TƯ TƯỞNG hồ CHÍ MINH về văn hóa LIÊN hệ đến VIỆC PHÁT HUY VAI TRÒ của SINH VIÊN TRONG xây DỰNG nền văn hóa mới TIÊN TIẾN, đậm đà bản sắc dân tộc ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chính vì vậy, cần thiết phảiphát huy vai trò của sinh trong việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dântộc.Nhằm giúp sinh viên có thể hiểu rõ hơn vai trò, trách nhiệm của mìn

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA KHOA KHOA HỌC ỨNG DỤNG

BÀI TẬP LỚN MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

LỚP: L17 NHÓM: 13

HỌC KỲ 221, NĂM HỌC 2022-2023

ĐỀ TÀI:

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA LIÊN HỆ ĐẾN VIỆC PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA SINH VIÊN TRONG XÂY DỰNG NỀN VĂN HÓA MỚI TIÊN TIẾN, ĐẬM ĐÀ BẢN SẮC DÂN TỘC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.

GVGD: ThS Phan Thị Thanh Hương

TP HỒ CHÍ MINH, THÁNG 9 NĂM 2022

Mục lục

MỞ BÀI

Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là một lãnh tụ thiên tài, nhà hoạt động chính trị kiệtxuất, người anh hùng giải phóng dân tộc vĩ đại mà Người còn là một nhà văn hoá lỗi lạc,một danh nhân văn hoá thế giới Trong suốt cuộc đời hoạt động của mình, Chủ tịch HồChí Minh luôn quan tâm sâu sắc đến sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hoá mớiViệt Nam Tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá nóiriêng là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta

Trong khi toàn cầu hóa kinh tế đang tạo ra những thay đổi lớn lao của bộ mặt thế giới

và làm biến đổi nhiều quan niệm truyền thống của con người thì các vấn đề về văn hóa vàchính trị toàn cầu như: Chủ nghĩa nhân đạo, hòa bình, hợp tác và cùng phát triển cũng nổilên trở thành nội dung trọng tâm cho các cuộc đàm phán quốc tế Ở nước ta, đầu thế kỷXXI, đánh dấu bước ngoặt quan trọng của công cuộc đổi mới, cùng với sự phát triển kinh

tế, vấn đề con người, văn hóa cũng như mối quan hệ trong nền tảng của xã hội được quantâm không ít

Một trong những biểu hiện cụ thể đó là chủ trương phát triển xã hội đã ghi nhận được

sự đổi mới trong tư duy lý luận của Đảng về vai trò của con người và văn hóa Nghị quyếtTrung ương 5 khóa VIII đã xác định: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mụctiêu, động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội Tuy nhiên, những biến động sâu sắctrong phạm vi toàn cầu cùng với những diễn biến và thâm nhập đa chiều vô cùng phức tạpcủa đời sống xã hội đã tạo ra nhiều thách thức mới cho văn hóa và chủ thể của nó Đây làthời điểm, hơn lúc nào hết, đòi hỏi người Việt Nam, đặc biệt là sinh viên chúng ta phải cóbản lĩnh dân tộc vững vàng để vượt qua những cú sốc văn hóa

Trong bất cứ giai đoạn lịch sử nào, thanh niên, sinh viên cũng là lực lượng xã hội quantrọng, một trong những nhân tố quyết định tương lai, vận mệnh của đất nước Sinh viênmột bộ phận tinh túy, quan trọng trong thanh niên Việt Nam, là lực lượng kế tục, phát huynguồn trí tuệ nước nhà, là nguồn lực chủ yếu trong thời đại kinh tế tri thức, khoa học côngnghệ, đóng vai trò then chốt trong phát triển đất nước, là lực lượng to lớn trong việc giữgìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Trong bối cảnh đất nước ta đang đẩy mạnh sự nghiệp CNH, HĐH, hoàn thiện nền kinh

tế thị trường, định hướng XHCN và hội nhập quốc tế mạnh mẽ, vấn đề giữ gìn và phát huybản sắc văn hóa dân tộc trên nền tảng kế thừa di sản văn hóa của cha ông, kết hợp học hỏi

những tinh hoa văn hóa nhân loại cần được đặc biệt chú trọng Chính vì vậy, cần thiết phảiphát huy vai trò của sinh trong việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dântộc.

Nhằm giúp sinh viên có thể hiểu rõ hơn vai trò, trách nhiệm của mình trong nhiệm vụxây dựng nền văn hóa mới tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc để góp phần vào công cuộcphát triển đất nước, đưa nước ta “bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc

năm châu” nhóm chúng em đã thực hiện đề tài: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa.

Liên hệ đến việc phát huy vai trò của sinh viên trong xây dựng nền văn hóa mới tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc ở Việt Nam hiện nay”

PHẦN NỘI DUNG

Chương 1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa

1.1 Một số nhận thức chung về văn hóa và quan hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác

Khái niệm về văn hóa:

Một trong những người đưa ra khái niệm văn hoá sớm nhất là E B Taylo TrongcuốnVăn hoá nguyên thuỷ (1887), ông quan niệm văn hoá là một phức hợp nhiều mặt, docon người tạo nên và mang tính xã hội Cách hiểu văn hoá ở phương Đông và phương Tâycũng có sự khác nhau, nhưng đều phản ánh tính giá trị, thước đo mức độ nhân bản của xãhội và con người, làm cho con người và xã hội ngày một tiến bộ hơn, ngày càng xa rờitrạng thái nguyên sơ, khẳng định tính người

UNESCO từ lúc được thành lập đến nay đã đưa ra một số định nghĩa về văn hoá Theo

tổ chức này, văn hoá là tổng thể những nét riêng biệt tinh thần và vật chất, văn hoá giúpcho con người tự hoàn thiện, quyết định tính cách riêng của một xã hội, làm cho dân tộcnày khác dân tộc khác

Bàn về văn hoá, người ta còn cho rằng, đó là sự hiểu biết, phát triển nội tại bên trongcủa một con người, một dân tộc, tạo ra lối ứng xử, biểu hiện trình độ “người” trong cácquan hệ

Giới thiệu:

Hồ Chí Minh được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc(UNESGO) ghỉ nhận là Anh hùng giải phóng dân tộc, Nhà văn hóa kiệt xuất Việt Namtrong Nghị quyết 24C/18.6.5 của Khóa họp 24 Đại Hội đồng UNESCO từ ngày 20/10 đếnngày 20/11/1987

Nghị quyết khẳng định: Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại một dấu ấn trong quá trình pháttriển của nhân loại vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội; Người có sựđóng góp quan trọng về nhiều mặt trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, nghệ thuật; tưtưởng của Người là sự kết tỉnh truyền thống văn hóa hàng ngàn năm của dân tộc Việt Nam

và hiện thân cho khát vọng của các dân tộc trong việc khẳng định bản sắc dân tộc mình vàtiêu biểu cho việc thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau

Cống hiến của Nhà văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh còn thể hiện ở việc sáng tạo vănhóa, văn nghệ, xác lập hệ thống quan điểm về văn hóa và xây dựng nền văn hóa mới ViệtNam Cả cuộc đời Người chú trọng chống giặc dốt, phát triển văn hóa, nâng cao dân trí.Nền văn hóa mà Hồ Chí Minh chủ trương kết hợp những truyền thống tốt đẹp của vănhóa dân tộc được phát triển và nâng cao với tỉnh hoa văn hóa của nhân loại, thấm nhuẩnsâu sắc chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế chân chính Người cho rằng, phải làmcho văn hóa đi sâu vào tâm lý quốc dân, đi vào cuộc sống mới; văn hóa phải sửa đổi thamnhũng, lười biếng, phù hoa, xa xỉ; văn hóa phải làm thế nào cho mọi người dân Việt Nam,

từ già đến trẻ, cả đàn ông và đàn bà, ai cũng hiểu nhiệm vụ của mình và biết hưởng hạnhphúc mà mình nên được hưởng

1.1.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về văn hóa

Theo Hồ Chí Minh, văn hóa có ý nghĩa vô cùng to lớn và giữ vị trí đặc biệt quan trọng.Theo Người: Văn hóa là một kiến trúc thượng tầng; những cơ sở hạ tầng của xã hội cókiến thiết rồi, văn hóa mới kiến thiết được và đủ điều kiện phát triển được; có thực mớivực được đạo; xã hội thế nào thì văn hóa thế ấy Nhưng mặt khác, đến lượt mình, văn hóa

là động lực của sự phát triển xã hội, phát triển kinh tế; văn hóa phải soi đường cho quốcdân đi

Hồ Chí Minh có bốn cách tiếp cận chủ yếu về văn hóa:

1) Tiếp cận theo nghĩa rộng, tổng hợp mọi phương thức sinh hoạt của con người;

- Hồ Chí Minh nêu văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do loài

người sáng tạo ra với phương thức sử dụng chúng, nhằm đáp ứng lẽ sinh tồn, đồng thời đócũng là mục đích của cuộc sống loài người

- Người viết: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng

tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học,nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sửdụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa là tổng hợp củamọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằmthích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”

- Định nghĩa về văn hóa của Hồ Chí Minh đã khắc phục được những quan niệm

phiến diện về văn hóa trong lịch sử và hiện tại

2) Tiếp cận theo nghĩa hẹp là đời sống tỉnh thân của xã hội, thuộc kiến trúc thượng

tầng;

- Người viết: “Trong công cuộc kiến thiết nước nhà, có bốn vấn đề cần chú ý đến,

cũng phải coi là quan trọng ngang nhau: chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa Nhưng văn hóa

là một kiến trúc thượng tầng”

3) Tiếp cận theo nghĩa hẹp hơn là bàn đến các trường học, số người đi học, xóa nạn mù chữ, biết đọc, biết viết (thường xuất hiện trong các bài nói với đông bào miển núi);

- Văn hóa đơn giản là trình độ học vấn của con người, thể hiện ở việc Hồ Chí Minh

yêu cầu mọi người phải đi học “văn hóa”, xóa mù chữ,…

4) Tiếp cận theo “phương thức sử dụng công cụ sinh hoạt”.

- Tháng 8/1943, khi còn ở trong nhà tù của Tưởng Giới Thạch, Hồ Chí Minh đã đưa

ra quan niệm nhấn mạnh ý nghĩa của văn hóa Người viết: “Vì lẽ sinh tổn cũng như mụcđích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức,pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày

về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức làvăn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó

mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đồi hỏi của sựsinh tổn”

- Quan niệm văn hóa nêu trên của Hồ Chí Minh xuất hiện trong một bối cảnh thời

gian và không gian đặc biệt, khi UNESCO chưa thành lập, cả nước đang tập trung chonhiệm vụ giải phóng dân tộc Đây là quan niệm văn hóa duy nhất theo nghĩa rộng Từ sauCách mạng Tháng Tám, Hỗ Chí Minh có bàn đến văn hóa nhưng theo nghĩa hẹp, với ýnghĩa là kiến trúc thượng tẳng, là toàn bộ đồi sống tỉnh thân của xã hội

Nếu so sánh, có thể thấy, khái niệm này của UNESCO về văn hóa có nội dung cơ bảnnhư nội dung khái niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh Cái khác nhau của hai khái niệm này

là ở chỗ, khái niệm của F.Mayor chỉ nhấn mạnh đến tính đặc thù của các giá trị văn hóa,tức là “cái làm cho dân tộc này khác với dân tộc khác” Còn trong khái niệm của Hồ ChíMinh về văn hóa, văn hóa không chỉ là cái tạo nên tính đặc thù của dân tộc, mà còn lànhững giá trị "nhằm thích ứng với những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”

“Nhu cầu đời sống” của con người luôn phát triển cũng như “đòi hỏi của sự sinh tồn” của

xã hội loài người luôn luôn nâng cao, hoàn thiện Cũng có nghĩa, nói đến văn hóa là nóiđến giá trị, nhưng là những giá trị kết tinh lao động sáng tạo của con người trên các bìnhdiện hoạt động nhằm cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội và cải tạo chính bản thân mình, hướngtới chân, thiện, mỹ, tức là hướng tới sự tốt đẹp, nhân văn và không ngừng hoàn thiện củanhân loại Nói đến văn hóa không chỉ là nói đến những giá trị tĩnh, kết tinh ngưng đọng,

mà còn là sự vận động, phát triển và hoàn thiện những giá trị ấy trong thời gian và khônggian

1.1.2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về quan hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác

Quan hệ giữa văn hóa với chính trị Hỗ Chí Minh cho rằng, trong đời sống có bốn vấn

để phải được coi là quan trọng ngang nhau và có sự tác động qua lại lẫn nhau, đó là chínhtrị, kinh tế, văn hóa, xã hội Tuy nhiên, ở nước Việt Nam thuộc địa, trước hết phải tiếnhành cách mạng giải phóng dân tộc, giành độc lập dân tộc, xóa ách nô lệ, thiết lập nhànước của dân, do dân, vì dân Đó chính là sự giải phóng chính trị để mở đường cho vănhóa phát triển Tuy nhiên, văn hóa không thể đứng ngoài mà phải ở trong chính trị, tức làvăn hóa phải phục vụ nhiệm vụ chính trị; đồng thời mọi hoạt động của tổ chức và nhàchính trị phải có hàm lượng văn hóa

- Quan hệ giữa văn hóa với kinh tế Trong mối quan hệ với kinh tế, Hồ Chí Minh giải

thích rằng, văn hóa thuộc kiến trúc thượng tầng Vì vậy, những cơ sở hạ tẳng của xã hội cókiến thiết rồi, văn hóa mới kiến thiết được và có đủ điều kiện phát triển được Tuy nhiên,văn hóa cũng không thể đứng ngoài mà phải đứng trong kinh tế, nghĩa là văn hóa khônghoàn toàn phụ thuộc vào kinh tế, mà có vai trò tác động tích cực trở lại kinh tế Sự pháttriển của chính trị, kinh tế, xã hội, sẽ thúc đẩy văn hóa phát triển; ngược lại, mỗi bước pháttriển của kinh tế, chính trị, xã hội đều có sự khai sáng của văn hóa

Quan hệ giữa văn hóa với xã hội Giải phóng chính trị đổng nghĩa với giải phóng xãhội, từ đó văn hóa mới có điểu kiện phát triển Xã hội thế nào văn hóa thế ấy Văn học,nghệ thuật của dân tộc Việt Nam rất phong phú, nhưng trong chế độ nô lệ của kể áp bức,thì văn nghệ cũng bị nô lệ, không thể phát triển được Vì vậy, phải làm cách mạng giảiphóng dân tộc, giành chính quyền về tay nhân dân, giải phóng chính trị, giải phóng xã hội,đưa Đảng Cộng sản Việt Nam lên địa vị cầm quyển, thì mới giải phóng được văn hóa

- Về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu văn hóa nhân loại Bản sắc văn hóa

dân tộc là những giá trị văn hóa bền vững của cộng đồng các dân tộc Việt Nam; là thànhquả của quá trình lao động, sản xuất, chiến đấu và giao lưu của con người Việt Nam.Bản sắc văn hóa dân tộc được nhìn nhận qua hai lớp quan hệ Về nội dung, đó là lòngyêu nước, thương nồi; tỉnh thần độc lập, tự cường, tự tôn dân tộc Về hình thức, cốt cáchvăn hóa dân tộc biểu hiện ở ngôn ngữ, phong tục, tập quán, lễ hội, truyền thống, cách cảm

ít người Trong giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, phải biết tiếp thu tinh hoa văn hóa nhânloại Tiếp biến văn hóa (tiếp nhận và biến đổi) là một quy luật của văn hóa Theo Hồ ChíMinh, “văn hóa Việt Nam ảnh hưởng lẫn nhau của văn hóa Đông phương và Tây phươngchung đúc lại Tây phương hay Đông phương có cái gì tốt ta học lấy để tạo ra một nềnvăn hóa Việt Nam Nghĩa là lấy kinh nghiệm tốt của văn hóa xưa và văn hóa nay, trau dổicho văn hóa Việt Nam thật có tỉnh thần thuần túy Việt Nam để hợp với tinh thần dânchủ”",

Hồ Chí Minh chú trọng chất lọc tỉnh hoa văn hóa nhân loại Trao đổi với một nhà vănLiên Xô, Người nhấn mạnh rằng: “Các bạn chớ hiểu là tôi cho rằng chúng tôi cần dứt bỏvăn hóa nào đó, dù là văn hóa Pháp đi nữa Ngược lại, tôi muốn nói điều khác Nói đếnviệc mở rộng kiến thức của mình về văn hóa thế giới, mà đặc biệt hiện nay là văn hóaXôviết - chúng tôi thiếu - nhưng đồng thời tránh nguy cơ trở thành kẻ bắt chước Vănhóa của các dân tộc khác cẩn phải được nghiên cứu toàn diện, chỉ có trong trường hợp đómới có thể được nhiều hơn cho văn hóa của chính mình”" Nhận diện về hiện tượng văn

hóa Hồ Chí Minh, một nhà báo Mỹ viết: “Cụ Hồ không phải là một người dân tộc chủnghĩa hẹp hồi, mà cụ là một người yêu mến văn hóa Pháp trong khi chống thực dân Pháp,một con người biết coi trọng những truyền thống cách mạng Mỹ trong khi Mỹ phá hoạiđất nước cụ”

Hồ Chí Minh chỉ rõ mục đích của việc tiếp thu văn hóa nhân loại là để làm giàu chovăn hóa Việt Nam, xây dựng văn hóa Việt Nam hợp với tinh thần dân chủ Nội dung tiếpthu là toàn diện bao gồm Đông, Tây, kim, cổ, tất cả các mặt, các khía cạnh Tiêu chí tiếpthu là có cái gì hay, cái gì tốt là ta học lấy Mối quan hệ giữa giữ gìn cốt cách văn hóa dântộc và tiếp thu văn hóa nhân loại là phải lấy văn hóa dân tộc làm gốc, đó là điều kiện, cơ

sở để tiếp thu văn hóa nhân loại

1.2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa

Từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, văn hóa được Hồ Chí Minh xácđịnh là đờisống tinh thần của xã hội, là thuộc về kiến trúc thượng tầng Văn hóacó mối quan hệ mậtthiết với kinh tế, chính trị, xã hội, tạo thành bốn vấn đề chủyếu của đời sống xã hội vàđược nhận thức như sau:

1.2.1 Văn hóa là mục tiêu, động lực của sự nghiệp cách mạng

- Văn hóa là mục tiêu Mục tiêu của sự nghiệp cách mạng Việt Nam là độc lập dântộc và chủ nghĩa xã hội, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Như vậy, cùng vớichính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa nằm trong mục tiêu chung của toàn bộ tiến trình cáchmạng

Theo quan điểm Hỗ Chí Minh, văn hóa là mục tiêu - nhìn một cách tổng quát - làquyển sống, quyển sung sướng, quyển tự do, quyển mưu cầu hạnh phúc; là khát vọng củanhân dân về các giá trị chân, thiện, mỹ Đó là một xã hội dân chủ - dân là chủ và dân làmchủ - công bằng, văn minh, ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành; một xã hội

mà đồi sống vật chất và tỉnh thần của nhân dân luôn luôn được quan tâm và không ngừngnâng cao, con người có điều kiện phát triển toàn diện

Hỗ Chí Minh đã đặt cơ sở cho một xã hội phát triển bền vững với ba trụ cột là bềnvững về kinh tế, xã hội và môi trường Chúng ta có thể nhận thức ở những mức độ khácnhau trong di sản Hồ Chí Minh về các mục tiêu của Chương trình nghị sự XXI', một phẩnquan trọng của chiến lược phát triển bền vững

Văn hóa là động lực Động lực là cái thúc đẩy cho sự phát triển Di sản Hỗ Chí Minhcho thấy động lực phát triển đất nước bao gồm động lực vật chất và tỉnh thần; động lựccộng đồng và cá nhân; nội lực và ngoại lực Tất cả quy tụ ở con người và đều có thể đượcxem xét dưới góc độ văn hóa Tuy nhiên, nếu tiếp cận các lĩnh vực văn hóa cụ thể trong tưtưởng Hổ Chí Minh, động lực có thể nhận thức ở các phương diện chủ yếu sau:

Văn hóa chính trị là một trong những động lực có ý nghĩa soi đường cho quốc dân đi,lãnh đạo quốc dân để thực hiện độc lập, tự cường, tự chủ Tư duy biện chứng, độc lập, tựchủ, sáng tạo của cán bộ, đẳng viên là một động lực lớn dẫn đến tư tưởng và hành độngcách mạng có chất lượng khoa học và cách mạng

Văn hóa văn nghệ góp phần nâng cao lòng yêu nước, lý tưởng, tình cảm cách mạng, sựlạc quan, ý chí, quyết tâm và niềm tin vào thắng lợi cuối cùng của cách mạng

Văn hóa giáo dục diệt giặc dốt, xóa mù chữ, giúp con người hiểu biết quy luật pháttriển của xã hội Với sứ mệnh “trồng người”, văn hóa giáo dục đào tạo con người mới, cán

bộ mới, nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự nghiệp cách mạng

Văn hóa đạo đức, lối sống nâng cao phẩm giá, phong cách lành mạnh cho con người,hướng con người tới các giá trị chân, thiện, mỹ Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, đạođức là gốc của người cách mạng Mọi việc thành hay là bại, là do cán bộ có thấm nhuầnđạo đức cách mạng hay không Nhận thức như vậy để thấy văn hóa đạo đức là một độnglực lớn thúc đẩy cách mạng phát triển

Văn hóa pháp luật bảo đảm dân chủ, trật tự, kỷ cương, phép nước

1.2.2 Văn hóa là một mặt trận

Văn hóa là một trong bốn nội dung chính của đồi sống kinh tế - xã hội, quan trọngngang các vấn để kinh tế, chính trị và xã hội Nói mặt trận văn hóa là nói đến một lĩnh vựchoạt động có tính độc lập, có mối quan hệ mật thiết với các lĩnh vực khác, đổng thời phảnánh tính chất cam go, quyết liệt của hoạt động văn hóa Mặt trận văn hóa là cuộc đấu tranhcách mạng trên lĩnh vực văn hóa - tư tưởng, Nội dung mặt trận văn hóa phong phú, đấutranh trên các lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối số của các hoạt động văn nghệ, báo chí, côngtác lý luận, đặc biệt là định hướng giá trị chân, thiện, mỹ của văn hóa nghệ thuật Mặt trậnvăn hóa là cuộc chiến đấu trên lĩnh vực văn hóa; vì vậy anh chị em văn nghệ sĩ là chiến sĩ

trên mặt trận ấy; cũng như các chiến sĩ khác, chiến sĩ nghệ thuật có nhiệm vụ phụng sự Tổquốc, phục vụ nhân dân.

Để làm tròn nhiệm vụ, chiến sĩ nghệ thuật phải có lập trường tư tưởng vững vàng; ngòibút là vũ khí sắc bén trong sự nghiệp “phò chính trừ tà” Phải bám sát cuộc sống thực tiễn,

đi sâu vào quần chúng, để phê bình nghiêm khắc những thói xấu như tham ô, lười biếng,lãng phí, quan liêu, và ca tụng chân thật những người tốt việc tốt để làm gương mẫu chochúng ta ngày nay và giáo dục con cháu đời sau Đó chính là “chất thép” của văn nghệtheo tỉnh thần "kháng chiến hóa văn hóa, văn hóa hóa kháng chiến”

Theo Hồ Chí Minh, dân tộc ta là một dân tộc anh hùng, thời đại ta là một thời đại vẻvang Vì vậy chiến sĩ văn nghệ phải có những tác phẩm xứng đáng với dân tộc anh hùng

và thời đại vẻ vang

1.2.3 Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân

Tư tưởng Hồ Chí Minh phản ánh khát vọng hạnh phúc của nhân dân Tư tưởng vănhóa của Người cũng vì nhân dân, phục vụ nhân dân Theo Người, mọi hoạt động văn hóaphải trở về với cuộc sống thực tại của quần chúng, phần ánh được tư tưởng và khát vọngcủa quần chúng

Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân là phải miêu tả cho hay, cho thật, cho hùnghồn; phải trả lời được các câu hỏi: Viết cho ai? Mục đích viết? Lấy tài liệu đâu mà viết?Cách viết như thế nào? Viết phải thiết thực, tránh cái lối viết rau muống mà ham dùngchữ Nói cũng vậy Nói ít, nhưng nói cho thấm thía, nói cho chắc chắn, thì quần chúngthích hơn Tóm lại "từ trong quần chúng ra Về sâu trong quần chúng” Trên cơ sở đó đểđịnh hướng giá trị cho quần chúng

Chiến sĩ văn hóa phải hiểu và đánh giá đúng quần chúng Quân chúng là những ngườisáng tác rất hay Họ cung cấp cho những nhà hoạt động văn hóa những tư liệu quý Vàchính họ là những người thẩm định khách quan, trung thực, chính xác các sản phẩm vănnghệ Nhân dân phải là những người được hưởng thụ các giá trị văn hóa

1.3 Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới

Hồ Chí Minh từng nói đến “văn hoá soi đường cho quốc dân đi”, “phải đem văn hoá

lãnh đạo quốc dân để thực hiện độc lập, tự cường, tự chủ”, phải “xúc tiến công tác văn

hoá để đào tạo con người mới và cán bộ mới cho công cuộc kháng chiến kiến quốc”.

Văn hoá như một động lực thúc đẩy các dân tộc đoàn kết và hiểu biết lẫn nhau Với nhận thức như vậy, bằng sự nỗ lực hoạt động không mệt mỏi trên mặt trận văn hoá thông qua sách, báo, văn thơ Hồ Chí Minh làm cho các dân tộc hiểu rõ bản chất của chủ nghĩa thựcdân ở các nước thuộc địa và con đường cách mạng chân chính cần phải thực hiện Trong Hội thảo quốc tế về Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng chí Võ Chí Công nói: “Văn hoá là sợi dây có khả năng nối liền nhân dân các nước và các dân tộc… Sự hiểu biết lẫn nhau, sự họctập và tôn trọng nhau xưa nay đều thể hiện sâu sắc qua văn hoá, nơi tập trung những biểu hiện rực rỡ nhất của tâm huyết và sức sáng tạo của con người”

Hồ Chí Minh cho rằng, văn hoá có tác dụng “sửa đổi tham nhũng, lười biếng, phù hoa,

xa xỉ, sửa xã hội cũ, xây xã hội mới” Văn hoá tạo sức mạnh để chiến thắng ngoại xâm

theo tinh thần “văn minh thắng bạo tàn”.Kinh tế nâng cao đời sống vật chất, còn văn hoá

có tác dụng nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân

Nếu hiểu “văn hoá là tất cả những gì không phải thiên nhiên, nghĩa là tất cả những gì

do con người, ở trong con người và liên quan trực tiếp nhất đến con người” thì khi chúng

ta bàn tới con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh là thể hiện rõ rệt nhất cả khái niệm vănhoá, cả bản chất của văn hoá theo ý nghĩa vừa là động lực, vừa là mục tiêu của sự nghiệpcách mạng Hồ Chí Minh dạy: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây Vì lợi ích trămnăm thì phải trồng người” “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quantrọng và rất cần thiết”… Con người có đạo đức, trí tuệ, văn hoá, sức khoẻ vừa là động lựcxây dựng chủ nghĩa xã hội, vừa là mục tiêu của sự nghiệp cách mạng

1.3.1 Giai đoạn trước cách mạng Tháng Tám năm 1945

Ngay trong những năm tìm “Đường kách mệnh”, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận ra rằng,

để làm cho nhân dân Việt Nam “nghe đến 2 chữ Kách mệnh thì sợ rùng mình”, thực dânPháp đã thi hành một chính sách cơ bản là “lấy tôn giáo và văn hóa làm cho dân ngu”.Chính vì vậy, song hành với việc tố cáo nền giáo dục thực dân và chính sách ngu dân củaPháp ở Việt Nam, Người ý thức sâu sắc cần mang lại ánh sáng văn hóa cho nhân dân, để

đưa nhân dân đến với cách mạng Trong Chánh cương vắn tắt (1930), Người nêu phương

diện xã hội lên hàng đầu, trong đó đề cập “nam nữ bình quyền”, “phổ thông giáo dục theo

công nông hoá” Trong Mục đọc sách ở phần cuối tác phẩm Nhật ký trong tù (viết trong

thời gian Người bị nhà cầm quyền địa phương của Tưởng Giới Thạch giam giữ, 1943), Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa ra quan niệm ngắn gọn, dễ hiểu, nhấn mạnh ý nghĩa củavăn hóa: "Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của

1942-nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sựsinh tồn"

Không dừng lại ở đó, Người còn nêu lên 5 điểm lớn xây dựng nền văn hóa dân tộc: “1.Xây dựng tâm lý: tinh thần độc lập tự cường; 2 Xây dựng luân lý: biết hy sinh mình, làmlợi cho quần chúng; 3 Xây dựng xã hội: mọi sự nghiệp có liên quan đến phúc lợi của nhândân trong xã hội; 4 Xây dựng chính trị: dân quyền; 5 Xây dựng kinh tế"

Như vậy, ngay từ rất sớm, khi mà Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên HợpQuốc (UNESCO) còn chưa thành lập , khi đất nước chưa thoát khỏi ách áp bức của thựcdân phong kiến, còn phải tập trung cho nhiệm vụ giải phóng dân tộc và ngay cả bản thânNgười đang ở trong chốn lao tù, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định văn hóa vừa là mụctiêu, vừa là động lực của sự phát triển, xây dựng và phát triển văn hóa dân tộc là phát triểntất cả các mặt của đời sống: từ kinh tế, chính trị, xã hội, đạo đức, tâm lý tư tưởng theohướng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Có thể nói, Chủ tịch Hồ Chí Minh đi vào vănhóa, trở thành nhà văn hóa kiệt xuất từ việc Người sớm xác định đúng đắn vị trí gốc củavăn hóa đối với dân tộc

Đề cương văn hóa 1943: Là cương lĩnh đầu tiên của Đảng Cộng sản về lĩnh vực văn

hóa, có thể nói rằng, những định hướng lớn về một nền văn hóa cần có, phải có trongtương lai, khi mà cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ chưa thành công, đã được hình thànhtrên những phương hướng, nội dung quan trọng nhất Nhìn nhận nền văn hóa ấy phải đượcxây dựng trên cơ sở của một hình thái kinh tế-xã hội mới, do Đảng lãnh đạo, phải trởthành một “mặt trận” mà người cộng sản phải nắm lấy, lãnh đạo và bắt nó phục vụ chocuộc cách mạng xã hội là một bước tiến về nhận thức của Đảng về văn hóa

Đảng chủ trương có lãnh đạo được văn hóa “đảng mới ảnh hưởng được dư luận, việctuyên truyền của đảng mới có hiệu quả” Hiển nhiên, từ trong văn bản này, tư tưởng dùngvăn hóa, trong đó có văn nghệ như một phương tiện phục vụ cho công tác tuyên truyền,vận động quần chúng làm cách mạng theo những mục tiêu của Đảng đã được xác định nhưnhững nhiệm vụ xã hội của văn nghệ Quan niệm ấy xuyên suốt cho đến những giai đoạnsau Tư tưởng này vừa tạo nên sự thống nhất, tập trung của văn nghệ, vừa tiềm ẩn những

bất cập của nó như đề cao tính chất tuyên truyền, chức năng nhận thức, phản ánh, giáodục, khẳng định bản chất xã hội của văn nghệ mà ít chú ý đến đặc trưng của nó.

Trong hoàn cảnh bấy giờ, đưa ra được những vấn đề này, biến nó thành tư tưởng đểvận động cho một nền văn hóa mới, chưa có hoặc chính xác hơn là mới chỉ là những mầm,những nụ, chưa được thừa nhận nhưng đã chứng tỏ sức sống của nó là một sáng tạo củaĐảng, bởi chỉ có nêu ra được những hướng đi như thế mới có khả năng tập hợp được lực

lượng và Đề cương trở thành tài liệu đầu tiên, quan trọng và duy nhất, có tác dụng tập hợp

lực lượng rất lớn những người có tư tưởng tiến bộ bấy giờ trong mặt trận Văn hóa cứu

quốc Cần phải nhìn thấy tính chất cứu quốc, tinh thần Phục hưng và cả tinh thần Khai

sáng của Đề cương văn hóa mới này, nhận thức được tính chất tiên phong, mở đường của

nó cho các văn nghệ sĩ trở về với dân tộc, gắn bó với nhân dân trong sự nghiệp cầm bútcủa mình mới thấy hết được thái độ của Đảng không chỉ đối với cuộc cách mạng xã hội

mà còn là những mong muốn xây dựng một nền tảng tinh thần mới cho xã hội trong tươnglai

Coi văn hóa là một mặt trận và sức sống của nó chỉ có thể được khẳng định trong

những thử thách ở đời sống, Đề cương đã hơn một lần nhấn mạnh đến sự cần thiết, tính

chất “cách mạng”, “mới” của nền văn hóa đi liền với cuộc cách mạng dân tộc dân chủ Vàchỉ có hoàn thành cuộc cách mạng này thì cách mạng xã hội mới được coi như thành công.Trong những năm tháng ấy, đánh giá về vai trò to lớn và sự cần thiết của văn hóa với đờisống xã hội là một bước tiến lớn về nhận thức của Đảng đối với văn hóa dân tộc

Cũng chính từ nhận thức về vai trò gốc của văn hóa nên Chủ tịch Hồ Chí Minh chủtrương một nhiệm vụ cấp bách của chính quyền cách mạng non trẻ là phải nâng cao trình

độ văn hóa cho cán bộ và toàn dân Ngày 3/9/1945, trong phiên họp đầu tiên của Chínhphủ lâm thời, Hội đồng chính phủ đã tán thành chủ trương mở ngay chiến dịch chống nạn

mù chữ do Chủ tịch Hồ Chí Minh đề nghị Tư tưởng chiến lược mang tính thời đại: “Mộtdân tộc dốt là một dân tộc yếu” của Người đã ra đời từ phiên họp này Tiếp đó, ngày8/9/1945, Người ký 3 sắc lệnh quan trọng về giáo dục là sắc lệnh về việc thành lập NhaBình dân học vụ, sắc lệnh quy định mọi làng phải có lớp học

bình dân và sắc lệnh cưỡng bức học chữ quốc ngữ không mất tiền Thực hiện lời kêugọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Những người đã biết chữ hãy dạy cho những người chưabiết chữ Vợ chưa biết thì chồng bảo, em chưa biết thì anh bảo, cha mẹ không biết thì con

bảo, người ăn người làm không biết thì chủ nhà bảo”, một phong trào thanh toán nạn mùchữ dâng cao trong cả nước Nhờ đó, chỉ một năm sau Cách mạng tháng Tám, đã có 2,5triệu người dân biết đọc, biết viết Quan sát dòng người đủ mọi lứa tuổi, trong đó có cả các

cụ già ngoài 80 tuổi tới các lớp bình dân học vụ, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận xét: Đó làhình ảnh của một dân tộc quyết rời bỏ chỗ tối, bước lên chỗ sáng

1.3.2 Trong kháng chiến chống thực dân Pháp

Lịch sử đấu tranh giải phóng của dân tộc ta đã minh chứng, với đường lối cách mạngđúng đắn, sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, lòng yêu nước, ý chíđộc lập, tinh thần đấu tranh bất khuất là những giá trị văn hóa giữ nước của dân tộc đãđược khơi dậy, phát huy, tạo sức mạnh to lớn làm nên thắng lợi của cuộc Cách mạngTháng Tám năm 1945, giành độc lập, tự do cho dân tộc Trong cuộc kháng chiến chốngthực dân Pháp xâm lược, với khẩu hiệu “Văn hóa hóa kháng chiến,

kháng chiến hóa văn hóa” đã trở thành động lực tinh thần làm nên chiến thắng lịch sửĐiện Biên Phủ năm 1954 “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” Sự lãnh đạo của Đảngtrong suốt thời kỳ từ năm 1960 đến năm 1975 đã phát huy vai trò của văn hóa trong thựchiện hai nhiệm vụ chiến lược: xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh giảiphóng dân tộc ở miền Nam giành đại thắng Mùa xuân năm 1975, giải phóng miền Nam,thống nhất Đất nước Trong hơn 35 năm đổi mới, thấm nhuần quan điểm “Văn hóa soiđường cho quốc dân đi” của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng ta đã ban hành nhiều nghịquyết, quyết định, chỉ thị quan trọng để tập trung xây dựng, phát triển văn hóa Nổi bật làNghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Namtiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, trong đó khẳng định: Văn hóa là nền tảng tinh thần của

xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội Qua các kỳđại hội Đảng (IX, X, XI, XII), Đảng ta ngày càng nhận thức đầy đủ, toàn diện và sâu sắchơn về vị trí, vai trò của văn hóa; nó được ví như “ngọn hải đăng” thực hiện sứ mệnh “soiđường cho quốc dân đi” trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Nhờ đó, nhiều giátrị văn hóa truyền thống được kế thừa, phát huy; văn hóa trong chính trị và trong kinh tếbước đầu được coi trọng và phát huy hiệu quả

Tuy nhiên, văn hóa những năm gần đây chưa được quan tâm một cách đầy đủ tươngxứng với yêu cầu xây dựng, phát triển đất nước Bên cạnh đó, quá trình toàn cầu hóa; cuộcCách mạng công nghiệp lần thứ tư, “xã hội số”, “văn hóa số” vừa đem lại những cơ hội,

vừa tạo ra thách thức mới trong xây dựng, phát triển văn hóa Theo đó, nhiều giá trị vănhóa truyền thống tốt đẹp bị mai một, trong khi nhiều thói hư, tật xấu, văn hóa ngoại lai,không phù hợp với thuần phong mỹ tục Việt Nam xâm nhập tràn lan, làm băng hoại đờisống văn hóa tinh thần xã hội, v.v Vì vậy, vấn đề cấp bách, có ý nghĩa chiến lược hiệnnay là, các cấp, ngành, địa phương cần đẩy mạnh quán triệt quan điểm của Chủ tịch HồChí Minh: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” nhằm “tiếp tục xây dựng, giữ gìn và pháttriển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”1, để “văn hóa thực sự trởthành sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc”2, với nhiều giảipháp quyết liệt, đồng bộ Trong đó, tập trung thực hiện tốt một số nội dung cơ bản sau:

Một là, xây dựng và phát huy văn hóa chính trị làm cơ sở nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của cả hệ thống chính trị Văn hóa chính trị có thể được hiểu là cái đẹp; là giá

trị của tư duy, tầm nhìn, tư tưởng và hoạt động chính trị của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổquốc, các tổ chức chính trị - xã hội, của cán bộ chủ trì các cấp và cả đội ngũ cán bộ, đảngviên Văn hóa ấy chính là cơ sở, nền tảng để hệ thống chính trị các cấp phát huy được hiệulực, hiệu quả trong tổ chức và hoạt động của mình Xây dựng văn hóa chính trị, trước hếtphải thấm nhuần mục tiêu chính trị của Đảng Cộng sản Việt Nam phấn đấu là vì dân, vìnước, vì sự phát triển và thịnh vượng của quốc gia - dân tộc, “dân giàu, nước mạnh, dânchủ, công bằng, văn minh” Chủ trương ấy cũng chính là sự hướng tới các giá trị chân -thiện - mỹ vốn là nội hàm đặc trưng của văn hóa Chủ trương xây dựng Nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa cũng không nằm ngoài mục tiêu hướng tới thực hiện một Nhànước có văn hóa pháp quyền Văn hóa chính trị cần có trong ứng xử của tất cả đội ngũ cán

bộ, công chức, viên chức, nhất là đội ngũ cán bộ quản lý, lãnh đạo các cấp trong quan hệvới nhân dân Người có văn hóa sẽ thấm nhuần sâu sắc tư tưởng “văn hóa công bộc” củaChủ tịch Hồ Chí Minh, thực sự “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư” trong thực hànhcông vụ cũng như trong lối sống, nếp sống hằng ngày; sẽ biết tự tu dưỡng, rèn luyện đạođức, lối sống theo các giá trị văn hóa chuẩn mực vốn được xã hội thừa nhận; biết tự traudồi kiến thức chuyên môn, kĩ năng quản lý; dám chịu trách nhiệm; dám từ chức khi thấynhiệm vụ vượt quá khả năng hay để xảy ra sai phạm; dám “nói không” với các giá trị vậtchất khi thấy không xứng đáng, thiếu trong sáng

Hai là, xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, làm cơ sở để xây dựng và phát huy

nhân tố con người trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Sinh thời, Chủ tịch Hồ

Chí Minh đã chỉ ra vấn đề gốc rễ trong xây dựng nền văn hóa là việc xây dựng đời sốngvăn hóa ở cơ sở Người khẳng định: “Thực hành đời sống mới là một điều cần kíp chocông cuộc cứu quốc và kiến quốc” và yêu cầu: “Đời sống mới không phải cái gì cũ cũng

bỏ hết, không phải cái gì cũng làm mới Cái gì cũ mà xấu, thì phải bỏ, Cái gì cũ màkhông xấu, nhưng phiền phức thì phải sửa đổi lại cho hợp lý”3 Theo đó, cần tiếp tục đẩymạnh phong trào “Toàn dân xây dựng đời sống văn hóa”, gắn với phong trào Thi đua Yêunước, Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”;trong đó, chú trọng phát huy đức tính tốt đẹp của con người Việt Nam, như: lòng yêunước, tính cần cù, chịu thương, chịu khó, trung thực, yêu lao động; lối sống “tình làng,nghĩa xóm”, “lá lành đùm lá rách”, v.v Cùng với đó, xây dựng và phát huy nếp sống vănminh và thượng tôn pháp luật trong mọi lĩnh vực; điều chỉnh hành vi văn hóa của cácthành viên trong cộng đồng thông qua các quy tắc, chuẩn mực ứng xử văn hóa Kiên quyếtbài trừ những thói hư, tật xấu trong nếp sống, cách nghĩ của mỗi người, nhằm kiến tạo mộtmôi trường văn hóa thực sự trong sạch, lành mạnh ở khu dân cư, làm cái nôi giáo dụcnhân cách, hướng con người đến các giá trị chân - thiện - mỹ, có trí tuệ, năng lực cùngkhát vọng cống hiến để góp phần xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc và bảo vệ vữngchắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Ba là, xây dựng, phát huy giá trị văn hóa trong lĩnh vực kinh tế; phát triển công nghiệp

văn hóa bền vững, từng bước trở thành trụ cột của nền kinh tế quốc dân Nghị quyết Đạihội XIII của Đảng xác định: “Khẩn trương triển khai phát triển có trọng tâm, trọng điểmngành công nghiệp văn hóa và dịch vụ văn hóa trên cơ sở xác định và phát huy sức mạnhmềm của văn hóa Việt Nam, vận dụng có hiệu quả các giá trị, tinh hoa và thành tựu mớicủa văn hóa, khoa học, kỹ thuật, công nghệ của thế giới, gắn với phát triển du lịch, đưa dulịch thành một ngành kinh tế mũi nhọn”4 Để hiện thực chủ trương trên, cần tận dụng tối

đa nguồn tài nguyên văn hóa vốn có là các di sản văn hóa phi vật thể đã được UNESCOvinh danh cũng như hàng nghìn di sản được xếp hạng cấp quốc gia cùng các loại hìnhnghệ thuật truyền thống để thúc đẩy du lịch văn hóa Tích cực phát triển các ngành côngnghiệp: điện ảnh, âm nhạc, giải trí kỹ thuật số,… nhằm chiếm lĩnh thị trường trong vàngoài nước Từng bước đổi mới, nâng cao chất lượng các sản phẩm của công nghiệp vănhóa; trong đó, chú trọng truyền tải tinh thần, cốt cách của dân tộc Việt Nam Đồng thời,phát huy giá trị văn hóa trong lĩnh vực kinh tế, góp phần xây dựng tinh thần lao động, sángtạo, cần cù, chịu thương, chịu khó, dám đương đầu với thách thức để hoàn thành mục tiêu

trong sản xuất, kinh doanh Xây dựng các mối quan hệ trong quản lý, điều hành, sản xuất,lưu thông, buôn bán,… trên cơ sở các chuẩn mực đạo đức tốt đẹp, thủy chung, tín nghĩa;xây dựng văn hóa doanh nghiệp để tạo nên giá trị thương hiệu và năng suất lao động Đâychính là những nội dung thuộc phạm trù “sức mạnh mềm” mà nền kinh tế cần huy độngtrong quá trình phát triển.

Bốn là, phát huy giá trị văn hóa giữ nước của dân tộc Việt Nam làm nền tảng sức mạnh bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới Nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc hiện nay đang đứng

trước nhiều khó khăn, thách thức; nhất là, các thế lực thù địch tăng cường chống phá với

âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình” ngày càng công khai, trực diện hơn Trước tìnhhình đó, các giá trị văn hóa giữ nước cần được khơi dậy làm nền tảng sức mạnh bảo vệ Tổquốc Cần làm cho mọi giai tầng trong xã hội luôn thấm nhuần những giá trị, như: lòngyêu nước, ý chí kiên cường, bất khuất chống giặc ngoại xâm; tinh thần trên dưới thuậnhòa, cả nước một lòng đánh giặc; tư tưởng dựng nước đi đôi với giữ nước, giữ nước từ khinước chưa nguy; tinh thần nhân văn cao cả trong công cuộc giữ nước, v.v Những giá trịvăn hóa đó vốn là ngọn nguồn của mọi chiến công chống giặc ngoại xâm, giữ gìn nonsông, gấm vóc của dân tộc Việt Nam từ thủa các vua Hùng dựng nước đến thời đại Hồ ChíMinh Theo đó, công tác tuyên truyền, giáo dục hiện nay cần phải làm cho giá trị văn hóagiữ nước được phát huy về mặt tinh thần để chuyển hóa thành lực lượng vật chất trongcông cuộc bảo vệ Tổ quốc, tạo nên sức mạnh chiến đấu và chiến thắng kẻ thù trong mọitình huống

Những giá trị bền vững tạo nên bản sắc văn hóa Việt Nam là lòng yêu nước nồng nàn,tinh thần đấu tranh bất khuất chống ngoại xâm,là tình đoàn kết, yêu thương gắn kết cánhân - gia đình - làng xã - Tổ quốc,là lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình đạo lý, làtính cần cù, sáng tạo trong lao động, giản dị trong lối sống , tất cả đều hội tụ và tỏa sáng

ở vị Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh.Trong tư duy và trong hành động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân ViệtNam kiên quyết kháng chiến chống thực dân Pháp, nhưng không chống lại những giá trịvăn hóa của nhân dân Pháp, chống đế quốc Mỹ nhưng vẫn trân trọng những truyền thốngvăn hóa - cách mạng Mỹ Điều này đã được nhiều nhà nghiên cứu Hồ Chí Minh trong vàngoài nước khẳng định Petghidapnhơ viết trên tờ Diễn đàn (Mỹ): “Cụ Hồ Chí Minh là

một người yêu mến văn hoá Pháp trong khi chống thực dân Pháp, một con người biết coitrọng những truyền thống cách mạng Mỹ khi Mỹ phá hoại đất nước của Cụ”.

Có thể nêu việc Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trích dẫn một số điểm trong Tuyên ngôn độclập của Mỹ năm 1776 và Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền của Pháp năm 1791 để mởđầu cho bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày2/9/1945 như một dẫn chứng nổi bật để minh họa cho những ý kiến trên

“Trong giọng nói trầm ấm của Nguyễn Ái Quốc, chúng ta như nghe thấy ngày mai, nhưthấy sự yên tĩnh mênh mông của tình hữu ái toàn thế giới… Nguyễn Ái Quốc, cũng đangtoả ra một cái gì thật lịch thiệp và tế nhị… Từ Nguyễn Ái Quốc đã tỏa ra một thứ văn hoá,không phải văn hóa Âu châu, mà có lẽ là một nền văn hóa tương lai” - nhà thơ ÔxipMandenxtam trong ghi chép “Thăm một chiến sĩ quốc tế cộng sản - Nguyễn Ái Quốc”

1.3.3 Trong thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội

Vai trò của văn hóa càng trở nên quan trọng hơn khi đất nước bước vào thời kỳ xâydựng chủ nghĩa xã hội, khi mà nhiệm vụ của cách mạng Việt Nam là phải “làm cho nước

ta có một nền công nghiệp hiện đại, nông nghiệp hiện đại, có một nền văn hóa và khoa họctiên tiến Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu “để phục vụ sự nghiệp cách mạng xã hội chủnghĩa thì văn hoá phải xã hội chủ nghĩa về nội dung và dân tộc về hình thức" và người cán

bộ văn hoá phải có nhiệm vụ “dùng văn hoá để tuyên truyền cho việc cần kiệm xây dựngnước nhà, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất nước nhà”.Trong thời kỳ này, những bài viết, những bài nói chuyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh tạiĐại hội văn nghệ toàn quốc lần thứ III (1/12/1962), Đại hội lần thứ III Hội nhà báo ViệtNam (8/9/1962), Hội nghị tổng kết phong trào thi đua “Dạy tốt, học tốt” của ngành giáodục phổ thông và sư phạm (8/1963), Hội nghị tuyên giáo miền núi (31/8/1963) đều thểhiện các quan điểm, tư tưởng của Người về cách mạng tư tưởng-văn hoá, xoá bỏ nhữngtàn dư tư tưởng và hủ tục của xã hội cũ, về xây dựng nền văn hoá mới với nội dung xã hộichủ nghĩa mang đậm đà bản sắc dân tộc, về xây dựng con người mới, đạo đức mới, lốisống mới xã hội chủ nghĩa Trong đó, xây dựng con người mới - con người xã hội chủnghĩa là tư tưởng đặc sắc, quan trọng nhất trong tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh TheoNgười, con người mới xã hội chủ nghĩa là con người sống có lý tưởng cao đẹp và có nănglực hoạt động biến lý tưởng thành hiện thực: Có tinh thần làm chủ xã hội, có trí thức vănhoá và khoa học, có trình độ chuyên môn nghiệp vụ, có phẩm chất đạo đức cách mạng,

cần kiệm liêm chính, chí công vô tư Con người mới phải chiến thắng được “chủ nghĩa cánhân, lợi mình hại người, tự do vô tổ chức, vô kỷ luật và những tính xấu khác”, bởi nó là

“kẻ địch nguy hiểm của chủ nghĩa xã hội”

Coi văn hóa là một mặt hợp thành toàn bộ đời sống xã hội, Chủ tịch Hồ Chí Minhkhẳng định văn hoá tồn tại và phát triển trong mối liên hệ biện chứng với các yếu tố kinh

tế và chính trị, trong đó văn hóa ở vào vị trí trung tâm, có vai trò điều tiết xã hội Muốnxác định vai trò đó, mọi hoạt động văn hóa phải thực sự hòa quyện, thâm nhập vào cuộcsống muôn màu, muôn vẻ của đông đảo quần chúng nhân dân với đầy đủ những mảng tốisáng đầy góc cạnh của nó làm đối tượng phản ánh và phục vụ Ý nghĩa và bản chất củamặt trận văn hoá và chiến sĩ văn hoá chính là ở đây, mà ngay từ năm 1951, Chủ tịch HồChí Minh chỉ rõ: “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận Anh chị em là chiến sĩ trênmặt trận ấy” Câu nói giản dị của Người trở thành phương châm hoạt động và lý tưởngphấn đấu của lớp lớp các văn nghệ sĩ, các nhà văn hóa Việt Nam Họ hăng hái tham giavào sự nghiệp cách mạng, tận tụy, hết mình phục vụ cho cách mạng

Những tư tưởng, quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về văn hóa trở thành kim chỉnam cho Đảng, Nhà nước và nhân dân ta xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm

đà bản sắc dân tộc Trong định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021-2030, Nghịquyết Đại hội XIII của Đảng xác định: “Phát triển con người toàn diện và xây dựng nềnvăn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc để văn hóa thực sự trở thành sức mạnhnội sinh, động lực phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc Tăng đầu tư cho phát triển sựnghiệp văn hóa Xây dựng, phát triển, tạo môi trường và điều kiện xã hội thuận lợi nhất đểkhơi dậy truyền thống yêu nước, niềm tự hào dân tộc, niềm tin, khát vọng phát triển đấtnước phồn vinh, hạnh phúc; tài năng, trí tuệ, phẩm chất của con người Việt Nam là trungtâm, mục tiêu và động lực phát triển quan trọng nhất của đất nước”

Như vậy, cùng với việc làm tốt công tác xây dựng Đảng, phát triển kinh tế, củng cốquốc phòng, an ninh thì thực hiện hiệu quả định hướng phát triển văn hóa của Đảng có ýnghĩa đặc biệt quan trọng trong tiến trình phát triển chung của đất nước.Đáng chú ý là, lầnđầu tiên, khái niệm "sức mạnh mềm" được nêu ra trong các văn kiện Đại hội XIII, để vănhóa thực sự là nền tảng tinh thần, động lực phát triển bền vững đất nước Qua hàng ngànnăm lịch sử, lòng yêu nước, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, dân chủ, nhân ái,khoan dung trong cộng đồng và hòa hiếu với các dân tộc lân bang; tinh thần cần cù, dũng

cảm, sáng tạo, lạc quan, vì nghĩa, thương người của dân tộc Việt Nam… đã trở thành sứcmạnh dân tộc, đưa đất nước vượt qua bao gian nan thử thách Và nay, những giá trị tinhthần ấy đang được tiếp nối, phát huy trong thời đại mới, để thúc đẩy xã hội phát triển bềnvững, đồng thời nâng cao hình ảnh, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

Những bài học lịch sử:

- Bài học lớn nhất, bao trùm và xuyên suốt từ Cách mạng Tháng Tám 1945 đến nay

là Bác và đảng ta đã đưa ra được một cương lĩnh về một nền văn hóa tập trung cho nhiệm

vụ cứu quốc và mục tiêu ấy đã thành công Gắn bó với đời sống dân tộc, với những nhiệm

vụ chính trị, xã hội xuyên suốt gần một thế kỷ tồn tại, nhiệm vụ cứu quốc, kháng chiến,kiến quốc, mở đường cho những phong trào yêu nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nềnvăn hóa Việt Nam từ sau 1945 đến nay đã đóng góp một phần quan trọng vào lịch sửđương đại Tư tưởng cứu quốc với khẩu hiệu “Tổ quốc trên hết” đã trở thành ngọn cờ tậphợp lực lượng, khơi dậy ở mỗi người dân, cộng đồng, dân tộc, đảng phái, tôn giáo lòngyêu nước và khát vọng độc lập Tinh thần cứu quốc của văn hóa trở thành mệnh lệnh củacuộc sống, được nhận thức sâu sắc ở cả tầm lãnh đạo lẫn trong nhận thức, tình cảm vàhành động của mỗi cá nhân Theo hồi ức của các nhà hoạt động văn hóa Cứu quốc thì nhờ

có những hoạt động hiệu quả này mà trong Quốc dân đại hội Tân Trào, đại biểu của Vănhóa cứu quốc đã có vị trí quan trọng và trong thời gian trước, trong, sau cuộc Cách mạngTháng Tám năm 1945, tinh thần cứu quốc của văn hóa đã có ảnh hưởng sâu rộng trong đờisống nhân dân, tập hợp thành một lực lượng hùng hậu ủng hộ cách mạng Nói như NguyễnTuân là hầu hết mọi trí thức lớn và văn nghệ sĩ đã đứng về “dưới lá cờ nghĩa của Cáchmạng” để chung tay đấu tranh và xây dựng một xã hội kiểu mới Không có tư tưởng lãnhđạo chính xác của Chủ tich Hồ Chí Minh soi đường, khó có thể chỉ với hơn 5000 đảngviên làm nòng cốt của mặt trận Việt Minh, Đảng có thể lãnh đạo cuộc khởi nghĩa giànhchính quyền trọn vẹn như vậy Thấm nhuần tư tưởng này, hầu hết các bậc nhân sĩ, trí thứcyêu nước, kể cả những người còn rất xa lạ với tư tưởng cộng sản cũng tự nguyện đi theocách mạng, hiến dâng cả tiền bạc, sinh mạng cho độc lập dân tộc GS Trần Quốc Vượng

đã từng nói thế hệ những người như cha ông còn rất xa lạ với đấu tranh giai cấp, lý tưởngcộng sản…nhưng nghe và tin theo Bác Hồ, theo ngọn cờ yêu nước, đấu tranh để giành độclập dân tộc mà nhập thế, trở thành những con người được giác ngộ lý tưởng xã hội theoquan niệm cộng sản

- Sự cởi mở về khâu tập hợp lực lượng, đoàn kết toàn dân, cố kết cộng đồng trong

những ngày đầu cách mạng đã làm thay đổi nhận thức xã hội Sự tin yêu vào chủ trươngcứu quốc, văn hóa soi đường cho quốc dân đi, đã khiến nhiều văn nghệ sĩ, nhân sĩ, các nhàhoạt động văn hóa từ bỏ quan niệm cũ, chấp nhận một thế giới quan và nhân sinh quanmới Đây là cuộc nhận đường đầu tiên của đội ngũ trí thức để đến với Cách mạng Họ lànhững người tiên phong đi đến với cách mạng và là lực lượng chủ chốt để tham gia xâydựng nền văn hóa mới Nguyễn Tuân đã nói đến việc sẵn sàng “mang những đứa con tinhthần” trước đây của mình “tàn sát” cả đi để đến với nhân dân, cách mạng Nhưng “cái thủaban đầu dân quốc” này sau đó đã vấp phải những ngộ nhận, giản đơn, mang ý thức hệ làmcho sức lan tỏa, tập hợp lực lượng có suy giảm

- Khi mục tiêu đã xác định, Đảng đã thành lập ra một tổ chức phù hợp để lãnh đạo

văn hóa, gây ảnh hưởng trong đội ngũ trí thức, tập hợp lực lượng để tuyên truyền trongnhân dân, giác ngộ những lực lượng có ảnh hưởng trong xã hội nhưng chưa hiểu và đitheo đường lối của Đảng Đó là một kinh nghiệm quý báu, sau này được vận dụng và pháthuy hiệu quả trong sự nghiệp chống Mỹ và tay sai ở miền Nam, nhất là trong việc thànhlập Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam, Mặt trận Dân chủ và các phong trào xã hộichính trị khác

- Lấy thực tiễn làm tiêu chuẩn theo tinh thần biện chứng, chủ trương văn hóa soi

đường cho quốc dân đi, kháng chiến hóa văn hóa và văn hóa hóa kháng chiến là sự vận

dụng sáng tạo chủ trương coi văn hóa như một bộ phận của cuộc cách mạng xã hội, vừa cótính chất then chốt, mở đường, vừa là một bộ phận không thể tách rời của cuộc cách mạng

xã hội Do tình hình chiến tranh kéo dài, chủ trương này sau đó bị đơn giản hóa thànhquan niệm văn hóa phục vụ chính trị, phản ánh các nhiệm vụ của cuộc đấu tranh chính trịnên đã có ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển đa dạng của văn hóa

- Xây dựng, phát triển, tạo môi trường và điều kiện xã hội thuận lợi nhất để khơi dậy

truyền thống yêu nước, niềm tự hào dân tộc, niềm tin, khát vọng phát triển đất nước phồnvinh, hạnh phúc; tài năng, trí tuệ, phẩm chất của con người Việt Nam là trung tâm, mụctiêu và động lực phát triển quan trọng nhất của đất nước” Điều này càng thể hiện rõ, cùngvới việc làm tốt công tác xây dựng Đảng, phát triển kinh tế, củng cố quốc phòng, an ninh,việc thực hiện tốt định hướng phát triển văn hóa của Đảng có ý nghĩa đặc biệt quan trọngtrong tiến trình phát triển chung của đất nước Để thực hiện có hiệu quả tư tưởng Hồ Chí