Phân tích Bài ca ngắn đi trên bãi cát của Cao Bá Quát bao gồm 2 dàn ý và 10 bài văn mẫu siêu hay được đánh giá cao. TOP 10 mẫu phân tích Bài ca ngắn đi trên bãi cát sẽ là nguồn tài liệu bổ ích, giúp các em lớp 11 tự học, tự ôn luyện nhằm vươn lên học khá, giỏi môn Ngữ văn. Từ đó biết cách vận dụng các kiến thức, kỹ năng đã học để phân tích bài thơ hay.
Trang 1Dàn ý phân tích Bài ca ngắn đi trên bãi cát
Dàn ý số 1
I Mở bài:
- Những nét chính về tác giả Cao Bá Quát: Một tác giả trung đại có cuộc đời bất hạnhnhưng hào hùng Ông mang đến thơ văn sự độc đáo mới mẻ theo hướng bám sát hiệnthực
- Giới thiệu Bài ca ngắn đi trên bãi cát: được sáng tác trên đường tác giả đi thi Hội.Bài thơ thể hiện tâm tư của một sĩ tử trên đường danh lợi
II Thân bài:
1 Bốn câu đầu
- Tiếng khóc cho cuộc đời dâu bể
● “Bãi cát dài lại bãi cát dài”: Điệp từ gợi lên hình ảnh những bãi cát nối tiếpnhau đến vô tận ⇒ Hình ảnh bãi cát dài mênh mông, nối tiếp nhau tượng trưngcho môi trường xã hội, con đường đời đầy chông gai, gian khổ, nhọc nhằn
● “Đi một bước lùi một bước”: sự vất vả, khó nhọc của người đi đường, đây vừa
là cảnh thực vừa là tượng trưng cho con đường công danh gập ghềnh của tácgiả
● “Mặt trời đã lặn chưa dừng được”: Mặt trời lặn mà vẫn còn đi, nước mắt rơi lãchã, tâm trạng đau khổ
● “Lữ khách trên đường nước mắt rơi”: Cảnh tượng một người đi trong khônggian mù mịt, mênh mông, khó xác định được phương hướng
⇒ Hình ảnh bãi cát dài mênh mông, nối tiếp nhau, hình ảnh con đường như bất tận,
mờ mịt, tình cảnh của người đi đường khó khăn, bất lợi
⇒Nhà thơ nhìn thấy con đường danh lợi đáng buồn, đầy chông gai
Trang 22 Tám câu tiếp
- “Không học …lội suối, giận khôn vơi!”: sử dụng điển tích, tác giả giận mình vìkhông có khả năng như Hạ Hầu Ấn có thể nhắm mắt mà vẫn bước đều khi leo suối, lộinước ⇒ oán giận con đường công danh
- “Xưa nay… đường đời”: sự cám dỗ của cái bả công danh đối với người đời, danh lợikhiến con người “tất tả”
⇒ sự chán ghét, khinh bỉ của Cao Bá Quát đối với danh lợi, ông không muốn sa vàocon đường ấy, nhưng vẫn chưa tìm ra hướng đi khác cho mình,
- “Đầu gió … tỉnh bao người”: chuyện mưu cầu danh lợi cũng hấp dẫn như thưởngthức rượu ngon, làm say người, ít ai có thể tránh được sự cám dỗ ⇒ ông nhận ra sựcám dỗ của danh lợi đối với con người
- “Bãi cát dài…nhiều, đâu ít?”: Nhận ra sự cám dỗ công danh, nhà thơ như trách móc,giận dữ nhưng cũng chính đang tự hỏi bản thân Ông nhận ra tính chất vô nghĩa củalối khoa cử đương thời nhưng cũng vẫn đang bước trên con đường ấy ⇒ Tâm trạngbăn khoăn, day dứt, bế tắc, bước trên con đường công danh thì mù mịt mà “đường ghêsợ” thì nhiều không ít
- “Khúc đường cùng”: nghĩa biểu tượng, đây là bài ca về con đường cùng của chínhtác giả, về sự bế tắc, tuyệt vọng của mình trước cuộc đời
3 Ba câu cuối
“Phía Bắc núi Bắc núi muôn trùng Phía Nam núi Nam sóng dào dạt”
+ Tả thực: khung cảnh gợi cảm giác ngột ngạt, bó buộc
⇒ Thiên nhiên phía Bắc, phía Nam đều đẹp hùng vĩ nhưng cũng đầy khó khăn hiểmtrở, đi mà chỉ thấy phía trước là núi là biển mênh mông mịt mờ
Trang 3+ Biểu tượng cho ý niệm: cuộc đời bế tắc, ngột ngạt.
⇒ Nghĩa ẩn dụ, tượng trưng: con đường đời đầy chông gai mà kẻ sĩ như Cao Bá Quátphải dấn thân để mưu cầu công danh
- “Anh còn đứng làm chi trên bãi cát”: tiếng kêu bi phẫn, bế tắc, tuyệt vọng
⇒ Tư thế dừng lại nhìn bốn phía mà hỏi vọng lên trời cao, lại hỏi chính lòng mình thểhiện khối mâu thuẫn lớn đang đè nặng trong tâm trí nhà thơ
4 Nghệ thuật
- Sử dụng thơ cổ thể, hình ảnh có tính biểu tượng
- Thủ pháp đối lập, sáng tạo trong dùng điển tích
III Kết bài:
- Khẳng định lại những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật
- Khúc bi ca mang đậm tính nhân văn của một con người cô đơn, tuyệt vọng trênđường đời thể hiện qua hình ảnh bãi cát dài, con đường cùng và hình ảnh người đicùng
a Hình ảnh bãi cát và con người đi trên bãi cát
- “Bãi cát dài lại bãi cát dài”: mênh mông dường như bất tận, nóng bỏng
Trang 4=> Hình ảnh tả thực, gợi con đường đi khó khăn, nhọc nhằn, xa xôi, mờ mịt.
=> Hình ảnh biểu tượng: con đường đầy khó khăn mà con người phải vượt qua để điđến đích Muốn tìm được cân lí, tìm được cái đích thực có ý nghĩa cho cuộc đời, conngười ta phải trải qua vô vàn khó khăn, nhọc nhằn, thử thách
- Mặt trời lặn: sự tối tăm, mù mịt
- Hình ảnh người đi trên bãi cát:
Đi một bước như lùi một bước: nỗi vất vả khó nhọc
Không gian đường xa, bị bao vây bởi núi sông, biển
Thời gian: mặt trời lặn vẫn còn đi
Nước mắt rơi => khó nhọc, gian truân
=> Cảnh con đường đi xa xôi mờ mịt, đó cũng chính là con đường đời, con đường điđến danh lợi của kẻ sĩ Người đi trên con đường đó, trầy trật khó khăn, đi tất tả, vội vãkhông kể thời gian, đi với tâm trạng đau khổ, mệt mỏi, chán chường
b Tâm trạng và suy nghĩ của lữ khách khi đi trên bãi cát
“Không học được….giận khôn vơi”
- Nhịp điệu đều, chậm, buồn: người đi tự giận mình không có khả năng như người xưa,
mà phải tự hành hạ mình, chán nản mệt mỏi vì công danh - lợi danh Đó là nỗi ngaongán của kẻ sĩ đi tìm chân lí giữa cuộc đời mờ mịt
- “Xưa nay phường….bao người”
+ Câu hỏi tu từ, hình ảnh gợi tả (hơi men)
=> Sự cám dỗ của danh lợi đối với con người Vì công danh, lợi danh mà con ngườibôn tẩu ngược xuôi Danh lợi cũng là thứ rượu thơm làm say lòng người
Trang 5=> Sự chán ghét, khinh bỉ của Cao Bá Quát đối với phường danh lợi Câu hỏi của nhàthơ như trách móc, như giận dữ, như lay tỉnh người khác nhưng cũng tự hỏi bản thân.Ông đã nhận ra tính chất vô nghĩa của lối học khoa cử, con đường công danh đươngthời vô nghĩa, tầm thường.
“ Bãi cát dài…ơi…”
- Câu hỏi tu từ cũng là câu cảm thán thể hiện tâm trạng băn khoăn, day dứt giữa việc
đi tiếp hay dừng lại?
- Khúc đường cùng: ý nghĩa biểu tượng => nỗi tuyệt vọng của tác giả Ông bất lực vìkhông thể đi tiếp mà cũng không biết phải làm gì Ấp ủ khát vọng cao cả nhưng ôngkhông tìm được con đường để thực hiện khát vọng đó Hay đó là niềm khao khát thayđổi cuộc sống
- Hình ảnh thiên nhiên: phía bắc, phía nam đều đẹp nhưng đều khó khăn, hiểm trở
- “Anh đứng làm chi trên bãi cát? ” câu hỏi mệnh lệnh cho bản thân => phải thoát rakhỏi bãi cát danh lợi đầy nhọc nhằn chông gai mà vô nghĩa
+ Nhịp điệu thơ lúc nhanh, lúc chậm, lúc dàn trả, lúc dứt khoát => thể hiện tâm trạngsuy tư của con đường danh lợi mà nhà thơ đang đi
=> Hình tượng kẻ sĩ cô độc, lẻ loi đầy trăn trở nhưng kì vĩ, vừa quả quyết vừa tuyệtvọng trên con đường đi tìm chân lí đầy chông gai
3 Kết bài
Cảm nhận chung về bài thơ
Phân tích Bài ca ngắn đi trên bãi cát - Mẫu 1
Cao Bá Quát là người học rộng, tài cao, bản lĩnh, ông được người đời mệnh danh làThánh Quát (Thần Siêu, Thánh Quát) Thơ văn của ông bộc lộ thái độ phê phán mạnh
mẽ chế độ phong kiến trì trệ, bảo thủ, và mong muốn đổi mới xã hội Tác phẩm Bài ca
Trang 6ngắn đi trên bãi cát là một trong những sáng tác thể hiện tâm trạng của ông trước thựctrạng xã hội đương thời.
Bài ca ngắn đi trên bãi cát có thể được hình thành trong những lần Cao Bá Quát đi thihội, phải đi qua những sa mạc đầy nắng gió, bởi vậy ông đã viết bài thơ này Mượnhình ảnh những người đi trên bãi cát để hình dung con đường mưu cầu danh lợi đángghét mà ông buộc phải theo đuổi Mở đầu bài thơ là hình ảnh những bãi cát dài nốitiếp nhau:
Bãi cát dài lại bãi cát dài
Đi một bước như lùi một bước
Từ “bãi cát” được lặp lại hai lần, kết hợp với từ “lại” gợi ra trước mắt người đọckhông gian hoang vu, tít tắp không có điểm dừng Không gian ấy rộng lớn, như nuốtchửng người bộ hành cô đơn giữa sa mạc Bãi cát ấy bị bao quanh bởi “Bắc sơn chibắc sơn vạn điệp/ Nam sơn chi nam ba vạn cấp” con đường đó bị bao quanh bởi núimuôn trùng, sóng muôn đợt, đó là con đường tù túng, không lối thoát
Hành trình càng trở nên khó khăn vất vả hơn khi tiến một bước lại như lùi một bước
“Mặt trời đã lặn chưa dừng được” bởi hành trình đó quá xa xôi, quá nhiều thử tháchkhiến cho người bộ hành không dám dừng chân lấy một phút dù cả khi mặt trời đãxuống núi, muôn loài đã vào trạng thái nghỉ ngơi Trong hành trình đầy cực khổ, vất
vả lại không thể nhìn thấy đích tới, tất yếu tâm trạng của người bộ hành sẽ cảm thấy
vô cùng mệt mỏi, bải hoải: Lữ khách trên đường nước mắt
Hình ảnh người lữ khách trên đường tủi cực, chán nản cũng chính là hình ảnh của tácgiả và các trí thức đương thời trước thực tại xã hội đầy nhiễu nhương, rối ren lúc bấygiờ Bởi vậy mà con đường theo đuổi công danh, hoạn lộ cũng gặp nhiều trắc trở, khókhăn hơn Để từ đó Cao Bá Quát có những nhận thức về việc theo đuổi công danh:
Xưa nay, phường danh lợi Tất tả trên đường đời.
Trang 7Đầu quán hơi men thơm quán rượu, Người say vô số, tỉnh bao người?
Ông đồng nhất công danh với danh lợi, cách đồng nhất như vậy cho thấy thái độ mỉamai, coi thường theo quan điểm của một nhà nho chân chính Công danh vốn là cái nợ
mà người làm trai phải trả đối với non sông, đất nước: “Đã làm trai ở trong trời đất/Phải có danh gì với núi sông” Nhưng thực trạng xã hội đương thời nhiễu loạn, rối renthì chí làm trai đó đâu có cơ hội để thực hiện, mộng công danh của những người quân
tử bị vùi lấp, phường danh lợi đua chen tất tả, thắng thế Đây cũng chính là nỗi đaucủa biết bao thế hệ nho sĩ trong thời buổi đất nước loạn lạc
Nhưng không ít người bị hơi men công danh làm cho chếnh choáng, không tỉnh táo,không ý thức được những việc mình đang làm Câu hỏi tu từ “tỉnh bao người” vừa bộc
lộ thái độ phê phán, vừa thể hiện sự đau xót của người trí thức chân chính trước thựctrạng đau lòng của xã hội đương thời Qua bốn câu thơ Cao Bá Quát bộc lộ thái độ coithường với những người theo đuổi con đường công danh vô nghĩa và bản thân những
kẻ mê muội đang miệt mài ngày đêm đi trên con đường đó
Trước thực trạng đó, Cao Bá Quát cũng băn khoăn lựa chọn: “Tính sao đây? Đườngbằng mờ mịt/ Đường ghê sợ còn nhiều, đâu ít?” Và để sau đó ông đã đưa ra lựa chọndứt khoát:
Hãy nghe ta hát khúc “đường cùng”, Phía bắc núi Bắc muôn trùng, Phía nam núi Nam, sóng dào dạt.
Anh đứng làm chi lên bãi cát?
Tác giả một lần nữa nhận định về con đường công danh: con đường đó đầy chông gai,nguy hiểm, đường phẳng thì mờ mịt, không thấy lối, chỉ có bước đường ghê sợ chônggai thì nhiều Đó còn là con đường bế tắc, không hi vọng “núi muôn trùng” “sóng
Trang 8muôn đợt” bủa vây lấy người nho sĩ Bởi vậy “Anh còn đứng làm chi trên bãi cát” làthái độ dứt khoát của tác giả từ bỏ theo đuổi con đường hoạn lộ công danh vô nghĩa.Hình ảnh thơ giàu ý nghĩa biểu tượng, bãi cát vừa mang ý nghĩa tả thực vừa biểutượng cho con đường công danh nhiều gian nan, đua tranh vô nghĩa Nhịp điệu bài thơthay đổi linh hoạt diễn tả những trắc trở khi đi trên bãi cát và con đường công danh.
Sử dụng nhiều câu hỏi tu từ thể hiện sự thức tỉnh của người trí sĩ khi nhận ra sự vônghĩa của con đường công danh đương thời
Bằng hình ảnh bãi cát giàu ý nghĩa biểu trưng, tác phẩm đã khắc họa rõ nét hình ảnhngười trí thức đương thời vừa cô độc, nhỏ bé, bi phẫn vừa kiên quyết khi từ bỏ conđường công danh Từ đó bài thơ phản ánh thực trạng xã hội thối nát, đầy nguy hiểmvới người trí thức tài hoa
Phân tích Bài ca ngắn đi trên bãi cát - Mẫu 2
Cao Bá Quát (1808 — 1855) là nhà thơ lỗi lạc của nước ta trong thế kỉ 19 Ông để lạitrên một nghìn bài thơ chữ Hán và chữ Nôm; bài phú "Tài tử đa cùng phú" và bài thơchữ Hán "Sa hành đoản ca" được nhiều người ca ngợi
"Sa hành đoản ca" nghĩa là bài ca ngắn đi trên bãi cát nói lên bi kịch của kẻ sĩ trênbước đường công danh
Trang 9Bãi cát dài và con đường cùng trong "Sa hành đoản ca" được miêu tả đầy ám ảnh Bãicát dài được nhắc đi nhắc lại năm lần trong bài thơ Con đường được nói tới là "đườngcùng": "Bước đường bằng phẳng thì mờ mịt, bước đường ghê sợ thì nhiều".
Hình ảnh bãi cát dài và con đường cùng lại được miêu tả trong khoảnh khắc thời gianngày tàn khi "mặt trời lặn" Con đường cùng không chỉ "mờ mịt" và "ghê sợ" mà còn
bị chặn lối, bị bủa vây:
"Phía bắc núi Bắc, núi muôn trùng, Phía nam núi Nam, sóng muôn đợt".
Các hình ảnh ấy tượng trưng cho đường đời, con đường danh lợi nhiều gian nan, nguyhiểm
Hình ảnh người đi đường trong bài thơ được khắc hoạ qua nhiều chi tiết chọn lọc.Bước đi thất thểu khó nhọc "Đi một bước như lùi một bước" Nước mắt "lã chã rơi" vì
tự thương mình Khách đi đường vừa khó nhọc đi trên bãi cát mờ mịt vừa suy ngẫm.Lúc thì ước ao được "phép ngủ kĩ" của ông tiên Lúc thì nghĩ về "hạng người danhlợi" đang tất tả ngược xuôi; và cảm thấy "người tỉnh thường ít mà người say vô số!".Lúc thì thầm, hát khúc "đường cùng"; để rồi tự vấn lương tâm, tự trách mình: "Anhcòn đứng làm chi trên bãi cát?"
Qua hình ảnh người đi đường, nhà thơ giãi bày tâm sự bế tắc và chán ngán trên conđường công danh, con đường danh lợi Tác giả tự trách, tự thương mình
Nhân vật trữ tình trong"Sa hành đoản ca" lúc là "khách" (khách tử), lúc là "anh"(quân), lúc lại xưng là "ta" (ngã) Đó là sự hoá thân giữa khách thể và chủ thể trữ tình,
để vừa tạo nên sự phong phú, uyển chuyển về giọng điệu, vừa để bộc lộ tâm sự, nóilên những suy ngẫm về hạng người danh lợi và con đường danh lợi xưa nay Giọngthơ trở nên tâm tình, thổ lộ rất thấm thía Các câu hỏi tu từ trong bài thơ tạo nên bao
ám ảnh và suy ngẫm mang tính triết lí sâu sắc:
Bãi cát dài, bãi cát dài, biết tính sao đây?
Trang 10Anh còn đứng làm chi trên bãi cát?
Bài "Sa hành đoản ca" cho ta thấy một phần nào con người và nhân cách của Cao BáQuát Là một bậc tài danh nhưng sinh bất phùng thời, không được trọng dụng, đã nếmtrải nhiều cay đắng trên con đường công danh
Cao Bá Quát muốn nhắn gửi hạng người danh lợi đang tất tả ngược xuôi bài học nhiềunước mắt mà ông đã trải qua và cảm nhận
Phân tích Bài ca ngắn đi trên bãi cát - Mẫu 3
Cao Bá Quát tự là Chu Thần, hiệu là Cúc Đường, Mẫn Hiên, người làng Phú Thị,huyện Gia Lâm, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc quận Long Biên, Hà Nội) Là người nổitiếng học giỏi, có tài văn thơ và viết chữ Hán rất đẹp nên Cao Bá Quát được người đờitôn vinh là thánh (Thần Siêu, thánh Quát) Khí phách, bản lĩnh và hoài bão lớn lao củaông vượt khỏi khuôn khổ chật hẹp của chế độ phong kiến
Cao Bá Quát sống ở giai đoạn nửa đầu thế kỉ XIX, khi nhà Nguyễn đã tiêu diệt TâySơn, thiết lập một chính quyền phong kiến chuyên chế hà khắc, sưu cao thuế nặng,không coi trọng tầng lớp trí thức Bắc Hà Đây là thời kì có nhiều cuộc nổi dậy củanông dân;trong đó có cuộc khởi nghĩa ở Sơn Tây mà Cao Bá Quát đã tham gia Thơvăn của ông thể hiện thái độ phê phán mạnh mẽ chế độ phong kiến trì trệ, bảo thủ vàphản ánh nhu cầu đổi mới của xã hội Việt Nam trước nguy cơ bị xâm lược bởi thế lựcthực dân phương Tây Có người cho rằng hình tượng nhân vật Huấn Cao trong truyệnngắn Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân chính là bóng dáng của Cao Bá Quát
Bài ca ngắn đi trên bãi cát được sáng tác sau những lần Cao Bá Quát vào kinh đô Huếthi hội Hình ảnh những bãi cát trắng chạy dọc các tỉnh miền Trung khiến tác giả liêntưởng và hình dung ra con đường danh lợi nhọc nhằn đáng ghét mà ông buộc phảitheo đuổi, cũng như sự ngột ngạt, bế tắc của xã hội đương thời Một giả định khác làbài thơ ra đời khi Cao Bá Quát đã làm quan cho triều đình nhà Nguyễn, bắt đầu cảmthấy thất vọng về lí tưởng mà mình theo đuổi bấy lâu nay và âm thầm tìm kiếm một lítưởng khác đúng đắn hơn
Trang 11Nội dung bài thơ phản ánh tình cảnh tù túng, không lối thoát của tầng lớp trí thứctrong thời kì khủng hoảng của chế độ phong kiến Đồng thời thể hiện niềm bi phẫntrước thực trạng xã hội, thái độ khinh bi phường danh lợi và khát khao của những kẻ sĩchân chính muốn sống một cuộc sống thực sự có ý nghĩa.
Chủ đề bài thơ được tác giả thể hiện qua ba hình ảnh: bãi cát dài, con đường đi trênbãi cát và người đi trên bãi cát
Bài thơ vẽ ra trước mắt người đọc hình ảnh bãi cát dài mênh mông không có điểmdừng, gợi ra một con đường bất tận, mờ mịt: Bãi cát lại bãi cát dài; Bãi cát dài, bãicát dài ơi Hình ảnh bãi cát dài có ý nghĩa nghệ thuật độc đáo vì nó mang tính sáng tạo,không vay mượn từ văn học Trung Quốc như nhiều hình tượng thơ khác mà được lấy
từ hiện thực là những cồn cát trắng hoang vu, rợn ngợp mà tác giả đã từng vượt quanhiều lần trên con đường vào kinh ứng thí Dải đất miền Trung, đặc biệt là hai tỉnhQuảng Bình, Quảng Trị bề ngang rất hẹp, phía Tây là dãy Trường Sơn, phía Đông làbiển Trước mắt người đi chỉ thấy cát, núi và sóng biển mà thôi
Cùng với hình ảnh bãi cát dài là hình ảnh những con đường: Đường bằng mờ mịt,Đường ghê sợ, đường cùng Hai câu thơ: Phía bắc núi Bắc, núi muôn trùng, Phía namnúi Nam, sóng dào dạt vừa là hình ảnh thực, vừa mang ý nghĩa tượng trưng cho đườngđời đầy gian nan, thử thách
Tác giả cảm nhận rằng con đường vượt bãi cát dài có những nét tương đồng với conđường công danh khoa cử nhọc nhằn, thất bại thì nhiều, thành công thì ít, nhưng đã lỡbước vào nên không biết tính sao đây?
Bản thân Cao Bá Quát đã nếm trải đủ mùi cay đắng của việc thi cử Đi thi từ năm 13tuổi (1822), đến lần thứ tư (1831) mới đậu cử nhân, lại bị đánh tụt xuống tận chótbảng Sau đó ông còn lận đận thêm ba lần thi Hội nữa mà vẫn không đỗ Ngay khibước chân lên con đường danh lợi gắn với lí tưởng của tầng lớp Nho sĩ trong xã hộiphong kiến, nhà thơ đã nhận thấy sự bế tắc và mâu thuẫn không giải quyết nổi Nên đitiếp hay dừng lại ? Dừng lại cũng không thể được Còn đi tiếp thì không biết sẽ dẫnđến đâu ?
Trang 12Hình ảnh con người đi trên bãi cát dài thật nhỏ bé và vất vả;
Đi một bước như lùi một bước Mặt trời đã lặn, chưa dừng được
Lữ khách trên đường nước mắt rơi
Người đi đường có nhiều loại, mỗi loại mang một tâm trạng khác nhau Vô số kẻ say
vì men thơm quán rượu thoảng từ đầu gió Phải chăng hơi men thơm tượng trưng cho
sự lôi cuốn, dẫn dụ ghê gớm của công danh? Trước ma lực ấy, liệu mấy người còn giữđược sự tỉnh táo, sáng suốt?
Phân tích Bài ca ngắn đi trên bãi cát - Mẫu 4
Cao Bá Quát được ví như là ngôi sao sáng trên bầu trời văn học Việt Nam Ở Cao BáQuát ông không chỉ là người nổi tiếng học giỏi mà ông lại có biệt tài viết chữ rất đẹpnhưng lại là người luôn gặp những khó khăn trên con đường công danh Và "Bài cangắn đi trên bãi cát" được biết đến là những tâm niệm, những suy tư về con đườngcông danh, về chính cuộc đời của mình
Trang 13Bài thơ đặc sắc này đã được viết khi tác giả có dịp đi qua miền trung, bất chợt thấy đó
là những bãi cát đã nảy lên ý tưởng, biết bao nhiêu cảm xúc dâng trào khiến tác giảkhông cầm lòng được Và với mở đầu bài thơ " Bài ca ngắn đi trên bãi cát là hình ảnhngười đi như thật khó nhọc trên bãi cát đó
"Bãi cát lại bãi cát dài
Đi một bước như lùi một bước."
Ta như thấy được những hình ảnh tả thực hiện ra, đó cũng như chính là hình ảnh vềnhững bãi cát nối tiếp nhau, và nó nhu nối tiếp mà không biết điểm kết thúc, cứ thếmiên man Từ "lại" như được tác giả sử dụng thật đắt và cũng như càng thêm sự vôtận của những bãi cát Có lẽ rằng ta như cũng chỉ thấy một màu cát trắng như vô tận
mà thôi, với cái nắng có còn tạo ra nhiều viễn cảnh mà con người ta lại như có thểtưởng tượng nếu như đứng trong hoàn cảnh đó Và chính câu thơ thứ hai lại càng làmđộc giả như chứng kiến những bước chân của chính mình trên bãi cát đó vậy Vàchính với một biện pháp so sánh cũng như đã được tác giả sử dụng thật hợp lí ở đây,
và đó chính là "đi một bước như lùi một bước", và cũng chính bãi cát đó con ngườinhư nặng nhọc cất công đi nhưng càng khó khăn càng mệt nhọc bấy nhiêu Và rồi dùtrời đã tối, nhưng dường lữ khách như cũng đã vẫn đi, nước mắt rơi chính là nhữngnhọc nhằn chứ thể kiềm lại được Có thể nói rằng chính hình ảnh con người lúc đóthật lẻ loi, cô đơn và cũng thật nhỏ bé
"Mặt trời đã lặn, chưa dừng được
Lữ khách trên đường nước mắt rơi"
Có thể nói bãi cát đó hay chính con đường công danh dù mờ mịt nhưng dường như córất nhiều người vẫn bị cuốn vào đó Tất cả như đã thật bất lực trước những điều màmình không thể chống cự lại được, và cho nên chính bởi thế mà Cao Bá quát chỉ biếttrách bản thân, hay hơn nữa chính ông đang lấy cái cớ để tâm trí thoải mái hơn
"Không học được tiên ông phép ngủ, Trèo non, lội suối, giận khôn vơi!
Trang 14Xưa nay, phường danh lợi, Tất tả trên đường đời.
Đầu gió hơi men thơm quán rượu, Người say vô số, tỉnh bao người ?"
Có lẽ lúc này đây thì nhà thơ chỉ tiếc rằng bản thân mình không thể học được phépngủ của tiên ông, và dường như ông cứ sống mà mặc kệ mọi danh lợi,sống một cuộcsống thanh cao, và cũng như đã bỏ qua mọi oán hận của thế gian Dẫu biết con đườngcông danh là gian nan, dường như đó chính là phải "tất tả" Dường như bãi cát như ẩn
dụ cho ở nơi phường danh lợi, thế nhưng ông một mực vẫn cứ dấn thân vào, càng đivào, càng thấy hoang mang, ông cũng như đã không biết lối ra cũng chẳng thể dừnglại Và có thể thấy vất vả chính là vì chạy theo công danh,phải cố bước, nó như hơimen,như cũng đã cuốn con người vào đó, cho nên" người say vô số,tỉnh bao người?".Nhà thơ như thật tỉnh táo, nhưng rồi tỉnh nhưng vẫn như chính với nỗi băn khoănkhông biết con đường này thì phân vân rằng có nên đi tiếp hay không?
Bãi cát dài, bãi cát dài ơi!
Tính sao đây ? Đường bằng mờ mịt, Đường ghê sợ còn nhiều, đâu ít ? Hãy nghe ta hát khúc "đường cùng"
Phía bắc núi Bắc, núi muôn trùng, Phía nam núi Nam, sóng dào dạt Anh đứng làm chi trên bãi cát ?"
Lữ khách lúc này đây như cũng chỉ biết nhìn về bốn bề, nhưng xung quanh người chỉthấy sóng, thấy được cả núi, nhưng chưa có một con đường nào để người lữ khách cóthể bước đi cả Và rồi như dẫu biết không có một lối đi không một định hướng ràngnhưng làm sao có thể bước tiếp, bước vững chãi trên một hướng đi mù mịt như vậy?
Trang 15Bãi cát ấy,như là một hình ảnh ẩn dụ nói về chính con đường mà bao người dấn thânvào ấy, nó như thật là mờ mịt thế,câu thơ cuối như dự báo một điều sẽ xảy ra Vàthông qua đó chính là một sự chắc chắn tác giả sẽ chọn cho mình một hướng đi riêng,chứ ông cũng sẽ không mãi mãi như thế cũng không có cách giải quyết.
Bài thơ như đã mang một lời tâm sự, như chính là một nỗi băn khoăn của một trí thức
có tư tưởng, có hoài bão lớn Người đọc như cảm nhận thấy rằng ở ông sẽ không baogiờ cam chịu bó buộc của cái chế độ phong kiến bất công thời ông đang sống Vàdường như cũng đồng thời cũng là báo hiệu cho sự thức tỉnh của một con người, mộtthế hệ Và "Bài ca ngắn đi trên bãi cát" như chính là một thành công của Cao Bá Quátđồng thời cũng chính là một bài thơ tiêu biểu thể hiện tâm sự sâu kín của tác giả
Phân tích Bài ca ngắn đi trên bãi cát - Mẫu 5
Nửa đầu thế kỉ XIX, ở Việt Nam, Cao Bá Quát được ca ngợi là con người đa tài: họcgiỏi, thơ hay, chữ đẹp Người ta ngợi ca ông: “ Văn như Siêu quát vô tiền hán” Quảthực, thơ ca của ông mang đậm một phong cách tư tưởng tự do, phóng khoáng với bảnlĩnh kiên cường trước cường quyền “ Sa hành đoản ca” – “ Bài ca ngắn đi trên bãicát” là một trong số những bài thơ thể hiện rất rõ tư tưởng phong cách của nhà thơ
“Sa hành đoản ca” được viết trong lúc đi thi Hội – khi ông đang muốn đem tài năngcủa mình ra để thi thố, thực hiện chí hướng, hoài bão giúp đời cứu nước Cũng có ýkiến cho rằng bài thơ được làm trong thời gian tập sự ở bộ Lễ
Bốn câu thơ đầu là hình ảnh bãi cát và người đi trên bãi cát:
“Trường sa phục trường sa, Nhất bộ nhất hồi khước.
Nhật nhập hành vị dĩ, Khách tử lệ giao lạc.”
Trang 16Bài thơ mở ra với không gian và thời gian đặc biệt Không gian “ Trường sa phụctrường sa” – “Bãi cát dài lại bãi cát dài”, mênh mông hoang vắng đến rợn ngợp Thờigian về chiều, nắng tắt Nắng tắt và gió khiến bãi cát mênh mông không để lại vếtđường mòn, khiến người đi đường dễ mất phương hướng Trên nền không gian thờigian đó có người đi đường “ Đi một bước như lùi một bước” Hình ảnh chân thực,giàu sức gợi tả Cách ngắt nhịp 2-3 liên tiếp như vẽ ra bước đi đầy, trúc trắc Mặt trờisắp lặn mà một ngày vẫn chưa đi hết quãng đường dài Câu thơ gợi tả hình ảnh bãi cátmênh mông, bất tận, nóng bỏng, trắng xoá đến nhức mắt Đó là hình ảnh thiên nhiênđẹp dữ dội, khắc nghiệt và cũng thể hiểu, bãi cát dài là con đường phải vượt qua đểvào kinh thi Hương hay cũng chính là con đường công danh sự nghiệp mờ mịt phíatrước Người đi trên con đường ấy tuôn rơi những giọt lệ Đó là nước mắt của đau khổ,một cõi lòng đầy oán hận.
Sáu câu thơ tiếp theo là tâm sự của người đi đường:
“Quân bất học tiên gia mỹ thuỵ ông, Đăng sơn thiệp thuỷ oán hà cùng.
Cổ lai danh lợi nhân, Bôn tẩu lộ đồ trung.
Phong tiền tửu điếm hữu mỹ tửu, Tỉnh giả thường thiểu, tuý giả đồng.“
Tâm sự của kẻ đi trên bãi cát dài bật ra với lời tự oán trách mình đầy chua chát
“ Không học được tiên ông phép ngủ” Tác giả thấy giận mình vì không có khả năngnhư người xưa – không thể thờ ơ trước sự đời mà phải tự mình hành xác theo đuổiđường công danh Cao Bá Quát bất hòa sâu sắc với thực tại cát bụi mờ mịt nhưng dứtkhoát từ chối kiểu tiên ngủ Đó là cái đáng nể trọng trong nhân cách kẻ sĩ lạc loài côđơn giữa cuộc đời bế tắc
“Xưa nay hạng người danh lợi,
Trang 17“ rường sa, trường sa nại cự hà”
Tác giả đặt ra câu hỏi nên đi tiếp hay dừng lại Tâm trạng người đi đường đầy bănkhoăn, day dứt và có phần bế tắc Trong suy nghĩ người đi đường hiện lên những mâuthuẫn giữa khát vọng sống với hiện thực đen tối mờ mịt, khát vọng xông pha trên conđường tìm lý tưởng với cần an, hưởng lạc, mâu thuẫn đó tạo nên những khó khăn trêncon đường thực hiện lí tưởng
Người đi đường nhận ra mình không chỉ cô đọc trên đường đời mà đi trên đường cùng
“Hãy nghe ta hát khúc “đường cùng”, Phía bắc núi Bắc núi muôn trùng, Phía nam núi Nam sóng muôn đợt.
Anh còn đứng làm chi trên bãi cát?”
Nhìn mọi phía đều thấy mênh mông bát ngát, đường cùng mất rồi Tiếp tục đi trên conđường danh lợi, chắc chắn không bao giờ, quay trở về ẩn mình giữ trong sạch là điều