức chủ động tìm đến với tác phẩm văn chương để sống cùng thế giới nghệ thuật của

người nghệ sĩ Điều này không phải bất kì đối tượng học sinh nào cũng có được Bên

cạnh đó, các em lại quen với lối học thụ động, thích sao chép (sao chép từ lời giáo viên

đến tài liệu tham khảo) Vì vậy, đa phần các em đến với giờ học Văn với một tâm thế

miễn cưỡng, dựa dẫm, ỉ lại cho một số bạn học giỏi Văn và ít thấy hứng thú trong giờ

học

Tuy nhiên, nguyên nhân chính vẫn là ở phía người dạy, người có nhiệm vụ làm

người chỉ đường, hướng dẫn cho học sinh đến với các tác phẩm văn chương nghệ thuật

Người giáo viên đã thực sự đầu tư và tâm huyết trong mỗi giờ dạy Văn hay chưa? Họ đã

thực sự “yêu Văn” để duy trì và tiếp lửa cho học sinh trong suốt chặng đường dạy học

của mình hay chưa? Hay vì đặc thù của môn học và tâm thế của học sinh mà người dạy

chỉ chăm chăm vào việc dạy làm sao cho hết, cho xong, tránh tình trạng giáo án “cháy”,

“lụt”?

Sau khi điều tra thực nghiệm và tìm hiểu nguyên nhân, bản thân tôi xin phép được

đưa ra một số giải pháp nhằm tạo hứng thú học Văn cho học sinh THCS, góp phần giúp

các em gần Văn, yêu Văn và học Văn được hứng thú, có kết quả hơn

II MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM TẠO HỨNG THÚ HỌC VĂN CHO HỌC SINH

THCS.

1 Sử dụng kĩ năng minh hoạ trong giảng dạy tác phẩm thơ.

Để tăng tính trực quan sinh động cho giờ dạy, khơi gợi hứng thú ở học sinh, có rất

nhiều phương pháp như sử dụng tranh ảnh, ứng dụng công nghệ thông tin, đọc diễn cảm,

kể chuyện, đóng vai Ở đây tôi xin được trình bày thêm một giải pháp đó là sử dụng kĩ

năng minh hoạ trong giảng dạy tác phẩm thơ

Kĩ năng minh hoạ là những thao tác, kĩ thuật, khả năng được người giáo viên vận dụng

vào để minh hoạ cho quá trình tổ chức, hướng dẫn hoạt động dạy học như vẽ, hát,

diễn Hứng thú học tập của học sinh phần lớn có được từ những điều mang tính trực

quan sinh động Vì vậy việc vận dụng khéo léo những kĩ năng minh hoạ vào dạy học

Văn, đặc biệt là trong dạy học thơ trữ tình sẽ đem lại khả năng gây hứng thú lớn

Kĩ năng minh hoạ chủ yếu được vận dụng trong quá trình giáo viên hướng dẫn, tổ

chức cho học sinh khai thác thi liệu văn bản Như ta đã biết, tác phẩm văn chương “mang

tính hình tượng gián tiếp”, nếu trong quá trình khai thác, khám phá thế giới hình tượng

đó, người giáo viên không vẽ ra, dựng ra được một cách cụ thể thì sẽ rất khó khăn cho

những đối tượng học sinh không giàu trí tưởng tượng và khả năng liên tưởng Ngôn ngữ

thơ vốn giàu chất tạo hình, nhưng nếu người giáo viên biết cụ thể hoá nó bằng những

đường nét minh hoạ thì việc khai thác thi liệu đối với học sinh sẽ có một sức hấp dẫn

không thể nào cưỡng được

Chẳng hạn, khi dạy văn bản Ngắm trăng của Hồ chí Minh (Ngữ Văn 8, tập 2), đến hai

câu thơ:

“Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt

Nguyệt tòng song khích khán thi gia”

Sau khi gợi ý hướng dẫn cho học sinh (HS) bằng các câu hỏi:

? Cho biết những đối tượng nào được xuất hiện trong hai câu thơ?

- HS: người, trăng và song cửa

? Vị trí xuất hiện của ba đối tượng đó trong hai câu thơ ntn?

Sau khi HS trả lời, giáo viên (GV) có thể vừa đọc hai câu thơ vừa vẽ minh hoạ hình ảnh

người – song cửa – vầng trăng theo đúng vị trí xuất hiện của chúng trong hai câu thơ lên

bảng và đặt câu hỏi:

? Vì sao luôn có sự xuất hiện của “song” giữa người (thi gia) và trăng?

- HS: trả lời

- GV bình, kết luận: Trong cảnh lao tù, song sắt nhà giam luôn tồn tại như sự hiện thân

của thế lực bạo tàn, của cái ác Nó chia cách người với trăng, nó ngăn cản sự giao hoà,

giao cảm giữa người tù – thi nhân với thiên nhiên đẹp đẽ Thế nhưng, ở đây, vượt lên trên

rào cản của song sắt nhà tù, người và trăng vẫn chủ động tìm đến với nhau để được

“khán”, được chiêm ngưỡng vẻ đẹp của nhau Nhà tù có thể giam hãm thân thể con người

nhưng không cách nào khoá cửa tâm hồn yêu thiên nhiên của người tù cách mạng

Cũng như vậy, khi dạy văn bản Cảnh ngày xuân (Trích Truyện Kiều, Nguyễn Du –

Ngữ Văn 9, tập 1), đến hai câu thơ:

“Cỏ non xanh tận chân trời

Cành lê trắng điểm một vài bông hoa”

giáo viên có thể đặt câu hỏi gợi tìm cho HS:

? Cảnh thiên nhiên được miêu tả qua những hình ảnh nào?

- HS: trả lời

GV vừa đọc hai câu thơ vừa vẽ minh hoạ một đường thẳng chân trời, một nửa dùng phấn

màu xanh vẽ nền của cỏ non Trên cái nền đó, vẽ minh hoạ một nhành cây điểm xuyết vài

bông hoa trắng Sau đó đặt câu hỏi:

? Với việc sử dụng các hình ảnh “cỏ non”, “tận chân trời”, “điểm”, “hoa” và việc phối

màu “xanh – trắng”, tác giả đã dựng lên bức tranh thiên nhiên mùa xuân ntn?

- HS: trả lời

- GV bình giảng: Cảnh thiên nhiên hiện lên thật trong trẻo, tươi mới và đầy sức sống Cỏ

non xanh trải dài đến tận chân trời, hoa đua nở Không gian cao rộng, thoáng đãng Màu

sắc “xanh – trắng” phối hợp càng tạo vẻ tinh khôi, trong trẻo của trời xuân

Khi dạy văn bản Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận (Ngữ Văn 9, tập 1), khai thác

đến cảnh đoàn thuyền ra khơi với hình ảnh:

“Thuyền ta lái gió với buồm trăng

Lướt giữa mây cao với biển bằng”

giáo viên đặt câu hỏi:

? Cảnh thiên nhiên được miêu tả qua những hình ảnh nào?

- HS: gió, trăng, mây cao, biển bằng

? Những hình ảnh đó gợi tả không gian và cảnh sắc ra sao?

- HS: không gian cao rộng, cảnh sắc nên thơ

Lúc này, giáo viên có thể vừa đọc hai câu thơ vừa vẽ một đường thẳng minh hoạ

cho ranh giới giữa trời và biển Trên trời vẽ áng mây cao, vẽ vầng trăng bạc; dưới nước

vẽ làn sóng lặng và con thuyền nhẹ lướt ra khơi GV kết hợp lời bình: “Trong không gian

trời biển mênh mông, giữa khung cảnh có gió, có trăng, có mây cao, sóng lặng, con

thuyền lướt ra khơi như bay vào một miền cổ tích Cảnh thiên nhiên thật lãng mạn, nên

thơ”

Với giải pháp này, có thể nhiều người cho rằng khó thực hiện vì vẽ thuộc về năng

khiếu Nhưng theo tôi, không gì là khó nếu người giáo viên thực sự tâm huyết yêu nghề,

thực tâm muốn đem lại hứng thú cho người học và thực lòng sống với tác phẩm văn

chương Ở đây chỉ là những nét vẽ minh hoạ, những phác hoạ đơn giản, không đòi hỏi

cầu kì Giáo viên có thể rèn luyện để có kĩ năng vẽ minh hoạ thành thạo, vận dụng linh

hoạt trong giờ dạy, đem lại hứng thú từ việc tạo tính trực quan sinh động cho học sinh

2 Giải pháp thực hiện tích hợp môi trường trong thơ trữ tình thông qua việc liên

hệ, tích hợp với tác phẩm có tích hợp môi trường khác.

Tác phẩm thơ trữ tình giàu tính văn chương nghệ thuật, nhưng ở đây, trong giảng dạy

một số văn bản lại đòi hỏi tích hợp với kiến thức thực tế về môi trường Điều đó quả thực

đặt ra không ít khó khăn Nếu tích hợp một cách gượng ép hay ôm đồm thì sẽ làm giảm

tính văn chương, nghệ thuật của tác phẩm thơ, gây mất hứng thú Nhưng nếu tích hợp hời

hợt, không rõ ràng thì lại không giáo dục được cho học sinh ý thức về bảo vệ môi trường

Vậy trên cơ sở nguyên tắc chia nhỏ, rải đều khi tích hợp môi trường trong thơ trữ

tình, chúng ta có thể vận dụng giải pháp tích hợp với các tác phẩm có tích hợp môi

trường khác trong chương trình thông qua việc liên hệ, so sánh, đối chiếu

Ví dụ: khi dạy bài Qua Đèo Ngang của Bà Huyện Thanh Quan (Ngữ Văn 7, tập 1),

sau khi hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu nội dung bài thơ, chúng ta có thể tích hợp môi

trường bằng cách liên hệ tích hợp, đối sánh với bài Bài ca Côn Sơn của Nguyễn Trãi

(Ngữ Văn 7, tập 1) thông qua câu hỏi:

? Cảnh thiên nhiên và tâm trạng con người trong bài thơ “Qua Đèo Ngang” có gì khác so

với bài “Bài ca Côn Sơn” của Nguyễn Trãi?

- HS: Ở “Bài ca Côn Sơn”, cảnh trong lành, thanh tĩnh; tâm hồn con người thư thái, yêu

đời Còn với bài “Qua Đèo Ngang”, cảnh cô liêu, hoang vắng; tâm hồn con người lạc

lõng cô đơn

? Qua sự đối chiếu đó, em thấy được điều gì về mối liên hệ giữa con người với môi

trường thiên nhiên?

- HS: trả lời

- GV nhận xét, kết luận: môi trường thiên nhiên có ảnh hưởng lớn đến tâm hồn, trạng thái

tình cảm của con người Môi trường thiên nhiên trong lành, thanh tĩnh khiến con người

được thư thái, nhẹ nhõm Môi trường thiên nhiên hoang sơ, vắng lặng lại gây cho con

người cảm giác lạnh lẽo, cô đơn Bởi vậy, cần giữ gìn một môi trường trong lành, tươi

đẹp để con người luôn có được sự sảng khoái, thoải mái cho tinh thần

Dạy văn bản Bài thơ về tiểu đội xe không kính của nhà thơ Phạm Tiến Duật (Ngữ

Văn 9, tập 1), sau khi cho học sinh tìm hiểu về hiện thực chiến tranh khốc liệt do đế quốc

Mĩ gây ra, giáo viên có thể nêu câu hỏi:

? Dưới sự tàn phá ác liệt đó, môi trường thiên nhiên sẽ ntn?