(SKKN HAY NHẤT) dạy kỹ năng nghe tiếng anh cho học sinh lớp 10 có hiệu quả

Tuy nhiên trong thực tiễn rèn các kỹ năng Tiếng Anh cho học sinh, giáo viên phải đương đầu với không ít khó khăn, đặc biệt là rèn kỹ năng nghe.. Trước tình hình đó là một giáo viên trực

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

“KINH NGHIỆM DẠY KỸ NĂNG NGHE TIẾNG ANH CHO HỌC

SINH LOÁP 10 CÓ HIỆU QUẢ”

Phần I: Mở đầu

I Lý do chọn đề tài

Cùng với khoa học và công nghệ, Giáo dục - Đào tạo là quốc sách hàng đầu, nhằm nâng cao dân trí đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Xem đầu tư cho giáo dục là đầu tư

cho tương lai Ngành Giáo dục - Đào tạo đã không ngừng đổi mới về nội dung và

phương pháp giảng dạy Bộ môn Tiếng Anh đã được đưa vào giảng dạy từ cấp Tiểu học

nhằm giúp học sinh nắm bắt được ngôn ngữ chung của thế giới Muốn đạt được mục đích

đó cần phải có định hướng tích cực trong dạy học để giúp học sinh có một nền tảng vững

chắc làm cơ sở cho sau này học cao hơn và giao tiếp tốt thông qua tiếng Anh

Chương trình Tiếng Anh mới đã được triển khai thực hiện trên toàn quốc đến nay

đã được gần chục năm Nét đổi mới nổi bật của nội dung chương trình này là tạo cơ hội

tối đa cho học sinh luyện tập 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết trên những chủ đề và tình

huống hay nội dung giao tiếp có liên quan đến môi trường sống trong và ngoài nước Sự

thay đổi trên tạo điều kiện cho việc dạy và học tiếng Anh trong nhà trường phổ thông trở

thành việc dạy sinh ngữ thay vì là dạy từ ngữ như nhiều năm trước đây Tuy nhiên trong

thực tiễn rèn các kỹ năng Tiếng Anh cho học sinh, giáo viên phải đương đầu với không ít

khó khăn, đặc biệt là rèn kỹ năng nghe Qua thực tế ở trường tôi, khi bắt đầu học môn

ngoại ngữ phần lớn học sinh thích học, nhưng dần dần học sinh lại chán học Hầu hết các

em rất yếu về kỹ năng nghe Thật khó để các em nghe hiểu nội dung một bài văn hay

đoạn hội thoại Sau mỗi tiết dạy nghe giáo viên rất khó khăn trong việc kiểm tra lại thông

tin mà các em đã nghe và việc kiểm tra bài cũ thường không dễ dàng gì

Trước tình hình đó là một giáo viên trực tiếp dạy tiếng Anh khối 10, đối tượng đã được tiếp xúc với ngôn ngữ tiếng Anh qua các năm học THCS, bản thân tôi trăn trở thật

nhiều làm sao để học sinh có thể nắm vững, nghe hiểu lấy thông tin và vận dụng thành

thục thông tin Trong quá trình vừa dạy vừa tìm hiểu quan sát học sinh, tôi phát hiện việc

rèn luyện kỹ năng nghe của học sinh có rất nhiều vấn đề Phần lớn học sinh chưa biết

cách học nghe, học sinh thường thấy luyện nghe là khó nhất Trong lớp học, học sinh

thường nói rằng dù trong bài nghe có rất nhiều từ đã biết nhưng nghe không ra Làm thế

nào để giúp học sinh có thể vận dụng được vốn từ vựng và cấu trúc ngữ pháp của mình

để nghe hiểu hiệu quả? Do vậy trong quá trình dạy học, tôi tự tìm kiếm một số phương

pháp tích cực, đơn giản, dễ hiểu thiết thực đảm bảo tính khoa học, nhằm phát triển khả

năng tư duy, sự suy đoán và tính sáng tạo của học sinh Với phạm vi kinh nghiệm nhỏ

này tôi mạnh dạn đi sâu vào một vấn đề “Kinh nghiệm dạy kỹ năng nghe Tiếng Anh

cho học sinh lớp 10 có hiệu quả”

II Mục đích của đề tài

Môn học Tiếng Anh đã và đang được phổ cập rộng rãi ở các trường trên cả nước

Song nó vẫn được coi là một trong những môn mà các em học sinh gặp nhiều khó khăn

nhất Vậy làm thế nào để việc dạy học – học môn Tiếng Anh đạt kết quả cao, đặc biệt là

nâng cao khả năng nghe cho học sinh Điều đó đòi hỏi rất nhiều vào sự đổi mới phương

pháp dạy học của các thầy cô giáo và sự chăm chỉ, hăng say, ham tìm tòi, học hỏi của các

em học sinh Là giáo viên dạy môn Anh văn ở trường THPT, tôi đã nắm bắt được những

ưu, nhược điểm của các em trong quá trình học tập Vì thế tôi luôn trăn trở để tìm ra một

phương pháp dạy học mới, hữu hiệu nhất phù hợp với học sinh để giúp các em hiểu bài

và khích lệ các em yêu thích môn Tiếng Anh, nhất là nâng cao khả năng nghe của học

sinh

Vậy, làm thế nào để học sinh có thể rèn kỹ năng nghe một cách nhanh chóng, có hiệu quả và dễ học? đặc biệt là khi vận dụng chúng vào các hoạt động giao tiếp thực tế

khi tiếp xúc với người nước ngoài? Phải chăng, đây chính là thủ thuật của người Thầy!

III Phạm vi và đối tượng

1 Đối tượng

- Học sinh khối lớp 10 trường THPT Ba Đình

- Công tác giảng dạy Tiếng Anh khối lớp 10

2 Phạm vi nghiên cứu

Việc dạy kỹ năng nghe môn Tiếng Anh khối 10 năm 2011 – 2012 nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn

IV Phương pháp nghiên cứu

Vấn đề đặt ra là làm thế nào chúng ta khắc phục được những điểm yếu trên để góp phần nâng cao chất lượng học kỹ năng nghe, giúp học sinh tự tin hơn trong giao tiếp, sử

dụng Tiếng Anh như một ngôn ngữ thứ hai, thành thạo trong từng từ, câu, đặc biệt với

học sinh nông thôn như học sinh ở huyện Nga Sơn

Trước tiên tôi khảo sát đặc điểm tình hình, sức học, kỹ năng nghe của học sinh khối

10 Tôi lấy một bài tập nghe của chương trình Tiếng Anh THCS Tôi làm một bước thí

nghiệm khảo sát đầu năm như sau

Listen and complete the dialogue

Lan: Hello, Hoa

Hoa: Hi, Lan You seem (1)………

Lan: I am I received a (2)……….from my friend Nien today.

Hoa: Do I know her?

Lan: I don’t know I think so She (3)………….my next door neighbor in Hue

Hoa: What does she (4)……….like?

Lan: Oh, she is (5)……… Here is her (6)…………

Hoa: What a (7)………….smile! Was she your (8)………?

Lan: Oh, no She wasn’t old (9)………… to be (10)………….my class

Keys:

5 beautiful 6 photograph 7 lovely 8 classmate

9 enough 10 in

Kết quả

TT Lớp SS Giỏi Khá TB Yếu Kém

SL % SL % SL % SL % SL %

1 10N 38 1 2.6 10 26.3 19 50 5 13.2 3 7.9

2 10G 50 4 8 13 26 23 46 7 14 3 6

3 10P 49 4 8.2 12 24.5 25 51 7 14.3 1 2

Qua kết quả trên tôi nhận thấy kỹ năng nghe của các em còn nhiều hạn chế Các em chưa hiểu được bài, chưa vận dụng được kiến thức mình đã học Tôi rất băn khoăn trăn

trở, không biết làm thế nào để giúp học sinh luyện nghe tốt Tiếng Anh, giúp các em ham

học Với kinh nghiệm nhiều năm trực tiếp giảng dạy bộ môn Tiếng Anh, bước đầu rèn

luyện kỹ cho học sinh các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết, tôi đưa ra một số kinh nghiệm sau

trong quá trình dạy cũng như rèn kỹ năng nghe như sau

Phần II: Một số biện pháp thực hiện

I Một vài kinh nghiệm giúp giáo viên dạy kỹ năng nghe đạt hiệu quả.

1 Kỹ năng nghe chịu ảnh hưởng bởi kỹ năng nói.

Kỹ năng nghe chịu ảnh hưởng bởi kỹ năng nói nên giáo viên phải thường xuyên giúp các em học sinh trong lớp luyện nói nhiều để bù vào kỹ năng nghe Bởi vì khi luyện

nói, học sinh sẽ nhớ được các từ vựng, các câu mà các em thường xuyên tiếp xúc, chính

vì thế học sinh sẽ phát triển được kỹ năng nghe Hơn thế nữa, trong khi nghe, nếu gặp

những câu dài, khó nghe thì yêu cầu mình chỉ cần dừng lại ở mức độ nghe hiểu và cảm

nhận ý nghĩa chính của câu nói, không cần phải nghe rõ toàn bộ các từ trong câu Đối với

những bài tự luận dài mà muốn nghe hiểu tốt thì phải tập trung đầu óc trong một thời gian

dài, phụ thuộc vào khả năng chịu đựng áp lực của trí não dưới sức ép tâm lý lớn Nếu quá

sức thì có thể chia ra nhiều đoạn nhỏ để nghe rồi sau đó nghe hết lại một lần Cần tập

trung nghe rõ cách phát âm và ngữ điệu, hiểu trực tiếp bằng Tiếng Anh thì càng tốt, nếu

khó thì có thể liên hệ sang Tiếng Việt Nên nhớ khi nghe cần nhìn vào hình ảnh và liên

tưởng ra hình ảnh của sự vật hay sự kiện trong đầu mình Trong quá trình nghe nếu gặp

phải những từ hay câu nghe không rõ thì sau khi nghe xong có thể dừng lại để ngẫm nghĩ

lại câu nói Nếu nghe mãi không được thì có thể xem trong textscript rồi tập nghe lại

Nhớ “nghe bằng mắt” thì hiệu quả và đỡ chán hơn “nghe bằng tai”

Chẳng hạn như tiết 4 Unit 1 : A day in the life of… Dạy phần Listening

Giáo viên cho học sinh quan sát tranh trong sách giáo khoa trang 16, rồi thiết lập ra tình huống của bài nghe: “Mr Lam is a cyclo driver, He is talking about his morning

activities Listen and number the pictures in their correct order” Lúc này giáo viên yêu

cầu học sinh luyện nói bằng cách mô tả những hoạt động của ông Lam qua các tranh

+ What is he doing in picture a,picture b……?

- He is riding his cyclo in picture a

- He is eating something in pictre b

- He is riding his cyclo with some children in picture c

- A man is sleeping in his cyclo under a big tree

- A cyclo driver is riding an old man in the picture f

Keys: 1e 2f 3a 4c 5b 6d

Có thể nói kỹ năng nói đóng một vai trò quan trọng trong suốt quá trình luyện nghe, càng luyện nói nhiều, thì càng phát triển kỹ năng nghe tốt

2 Giúp học sinh tìm ra cách học nghe hiệu quả

Cũng giống như các kỹ năng khác nghe đóng vai trò quan trọng trong việc lĩnh hội kiến thức Tiếng Anh Có thể nói nghe khó hơn các kỹ năng khác một chút, nhưng cũng

có nhiều lợi ích hơn Nếu nghe tốt chúng ta sẽ nâng cao được khả năng phát âm và kỹ

năng chuyện trò của mình Thông thường học sinh học Tiếng Anh luyện nghe bằng cách

làm bài tập trong các sách luyện nghe Tuy nhiên các bài học trong sách thường không

được cập nhật một cách thường xuyên, do vậy, học sinh không có nhiều cơ hội lĩnh hội

những kiến thức trong cuộc sống hiện đại Tôi cho rằng giáo viên trực tiếp giảng dạy, cần

đưa ra cho học sinh những lời khuyên kịp thời và bổ ích nhất nhằm giúp cho các em có

cách học nghe hiệu quả nhất

2.1 Học nghe ngay từ đầu

Khi học ngoại ngữ nói chung và Tiếng Anh nói riêng, nên bắt đầu ngay khi có thể

Bằng cách này, sẽ giúp học sinh làm quen dần với các âm của ngôn ngữ đó Vì thế mà

việc học phát âm sẽ trở nên dễ dàng hơn Khi mới bắt đầu học Tiếng Anh, cần tìm đủ các

băng thu có cả phiên bản đi kèm Bất cứ lúc nào không hiểu một từ trên băng, hãy nhìn

vào phiên bản và tra từ đó trên từ điển

2.2 Nghe nhiều lần một nội dung

Nghe đi nghe lại cùng một nội dung là một cách tốt Hướng dẫn học sinh chọn một đoạn băng thú vị và nghe nhiều lần

Trong lúc nghe, cố gắng nhớ những câu hữu ích, thậm chí cả đoạn

Sau đó nhớ lại và tập nói lại các câu đó, cố gắng bắt chước cách phát âm của người nói Sau một số lần học sinh sẽ nhận thấy các từ và cụm từ trên băng đã trở thành một

phần của chính mình

Học sinh sẽ bắt đầu sử dụng chúng trong các câu của riêng mình Khả năng phát âm

và nghe hiểu của học sinh chắc chắn cũng sẽ khá lên

2.3 Nghe hàng ngày

Hướng dẫn cho các em luyện nghe hàng ngày, mỗi ngày luyện nghe chút ít Nếu có điều kiện nên trang bị cho mình một máy nghe phù hợp

Thu và cài sẵn vào máy nghe những đoạn băng Tiếng Anh yêu thích để có thể nghe bất cứ khi nào có thể

2.4 Nghe cái gì?

Giúp học sinh tìm những bài nghe vừa dễ hiểu lại vừa có ý nghĩa với các em Lựa chọn tài liệu về những chủ đề phù hợp đảm bảo sự thích thú cho học sinh

Chọn giọng người nói nghe dễ chịu để học sinh thích được nghe và mong đợi được nghe mỗi ngày

2.5 Nguyên tắc của kỹ năng nghe

Nghe có lẽ là kỹ năng khó nhất đối với hầu hết người học Tiếng Anh như một ngôn ngữ thứ hai Điều quan trọng nhất gíup học sinh cải tiến kỹ năng nghe và phải nghe

thường xuyên Làm cho học sinh thấy rằng không chỉ có mình em là không hiểu Nếu

nghe mà vẫn không hiểu gì thì cũng đừng vội nản chí hay thất vọng Cần định hướng cho

học sinh:

Chấp nhận sự thật rằng mình không hiểu gì cả Giữ bình tĩnh khi thấy không hiểu gì, thậm chí có thể không hiểu trong một khoảng thời gian dài

Đừng cố gắng dịch chúng sang Tiếng Việt Hãy chú tâm vào ý chính của những gì đang nghe Đừng tập trung vào chi tiết cho tới khi đã hiểu ý chính của bài

II Sử dụng tốt, linh hoạt các kỹ thuật trong một tiết dạy kỹ năng nghe.

1 Warm up

Một giờ học nghe sẽ trở nên hiệu quả nếu giáo viên biết cách làm cho bài nghe trở nên sinh động, thú vị và lôi cuốn được học sinh Một trong những điều đầu tiên người

giáo viên có thể làm là chuẩn bị thật tốt cho hoạt động “Warm up” (khởi động) Sau

đây là một số hoạt động Warm up cụ thể mà giáo viên có thể áp dụng nhằm làm cho giờ

học nghe của mình thực sự cuốn hút và hiệu quả

a Đọc truyện

Các mẩu chuyện, nếu có nội dung thú vị và được kể lại một cách chuyên nghiệp, sẽ thu hút được sự chăm chú của phần lớn học sinh Do vậy, trưứoc khi cho học sinh nghe

băng, giáo viên nên đọc thật chậm cho học sinh của mình nghe một mẩu chuyện ngắn có

nội dung đơn giản, dễ hiểu Sau đó, giáo viên có thể dặt ra một vài câu hỏi có liên quan

tới nội dung mẩu chuyện để học sinh trả lời Hoặc giáo viên có thể chỉ kể một phần của

câu chuyện thôi, sau đó để học sinh thảo luận và tự đưa ra phần kết của mẩu chuyện

Điều này sẽ làm cho học sinh cảm thấy rất hứng thú với bài học vì học sinh được nêu lên

ý kiến riêng của mình Đặc biệt là đối với những học sinh đang còn yếu kém trong việc

sử dụng Tiếng Anh, chúng sẽ cảm thấy rất ngạc nhiên và vui sướng vì chúng có thể hiểu

được một câu chuyện bằng Tiếng Anh Từ đó, chúng sẽ có động lực hơn để cố gắng học

tập

b Hỏi và trả lời

Trước khi bắt đầu giờ học nghe, giáo viên có thể dành ra khoảng từ 5 đến 10 phút

để hỏi học sinh một vài câu hỏi có nội dung liên quan tới chủ đề của bài nghe Điều này

sẽ giúp cho học sinh định hình được chủ đề của bài nghe, từ đó chúng sẽ hệ thống được

kiến thức nền về từ vựng, ngữ pháp liên quan đến chủ đề bài học, giúp giờ học nghe sẽ

trở nên hiệu quả hơn

Ví dụ: Giáo viên có thể sử dụng một số câu hỏi sau để hỏi học sinh của mình trong tiết

Nghe Unit 2: School talks

- What are you talking this semester?

- Do you like football/your class/travelling, etc?

- How long are you staying there?

- Are you traveling with your friend/parents?

- Would you like to go somewhere for a drink?

Các em có thể trả lời:

- I’m talking English

- I really like it

- For a work

- No, I’m traveling alone

- That’s great

Now, you are going to listen to four conversations and match them with the pictures

Khi trả lời các câu hỏi gợi mở như vậy, học sinh sẽ hình dung được những việc chúng

phải làm, những nội dung chính cần nắm bắt được khi nghe Hơn nữa, điều này còn làm

cho không khí giữa giáo viên và học sinh trở nên thân thiện hơn, và quan trọng hơn cả là

giúp học sinh có được sự tự tin và hứng thú để tham gia bài học

C Sử dụng tranh ảnh

Trong Tiếng Anh có câu “a picture is worth as a thousand words” (một bức tranh đáng giá bằng ngàn lời nói) cho ta thấy được tầm quan trọng và hiệu quả truyền tải thông

điệp của các bức tranh Vậy nên, giáo viên hãy tận dụng triệt để điểm mạnh đó, bởi tranh

ảnh sẽ làm cho bài học trở nên sinh động hơn, giúp cho học sinh tham gia bài học một

cách say sưa, thích thú hơn

Trên đây là ba trong số nhiều phương pháp mà chúng ta có thể áp dụng cho hoạt động Warm up để chuẩn bị cho giờ học nghe thật sự hiệu quả

2 Pre-listening techniques.

Mục đích của các hoạt động trong giai đoạn này là nhằm giúp học sinh tập trung sự chú ý vào chủ đề, đặc biệt là đoán trước các thông tin của chủ đề được nghe Để khắc

phục những khó khăn khi nghe trong tiết học, giáo viên cần giới thiệu chủ đề, ngữ cảnh,

tình huống nội dung có liên quan đến bài nghe, khai thác xem học sinh đã biết và chưa

biết gì về nội dung sẽ nghe, gợi ý tò mò, tạo hứng thú cho các hoạt động của bài

Cho học sinh nghĩ, đoán trước những điều sắp nghe trong một ngữ cảnh nhất định

Dạy từ vựng, tuy nhiên lưu ý là không giới thiệu hết từ mới, nên để học sinh đoán nghĩa của từ trong ngữ cảnh

Cung cấp mục đích nghe, soạn ra các yêu cầu nhiệm vụ và bài tập về nội dung nghe

Khi tiến hành các hoạt động nghe, việc dùng trực quan tranh ảnh minh hoạ kèm theo sẽ hỗ trợ rất tốt cho việc làm rõ ngữ cảnh gợi ý nội dung sắp nghe Tranh ảnh còn là

phương tiện để kiểm tra mức độ nghe hiểu của học sinh Nghe xác định tranh có liên

quan sắp xếp theo thứ tự

Cho học sinh xem tranh hay câu hỏi trong bài tập để đoán ra chủ đề, thông tin cần thiết nghe

Sau đây là một vài thủ thuật chúng ta có thể áp dụng cho phần Pre-Listening

a True/False statement prediction

- Giáo viên viết từ 5 – 10 câu lên bảng, dựa theo ý chính của bài nghe: Trong đó 1/2 số

câu là đúng; 1/2 số câu là sai Học sinh chép những câu này vào trong vở Từng cặp học

sinh đoán trước câu nào đúng (T) câu nào sai (F) vào cuối mỗi câu

- Học sinh đọc to các câu dự đoán của mình (T/F)

- Giáo viên không nói đúng hay sai

- Giáo viên đọc bài nghe/hoặc mở băng để học sinh nghe

- Học sinh nghe và kiểm tra, đánh dấu vào những câu mà các em cho là đúng

- Học sinh so sánh kết quả với nhau, nếu có sự bất đồng, giáo viên cho học sinh nghe lại

và đi đến thống nhất

b Open prediction

- Giáo viên không cho học sinh bất kỳ câu nào

- Giáo viên đưa tình huống (set the scene) và yêu cầu học sinh đoán trước một số điều

chúng sẽ được nghe

- Học sinh viết ra những điều chúng dự đoán

- Học sinh bắt đầu chú ý vào việc nghe, giáo viên đọc và học đánh dấu vào những điều

mà dự đoán đúng

c Ordering.

- Giáo viên cho học sinh một số câu hoặc một số bức tranh trên bảng được sắp xếp lộn

xộn

- Học sinh thảo luận theo cặp, nhóm để đoán trước một trật tự đúng

- Các câu hoặc là các bức tranh được đánh dấu là a, b, c…

- Học sinh sắp xếp lại trật tự câu, bức tranh theo logic của câu chuyện thì đánh dấu là 1-c,

2-a……

- Học sinh so sánh theo từng cặp hoặc từng nhóm

- Học sinh nghe rồi đánh dấu và sửa lại theo trật tự đúng

d Pre-questions

- Giáo viên đưa những câu hỏi trước khi nghe lên bảng Mỗi câu hỏi hàm chứa một ý

chính trong bài nghe

- Học sinh đọc và suy nghĩ về những câu hỏi đó

- Những câu hỏi cho trước nhằm tập trung sự chú ý của học sinh mà học sinh không phải

đoán trước những câu trả lời

- Nghe xong lần đầu học sinh mới trả lời câu hỏi

Ví dụ: Để dạy tiết listening Unit 5: Technology and you tôi tiến hành như sau:

* Pre-listening

Pre-teach vocabulary

- camcorder (n): (picture)

-secretary (n): (translation)

- helpful (a): (explaination)