Bố cục và tản văn được triển khai theo trình tự từ hiện tại, tác giả hồi nhớ về quá khứ để rồi tưởng tượng đến tương lai; từ một tín hiệu báo mùa gió chướng về đã khơi gợi lên bao kỉ niệ
Trang 1Ngày soạn:
Ngày dạy:
TIẾT 19
CHỦ ĐỀ 2 : KHÚC NHẠC TÂM HỒN
TIẾT:… ĐỌC VĂN BẢN: TRỞ GIÓ ( NGUYỄN NGỌC TƯ)
I Mục tiêu
1 Năng lực
- Nhận biết được tình cảm, cảm xúc của người viết thể hiện qua ngôn ngữ văn bản: lời văn giàu hình ảnh, nhạc điệu, cách sử dụng các biện pháp tu từ
- Cảm nhận được tình yêu sự gắn bó của người viết đối với quê hương
2 Phẩm chất:
- Trân trọng những điều bình dị, nhỏ bé trong cuộc sống, cảm nhận sự tác động
từ những dấu hiệu thiên nhiên đến tâm trạng, cảm xúc của mình Vun đắp tình yêu với thiên nhiên quê hương đất nước, với con người xung quanh, với cuộc sống bình yên mà chúng ta đang trải qua
- Thích đọc sách, báo, tìm tư liệu trên mạng Internet để mở rộng hiểu biết
II Thiết bị dạy học và học liệu
1 Chuẩn bị của giáo viên
- Giáo án
- Phiếu bài tập
- Các phương tiện: Máy chiếu, tranh ảnh minh họa
2 Chuẩn bị của học sinh: Sách giáo khoa, vở ghi, đồ dùng học tập, III Tiến trình dạy học
1 Hoạt động 1: Khởi động
a) Mục tiêu: Tạo tâm thế và định hướng chú ý cho học sinh; tạo vấn đề
vào chủ đề
b) Nội dung: HS trả lời câu hỏi.
c) Sản phẩm:Câu trả lời/chia sẻ của HS bằng ngôn ngữ
Trang 2Hoạt động của GV và HS Nội dung
* GV chuyển giao nhiệm vụ
- HS thực hiện nhiệm vụ
- HS báo cáo kết quả, bày tỏ suy nghĩ,
bàn luận
- GV nhận xét, đánh giá
-Hs trả lời
-HS chia sẻ cảm xúc
- Như các em biết rằng mỗi thời khắc qua đi, cuộc đời của mình đều để lại những dấu ấn và những cảm xúc nếu chúng ta trân trọng và muốn khắc ghi, Nhưng có lẽ hơn đâu hết chính những khoảnh khắc chuyển mùa, những khoảnh khắc giao mùa với những hiện tượng thiên nhiên như nhắc nhớ chúng ta về sự chảy trôi của thời gian,
về sự đổi thay của tiết trời và từ đó nó gợi lên cho chúng ta không biết bao nhiêu là cảm xúc Và có nhà văn ở đất phương Nam cũng có những xúc cảm như thế trong một khoảnh khắc giao mùa được ghi lại trong một tản văn rất ấn tượng của cảm xúc đó là bài “ Trở gió”
2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức
a) Mục tiêu: Học sinh nắm được những vấn đề cơ bản về tác giả, văn
bản
b) Nội dung: Gv tổ chức cho học sinh tìm hiểu chi tiết văn bản bằng câu
hỏi gợi mở, phiếu học tập
c) Sản phẩm:Câu trả lời của các câu hỏi, bài tập.
d) Tổ chức thực hiện:
- GV chuyển giao nhiệm vụ :Gv sử dụng kĩ thuật tia chớp kết
hợp với phiếu học tập các câu hỏi gợi mở để tìm hiểu chung về
văn bản
I ĐỌC VÀ TÌM HIỂU CHUNG
1, Tác giả:
Trang 3PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1: TÌM HIỂU CHUNG
Văn bản: …
Tác giả
Xuất xứ
Thể loại
PTBĐ chính
Bố cục
- HS thực hiện nhiệm vụ:
Học sinh trao đổi thảo luận
- Gv quan sát lắng nghe
- Hs quan sách giáo khoa tìm câu trả lời
- HS báo cáo kết quả, bày tỏ suy nghĩ, bàn luận
- GV nhận xét, đánh giá
- Hs Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận:
- Hs trình bày sản phẩm cá nhân
- Gv gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn
* Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
- Gv nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức
Nhận xét về bố cục ?
Bố cục và tản văn được triển khai theo trình tự từ hiện tại, tác
giả hồi nhớ về quá khứ để rồi tưởng tượng đến tương lai; từ
một tín hiệu báo mùa gió chướng về đã khơi gợi lên bao kỉ
niệm và cảm xúc về quê hương, về tuổi thơ về má của nhà văn
*Chuyển giao nhiệm vụ: PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2:
Thảo luận nhóm ( 5p)
- Nguyễn Ngọc
Tư sinh năm
1976 quê ở Cà Mau
- Ông là một nhà văn thành công ở nhiều thể loại: truyện ngắn, tản văn, tiểu thuyết,
- Tác phẩm tiêu biểu: Tạp văn Nguyễn Ngọc
Tư (2005), Không ai qua sông (2016), Biên sử nước (2020)
2, Văn bản
- Xuất xứ: -
Trích tư Tạp văn Nguyễn Ngọc Tư (2005)
- Thể loại: Tản văn
+ Tản văn (tập văn) là thể loại văn xuôi ngắn gọn, hàm súc + Tác giả thường dựa vào một chi tiết, một sự
Trang 4Kĩ thuật công đoạn
Chú ý đoạn 1
Câu 1: Tác giả đã có cảm xúc gì trước và trong khi gió chướng
về? ( Nhóm 1)
Câu 2: Gió chướng đã được tác giả miêu tả bằng những chi
tiết, hình ảnh nào ? ( Nhóm 2)
Câu 3: Khi miêu tả gió chướng về, tác giả đã dùng những biện
pháp tu từ nào hỏi Em có nhận xét gì về việc sử dụng các biện
pháp tu từ này? ( Nhóm 3)
- Gv chuyển giao nhiệm vụ:
Hãy nêu bối cảnh chung và bối cảnh riêng của truyện?
- Hs thực hiện nhiệm vụ: Chú ý vào văn bản.
* Học sinh trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ:
- Gv quan sát, lắng nghe
- Hs quan sát sách giáo khoa tìm câu trả lời
* Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận:
- Hs trình bày sản phẩm cá nhân
- Gv gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn
* Dự kiến sản phẩm:
Câu 1: Cảm xúc của tác giả trong khi chờ gió chướng về:
Trước khi gió về:
+Thời gian: gió chướng thổi trong ba tháng cuối năm theo
hướng đông bắc nhưng không cố định ngày nào gió về
+ Tác giả chờ đợi gió về như đợi chờ một người bạn thân lâu
ngày xa cách, mỗi năm chỉ có một lần gặp gỡ, một “cuộc hẹn”
đã định trước nhưng lại không rõ thời điểm gặp nhau
+ Vì vậy, mới bước qua tháng chín( cuối thu), tác giả đã “dời
việc trong cuộc sống để thể hiện tâm trạng, suy nghĩ của mình
+ Tản văn thường tự do trong các biểu hiện, kết hợp
tự sự, trữ tình, nghị luận và miêu tả
+ Ngôn tư của tản văn gần gũi đời thường, như lời chuyện trò, bàn luận, tâm sự
- PTBĐ chính:
Tự sự
- Bố cục: 3 phần
+ Phần 1: Tư
đầu-> “ Ôi! Gió chướng”( đoạn văn đầu tiên): Tâm trạng háo hức của tác giả khi chờ gió chướng về
+ Phần 2: Tiếp
theo cho đến
“ui chao ”( ba
Trang 5chiếc chuông gió sang cửa sổ phía Đông” để chờ một tín hiệu
báo gió về
+ Nhưng cuộc chờ đợi nhiều khi quá dài khiến người ta với vô
vàn những bận rộn, lo toan đã quên phứt đi
Câu 2: Những chi tiết, hình ảnh miêu tả gió chướng:
Khi gió chướng về:
Thoạt đầu: “hơi thở gió rất gần”, “sẽ sàng từng giọt tinh tang,
thoảng và e dè, như ai đó đứng đằng xa ngoắc tay nhẹ một cái,
như đang ngại ngần không biết người xưa có còn nhớ ta
không ’’=> Những tín hiệu còn xa xôi, mơ hồ, khẽ khàng
Rồi nó “mừng húm”, “ hừng hực, dạt dào”, “ lớn thành một
dòng gió, xấp xãi, cuống quýt sấp vào tấm tôn bên chái đông”
“Cồn cào Nồng nhiệt Mà thiệt dịu dàng”=>Những cơn gió
mạnh dần lên, dào dạt và nồng nhiệt thổi tới
=> Tác giả miêu tả ngọn gió từ xa đến gần, từ khẽ khàng đến
ồn ào, từ mơ hồ đến rõ nét
Tâm trạng khi chờ gió chướng về:
Hình ảnh cơn gió chướng:
+Có âm thanh- tiếng chuông gió
+Có hình ảnh – “từng giọt tinh tang”
+Có thái độ- “e dè và ngần ngại”
+Có cảm xúc – “mừng húm” và “hừng hực dạt dào”
+Có hành động- “xấp xãi, cuống quýt sóc vào tấm tôn”
=> Nhà văn dùng hàng loạt các biện pháp tu từ nhân hóa, so
sánh, ẩn dụ và bao trùm tất cả là một sự liên tưởng thú vị để
miêu tả sự xuất hiện của gió chướng: gió giống một người bạn
cố tri trở lại chốn cũ thăm bạn mình
Cảm xúc của tác giả khi gió chướng về:
đoạn văn tiếp theo): Những cảm xúc, kỷ niệm của tác giả với gió chướng
+ Phần 3: hai
đoạn văn cuối: Gió chướng khơi gợi nỗi nhớ quê nhà trong lòng người xa xứ
II TÌM HIỂU VĂN BẢN
1, Tâm trạng của tác giả khi chờ gió
chướng về
-Niềm thương nhớ và mong chờ da diết, khôn nguôi của tác giả khi chờ gió chướng về
2, Những cảm xúc, kỷ niệm của tác giả với gió chướng
- Gió chướng có
ý nghĩa đặc biệt với cuộc sống
Trang 6+ Ban đầu là sự ngạc nhiên khi bắt gặp những tín hiệu đầu tiên
của gió vào một sớm mai khi nghe thấy hơi gió thở quá tiếng
thoảng nhẹ của chiếc chuông gió treo ở đâu nhà
+ Nhà văn cảm nhận nó như một người bạn xa cách đã lâu nay
mới được hội ngộ Sau những e dè, ngại ngần ban đầu là sự
thân quen, là niềm vui vô vật, nồng nhiệt vỡ òa
+ Khép lại đoạn văn là câu cảm thán “ôi gió chướng” Câu văn
như lời xót xa đầy xúc động, như một sự thức nhận khi gọi
thành tên nỗi nhớ niềm thương, sự đợi chờ đằng đẵng bị lâu:
gió chướng.
* Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ.
- Gv nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức
Chúng ta vừa tìm hiểu đoạn đầu tiên với tâm trạng háo hức
mong chờ của tác giả khi đón ngọn gió chướng Sang phần thứ
hai, những đoạn văn sau, gió chướng về mang đến cho tác giả
không biết bao nhiêu là cảm xúc, những cảm xúc nhiều khi lẫn
lộn, đối lập nhau và khơi dậy, gọi về bao nhiêu là kí ức trong
những miền kí ức tuổi thơ gắn với những năm tháng ở quê ở
nhà với mẹ Chúng ta cùng tìm hiểu phần 2
a, Mục tiêu: Hs tìm hiểu những cảm xúc, kỷ niệm của tác giả
với gió chướng
b) Nội dung hoạt động: Gv tổ chức cho học sinh tìm hiểu
bằng câu hỏi gợi mở, phiếu học tập
c) Sản phẩm học tập: Câu trả lời của các câu hỏi, bài tập
d) Tổ chức thực hiện:
*Chuyển giao nhiệm vụ:
- Gv chuyển giao nhiệm vụ: Đọc ba đoạn văn tiếp theo
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3: Thảo luận nhóm bàn (5p)
Câu 1: Tác giả thường đón gió chướng với tâm trạng như
thế nào?
của người nông dân Nam Bộ
Nó vưa khiến cho người nông dân lolắng nhưng cũng khiến cho họ chờ mong và hy vọng
- Dù buồn, dù vui, gió chướng
đã trở thành một phần không thể thiếu trong những kí
ức tuổi thơ tác giả Cơn gió ùa
về mang theo những gì gần gũi, thân thương nhất của gia đình, của quê hương, của những cảm xúc trong veo tuổi nhỏ mà nhà văn chẳng thể nào nguôi quên
Trang 7Câu 2: Hãy chỉ ra những biểu hiện của tâm trạng đó?
Trong các đoạn văn số hai, ba và bốn? (Giải thích tại sao
tác giả lại “buồn, buồn muốn chết” khi gió chướng về?
Nhưng vẫn “mong chờ gió chướng về” )
Câu 3: Hãy chỉ ra những kỷ niệm của tác giả về gió chướng? Tư đó nhận xét về sự xuất
hiện của gió chướng với cuộc sống của người dân Nam Bộ?
- Hs thực hiện nhiệm vụ: Chú ý vào văn bản.
- Gv quan sát lắng nghe
- Hs quan sách giáo khoa tìm câu trả lời
* Học sinh trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ:
- Gv quan sát, lắng nghe
- Hs quan sát sách giáo khoa tìm câu trả lời
* Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận:
- Hs trình bày sản phẩm cá nhân
- Gv gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn
* Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ.
- Gv nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức
Gv: Như vậy gió chướng không chỉ có ý nghĩa chung với
cuộc sống của đồng bào, của nhân dân Nam Bộ mà gió
chướng còn in hằn những dấu ấn kỉ niệm, cảm xúc rất đỗi
riêng tư của nhà văn, nhà văn cũng là một phần của Nam Bộ,
tư những cảm xúc riêng, tác giả nói một cách rất đỗi chân
thành để rồi đi đến chân trời chung tạo ra được sự đồng cảm
của không biết bao nhiêu con người, của những con người
đất Phương Nam và cả của những người không phải là người
phương Nam nhưng cũng có một tuổi thơ mang nhiều kỉ
niệm, cũng có một người mẹ biết lo toan cho gia đình, cũng
3, Gió chướng khơi gợi nỗi nhớ quê nhà trong lòng người xa xứ.
Trang 8có một cuộc sống rất là vất vả vẫn còn nhiều cái khó khăn
và khi tết đến xuân về những nỗi lo, những niềm vui cứ thế đan xen nhau, quyện hoà với nhau trong khoảnh khắc trời đất giao mùa
Chuyển giao nhiệm vụ:
a, Mục tiêu: Hs tìm hiểu Gió chướng khơi gợi nỗi nhớ quê nhà trong lòng người xa xứ
b) Nội dung hoạt động: Gv tổ chức cho học sinh tìm hiểu
bằng câu hỏi gợi mở, phiếu học tập
c) Sản phẩm học tập: Câu trả lời của các câu hỏi, bài tập
d) Tổ chức thực hiện:
*Chuyển giao nhiệm vụ: Nếu như ở phần trước, tác giả tư
hiện tại hồi nhớ về những kỉ niệm của quá khứ trong những năm tháng tuổi thơ, nhớ về cuộc sống vất vả, nhọc nhằn của người nông dân Nam Bộ với má, với bao nhiêu người nông dân khác thì ở phần 3 này tác giả dùng thủ pháp tưởng tượng
để nói về vai trò và ý nghĩa của gió chướng trong lòng của mỗi người con xa xứ
- Gv chuyển giao nhiệm vụ: Đọc 2 đoạn cuối
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 4: Thảo luận cặp đôi(5p)
Câu 1: Trong đoạn văn cuối, tác giả đã thể hiện tình cảm
của mình với trưởng thông qua sự hình dung, tưởng tượng nào?
Câu 2: Câu văn cuối văn bản gửi cho em suy nghĩ gì?
- Hs thực hiện nhiệm vụ: Chú ý vào văn bản.
- Gv quan sát lắng nghe
- Hs quan sách giáo khoa tìm câu trả lời
Trang 9* Học sinh trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ:
- Gv quan sát, lắng nghe
- Hs quan sát sách giáo khoa tìm câu trả lời
* Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận:
- Hs trình bày sản phẩm cá nhân
- Gv gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn
* Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ.
- Gv nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức
Câu 1: Lời khẳng định:Gió chướng với tôi, một đứa
bấp bỏm văn chương, nó "gợi" khủng khiếp
=> Gió chướng với tâm hồn nhạy cảm của
nhà văn, nó có thể khơi gợi ra trong kí ức của tác giả bao hình ảnh, bao kí ức, bao kỉ niệm, làm cõi lòng nhà văn xao xuyến khôn nguôi
Tác giả hình dung: “một mai mình đi xa, xa lắm, xa cả
những mùa gió, hoặc đọc, hoặc ai đó nhắc chỉ gọn lỏn hai
tư "gió chướng", ngay lập tức tôi sẽ chết giấc trong nỗi nhớ
quê nhà
Nỗi nhớ được gợi ra từ mùa gió chướng :
+ Hình ảnh quen thuộc của làng quê : “mùi rơm vướng
oằn nhánh me, giồng bạc hà cháy lá, con nước linh đinh lém bờ sông, buồng cau quá lứa thắp lửa trên cao…’’
+ Hình ảnh thân thương của má: đứng rê lúa, trấu bay xà quần về cuối gió
+ Âm thanh quen thuộc của cuộc sống làng quê: tiếng chày quết bánh thùng thâm u trong rặng dưa nước
+ Bầu không khí rất đặc trưng cho những ngày cuối năm nơi
Trang 10quê nhà: trời mát liu riu, nắng thức rất trễ, không ra vàng,
không ra trắng, mây cụm lại rồi dã tưng chùm trên đầu
Gv: Những chi tiết nào là gió, nắng, mây, trời, những chi tiết
điểm rất nhẹ, rất khẽ, chỉ vài nét thôi nhưng nói gọi ra rất
đúng cái thần thái, cái không khí của những ngày rất đặc
trưng trước tết của quê nhà khi gió chướng thổi về cả một
trời thương nhớ đã hiện ra trong những kí ức của nhà văn
khi mà nhớ về gió chướng, nhớ về quê hương, một nỗi nhớ
được môi giới, một nỗi nhớ được khơi dậy, một nỗi nhớ được
thổi bùng lên chỉ với hai tiếng gió chướng ở nơi xa xôi
? Nhận xét đặc sắc nghệ thuật trong đoạn văn cuối?
+ Tác giả sử dụng phép liệt kê với những hình ảnh cụ thể,
gần gũi, bình dị mà chọn lọc, đầy sức gợi
+ Phải có sự quan sát kỹ càng, tinh tế, phải rất nặng lòng
với quê hương, phải tha thiết với những kỷ niệm tuổi thơ mới
có thể viết được như vậy
Câu 2: Câu văn: “ Ở đó, siêu thị chất đầy những dưa hấu, dưa
kiệu dưa hành bánh chưng, bánh tét, liệu ở đó, có ai bán một
mùa gió cho tôi ?’’
ĐỐI LẬP- TƯƠNG PHẢN
Những cái có sẵn để bán
mua( vật chất)
Điều không có (tinh thần)
Dưa hấu, dưa kiệu, dưa
hành, bánh chưng, bánh
tét…Những thứ làm nên
không khí ngày Tết cổ
truyền
Một mùa gió cùng với những kỷ niệm, cảm xúc
về tuổi thơ, về má phải về quê nhà Cái có đối lập với cái không, cái đủ càng làm
Gió chướng trở thành một trong những dấu hiệu cho mùa tết với người dân Nam
Bộ, đồng thời trở thành một niềm thương nỗi nhớ trong lòng những người con xa xứ
Trang 11nổi bật cái thiếu.
=>Tư đó khẳng định, gió chướng chẳng biết tự bao giờ,
đã trở thành một phần không thể thiếu của mùa xuân,
của ngày tết
Hình thức câu hỏi tu từ “…có ai bán một mùa gió cho tôi ?’’
=>Thể hiện nỗi nhớ nồng nàn, da diết, nỗi khao khát mong
chờ đầy khắc khoải của nhà văn, đồng thời để lại những dư
âm xúc cảm trong lòng người đọc
? Hãy cho biết những tình cảm, cảm xúc của tác giả thể
hiện trong văn bản?
-Tác giả là người tinh tế, nhạy cảm với sự thay đổi của
thời tiết, tạo vật
+ Thể hiện qua cách tác giả cảm nhận những dấu hiệu tinh
tế
của thời tiết, cụ thể là những cơn gió chướng Đồng thời tác
giả nhạy cảm trong việc cảm nhận những thay đổi rất nhỏ,
rất khẽ khàng của tạo vật cũng như của tâm trạng con
người mỗi khi gió chướng về
+ Tác giả sử dụng tư ngữ, hình ảnh, các biện pháp tu tư
độc đáo và tinh tế để miêu tả những cơn gió chướng cũng
như tâm trạng con người dưới sự tác động của mùa gió
chướng
-Là người yêu quê hương tha thiết, nặng lòng với quê
hương
+ Tình yêu quê hương, yêu gia đình được thể hiện gián tiếp
III TỔNG KẾT
1, Nghệ thuật:
+ Lời văn bình
dị, trong sáng
tự nhiên mà tràn đầy cảm xúc, sống động, giầu sức gợi
+ Ngôn ngữ mang đậm màu sắc Nam
bộ
+ Cảm xúc chân thành, tha thiết, sâu lắng
