KHÁI QUÁT VÀ SƠ ĐỒ HÓA TỔ CHỨC BỘ MÁY CÁC CƠ QUAN NHÀ NƯỚC CỦA NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HÒA (THEO HIẾN PHÁP 1946). VẬN DỤNG KIẾN THỨC VỀ TỔ CHỨC BỘ MÁY NHÀ NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HOÀ( GIAI ĐOẠN 19451954) TRONG THỰC TẾ CÔNG TÁC LƯU TRỮ TẠI LIỆU CỦA C

BỘ NỘI VỤ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI TÊN ĐỀ TÀI KHÁI QUÁT VÀ SƠ ĐỒ HÓA TỔ CHỨC BỘ MÁY CÁC CƠ QUAN NHÀ NƯỚC CỦA NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HÒA (THEO HIẾN PHÁP 1946) VẬN DỤNG KIẾN THỨC VỀ TỔ CHỨC BỘ M.

BỘ NỘI VỤ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

TÊN ĐỀ TÀI:

KHÁI QUÁT VÀ SƠ ĐỒ HÓA TỔ CHỨC BỘ MÁY CÁC CƠ QUAN NHÀ NƯỚC CỦA NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HÒA (THEO HIẾN PHÁP 1946) VẬN DỤNG KIẾN THỨC VỀ TỔ CHỨC BỘ MÁY NHÀ NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HOÀ( GIAI ĐOẠN 1945-1954) TRONG THỰC TẾ CÔNG TÁC LƯU TRỮ TẠI LIỆU CỦA CÁC CƠ

QUAN NHÀ NƯỚC THỜI KÌ NÀY

BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN

Học phần: Lịch sử tổ chức các cơ quan nhà nước Việt Nam

Hà Nội - 2021

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1 PHẦN NỘI DUNG 3

1 KHÁI QUÁT VÀ SƠ ĐỒ HÓA TỔ CHỨC BỘ MÁY CÁC CƠ QUAN NHÀ NƯỚC CỦA NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HÒA (THEO HIẾN PHÁP 1946) 3

1.1 Hệ thống khái niệm 3 1.2 Sự ra đời và phát triển của bộ máy nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam 4

1.3 Tổ chức bộ máy các cơ quan nhà nước của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (theo hiến pháp 1946) 6

1.4 Sơ đồ bộ máy các cơ quan nhà nước củanước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (theo hiến pháp 1946) 9

2 VẬN DỤNG KIẾN THỨC VỀ TỔ CHỨC BỘ MÁY NHÀ NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HOÀ( GIAI ĐOẠN 1945-1954) TRONG THỰC TẾ CÔNG TÁC LƯU TRỮ TẠI LIỆU CỦA CÁC CƠ QUAN NHÀ NƯỚC THỜI KÌ NÀY 10

PHẦN MỞ ĐẦU

Trong cuộc gặp gỡ các cán bộ đại đoàn 308, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước” Câu nói bất hủ ấy của vị lãnh tụ vĩ đại đã và đang sẽ là kim chỉ nam cho mọi hành động của Đảng, Nhà nước và Nhân dân Bác đã chỉ ra tầm quan trọng của nhà nước – thành quả đẹp đẽ và ý nghĩa của hàng nghìn năm đấu tranh, dựng xây hi sinh cả mồ hôi, nước mắt, thậm chí là cả tính mạng, của dân tộc Việt Nam kiên trung, bất khuất Điều đó còn được chứng minh trong lịch sử phát triển của nhân loại, từ khi con người biết lập ra nhà hước để điều hòa các mối quan hệ trong xã hội, cho đến ngày hôm nay, khi chúng ta đang sống trong một kỉ nguyên mới – kỉ nguyên “Độc lập tự do”, kỉ nguyên của sự phát triển công nghệ số 4.0 và hàng loạt các cuộc cách mạng khoa học, công nghệ hiện đại ra đời Hay gần hơn cả với chúng ta ngày hôm nay, là khi

cả đất nước đang gồng mình chống lại dịch bệnh Covid – 19 kinh hoàng thì

sự góp mặt của nhà nước được xem là nhân tố trọng tâm, là bộ máy duy trì mọi hoạt động sống của người dân và tính ổn định, phát triển của kinh tế, chính trị, văn hóa – xã hội

Đồng hành cùng Nhà nước là các cơ quan nhà nước – yếu tố cấu thành

bộ máy nhà nước từ trước đến nay luôn là vấn đề đáng được ban tâm hơn cả Tính đến thời điểm hiện tại chúng ta đã có 5 bản hiến pháp ( Hiến pháp năm

1946, năm 1959, năm 1980, năm 1992 (có bổ sung vào năm 2001) và hiến pháp năm 2013) Đó là năm nấc thang quan trọng để chúng ta dần hoạn thiện các bộ máy nhà nước và tiếp cận hơn tới lý tưởng nhà nước “Của dân, do dân

và vì dân” Trong đấy, hiến pháp năm 1946 là hiến pháp dân chủ đầu tiên của Việt Nam mới Là hiến pháp để lại nhiều dấu ấn hơn của chủ nghĩa lập hiến

Đó là những dấu ấn đầu tiên cần phải cắm làm tiêu chí cho mọi hoạt động của

đất nước đồng thời cũng là dấu ấn quan trọng trong việc giới hạn quyền lực của nhà nước hiến pháp năm 1946 – bản hiến pháp đầu tiên trong lịch sử nước nhà ấy là một dấu tích lịch sử tuyên bố với toàn thế giới về một Việt Nam tự do, bình đẳng, và một bô máy nhà nước tuy chưa hoàn chỉnh nhưng đáp ứng mọi yêu cầu của cách mạng Việt Nam lúc bấy giờ

Luôn đi liền về sự quan tâm các vấn đề xã hội, thì hình thức tổ chức, hoạt động về tổ chức các cơ quan nhà nước nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (giai đoạn 1945 – 1954) cũng là đề tài luôn luôn nóng hổi tuy rằng mỗi thời kì cách mạng Việt Nam phù hợp với một cách thức tổ chức bộ máy nhà nước khác nhau để đáp ứng thực tiễn nhu cầu xã hội, nhưng những thành tựu

có giá trị trong tổ chức các cơ quan nhà nước nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (giai đoạn1945 – 1954) sẽ vẫn còn mãi là bài học đắt giá, là những kinh nghiệm quý báu cho Đảng và nhà nước ta trong mọi hoạt động, tổ chức sau này và cả trong thực tế công tác lưu trữ tài liệu của các cơ quan nhà nước trong thời kì này

PHẦN NỘI DUNG

1 KHÁI QUÁT VÀ SƠ ĐỒ HÓA TỔ CHỨC BỘ MÁY CÁC CƠ QUAN NHÀ NƯỚC CỦA NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HÒA (THEO HIẾN PHÁP 1946).

1.1 Hệ thống khái niệm

Hiến pháp là một hệ thống cao nhất của pháp luật, quy định những

nguyên tắc chính trị căn bản và thiết lập thủ tục, quyền hạn, trách nhiệm của một chính quyền nhiều hiến pháp cũng bảo đảm các quyền nhất định của nhân dân

Đó là một văn kiện chính trị - pháp lý đặc biệt quan trọng, là nhân tố đảm bảo sự ổn định chính trị, xã hội và chủ quyền quốc gia, thể hiện bản chất dân chủ, tiến bộ của Nhà nước và chế độ Là đạo luật cơ bản, luật gốc của nhà nước

Theo dòng lịch sử lập hiến của nước ta, kể từ khi thành lập Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đến nay, nước ta đã có 05 bản hiến pháp, đó là Hiến pháp năm 1946, Hiến pháp năm 1959, Hiến pháp năm1980, Hiến pháp năm 1992 (có sửa đổi, bổ sung một số điều năm 2001), Hiến pháp năm 2013 Các văn bản Hiến pháp này đều ra đời trong những bối cảnh và điều kiện lịch sử nhất định nhằm thể chế hóa đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam cho mỗi giai đoạn phát triển của Đất nước

Cơ quan nhà nước: Cơ quan nhà nước là bộ phận cấu thành của Bộ

máy nhà nước, đây là tổ chức (hoặc cá nhân) mang quyền lực nhà nước được thành lập và có thẩm quyền theo quy định của pháp luật với mục đích nhằm thực hiện nhiệm vụ và chức năng của nhà nước

Với đặc trưng riêng đại diện cho quyền lực nhà nước, cơ quan nhà nước

sẽ bao gồm một số đặc điểm sau đây:

Cơ quan nhà nước mang tính quyền lực nhà nước

- Cơ quan nhà nước nhân danh nhà nước để thực thi quyền lực của nhà nước

- Cơ quan nhà nước giám sát thực hiện tất cả các văn bản mà mình ban hành

- Thẩm quyền của từng cơ quan nhà nước có những giới hạn về mặt không gian, thời gian có hiệu lực, về đối tượng chịu sự tác động Và thẩm quyền này phụ thuộc vào địa vị pháp lý trong Bộ máy nhà nước

- Trong phạm vi thẩm quyền, cơ quan Nhà nước có quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật hoặc văn bản áp dụng pháp luật

- Mỗi cơ quan nhà nước có hình thức và phương pháp hoạt động riêng

do pháp luật quy định khác nhau

1.2 Sự ra đời và phát triển của bộ máy nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.

Trải qua mấy nghìn năm lịch sử, Nhân dân Việt Nam lao động cần cù, sáng tạo, đấu tranh anh dũng để dựng nước và giữ nước, đã hun đúc nên truyền thống yêu nước, đoàn kết, nhân nghĩa, kiên cường, bất khuất và xây dựng nên nền văn hiến Việt Nam

Từ năm 1930, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập và rèn luyện, Nhân dân ta tiến hành cuộc đấu tranh lâu dài, đầy gian khổ, hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc, vì hạnh phúc của Nhân dân

Mỗi chúng ta chắc cẫn còn chưa quên sự kiện vô cùng ý nghĩa tại quảng trường Ba Đình, Hà Nội ngay sau khi Cách mạng tháng 8 thành công, ngày 2/9/1945 Trước hàng chục vạn đồng bào Thủ đô, Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã thay mặt Chính phủ cách mạng lâm thời trịnh trọng đọc bản Tuyên ngôn Độc lập khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Sự ra đời của Nhà nước

Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã khắc vào dòng chảy lịch sử dân tộc như một mốc son chói lọi, biểu tượng của khát vọng hòa bình, độc lập, tự do Đồng thời khẳng định với toàn thế giới về một đất nước Viêt Nam từ đây hoàn toàn độc lập, tự do, có chủ quyền lãnh thổ, không một quốc gia, một tổ chức, cá nhân nào có quyền xâm phạm những quyền cơ bản ấy Trải qua 75 năm hình thành và phát triển, đến nay là Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nhà nước ta đã và đang vượt qua rất nhiều thử thách, khó khăn, không ngừng phát triển và hoàn thiện vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng ,dân chủ, văn minh

Cũng như các nhà nước khác, bộ máy của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được tạo nên bởi hệ thống các cơ quan nhà nước có chức năng, nhiệm vụ quyền hạn khác nhau từ trung ương đến cơ sở, được tổ chức

và hoạt động theo những nguyên tắc nhất định để thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước Việt Nam Quá trình ra đời và phát triển của bộ máy Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được đánh dấu bằng những giai đoạn lịch sử cơ bản sau:

Giai đoạn 1.Giai đoạn thực hiện cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân

(1945 – 1959):

Trong giai đoạn này, bộ máy nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được tổ chức theo Hiến pháp năm 1946

Giai đoạn 2.Giai đoạn chuyển từ cách mạng dân tộc dân chủ sang cách

mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc và thực hiện cách mạng dân tộc dân chủ ở miền Nam (1959 – 1975)

Trong giai đoạn này, bộ máy nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được tổ chức theo Hiến pháp năm 1959

Giai đoạn 3.Giai đoạn đất nước thống nhất, cả nước tiến lên chủ nghĩa

xã hội (1976 – 1986)

Trong giai đoạn này, bộ máy nhà nước Việt Nam tổ chức theo hiên pháp năm 1980

Giai đoạn 4Giai đoạn đổi mới (1986 – 2013)

Bộ máy nhà nước Việt Nam được tổ chức theo Hiến pháp năm 1992, sửa đổi, bổ sung năm 2001

Giai đoạn 5 Giai đoạn hiện nay theo Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội

chủ nghĩa Việt Nam năm 2013

1.3 Tổ chức bộ máy các cơ quan nhà nước của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (theo hiến pháp 1946)

Trong giai đoạn này, bộ máy Nhà nướcViệt Nam gồm các cơ quan:

- Nghị viện nhân dân là cơ quan có quyền cao nhất của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, do công dân Việt Nam bầu ra 3 năm một lần

- Chính phủ là cơ quan hành chính cao nhất của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Nhân viên Ban thường vụ Nghị viện không được tham dự vào Chính phủ Chính phủ gồm có Chủ tịch nước, Phó Chủ tịch và Nội các Nội các có Thủ tướng, các Bộ trưởng, Thứ trưởng và có thể có Phó Thủ tướng

- Hội đồng nhân dân và Ủy ban Hành chính:

+ Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố, thị xã và xã do phổ thông đầu phiếu trực tiếp bầu ra Như vậy ở cấp bộ và cấp huyện không có Hội đồng nhân dân Hội đồng nhân dân quyết định những vấn đề thuộc về địa phương mình

+ Ủy ban hành chính cấp bộ, cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã Ủy ban Hành chính chịu trách nhiệm đối với cấp trên và đối với với Hội đồng nhân dân địa phương mình

- Cơ quan tư pháp:

Cơ quan tư pháp của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa gồm có: Tòa

án tối cao; các Tòa án phúc thẩm; các Tòa án đệ nhị cấp và sơ cấp Hệ thống Công tố nằm trong các Tòa án

Trong giai đoạn này, bộ máy nhà nước được tổ chức theo Hiến pháp năm 1946 là bộ máy nhà nước giản đơn không cồng kềnh, không quan liêu, tất cả để phục vụ cho kháng chiến, kiến quốc

A, Nghị viện nhân dân

 Nghị viện nhân dân là cơ quan có quyền cao nhất của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà

 Nghị viện nhân dân giải quyết mọi vấn đề chung cho toàn quốc, đặt

ra các pháp luật, biểu quyết ngân sách, chuẩn y các hiệp ước mà Chính phủ ký với nước ngoài

 Nghị viện nhân dân do công dân Việt Nam bầu ra Ba năm bầu một lần

 Cứ 5 vạn dân thì có một nghị viên

 Số nghị viên của những đô thị lớn và những địa phương có quốc dân thiểu số sẽ do luật định

B, Chính phủ:

 Chính phủ là Cơ quan hành chính cao nhất của toàn quốc là Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà

 Chính phủ gồm có Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, Phó chủ tịch và Nội các

Nội các có Thủ tướng, các Bộ trưởng, Thứ trưởng Có thể có Phó Thủ tướng

- Quyền hạn của Chính phủ:

a) Thi hành các đạo luật và quyết nghị của Nghị viện

b) Đề nghị những dự án luật ra trước Nghị viện

c) Đề nghị những dự án sắc luật ra trước Ban thường vụ, trong lúc Nghị viện không họp mà gặp trường hợp đặc biệt

d) Bãi bỏ những mệnh lệnh và nghị quyết của cơ quan cấp dưới, nếu cần

đ) Bổ nhiệm hoặc cách chức các nhân viên trong các cơ quan hành chính hoặc chuyên môn

e) Thi hành luật động viên và mọi phương sách cần thiết để giữ gìn đất nước

g) Lập dự án ngân sách hàng năm

C, Hội đồng nhân dân và ủy ban hành chính

Nước Việt Nam về phương diện hành chính gồm có ba bộ: Bắc, Trung, Nam Mỗi bộ chia thành tỉnh, mỗi tỉnh chia thành huyện, mỗi huyện chia thành xã

Ở tỉnh, thành phố, thị xã và xã có Hội đồng nhân dân do đầu phiếu phổ thông và trực tiếp bầu ra

Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố, thị xã hay xã cử ra Uỷ ban hành chính

Ở bộ và huyện, chỉ có Uỷ ban hành chính Uỷ ban hành chính bộ do Hội đồng các tỉnh và thành phố bầu ra Uỷ ban hành chính huyện do Hội đồng các xã bầu ra

Hội đồng nhân dân quyết nghị về những vấn đề thuộc địa phương mình Những nghị quyết ấy không được trái với chỉ thị của các cấp trên

Uỷ ban hành chính có trách nhiệm:

a) Thi hành các mệnh lệnh của cấp trên

b) Thi hành các nghị quyết của Hội đồng nhân dân địa phương mình sau khi được cấp trên chuẩn y

c) Chỉ huy công việc hành chính trong địa phương

D, Cơ quan tư pháp

Cơ quan tư pháp của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà gồm có:

- Toà án tối cao

- Các toà án phúc thẩm

- Các toà án đệ nhị cấp

- Các toà án đệ sơ cấp

Đây là cơ quan xét xử của nhà nước được thành lập trên cơ sở nhân danh nhà nước, độc lập và chỉ tuân thủ theo pháp luật khi xét xử các vụ án

1.4 Sơ đồ bộ máy các cơ quan nhà nước củanước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (theo hiến pháp 1946)

Như vậy, với ý nghĩa và những giá trị của bản Hiên pháp năm 1946, cùng với việc tổ chức bộ máy các cơ quan nhà nước của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, tuy còn non nớt của buổi đầu khai sinh nhà nước tuy nhiên vẫn đáp ứng đầy đủ yêu cầu của thời kì cách mạng Việt Nam lúc bấy giờ Hiến

UBHC Bộ cấp Huyện UBHC bộ cấp tỉnh UBHC Bộ (3 bộ)

UBHC Bộ cấp xã

Chính phủ

Chủ tịch nước nội các

HĐND cấp xã

HĐND cấp tỉnh

Nghị viện nhân dân

Ban thường vụ

Tòa đệ nhị cấp

Tòa sơ cấp

Ban Tư pháp xã Tòa phúc thẩm Tòa án tối cao

pháp năm 1946 trong việc tổ chức bộ máy các cơ quan nhà nước củanước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, không theo bất kì một nguyên mẫu Hiến Pháp nào có sẵn trong lịch sử, ,mà dưới sự chỉ đạo sáng suốt, tài ba của Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã thể hiện được những sáng tạo của một dân tộc tuy buổi đầu non trẻ, đất hẹp, nghèo nàn về kinh tế nhưng vô cùng tinh tế, chọn lọc, tìm ra những cơ quan đứng đầu lãnh đạo đất nước phát triển

Hiến pháp năm 1946 đã đánh dấu thắng lợi lịch sử giành được trong Cách mạng Tháng tám, xác lập Nhà nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa, phát triển cách mạng dân tộc nhân dân, phục vụ cuộc kháng chiến chống Pháp Mục tiêu chiến lươc của Hiến pháp là hoàn thành độc lập dân tộc, xây dựng

và phát huy dân chủ nhân dân, chuẩn bị tiến lên làm cách mạng xã hội chủ nghĩa Hiến pháp năm 1946 là bản hiến pháp đầu tiên của nước ta, là một bản hiến pháp dân chủ, tiến bộ không kém một bản hiến pháp nào trên thế giới Đặc biệt những giá trị trong công tác tổ chức bộ máy các cơ quan nhà nước của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã và đang trở thành những kinh nghiệm, bài học có giá trị không chỉ hôm nay mà còn mãi mãi về sau trong việc tổ chức bộ máy các cơ quan nhà nước của nước Việt Nam phù hợp với tiến trình phát triển và thời kì đất nước khác nhau

2 VẬN DỤNG KIẾN THỨC VỀ TỔ CHỨC BỘ MÁY NHÀ NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HOÀ( GIAI ĐOẠN 1945-1954) TRONG THỰC TẾ CÔNG TÁC LƯU TRỮ TẠI LIỆU CỦA CÁC CƠ QUAN NHÀ NƯỚC THỜI KÌ NÀY.

Công tác văn thư, lưu trữ có vai trò quan trọng trong hoạt động của nền hành chính nhà nước Nó không chỉ đảm bảo thông tin liên lạc, phục vụ sự chỉ đạo, điều hành mọi hoạt động của cơ quan, tổ chức mà còn góp phần quan trọng trong việc cung cấp những thông tin tin cậy phục vụ cho hoạt động cách mạng cũng như công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Ngay sau khi Cách